Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio N – Educatio Nova
Misją „Annales UMCS sectio N Educatio Nova” jest publikowanie artykułów prezentujących wyniki badań, które mogą znaleźć zastosowanie w działaniach podejmowanych na każdym etapie edukacyjnym. Pragniemy skupić wokół pisma autorów przede wszystkim z obszaru nauk humanistycznych (głównie literaturoznawstwa i językoznawstwa oraz nauki o kulturze i religii) i społecznych (zwłaszcza pedagogiki i psychologii, a także nauki o komunikacji społecznej i mediach). Rocznik stanowi multidyscyplinarną platformę wymiany myśli i integracji badaczy z Polski i z zagranicy zainteresowanych edukacją w różnych jej aspektach. Zapraszamy do współpracy nie tylko doświadczonych naukowców, ale i osoby dopiero rozpoczynające karierę naukową. Punkty MEiN: 40 ISSN: 2451-0491 e-ISSN: 2543-9340 ICV 2022 = 100 pkt. Współczynnik odrzuceń nadsyłanych artykułów: ok. 20%
Autor przenosi na Wydawcę bezwarunkowe i nieodpłatnie autorskie prawa majątkowe do prawa zwielokrotniania i rozpowszechniania utworu we wszelkich formach i na wszelkich polach eksploatacji, a w szczególności prawa do utrwalania, zwielokrotniania utworu (w formie drukowanej i elektronicznej) we wszelkich możliwych formach (komputerowej, elektronicznej i wydawniczej) i we wszystkich systemach informatycznych (w szczególności w Internecie), wprowadzania utworu do pamięci komputera, rozpowszechniania utworu i jego kopii, udzielania licencji na publiczne wykonania, wypożyczania lub najmu utworu i jego kopii, udostępniania i rozpowszechniania za pośrednictwem technologii informatycznych, w szczególności w Internecie. Pełny tekst licencji tutaj.
Prawa autorskie (c) 2025 Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio N – Educatio Nova http://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Dekonstrukcja orientalistycznych stereotypów w dziennikach z podróży Isabelle Eberhardt
W artykule zbadano rolę stereotypów orientalistycznych w opowiadaniach podróżniczych Isabelle Eberhardt. Podważono uproszczony pogląd, który traktuje stereotypy jako indywidualny proces poznawczy, pomagający jednostkom uprościć ich rozumienie ludzi z różnych kultur. Jednocześnie wykazano, że jest to ideologiczna konstrukcja przeciążona postawami rasowymi, seksizmem i kwestiami płci. Autorka podkreśla, że stereotypy ujawniają uprzedzenia poznawcze z powodu uogólnień, jednorodności i kategoryzacji grup zewnętrznych i nie można ich odizolować od ich ideologicznych motywacji, zwłaszcza w kontekście kolonializmu. Analizie poddano wybrane opowiadania Eberhardt: Le Magicien, Le Meddah, Criminel, Fiancée, Le portrait de l’Ouled-Naïl oraz La Derouïcha, zgodnie z teorią palestyńsko-amerykańskiego filozofa Edwarda Saida wyrażoną w książce Orientalizm, aby zademonstrować główne tropy stereotypów orientalistycznych i ich funkcjonowanie w tych tekstach. Said twierdzi, że europejska uprzedzona perspektywa na Wschód jest wynikiem stereotypowych obrazów, które zostały zbudowane w kontekście dominacji Orientu. Powołuje się również na innych teoretyków, takich jak Frantz Fanon i Achille Mbembe, Gayatri C. Spivak, Ania Loomba i Meyda Yeğenoğlu, aby rozważyć związek między dyskursem orientalistycznym oraz kwestiami etnicznymi i płciowymi. Podejście interseksjonalne pozwala badać stereotypy orientalistyczne oraz dekonstruować rasistowskie i seksistowskie konstrukcje leżące u podstaw tekstów Eberhardt, a także zapewnia szerszą koncepcję stereotypizacji, w której uwzględniany jest związek między dyskursem orientalistycznym, rasą, płcią i seksualnością. Autorka ta przyjmuje badawcze spojrzenie kolonizatora oraz tworzy binarne opozycje między zachodnimi cywilizowanymi personami a ich nieokrzesanymi orientalnymi odpowiednikami. Ponadto posługuje się poniżającymi i nieludzkimi stereotypami, które implicite usprawiedliwiają „misję cywilizacyjną” podjętą przez Okcydent.
