The main objective of this article is to present the actual image of the city of Lodz as perceived by its young residents and users (students in their final years at the University of Lodz and the Lodz University of Technology). The article utilizes a questionnaire-based interview, which primarily employed open-ended questions strictly related to the city’s image and the image of Lodz residents, the city’s spatial symbols, and its personification. The survey results reveal a vision of the city in which negative characteristics clearly dominate. Furthermore, the projection of the city’s characteristics onto those of its residents was also observed. In the respondents’ minds, the residents of a poor city are also perceived as poor and sad. The results obtained, though mostly pessimistic, constitute an important starting point for changing this situation. In the students’ assessments, the image of Lodz, while undoubtedly enduring, is dynamic and subject to negotiation, as the respondents recognize not only the city’s difficult, working-class history but also its contemporary, creative potential. The study contributes to interdisciplinary urban studies by showing how young city residents give meaning to space by combining its material form with an affective interpretation.

Głównym celem artykułu jest ukazanie rzeczywistego wizerunku miasta Łodzi tkwiącego w świadomości młodych mieszkańców i użytkowników miasta (studentów ostatnich roczników studiów na Uniwersytecie Łódzkim i Politechnice Łódzkiej). W artykule wykorzystano wywiad kwestionariuszowy, w którym zastosowano głównie pytania otwarte odnoszące się stricte do wizerunku miasta i wizerunku Łodzianina, symboli przestrzennych miasta oraz jego personifikacji. Z przeprowadzonych badań ankietowych wyłania się wizja miasta, w którym zdecydowanie dominują cechy negatywne. Ponadto zauważono projekcję cech miasta na cechy jego mieszkańców. W świadomości badanych mieszkańcy biednego miasta postrzegani są bowiem również jako biedni i smutni. Uzyskane wyniki, choć w większości pesymistyczne, stanowią ważny punkt wyjścia do zmiany tej sytuacji. W ocenach studentów wizerunek Łodzi, choć niewątpliwie trwały, jest dynamiczny i negocjowany, gdyż badani dostrzegają w tym mieście nie tylko jego trudną, robotniczą historię, lecz także współczesny, kreatywny potencjał. Badanie wnosi wkład do interdyscyplinarnych studiów miejskich, pokazując, w jaki sposób młodzi mieszkańcy miasta nadają znaczenie przestrzeni, łącząc jej materialną formę z afektywną interpretacją.

Light pollution is an increasingly serious environmental issue. The aim of this study was to investigate the influence of cloudiness and snow cover on the brightness of the night sky in the Podhale region. Measurements of the sky surface brightness were carried out between 2021 and 2025 using Sky Quality Meter (SQM-L) devices during six measurement campaigns, encompassing various combinations of atmospheric conditions and ski resort lighting. The results indicate that Zakopane is the main source of light pollution in the region, and that night sky brightness significantly increases in the presence of either clouds or snow cover. The highest brightness values were recorded when both factors occurred simultaneously, confirming their cumulative effect. A considerable increase in brightness was also observed near illuminated ski slopes. The findings are consistent with previous studies conducted in other regions of Europe and emphasize the need for continued monitoring of light pollution in the Podhale area, particularly in the context of seasonal tourism activities.

Zanieczyszczenie świetlne stanowi narastający problem środowiskowy. Celem pracy było zbadanie wpływu zachmurzenia oraz pokrywy śnieżnej na poziom zanieczyszczenia światłem nocnego nieba na obszarze Podhala. Pomiary jasności powierzchniowej nieba wykonano w latach 2021–2025 za pomocą mierników Sky Quality Meter (SQM-L) w trakcie sześciu kampanii pomiarowych, obejmujących różne kombinacje warunków atmosferycznych i oświetlenia infrastruktury narciarskiej. Wyniki wskazują, że Zakopane jest głównym źródłem zanieczyszczenia świetlnego w regionie, a poziom jasności nocnego nieba istotnie wzrasta przy występowaniu zachmurzenia lub pokrywy śnieżnej. Największe wartości jasności odnotowano w warunkach jednoczesnego ich występowania, co potwierdza ich kumulatywny wpływ. Znaczący wzrost jasności zaobserwowano również w sąsiedztwie oświetlonych stoków narciarskich. Uzyskane wyniki są zgodne z wcześniejszymi badaniami prowadzonymi w innych regionach Europy i podkreślają potrzebę dalszego monitorowania zanieczyszczenia świetlnego na Podhalu, szczególnie w kontekście sezonowej działalności turystycznej.

