Ograniczona racjonalność przeciętnego konsumenta – glosa do wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 14 listopada 2024 r., C-646/22, Compass Banca SpA przeciwko Autorita Garante della Concorrenza e del Mercato

Paweł Poznański

Streszczenie w języku polskim


W glosie częściowo aprobująco i częściowo krytycznie oceniono wyrok Trybunału Sprawiedliwości (TS) Unii Europejskiej o sygn. akt C-646/22 w sprawie Compass Banca. Skoncentrowano się na dokonanej przez TS wykładni pojęcia „przeciętnego konsumenta” w odpowiedzi na pierwsze pytanie prejudycjalne. Wykładnia dokonana przez TS umożliwia zmianę dotychczasowego podejścia do konstruowania cech modelu przeciętnego konsumenta przez dozwolenie na uwzględnienie ograniczeń, w tym błędów poznawczych, wpływających na podejmowanie decyzji przez konsumenta. Ten aspekt należy ocenić pozytywnie. Jednocześnie odwołanie się do kategorii ograniczeń wpływających na podejmowanie decyzji przez konsumenta, dotychczas niewystępującej w orzecznictwie TS z zakresu nieuczciwych praktyk rynkowych, a także brak wyjaśnienia przez TS, jak rozumieć tę kategorię, powoduje wątpliwości interpretacyjne. Ten aspekt należy ocenić negatywnie. Zagadnienie to zostało osadzone w ramach dyrektywy 2005/29 dotyczącej nieuczciwych praktyk handlowych. Jest ono jednak istotne również dla innych dziedzin prawa, w których stosuje się model przeciętnego konsumenta.


Słowa kluczowe


dyrektywa 2005/29; przeciętny konsument; homo oeconomicus; teoria ograniczonej racjonalności; błąd poznawczy

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Literatura

Brożyna M., Konsumenckie prawo do odwołania umowy, Warszawa 2021.

Duivenvoorde B.B., The Consumer Benchmarks in the Unfair Commercial Practices Directive, Amsterdam 2014.

El-Hagin M., Przegląd orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz pytań prejudycjalnych dotyczących dyrektywy 2005/29/WE o nieuczciwych praktykach handlowych w okresie od 1 stycznia 2023 roku do 31 grudnia 2024 roku, „Internetowy Kwartalnik Antymonopolowy i Regulacyjny” 2025, nr 1.

Ferretti F., The consumer image under EU law: Average, rationally bounded and dispositionally vulnerable. What are the prospects for protection in digital markets?, “Common Market Law Review” 2025, vol. 62(1). https://doi.org/10.54648/COLA2025005

Jabłonowska A., Bouwman T., Cognitive biases of the average consumer, 22.11.2024, https://consumerid.eu/blogs/the-cognitive-biases-of-the-average-consumer (dostęp: 20.05.2025).

Kahneman D., Pułapki myślenia, Poznań 2012.

Namysłowska M., The silent death of EU consumer law and its resilient revival: Reinventing consumer protection against unfair digital commercial practices, “Journal of Consumer Policy” 2025, vol. 48. https://doi.org/10.1007/s10603-025-09590-5

Patti F.P., ‘Fraud’ and ‘misleading commercial practices’: Modernising the law of defects in consent, “European Review of Contract Law” 2016, vol. 12(4). https://doi.org/10.1515/ercl-2016-0017

Purnhagen K.P., Schebesta H., Island or ocean: Empirical evidence on the average consumer concept in the UCPD, “European Review of Private Law” 2020, vol. 28(2). https://doi.org/10.54648/ERPL2020015

Samochowiec A., Chęć M., Rola emocji w podejmowaniu decyzji ekonomicznych [w:] Interdyscyplinarność w naukach ekonomicznych, red. A. Wawrzyniak, B. Wąsikowska, M. Witek, Warszawa 2017.

Sieradzka M., Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Komentarz, Warszawa 2008.