Mowa nienawiści wśród francuskich użytkowników X w trakcie i po wydarzeniach w Nanterre w 2023 roku
Mowa nienawiści nasila się, szczególnie wraz ze wzrostem liczby radykalnych opinii ludzi, którzy wykorzystują migrantów i muzułmanów do swoich debat i przemówień podżegających do stygmatyzacji i wykluczenia tych mniejszości. W artykule przyglądamy się językowym cechom mowy nienawiści w sieciach społecznościowych, w tym X, po wydarzeniach w Nanterre w 2023 roku. Jest to pragmatyczno-lingwistyczna analiza języka używanego przez użytkowników Twittera do wyrażania nienawiści wobec Innych. Interesują nas mechanizmy wykorzystywane przez tych mówców do propagowania uczuć nienawiści i pogardy w sieciach społecznościowych. Wyniki pokazują, że mowa nienawiści opiera się na pogardzie dla Innego i na obrzydzeniu, co prowadzi do aktów potępienia, takich jak obelgi i podżeganie do unicestwienia celu poprzez wzywanie do przemocy i wojny. Wszystkie te środki stanowią jawną ekspresję nienawiści, podczas gdy inne, takie jak ironiczne i humorystyczne środki, służą zakamuflowaniu nienawiści w dyskursie, tak aby była ona ukryta i daleka od jakichkolwiek oskarżeń.
Świat podzielony przez nienawiść i przemoc w „Nienawiści” Mathieu Kassovitza
Nienawiść Mathieu Kassovitza stała się jednym z filmów kultowych i wciąż utrzymuje swój obraz jako dzieła ukazującego świat pełen przemocy. Język bohaterów jest mocny, bezpośredni i często ubliżający, agresywny. Uczucia niezrozumienia, nieufności i nienawiści dominują w niemal wszystkich scenach i są wyrażane na różne sposoby. Od powstania filmu minęło już ponad ćwierć wieku, zasadne jest więc postawienie pytania o aktualność jego treści i tytułowej nienawiści.
Rasy, choroby i dyskomfort społeczny – kiedy różnica stygmatyzuje. Lektura porównawcza „Świętego Monsieur Baly’ego” Williamsa Sassine’a i „Jestem kimś” Aminata Aidary
Fikcja narracyjno-werbalna w swoim rozwoju często mobilizuje zasoby zapożyczone z rzeczywistości. Odtąd w naturalny sposób nosi piętno klisz, uprzedzeń i stereotypów swojego świata. Poza tym dzięki rozkładowi znaków pozwala analizować logikę konstrukcji i przekazu przyjętych wyobrażeń na temat ras czy chorób, ale przede wszystkim kwestionuje relacje pomiędzy grupą standaryzowaną a innym typem grupy. Celem analizy dwóch prac z różnych przestrzeni geograficznych było pokazanie, że modalności marginalizacji mogą różnić się w zależności od kontekstu, ale mobilizują te same zasoby klasyfikacyjne. Badanie pozwoliło ukazać przede wszystkim całą niespójność dyskursów, na których się opierają.
Estetyka wykluczenia społecznego i politycznego w Maroku w „Le déterreur” Mohammeda Khair-Eddine’a i „The Sea Is Behind” Hichama Lasriego
Prace Mohammeda Khair-Eddine’a i Hichama Lasriego dotyczą wykluczenia społecznego i walki mniejszości w ich społeczno-kulturowych kontekstach. Naszym celem jest zbadanie form wykluczenia w postkolonialnym Maroku przy użyciu podejścia porównawczego. Analiza skupia się na dwóch dziełach z różnych gatunków i okresów, koncentrując się na strukturach wykluczenia. Celem jest zbadanie, w jaki sposób film i literatura subwersywnie radzą sobie z represjami i marginalizacją wykluczonych poprzez poetycki, wizualny i brutalny język. Dzieło filmowo-literackie przekazuje buntowniczego ducha potępiającego opresyjne struktury władzy, tradycje i instytucje. Dekonstruuje fundamenty normy i potępia okrucieństwo marginalizacji wykluczonych.
Przemoc w rodzinie na terenie województwa świętokrzyskiego. Stereotypy podtrzymujące przemoc domową
Celem artykułu jest ukazanie teoretycznego aspektu przemocy w rodzinie, ze szczególnym uwzględnieniem cyklu przemocy domowej oraz form i skutków przemocy. Autorzy wskazują stereotypy podtrzymujące przemoc w rodzinie. Prezentują również skalę zjawiska przemocy w rodzinie na terenie województwa świętokrzyskiego w latach 2017–2022 w oparciu o dane statystyczne Komendy Wojewódzkiej Policji oraz Wojewódzkiego Programu Przeciwdziałania Przemocy Domowej Województwa Świętokrzyskiego na lata 2023–2028. Analizie poddano liczbę przestępstw stwierdzonych z art. 207 Kodeksu karnego, zarejestrowanych przez jednostki Policji podległe Komendzie Wojewódzkiej Policji w Kielcach wraz z liczbą Niebieskich Kart, czyli zgłoszonych przypadków bycia ofiarą przemocy. W przeciwdziałanie przemocy domowej zaangażowanych jest wiele osób i instytucji, w tym Policja, pomoc społeczna, pedagodzy i psycholodzy szkolni, a także przedstawiciele wymiaru sprawiedliwości i organizacji pozarządowych. Przemoc w rodzinie jest zjawiskiem, które obecnie stanowi wyzwanie dla polityki społecznej państwa.