This paper presents the results of research on the impact of indoor lighting in apartments in a Kraków housing estate on increased outdoor light pollution. The study aimed to determine the scale of this type of light pollution in relation to street lighting and to identify the potential negative impact of illuminated interiors on the surrounding area. It was found that this lighting contributes negligibly to the increase in the brightness of the night sky glow, practically having no impact on this form of light pollution. However, it often impacts the quality of life of residents by illuminating neighbouring windows, balconies, and terraces. In the case of apartments located on lower floors, their lighting affects the vegetation of nearby trees and shrubs. It should be emphasised that in the vast majority of cases, apartment lighting is turned off before midnight, allowing for a restful sleep, even without curtains, blinds, etc. However, in the evening, brightly lit windows become a trap for nocturnal insects and, indirectly, for birds and bats that prey on them. By creating artificial constellations on the facades of apartment buildings, brightly lit windows disrupt the coordination of migratory and hunting birds at night. It should be noted that even this impact of indoor lighting on the environment can be significantly reduced by covering the windows at night.

W pracy przedstawiono wyniki badań dotyczących wpływu wewnętrznego oświetlenia mieszkań na jednym z osiedli krakowskich na wzrost zanieczyszczenia światłem w otoczeniu. Celem badania było określenie skali tego typu zanieczyszczenia światłem w odniesieniu do oświetlenia ulicznego oraz wskazanie potencjalnych negatywnych oddziaływań oświetlanych wnętrz na otoczenie. Stwierdzono, że oświetlenie to w znikomy sposób przyczynia się do wzrostu jasności łuny świetlnej nocnego nieba, co w praktyce nie wpływa na tę formę zanieczyszczenia światłem. Niejednokrotnie wpływa ono jednak na komfort życia mieszkańców osiedla, oświetla bowiem sąsiednie okna, balkony i tarasy. W przypadku mieszkań położonych na niższych kondygnacjach ich oświetlenie oddziałuje na wegetację pobliskich drzew i krzewów. Należy podkreślić, że w zdecydowanej większości przypadków oświetlenie mieszkań jest wyłączane przed północą, co pozwala na spokojny sen, nawet przy braku zasłon, rolet itp. Jednakże wieczorem jasno oświetlone okna stają się pułapką dla owadów nocnych, a pośrednio również dla polujących na nie ptaków czy nietoperzy. Tworząc na elewacjach bloków mieszkalnych sztuczne konstelacje, jasno świecące okna powodują zakłócenie koordynacji ptaków migrujących i polujących w nocy. Należy zwrócić uwagę na to, że nawet ten wpływ oświetlenia wewnętrznego na środowisko można znacząco zredukować poprzez zasłanianie okien na noc.

The aim of this article is to assess the quality of services in five-star hotels in Barcelona based on guest reviews published on the Booking.com platform. The choice of research topic is justified by the growing importance of online booking and review systems in shaping hotel reputation and tourists’ purchasing decisions, as well as by the relatively limited number of empirical studies linking price levels with perceived service quality in the upscale urban hotel segment. The study covered 39 hotels, for which 507 records were obtained, including data on guest sub-ratings (location, service, etc.) and accommodation prices. The Pearson correlation coefficient was applied to identify relationships between pricing levels and guest satisfaction. The research hypothesis H1 was formulated as follows: The price level of a hotel is correlated with the level of guest satisfaction. The results indicate statistically significant correlations for two categories: cleanliness (r = 0.320) and comfort (r = 0.329), which confirms the key importance of tangible elements in the perception of service value. Other factors, including staff performance, location, and facilities, showed no significant correlations with price. Spatial analysis confirmed the concentration of five-star hotels in the central districts of Barcelona (Eixample, Ciutat Vella), highlighting the association between location prestige and perceived service quality. The findings provide a basis for further research on the relationships between pricing, guest satisfaction, and the reputation of luxury hotels within the spatial structure of a city.

