Funkcje i dysfunkcje myślenia irracjonalnego

Marek Gajewski

Streszczenie w języku polskim


Terminy „racjonalność” i „racjonalizm” często bywają uważane za synonimy, co jest błędem. „Racjonalność” oznacza pewną własność myślenia, zaś „racjonalizm” – kierunek filozoficzny. To samo dotyczy terminów „irracjonalność” (swoiste zjawisko psycho-biologiczne i społeczne) oraz „irracjonalizm” (określone stanowisko teoretyczne i mentalne). Wielu badaczy uważa racjonalność i rozumowanie za cechy definicyjne myślenia, co również jest błędem. Myślenie to zespół czynności, których funkcją jest rozwiązywanie problemów (napięć motywacyjnych) wytwarzanych przez tzw. układ motywacyjny. Rozumowanie stanowi tylko jeden z podtypów myślenia. Określamy myślenie mianem racjonalnego, gdy udaje mu się rozwiązać dany problem w sposób optymalny. Myślenie racjonalne polega m.in. na znajdowaniu prawidłowości w otaczającym nas świecie. Ta tendencja wielokrotnie prowadzi jednak do doszukiwania się prawidłowości tam, gdzie ich nie ma i formułowania na tej podstawie fałszywych przekonań. Ogromna ilość fałszywych przekonań oraz błędów myślenia, którym ulegamy każdego dnia, zdaje się sugerować, że bycie racjonalnym nie stanowi naszego „ustawienia domyślnego”.


Słowa kluczowe


racjonalizm; irracjonalizm; racjonalność; irracjonalność; rozum; rozumowanie; myślenie

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Ajdukiewicz K., Logika pragmatyczna, Warszawa 1965.

Brown D., Sztuczki umysłu, przeł. R. Madejski, Warszawa 2008.

Buksiński T., Dwa rozumy filozofii, [w:] Rozumność i racjonalność, red. T. Buksiński, Poznań 1997.

Dąmbska I., Irracjonalizm a poznanie naukowe, „Kwartalnik Filozoficzny” 1938, nr 1.

Dąmbska I., Irracjonalizm a poznanie naukowe, „Kwartalnik Filozoficzny” 1938, nr 2.

Dąmbska I., Irracjonalizm a poznanie naukowe, „Kwartalnik Filozoficzny” 1938, nr 3.

Dennet D.C., Kinds of Minds: Toward an Understanding of Consciousness, New York 1996.

Gierlach B., Sanktuaria słowiańskie, Warszawa 1980.

Jadacki J.J., Spór o granice poznania. Prolegomena do epistemologii, Warszawa 1985.

Kozielecki J., Myślenie i rozwiązywanie problemów, [w:] Psychologia ogólna, red. T. Tomaszewski, Warszawa 1995.

Kozielecki J., Transgresja i kultura, Warszawa 1997.

Mazur M., Cybernetyka i charakter, Warszawa 1976.

Mordka C., Filozofia jako doksologia [niepublikowany rękopis].

Nęcka E., Orzechowski J., Szymura B., Psychologia poznawcza, Warszawa 2006.

Shermer M., The Believing Brain: From Spiritual Faiths to Political Convictions, London 2012.

Stróżewski W., Istnienie i sens, Kraków 1994.

Sutherland S., Rozum na manowcach, przeł. H. Jankowska, Warszawa 1996.

Szmyd J., Myślenie i zachowanie nieracjonalne, Katowice 2012.

Tatarkiewicz W., O niektórych postaciach racjonalizmu XVII i XVIII wieku, [w:] Droga do filozofii i inne rozprawy filozoficzne, Warszawa 1971.

The Encyclopaedia of Philosophy, ed. P. Edwards, Vol. 4, New York 1967.

Whitson J.A., Galinsky A.D., Lacking Control Increases Illusory Pattern Perception, „Science” 2008, No. 322.




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/i.2017.42.2.9
Data publikacji: 2018-06-13 09:03:22
Data złożenia artykułu: 2017-06-28 21:05:22

Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2018 Marek Gajewski

Creative Commons License
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.