Znęcanie się w szkole we Francji. Rozpowszechnienie, konsekwencje i strategie interwencyjne
Znęcanie się w szkole to niepokojące zjawisko, które dotyka znaczną liczbę uczniów we Francji. Zjawisko to, często bagatelizowane, ma głębokie konsekwencje dla zdrowia psychicznego, fizycznego i społecznego młodych ludzi. Artykuł zawiera analizę zjawiska znęcania się w szkołach we Francji. Zbadano skalę jego rozpowszechnienia, konsekwencje dla uczniów oraz strategie interwencyjne wprowadzone w celu zwalczania tej plagi. Z badania wynika, że wdrożenie skutecznych strategii interwencyjnych przeciwko przemocy rówieśniczej w szkole jest kluczowe dla zapobiegania poważnym zaburzeniom psychicznym, takim jak lęk i depresja, które dotykają ofiary. Edukacja, świadomość oraz aktywne zaangażowanie wszystkich interesariuszy szkoły są niezbędne, aby stworzyć bezpieczne i szanujące środowisko dla każdego ucznia.
Ekonomiczna analiza dyskryminacji w szkołach
Niniejszy artykuł przyczynia się do ekonomicznej analizy edukacji, podkreślając istnienie niedoskonałości w procesie akumulacji kapitału ludzkiego. Dyskryminacja jest formą nieefektywności w systemie edukacji. Ogranicza akumulację kapitału ludzkiego.
Artykuł zawiera analizę przejawów ageizmu w piosence polskiej. W proponowanych rozważaniach wykorzystano utwory twórców powszechnie znanych oraz autorów anonimowych. Baza materiałowa objęła kilkaset tekstów o bardzo zróżnicowanym charakterze. Na egzemplifikację złożyły się fragmenty wypowiedzi powstałych głównie w XX wieku. Z bogatego zbioru popularnego gatunku przywołano realizacje najlepiej ilustrujące omawiane zagadnienie, najcelniej poświadczające werbalizowaną myśl. Podstawowa metoda opisu selektywnego pozwoliła dostrzec zjawisko relatywnie niewielkiego zainteresowania piosenki problemami ludzi starszych. Stereotypowy obraz osób zaawansowanych wiekowo w piosence nie jest monolitem. Zarówno w swojej ludowej, jak i estradowej odsłonie formułuje ona deprecjonujące oceny (nierzadko pełne politowania, potępienia i wykluczenia), zwłaszcza w odniesieniu do kobiet. Z mężczyznami obchodzi się wyraźnie łaskawiej, w stosunku do panów wykazuje bowiem większą życzliwość, a nawet sympatię. Powoli jednak piosenka weryfikuje swoje tradycyjne podejście, z coraz większym zrozumieniem i już bez względu na płeć przedstawiając osoby w podeszłym wieku.
Czy praktyki nauczania przyczyniają się do równości płci w marokańskim środowisku szkolnym?
W artykule poruszono kwestię płci i praktyki nauczania w środowisku szkolnym. Skoncentrowano się w szczególności na rzeczywistości marokańskiej szkoły. Celem badania jest analiza postrzegania przez uczniów i nauczycieli praktyki nauczania oraz jej wpływu na różnorodność płci, która jest jedną z głównych cech marokańskiej szkoły. Badanie jakościowe i ilościowe przeprowadzone w marokańskiej szkole wyższej sektora prywatnego zapewnia wgląd w proces nauczania–uczenia się w szkole charakteryzującej się różnorodnością płci. Kwestionujemy mechanizmy tego procesu w celu sprawdzenia, czy praktyka nauczania jest integracyjna i przyczynia się do równości płci czy też do dyskryminacji wśród studentów.
Subkultura dresów w ujęciu aksjologicznym
Tematem artykułu jest język wartości subkultury dresów, poprzez który jego użytkownicy budują tożsamość swojej grupy społecznej. Postanowiliśmy wykorzystać utwory muzyczne z gatunku rap, a dokładniej jego odmiany ulicznej. Materiał badawczy stanowi 36 utworów różnych artystów i grup muzycznych oraz 50 pierwszych odcinków serialu internetowego Blok Ekipa produkcji SPInka FILM. Charakteryzuje je różnorodna tematyka. Na podstawie podejmowanych motywów wyekscerpowaliśmy kręgi semantyczne, takie jak: stosunek do kobiet, stosunek do policji, życie w więzieniu, stosunek do osób spoza własnego środowiska, codzienność, stosunek do ludzi wewnątrz subkultury. Przedmiotem naszego zainteresowania były leksemy pochodzące ze słownictwa potocznego oraz ze slangu młodzieżowego i więziennego, które odzwierciedlają świat wartości tworzony przez przedstawicieli polskiego hip-hopu i rapu.