Celem artykułu jest ocena jakości usług w hotelach pięciogwiazdkowych w Barcelonie na podstawie ocen użytkowników portalu Booking.com. Podjęcie tematyki badawczej uzasadnia rosnące znaczenie internetowych systemów rezerwacyjnych i opiniotwórczych w kształtowaniu reputacji obiektów hotelarskich oraz decyzji zakupowych turystów, a także relatywnie niewielka liczba badań empirycznych łączących poziom cenowy z percepcją usług w segmencie hoteli luksusowych w ujęciu miejskim. W badaniu uwzględniono 39 obiektów, dla których pozyskano 507 rekordów, obejmujących dane o cząstkowych ocenach gości (położenie, obsługa itp.) oraz cenach noclegu. W celu identyfikacji zależności między poziomem cen a satysfakcją gości zastosowano współczynnik korelacji Pearsona. Hipotezę badawczą H1 sformułowano następująco: Poziom cenowy obiektu jest skorelowany z poziomem satysfakcji gości hotelowych. Wyniki wskazują, że najwyższe, statystycznie istotne korelacje z poziomem cenowym dotyczą kategorii czystości (r = 0,320) oraz komfortu (r = 0,329), co potwierdza kluczowe znaczenie elementów materialnych w postrzeganiu wartości usług. Pozostałe czynniki, w tym obsługa, lokalizacja i udogodnienia, nie wykazały istotnych zależności z ceną. Analiza przestrzenna potwierdziła koncentrację hoteli pięciogwiazdkowych w centralnych dzielnicach Barcelony (Eixample, Ciutat Vella), wskazując na powiązanie prestiżu lokalizacji z postrzeganą jakością oferty. Uzyskane wyniki stanowią podstawę do dalszych badań nad relacjami pomiędzy poziomem cen, satysfakcją gości oraz reputacją luksusowych obiektów hotelarskich w strukturze przestrzennej miasta.

In many countries around the world, globalization has intensified hyper-consumerism not only among successful people but also among young people, encouraging individuals to use luxury goods as tools for self-expression and distinction. Nigeria’s socio-economic situation – characterized by sharp inequalities, a young population, a wealthy diaspora, and a growing urban elite – further reinforces the symbolic power of luxury. This article analyzes how the consumption of luxury goods functions as a visible indicator of social status in contemporary Nigeria. The article is based on the literature on the subject, ethnographic observations in the digital environment conducted between 2015 and 2025, and an exploratory survey. The research draws on Veblen’s concept of conspicuous consumption, Bourdieu’s trans-substantialization, Lipovetsky’s shift towards experience, and Social Identity Theory. The results of the study indicate that Nigerians increasingly rely on luxury products to signal their membership in high-status groups and gain access to the privileges associated with elevated social position. Social media platforms serve as key arenas for showcasing a luxurious lifestyle, reinforcing status competition and shaping popular notions of success. Respondents associate luxury with quality, prestige, recognition and social advancement, while also using it to reward themselves and satisfy their emotional needs. In Nigeria, buying luxury goods has become an important way of expressing who you are and where you are going. It shows the changes taking place in society and the economy but also reveals the tension between people’s dreams and their everyday lives.

W wielu krajach na świecie globalizacja nasiliła hiperkonsumpcjonizm nie tylko wśród ludzi sukcesu, lecz także wśród młodzieży, zachęcając do wykorzystywania dóbr luksusowych jako narzędzi wyrażania siebie i wyróżnienia. Sytuacja społeczno-gospodarcza Nigerii, charakteryzująca się ostrymi nierównościami, młodą populacją, bogactwem diaspory i rosnącą elitą miejską, dodatkowo wzmacnia symboliczną siłę luksusu. W artykule przeanalizowano, w jaki sposób konsumpcja dóbr luksusowych funkcjonuje jako widoczny wyznacznik statusu społecznego we współczesnej Nigerii. Artykuł bazuje na literaturze przedmiotu, obserwacjach etnograficznych w środowisku cyfrowym prowadzonych w latach 2015–2025 oraz na ankiecie eksploracyjnej. W badaniach oparto się na koncepcji konsumpcji ostentacyjnej Veblena, transsubstancjalizacji Bourdieu, przesunięciu Lipovetsky’ego w kierunku doświadczenia oraz teorii tożsamości społecznej. Wyniki wskazują, że Nigeryjczycy w coraz większym stopniu polegają na produktach luksusowych, aby sygnalizować przynależność do grup o wysokim statusie oraz uzyskać dostęp do przywilejów związanych z podwyższoną pozycją społeczną. Platformy społecznościowe służą jako kluczowe areny do prezentowania luksusowego stylu życia, wzmacniając rywalizację o status i kształtując popularne wyobrażenia o sukcesie. Respondenci kojarzą luksus z jakością, prestiżem, uznaniem i awansem społecznym, a jednocześnie wykorzystują go do samonagradzania się i zaspokajania potrzeb emocjonalnych. W Nigerii kupowanie dóbr luksusowych stało się ważnym sposobem wyrażania tego, kim się jest i dokąd się zmierza. Pokazuje to zmiany zachodzące w społeczeństwie i gospodarce, ale też odsłania napięcia między marzeniami ludzi a ich codziennym życiem.

