„Jak na kresach to się żyło!” – relacje intertekstualne między Chartem watażki a Mohortem

Magdalena Chołojczyk

Streszczenie w języku polskim


Artykuł bada skomplikowane związki między gawędą Mieczysława Romanowskiego a najwybitniejszym dziełem Wincentego Pola. Pozwala to na nowe, bardziej przychylne, spojrzenie na twórczość gawędową autora Łużeckich i zwrócenie uwagi na to, jak różnorodne potrafiły być źródła jego natchnienia.

Bezpośrednią inspiracją do napisania Charta watażki z pewnością była dla poety lektura Mohorta. Utwór nie jest jednak biernym naśladownictwem, Romanowski zaczerpnął bowiem z rapsodu rycerskiego Pola to, co już wcześniej pobudzało wyobraźnię twórców krajowych: przypominający o czasach wielkości Rzeczpospolitej mit Kresów oraz zwrot ku wyidealizowanej szlacheckiej przeszłości, który zaowocował w XIX wieku popularnością gatunku gawędy prozatorskiej i wierszowanej. W Charcie watażki Romanowski jest bliższy utrwalonemu modelowi gawędy niż Pol, który z kolei wpisując w swój utwór heroizację, stworzył gawędowy rapsod rycerski. Wykorzystanie narzędzi metodologii postkolonialnej do przyjrzenia się nie tylko temu, ale i innym utworom poety pozwala dostrzec, że obraz Kresów, jaki odnajdziemy w jego dziełach, nie jest wynikiem jedynie inspiracji Mohortem, a raczej częścią XIX-wiecznego dyskursu.

.


Słowa kluczowe


Pol; Mohort; Romanowski; postkolonializm; poezja krajowa

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Bachórz J., Miejsce Wincentego Pola w polskiej literaturze dziewiętnastowiecznej, [w:] Wincentego Pola fa-scynacje literaturą i krajobrazem, red. T. Piersiak, A. Timofiejew, Lublin 2010, s. 29–42.

Bagłajewski A., Czy Słowacki był „zabójcą” poetów lwowskich?, [w:] Słowacki współczesnych i potomnych. W 150 rocznicę śmierci Poety, red. J. Borowczyk, Z. Przychodniak, Poznań 2000, s. 191–215.

Bagłajewski A., Geografia „serdeczna” czy „imperialna”? Postkolonialne refleksje nad „Mohortem” Wincen-tego Pola, [w:] Romantyzm środkowoeuropejski w kontekście postkolonialnym. Cz. I, red. M. Kuziak, B. Na-wrocki, Warszawa 2017, s. 493–516.

Balbus S., Między stylami, Kraków 1996.

Bartoszewski K., Mieczysław Romanowski. Poeta powstaniec, Warszawa 1968.

Beauvois D., Mit „kresów wschodnich”, czyli jak mu położyć kres, [w:] Polskie mity polityczne XIX i XX wieku, red. W. Wrzesiński, Wrocław 1994, s. 93–105.

Gosk H., Opowieści „skolonizowanego/kolonizatora”. W kręgu studiów postzależnościowych nad literaturą polską XX i XXI wieku, Kraków 2010.

Janion M., Wstęp, [w:] W. Pol, Wybór poezji, Wrocław 1963, s. III–CXLIV.

Kasperski E., Dyskurs kresowy. Kryteria, własności, funkcje, [w:] Kresy. Dekonstrukcja, red. K. Trybuś, J. Ka-łążny, R. Okulicz-Kozaryn, Poznań 2007, s. 89–103.

Kieniewicz J., Polskie pogranicza: próba interpretacji kolonialnej, [w:] Na pograniczach literatury, red. J. Fa-zan, K. Zajas, Kraków 2012, s. 67–84.

Kolbuszewski J., Kresy, Wrocław 1995.

Książek-Bryłowa W., Wzniosłość w „Mohorcie” Wincentego Pola, [w:] Wincentego Pola fascynacje literaturą i krajobrazem, red. T. Piersiak, A. Timofiejew, Lublin 2010, s. 85–94.

Lasecka-Zielakowa J., „A step – koń – Kozak – ciemność – jedna dzika dusza”. Ukraina, [w:] Eadem, Powieść poetycka w Polsce w okresie romantyzmu, Wrocław 1990, s. 121–153.

Łoboz M., Śpiewak pieśni niedogranych. W kręgu twórczości Wincentego Pola, Wrocław 2004.

Maciejewski J., Przedburzowcy. Z problematyki przełomu między romantyzmem a pozytywizmem, Kraków 1971.

Olszaniecka M., Wstęp, [w:] M. Romanowski, Wybór liryków oraz Dziewczę z Sącza, Wrocław 1961, s. III–LXXVIII.

Pol W., Pieśni ziemi naszej; Mohort. Rapsod rycerski z podania, oprac. M. Siwiec, Kraków 2002.

Ratajczakowa D., Arcydzieło biedermeieru?, [w:] Codzienność w literaturze XIX (i XX) wieku. Od Adalberta Stiftera do współczesności, red. G. Borkowska, A. Mazur, Opole 2007, s. 185–202.

Romanowski M., Poezye, t. 2 i 4, oprac. J. Amborski, Lwów 1883.

Said E.W., Orientalizm, przeł. M. Wyrwas-Wiśniewska, Poznań 2005.

Skórczewski D., Teoria – literatura – dyskurs. Pejzaż postkolonialny, Lublin 2013.

Stefanowska Z., Norwidowski romantyzm, [w:] „Pamiętnik literacki” R. LIX, 1968, z. 4, s. 3–23.

Stępnik K., Poetyka gawędy wierszowanej, Wrocław 1983.




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/ah.2017.8.89
Data publikacji: 2018-08-20 13:20:38
Data złożenia artykułu: 2017-10-14 11:42:19

Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2018 Magdalena Anna Chołojczyk

Creative Commons License
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.