Portrety Dorosłych Dzieci Alkoholików (DDA) w najnowszej prozie realistycznej
Artykuł poświęcony jest wizerunkom Dorosłych Dzieci Alkoholików (DDA) w najnowszej prozie realistycznej. Autor skupił się na omówieniu trzech powieści: Bezmatek Miry Marcinów (2020), Mireczek. Patoopowieść o moim ojcu Aleksandry Zbroi (2021), Matrioszka Marty Dzido (2022), w których został ukazany destrukcyjny wpływ dorastania w rodzinie z problemem alkoholowym na dorosłe życie człowieka. We wszystkich utworach czytelnik dostrzeże symptomy charakterystyczne dla DDA, takie jak: zaniżona samoocena, lęk przed uczuciami, nieustanne poczucie winy, zachowania kompulsywne, lęk przed porzuceniem itd. Utwory te różnią się przyjętą przez autorki konwencją. U Marcinów to elegijna opowieść o utracie matki, u Zbroi historia alkoholizmu ojca jest ukazana w szerszym kontekście przemian socjologicznych dotyczących zjawiska alkoholizmu w Polsce, z kolei u Dzido dominuje baśniowa konwencja, którą autorka wykorzystuje do mówienia o syndromach DDA. Wspólne wszystkim autorkom jest przekonanie o terapeutycznej mocy pisania. Spisywanie traumatycznych historii jest rodzajem pracy terapeutycznej, w wyniku której podmiot stara się odzyskać wewnętrzną harmonię i radość. Co więcej, praca ta sprzyja odbudowywaniu pozytywnego wizerunku siebie i świata.
„Klasa, laboratorium stereotypów?” Kiedy literatura dziecięca kwestionuje motywy bullyingu
Bullying w szkole często zaczyna się od poniżających przezwisk. Uczniowie wykorzystują społeczno-kulturowe stereotypy dotyczące budowy ich ciała lub zachowania, aby zmienić nazwę swojego celu. Współczesna literatura dziecięca oferuje powieści opowiadające historie szkolnego bullyingu. Podkreślają one rolę stereotypów w realizacji dyskryminacji i przemocy związanej z molestowaniem. W artykule pokazano, w jaki sposób powieści te wyjaśniają młodemu czytelnikowi działanie bullyingu w szkole, aby wskazać na zainteresowanie autorów tych dzieł pedagogiką prewencji.
Jak oswoić lęk przed innością? Trudne lekcje empatii, tolerancji i akceptacji w literaturze dla młodego odbiorcy w kontekście szkolnej edukacji polonistycznej
Przedmiotem artykułu jest analiza wybranych utworów literackich dla młodego odbiorcy pod kątem ich przydatności w budowaniu postaw i zachowań empatycznych. Istotną rolę w kontekście niniejszych rozważań stanowi kategoria Innego, Obcego, która może być związana zarówno z uchodźcami, jak i z osobami, których życie jest naznaczone silnymi przeżyciami niepołączonymi z ucieczką z własnego kraju. Dzięki narzędziom dostarczanym przez pedagogikę wielokulturową oraz czytanie empatyczne można zauważyć, jak duży wpływ – poprzez aspekt emocjonalny i poznawczy, a także pod wpływem procesów psychicznych, takich jak mimikra czy przyjmowanie ról – na budowanie empatii i postaw prospołecznych u młodzieży ma odpowiednio dobrana literatura i obecny w procesie lektury dorosły pośrednik.
„Stan splątania” Roksany Jędrzejewskiej-Wróbel na lekcjach języka polskiego w szkole podstawowej
Artykuł dotyczy współczesnej powieści dla młodzieży Stan splątania Roksany Jędrzejewskiej-Wróbel. W tekście określono problematykę utworu, scharakteryzowano głównych bohaterów, czyli starych (pensjonariuszy domu opieki Zaciszna Przystań) i młodych (wolontariuszy, uczniów ostatniej klasy szkoły podstawowej), oraz opisano ich wzajemne relacje. Wskazano też powody, dla których warto omawiać Stan splątania na lekcjach języka polskiego. Dużą część artykułu zajmują sposoby omówienia powieści Jędrzejewskiej-Wróbel, wymagające uwzględnienia elementów różnych szkół analizy i interpretacji tekstu oraz odniesień do różnych dziedzin wiedzy.
Wobec Innego – o znaczeniu empatii w kształtowaniu relacji interpersonalnych (wokół powieści „Cudowny chłopak i ja” oraz komiksu „Biały ptak” R.J. Palacio)
W artykule przedstawione są dzieje bohatera książek R.J. Palacio – Juliana Albansa, jednego z prowodyrów negatywnych zachowań wobec kolegi ze zdeformowaną twarzą. Autorka zwraca uwagę na niewłaściwy wpływ nadopiekuńczych rodziców na kształtowanie młodych ludzi. Szkoła Beechera stała się przyczynkiem do rozważań o ideach pedagogiki homeopatycznej. Przybliżając wojenne losy babci, podkreślono znaczenie pozytywnych wzorów w procesie wychowawczym. W zakończeniu znajdują się rekomendacje dla polonistów, wskazujące na potencjał przywoływanych utworów w kształtowaniu postaw tolerancji i empatii wobec innego.