The article presents the results of a study on the formation and evolution of the global research field devoted to urban soils between 1995 and 2024. A database comprising 961 scientific articles published during this period was compiled and subjected to a detailed bibliometric analysis. The analysis included an assessment of the temporal dynamics of publication output, the identification of the most frequently publishing journals and countries with the highest research activity, an examination of international collaboration patterns, and the distribution of publication languages. The core part of the study involved an analysis of keyword co-occurrence in the collected literature. Based on these data, a network model was constructed to represent the variability and interconnections among keywords. Analytical methods derived from mathematical graph theory were applied to characterize complex network structures in terms of their coherence, vertex degree distribution, and the extraction of so-called p-layers. To isolate these layers, an original graph-layering technique was proposed, enabling a multilevel interpretation of relationships and hierarchies within the analysed network. The keyword co-occurrence analysis revealed that the development of urban soil research can be divided into two distinct phases. The first phase (1995–2010) represents the emergence of research awareness, while the second (2011–2024) corresponds to a “developmental” stage characterized by the expansion and deepening of knowledge about urban soils. Furthermore, the results indicate that research in this field has revolved around a limited number of central concepts (Urban Soil, Heavy Metals, Biochar), which serve as semantic reference points within the scientific discourse. The established prominence of these keywords positions them as enduring thematic anchors in a still relatively young yet dynamically developing research domain, which continues to evolve in parallel with growing public awareness of the importance of the urban environment.

W artykule zaprezentowano wyniki badań dotyczących kształtowania się i rozwoju nurtu badawczego związanego z glebami miejskimi na świecie w latach 1995–2024. W ramach analizy opracowano bazę danych obejmującą 961 artykułów naukowych opublikowanych w badanym okresie, które następnie poddano szczegółowej analizie bibliometrycznej. Analiza ta objęła ocenę dynamiki liczby publikacji w czasie, identyfikację najczęściej publikujących czasopism i krajów o najwyższej aktywności badawczej, charakterystykę współpracy międzynarodowej oraz dystrybucję języków publikacji. Zasadniczą część pracy stanowiła analiza współwystępujących w artykułach słów kluczowych. Na ich podstawie skonstruowano sieciowy model ich zmienności oraz powiązań między nimi. W badaniach zastosowano metody analityczne oparte na matematycznej teorii grafów, umożliwiające konstrukcję oraz charakterystykę złożonych struktur sieciowych pod względem ich spójności, rozkładu stopni wierzchołków oraz analizy tzw. p-warstw. W celu wyodrębnienia tych warstw zaproponowano autorską technikę warstwowania grafu, pozwalającą na wielopoziomową interpretację powiązań i hierarchii w obrębie badanej sieci. Analiza współwystępowania słów kluczowych wykazała, że rozwój badań nad glebami miejskimi można podzielić na dwa etapy. Pierwszy z nich (1995–2010) dotyczy formowania się świadomości badawczej, a drugi (2011–2024) obejmuje etap „rozwojowy”, w którym pogłębiano wiedzę o glebach miejskich. Ponadto wykazano, że badania opierały się na ograniczonej liczbie centralnych pojęć (urban soil, heavy metals, biochar), które stanowią „semantyczne punkty odniesienia” w dyskusji naukowej. Utrwalone pozycje tych słów kluczowych czynią z nich semantyczne punkty odniesienia w dyskusji naukowej, mimo że jest to wciąż stosunkowo młody trend badawczy, rozwijający się dynamicznie wraz ze wzrostem społecznej świadomości znaczenia środowiska miejskiego.