Simon H.A., A Behavioral model of rational choice, “The Quarterly Journal of Economics” 1955, vol. 69(1). https://doi.org/10.2307/1884852

Skubisz R., Mazurek M., Art. 1321 Prawa własności przemysłowej [w:] System Prawa Prywatnego, t. 14B: Prawo własności przemysłowej, red. R. Skubisz, Warszawa 2017.

Tischner A., Czy prawo znaków towarowych interesuje się konsumentem i realiami rynku? [w:] In varietate concordia. Księga jubileuszowa Profesora Ryszarda Skubisza, red. E. Całka, A. Jakubecki, M. Nazar, A. Niewęgłowski, R. Poździk, Warszawa 2022.

Tischner A., Model przeciętnego konsumenta w prawie europejskim, „Kwartalnik Prawa Prywatnego” 2006, nr 1.

Trzaskowski J., The Unfair Commercial Practices Directive and Vulnerable Consumers, 2013, http://www.legalriskmanagement.com/PUBLICATIONS/2013_IACL.pdf (dostęp: 15.10.2025).

Tversky A., Kahneman D., Judgment under uncertainty: Heuristics and biases, “Science” 1974, vol. 185.

Wawrzyniak A., Homo neuroeconomicus – droga od homo oeconomicusa do homo neruoeconomicusa [w:] Interdyscyplinarność w naukach ekonomicznych, red. A. Wawrzyniak, B. Wąsikowska, M. Witek, Warszawa 2017.

Żelechowski Ł., Komentarz do art. 1321 [w:] Prawo własności przemysłowej. Komentarz, red. Ł. Żelechowski, Warszawa 2022.

Żelechowski Ł., Ochrona oznaczeń odróżniających w prawie zwalczania nieuczciwej konkurencji. Zagadnienia konstrukcyjne, Warszawa 2019.

Akty prawne

Ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (t.j. Dz.U. 2022, poz. 1233, ze zm.).

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2005/29/WE z dnia 11 maja 2005 r. dotycząca nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym oraz zmieniająca dyrektywę Rady 84/450/EWG, dyrektywy 97/7/WE, 98/27/WE i 2002/65/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz. Urz. L 149/22, 11.06.2005, z późn. zm.).

Ustawa z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (t.j. Dz.U. 2023, poz. 845, ze zm.).

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/97 z dnia 20 stycznia 2016 r. w sprawie dystrybucji ubezpieczeń (wersja przekształcona) (Dz. Urz. L 26/19, 2.02.2016, z późn. zm.).

Orzecznictwo

Wyrok TS z dnia 11 listopada 1997 r., C-251/95, Sabel BV przeciwko Puma AG, Rudolf Dassler Sport, ECR 1997, nr 11, poz. I-6191.

Wyrok TS z dnia 16 lipca 1998 r., C-210/96, Gut Springenheide GmbH i Rudolf Tusky przeciwko Oberkreisdirektor des Kreises Steinfurt – Amt Für Lebensmittelüberwachung, Ecr 1998, nr 8, poz. I-4657.

Wyrok TS z dnia 22 czerwca 1999 r., C-342/97, Lloyd Schuhfabrik Meyer & Co. Gmbh przeciwko Klijsen Handel BV, ECR 1999, nr 6, poz. I-3819.

Wyrok SN z dnia 14 października 2009 r., V CSK 102/09, Legalis nr 288309.

Wyrok SA w Warszawie z dnia 22 stycznia 2014 r., VI ACa 774/13, Legalis nr 1073547.

Wyrok SN z dnia 16 listopada 2016 r., I CSK 777/15, LEX nr 2237284.

Wyrok TS z dnia 14 listopada 2024 r., C-646/22, Compass Banca SpA przeciwko Autorita Garante della Concorrenza e del Mercato, ECLI:EU:C:2024:957.




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/glosa.2026.1.25-35
Data publikacji: 2026-03-09 09:17:23
Data złożenia artykułu: 2025-11-05 14:54:54


Statystyki


Widoczność abstraktów - 0
Pobrania artykułów (od 2020-06-17) - PDF - 0

Wskaźniki



Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2026 Glosa. Prawo Gospodarcze w Orzeczeniach i Komentarzach

Creative Commons License
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.