Przeciw stereotypom, czyli jak zrozumieć niepełnosprawność. Studenckie projekty działań edukacyjnych na lekcjach języka polskiego
Celem artykułu jest zwrócenie uwagi na wybrane przykłady literackie, które reprezentują problematykę niepełnosprawności, wciąż budzącą skrajne uczucia i stanowiącą przedmiot licznych dyskusji. Są one skutkiem stereotypów, które funkcjonują w społeczeństwie oraz pojawiają się w świecie niepełnosprawnych. Literatura najnowsza prezentuje bohaterów zmagających się z niepełnosprawnością w codziennych sytuacjach życiowych. Książki Anny Sobolewskiej Cela. Odpowiedź na zespół Downa, Katarzyny Ryrych Wyspa mojej siostry, Doroty Terakowskiej Poczwarka oraz Magdy Papuzińskiej Wszystko jest możliwe mogą stanowić niezastąpione źródło wiedzy na temat możliwości i ograniczeń osób z dysfunkcjami. Niejednokrotnie ten typ literatury (w tym pisarstwo autobiograficzne i reportaże) przełamuje stereotypy na temat niepełnosprawności jako nieszczęścia czy niezdolności do uczestnictwa w życiu społecznym oraz ukazuje, oprócz deficytów czy barier, mocne strony w rozwoju konkretnych ludzi (dzieci i dorosłych). Odnosząc się do edukacji polonistycznej i kształcenia nauczycieli, autorka zaproponowała studentom specjalności nauczycielskiej jako lektury omawiane w trakcie zajęć książkę Olgi Ptak Kto ukradł jutro? Czyli dlaczego nie jest jak z obrazka oraz zbiór reportaży Jacka Hołuba, noszący prowokujący tytuł Żeby umarło przede mną. Opowieści matek niepełnosprawnych dzieci. Teksty te stanowią cenne źródło wiedzy na temat niepełnosprawności, a także mogą skłonić czytelników do nieco innego spojrzenia na tę grupę społeczną oraz ich bliskich i jednocześnie być ważnym punktem wyjścia do działań edukacyjno-wychowawczych. W artykule przedstawiono studenckie projekty związane z analizą wybranych utworów, które mają na celu przyjrzenie się sytuacji niepełnosprawnych bohaterów oraz ich rodzin, jak również zmotywowanie uczniów do przyjmowania postawy empatycznej i otwartości wobec opisanych tam problemów.
Matrocentryczny zwrot w literaturze w walce ze stereotypami (na podstawie reportaży Jacka Hołuba)
Artykuł poświęcony jest refleksji nad miejscem narracji matek wychowujących dzieci z niepełnosprawnością w literaturze najnowszej, które walczą z funkcjonującymi w obiegu stereotypami społecznymi. Temat analizowany jest na przykładzie wybranych reportaży Jacka Hołuba z książek zatytułowanych Żeby umarło przede mną. Opowieści matek niepełnosprawnych dzieci oraz Niegrzeczne. Historie dzieci z ADHD, autyzmem i zespołem Aspergera. Celem artykułu jest zwrócenie uwagi na matrocentryczny zwrot pojawiający się w literaturze najnowszej, a także na funkcje realizowane przez narracje matrifokalne.
Maskowanie u osób w spektrum autyzmu i jego literacka reprezentacja w powieściach Richarda Powersa jako inspiracja dla środowiska edukacyjnego
W artykule analizie poddano zjawisko maskowania stosowanego przez osoby w spektrum autyzmu (ASD) oraz jego literacką reprezentację w powieściach Richarda Powersa Listowieść i Zadziwienie. Maskowanie definiowane jest jako strategia świadomego lub nieświadomego dostosowywania zachowań, emocji i komunikacji do norm społecznych w celu uniknięcia stygmatyzacji. Wyróżnia się trzy wymiary maskowania: kompensację (strategiczne radzenie sobie z trudnościami społecznymi), maskowanie (ukrywanie cech autystycznych) oraz asymilację (całkowite dostosowanie się do norm społecznych kosztem własnej tożsamości). Chociaż maskowanie może poprawić funkcjonowanie społeczne, wiąże się z negatywnymi skutkami, takimi jak: stres, depresja, utrata autentyczności. W powieściach Powersa maskowanie jest narzędziem krytyki społecznych norm kultury kapitalistycznej. Bohaterowie, tacy jak Neelay Mehta, Patricia Westerford czy Robin, reprezentują różne strategie adaptacyjne. Autor ukazuje ich zmagania, podkreślając niedostosowanie systemów społecznych do potrzeb osób w spektrum autyzmu. Powieści te ilustrują potencjał literatury w budowaniu empatii i refleksji nad kryzysem klimatycznym, nierównościami społecznymi i relacjami między człowiekiem a naturą. Wnioski mogą przyczynić się do opracowania bardziej inkluzyjnych praktyk edukacyjnych wspierających osoby w spektrum autyzmu.
Figura egzogeniczna, figura marginalna. (Stereo)typ Gaskończyka w „Trzech muszkieterach”
W swoim dziele Impressions de voyage: Midi de la France (1835–1840) Aleksander Dumas porównał miejscową ludność do Hiszpanów, Saracenów i Indian, przekształcając mieszkańców Południa w egzotyczne postacie dla swoich czytelników we czy z północnej Francji. Kilka lat później napisał powieść Trzej muszkieterowie (1844), w której opisał przygody d’Artagnana, Atosa, Portosa i Aramisa. Chociaż d’Artagnan istniał i był prawdziwym Gaskończykiem, można się zastanawiać nad naciskiem narracji na jego stereotypowe cechy fizjonomiczne, kulturowe i językowe. W artykule przeanalizowano, w jaki sposób Dumas, który był celem rasistowskich ataków i nie odpowiadał otwarcie na piśmie, zastosował pośrednią strategię, zastępując kwestię rasy poprzez przywołanie stereotypu Gaskończyka.
Serial Zadiego „Nasz kandydat”. Przełamywanie stereotypów przedmieścia
Od czasu klasycznego filmu La Haine (1995) reprezentacja przedmieścia podkreślała stereotypy peryferii z takimi bolączkami jak: bezrobocie, niestabilność, niepokorna młodzież, ubóstwo, marginalizacja. W artykule pokazuję, w jaki sposób serial En Place (Nasz kandydat) Jean-Pascala Zadiego odnosi się do tych stereotypów, jednocześnie przedstawiając radykalnie odmienny pogląd na przedmieścia poprzez zakwestionowanie reprezentacji deprywacji, frustracji, ucisku i wykluczenia kolorowych Francuzów w banlieue. W zakresie, w jakim stereotypy są prawdziwe, serial przypisuje inne niż zwykle przyczyny doświadczeniom mieszkańców przedmieść lub odnosi się do niektórych ich koncepcji, odwołując się do samooceny i samokrytyki. Fabuła obraca się wokół nieprawdopodobnej kampanii prezydenckiej Stéphane’a Blé, jednego z mieszkańców dzielnicy w banlieue – Bobigny, po publicznej sprzeczce z burmistrzem, który sam kandyduje na prezydenta w nadchodzących wyborach. Za pośrednictwem głównego bohatera serial przekazuje pogląd, że konieczne jest przeformułowanie dyskursu politycznego banlieue oraz że rasizm, choroby społeczne i nierówność płci, które są potępiane przez lewicę, powinny być konfrontowane bardziej konsekwentnie i skutecznie dla dobra wszystkich.
Strategie nauczania na temat dezinformacji w polskim systemie edukacji
Nowe technologie stały się powszechne w codziennym życiu, nawet dzieci ze szkół podstawowych posiadają obecnie telefony komórkowe z dostępem do Internetu. Ważne jest, aby zdawać sobie sprawę, że korzystanie z tych nowych technologii wiąże się z różnymi zagrożeniami. Jednym z nich jest dostępność niezweryfikowanych informacji, które mogą prowadzić do dezinformacji. W artykule zamieszczono przegląd programów, strategii i narzędzi wdrożonych w systemie edukacji w Polsce, których celem jest nauczanie przeciwko dezinformacji oraz kształtowanie krytycznego myślenia. W przeglądzie narracyjnym przeanalizowano metody stosowane w polskim systemie edukacji do zwalczania dezinformacji oraz wspierania krytycznej analizy danych wśród uczniów, wykorzystując wieloetapową strategię wyszukiwania w celu wybrania odpowiednich angielskich lub polskich źródeł z akademickich i informacyjnych baz danych, w tym z recenzowanych artykułów, raportów rządowych, materiałów edukacyjnych i stron internetowych. Podstawa programowa nakazuje nauczanie o zjawiskach dezinformacji i fake newsów zarówno w szkołach podstawowych, jak i w szkołach średnich. Nauczanie to jest zintegrowane z takimi przedmiotami jak język polski i informatyka. Na poziomie szkolnictwa wyższego istnieją multidyscyplinarne programy naukowe, przeznaczone głównie dla studentów dziennikarstwa. Proponujemy położenie większego nacisku na edukację medialną w Polsce na wszystkich poziomach edukacji. Należy rozważyć stworzenie dedykowanych przedmiotów koncentrujących się na umiejętności korzystania z mediów w szkołach podstawowych i średnich. Ponadto na poziomie szkolnictwa wyższego powinny istnieć programy dostosowane do studentów różnych kierunków, ponieważ kwestia fake newsów obejmuje szeroki zakres tematów.
Zastosowanie koncepcji „poznania rozszerzonego” w dydaktyce polonistycznej. Krytyczne omówienie propozycji Annie Murphy Paul „Jak myśleć, nie używając mózgu”
Wychodząc od odkryć neuronauki społecznej i zasad dydaktyki polonistycznej, autorka proponuje krytyczne omówienie opracowania Annie Murphy Paul Jak myśleć, nie używając mózgu (2023). Prezentuje przy tym koncepcję „umysłu rozszerzonego”, czyli specyfikę myślenia opartego na zmysłach, otoczeniu i innych ludziach. Wnioski zmierzają do poszerzenia koncepcji o determinanty genetyczne oraz zaproponowania odniesienia propozycji do zasad dydaktyki polonistycznej. Najważniejsze ustalenia dotyczą sposobu organizacji prac zespołowych („stoliki eksperckie”, metoda de Bono, projekt) oraz stworzenia systemu ewaluacji tych form.
Mój niebieski świat. Ambiwalencja znaczenia koloru niebieskiego w twórczym pisaniu nastolatków – między lekturą estetyczną a eferentną
W artykule analizujemy wypowiedzi uczniów (twórcze pisanie) na temat wiersza Kazimierza Przerwy-Tetmajera W Zatoce Neapolitańskiej i koloru niebieskiego związanego z interpretacją tego utworu (nastolatki, „wychodząc” poza filologiczną analizę i interpretację tekstu, piszą esej na temat „Mój niebieski świat”). Uczniowska recepcja utworu poetyckiego Przerwy-Tetmajera i dziecięce eseje twórczo wykorzystujące światy fantazji, przefiltrowane przez indywidualny odbiór „błękitnego świata” z wiersza młodopolskiego poety, pokazują zaangażowanie czytelnicze uczniów i zwracają uwagę na estetyczną perspektywę odbioru. Świadczą także o tym, że światy wyobrażone i fantastyka jako konwencja literacka (w przypadku esejów nastolatków) pozwalają na wykorzystanie wyobraźni i emocji, na „wyjście poza tekst”, na swoisty eskapizm czytelnika, ale także na odzwierciedlenie życzeń, marzeń i pragnień nastolatków oraz na dotarcie do głębszych znaczeń analizowanego na zajęciach utworu.
Sebastian Borowicz, Joanna Hobot-Marcinek (red.), „Technopaideia. Zaawansowane technologie w edukacji humanistycznej”, Wydawnictwo UJ, Kraków 2024, ss. 410
Monografia Technopaideia. Zaawansowane technologie w edukacji humanistycznej, pod redakcją Sebastiana Borowicza i Joanny Hobot-Marcinek, wydana przez Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego w 2024 roku, zawiera istotne zagadnienia związane z rolą technologii w kształceniu humanistycznym. Publikacja nie ogranicza się jedynie do opisu nowoczesnych narzędzi edukacyjnych, lecz akcentuje konieczność zmiany podejścia do nauczania i uczenia się. Podkreśla się w niej, że wdrażanie technologii powinno sprzyjać zarówno rozwijaniu umiejętności cyfrowych, jak i pielęgnowaniu wartości humanistycznych, takich jak refleksyjność, kreatywność czy etyczna odpowiedzialność. W monografii omówione są także kwestie związane z etyką oraz wyzwaniami, jakie niesie technologizacja edukacji, w tym autonomia nauczycieli i uczniów, ochrona prywatności czy wpływ cyfryzacji na relacje międzyludzkie. Autorzy podkreślają, że technologie nie są neutralnym narzędziem – ich wpływ na procesy edukacyjne zależy od szerokiego kontekstu społecznego i kulturowego.
Pomiędzy językami i kulturami. Polska młodomowa z perspektywy włoskiej
Wiele słów i zwrotów, które pojawiają się w polskim socjolekcie młodzieżowym, ma pochodzenie angielskie. Zjawisko to wynika ze wszechobecności i statusu tego języka na świecie. Należy jednak pamiętać o tym, że w procesie przenoszenia jednostek leksykalnych z jednego języka do drugiego mogą one niekiedy ulegać pewnym modyfikacjom pod względem formy i znaczenia. Stanowi to wyzwanie dla osób, które uczą się języka polskiego jako obcego, zwłaszcza że slang młodzieżowy nie wydaje się tematem, który pojawia się często w szkolnych podręcznikach. Celem artykułu jest sprawdzenie, czy Włosi uczący się języka polskiego rozumieją słowa i zwroty pochodzenia angielskiego, które są powszechnie używane przez młodzież w Polsce. W tekście zostały przytoczone wyniki analizy ankiety, w której respondenci mieli za zadanie podać definicje następujących słów: cringe, crush, friendzone, gigachad, m8, maybe in another universe, NPC, POV, random, rel, rizz, side-eye, sigma, slay, tryhard. Z badania wynika, że wielu włoskich uczniów nie zna polskiej młodomowy. Osoby te są w stanie zrozumieć ogólny sens kryjący się pod tymi terminami, ale czasami trudno jest im wychwycić pewne szczegółowe niuanse semantyczne.
Słuchanie a płeć. Rekonesans badawczy na podstawie diagnozy uczniów szkół podstawowych
Celem artykułu jest prezentacja wycinka badań empirycznych nad percepcją słuchową uczniów, a co za tym idzie próba rozstrzygnięcia, czy płeć wpływa na poziom umiejętności słuchania. Badania przeprowadzono wśród 210 czwartoklasistów opolskich szkół podstawowych (99 dziewcząt i 111 chłopców). Narzędziem badawczym był nauczycielski (niestandaryzowany) test słuchania w języku polskim jako ojczystym, za pomocą którego weryfikowano opanowanie wybranych sprawności percepcyjnych. Test oparto na piosence oraz fragmentach audycji radiowej i wywiadu. Z przeprowadzonych badań wynika, że efektywność percepcji słuchowej nie jest uzależniona od płci. Nie ma większych różnic między poziomem słuchania uczennic i uczniów, ponieważ bez względu na płeć badani uzyskali umiarkowane wyniki w teście.
Walka o „nowego człowieka” czasów stalinowskich w mikroperspektywie wiejskiej szkoły
Artykuł odwołuje się do zapisków z dzienników wiejskiej szkoły w Mydlicie koło Bytowa w pierwszym powojennym dziesięcioleciu. Mała szkoła w okresie stalinizmu stała się reprezentatywnym świadectwem swoich czasów, źródłem wiedzy o zmianach wynikających z postępującej ideologizacji oświaty, przyczynkiem do rozważań nad oddziaływaniem wielkiej historii na małą wiejską placówkę. Szczególną rolę w budowaniu „nowego człowieka” i w przebudowie mentalności młodego pokolenia miały odegrać propagowane przez państwo socjalistyczne treści kształcenia i wychowania, co obrazuje zwłaszcza materiał nauczania języka polskiego i historii.
Pakt Stabilności i Wzrostu. Ograniczenie w rozwoju gospodarki opartej na wiedzy?
Unia Europejska musi stać się najbardziej konkurencyjną i dynamiczną gospodarką opartą na wiedzy na świecie, a jej wydatki na badania i rozwój muszą wzrosnąć do 3% PKB do 2010 r. Takie ambicje ujawniły wnioski ze szczytu w Lizbonie z marca 2000 r. oraz deklaracja Komisji Europejskiej z 2002 r. Jednakże od 1992 r. na mocy traktatu z Maastricht, a następnie traktatu amsterdamskiego z 1997 r. kraje europejskie, w szczególności te należące do Unii Gospodarczej i Walutowej, zobowiązane są do osiągnięcia zrównoważonego budżetu lub nawet nadwyżki w średnim okresie. Mogą mieć deficyt budżetowy, ale nie może on przekraczać 3% PKB. Aby dostosować się do tych zasad dyscypliny budżetowej, kraje te muszą przeprowadzić konsolidację budżetową, co wiąże się z redukcją wydatków publicznych. W niniejszym badaniu podjęto próbę wykazania, w jakim stopniu dyscyplina budżetowa narzucona przez Pakt Stabilności i Wzrostu państwom członkowskim Unii Gospodarczej i Walutowej uniemożliwia im osiągnięcie celów wyznaczonych w strategii lizbońskiej. Jednoczesna realizacja celów lizbońskich i Paktu Stabilności i Wzrostu może się wiązać ze zmniejszeniem inwestycji zgodnie z równowagą budżetową.
Uwagi o dyskursie marketingowym, kulturze konsumpcyjnej i perswazyjności produktu
W artykule omówiono zagadnienie marketingu jako dyskursu dominującego oraz ideologii skupionej na promowaniu zysku i sprzedaży we współczesnym świecie konsumpcji. Wyszedłszy od teorii dyskursu Michela Foucault i krytycznej analizy dyskursu w koncepcji Normana Fairclougha i Ruth Wodak, autor rozpatruje problem ekspansji dyskursu marketingowego w semiosferze innych dyskursów, takich jak dyskurs feministyczny czy religijny, a także dwóch jej mechanizmów: wszczepiania i ekspandowania. Poruszono też zagadnienia kultury konsumpcyjnej i jej wyrazu językowego w postaci metafor konsumowania, jedzenia, zysku i sprzedaży, wszczepianych w inne niż sfera marketingu dyskursy. Ponadto dokonano analizy funkcjonowania marki i produktu jako swoistych komunikatów perswazyjnych i zarazem emanacji kultury konsumpcji, a także poruszono zagadnienie mechanizmu narracji jako kreatora marki, która rozumiana jest tu jako psychiczny zasób klienta.