This article examines the problem of uncertainty in GIS data that extends beyond the standard technical parameters of the “big five”. It is argued that traditional reports overlook semantic and conceptual uncertainty, which is crucial for poorly-defined geographical objects. Using examples of marsh and forest definition changes, it demonstrates how a lack of conceptual context leads to erroneous analytical conclusions. The paper proposes extending metadata to include ontologies, institutional context, and the opacity of GeoAI models. The goal is to shift towards a holistic fit-for-purpose approach, integrating measurement precision with a reflection on the meaning of geographic information.

W artykule analizie poddano problem niepewności w danych GIS, wykraczający poza standardowe parametry techniczne tzw. wielkiej piątki. Wskazano, że tradycyjne raporty pomijają niepewność semantyczną i konceptualną, co jest kluczowe dla obiektów słabo zdefiniowanych. Na przykładach zmian definicji bagien i lasów wykazano, jak brak kontekstu pojęciowego prowadzi do błędnych wniosków analitycznych. Praca zawiera postulat rozszerzenia metadanych o ontologie i kontekst instytucjonalny oraz uwzględnienie nieprzejrzystości modeli GeoAI. Celem jest przejście ku holistycznemu podejściu adekwatności do celu, integrującemu precyzję pomiaru z refleksją nad znaczeniem informacji geograficznej.

Accurate forecasting of particulate matter (PM) concentrations is crucial for effective air quality management and public health protection. In this study, we propose two deep learning-based forecasting models: a convolutional-recurrent autoencoder and a hierarchical autoencoder. Both models are trained and evaluated using historical data on PM2.5 and PM10 concentrations from multiple monitoring stations in Poland. To assess the influence of meteorological conditions on prediction accuracy, the models are tested in two variants: one using historical PM concentrations and meteorological features such as temperature, wind speed, wind direction, and air pressure, and another that uses only historical PM data. The results clearly show that the inclusion of weather data significantly improves forecasting performance, with lower MAE, and MSE values observed across all test sites. The models trained with meteorological inputs consistently outperform their counterparts trained on PM data alone. The results are also compared with the baseline model. These findings highlight the importance of environmental context in air pollution forecasting and demonstrate the potential of autoencoder-based approaches for this task.

Prognozowanie stężeń pyłu zawieszonego ma kluczowe znaczenie dla efektywnego zarządzania jakością powietrza i ochrony zdrowia publicznego. W opisanym badaniu proponujemy dwa modele prognostyczne oparte na uczeniu głębokim: autokoder konwolucyjno-rekurencyjny oraz autokoder hierarchiczny. Oba modele są trenowane i oceniane z wykorzystaniem danych historycznych dotyczących stężeń pyłu PM2.5 i PM10 z kilku stacji monitorujących jakość powietrza w Polsce. Aby ocenić wpływ warunków meteorologicznych na dokładność prognoz, modele testowano w dwóch wariantach – jeden wykorzystuje historyczne stężenia pyłu zawieszonego oraz dane meteorologiczne, takie jak temperatura, prędkość i kierunek wiatru oraz ciśnienie powietrza, a drugi wyłącznie historyczne dane dotyczące pyłu zawieszonego. Wyniki pokazują, że uwzględnienie danych pogodowych znacząco poprawia skuteczność prognozowania, z niższymi wartościami MAE i MSE zaobserwowanymi we wszystkich lokalizacjach testowych. Modele trenowane z wykorzystaniem danych meteorologicznych konsekwentnie przewyższają swoje odpowiedniki trenowane wyłącznie na danych dotyczących pyłu zawieszonego. Uzyskane wyniki zostały porównane z wynikami modelu bazowego. Obserwacje te podkreślają znaczenie kontekstu środowiskowego w prognozowaniu zanieczyszczenia powietrza oraz pokazują potencjał podejść opartych na autokoderach.

Spatial conflicts result from a lack of understanding between various interest groups. In the Kazimierz Landscape Park, conflicts take on particular significance, as they concern not only economic and social development but also nature conservation and biodiversity preservation. This article aims to present selected spatial conflicts within the Kazimierz Landscape Park. The causes of these conflicts and their impact on the natural and cultural environment were identified. The research utilized a critical analysis of the relevant literature, planning documents, cartographic materials, and statistical data from 2012–2022, as well as a case study. Spatial conflicts in the Kazimierz Landscape Park can be divided into conflicts related to the development of tourism infrastructure without considering natural constraints, agricultural activity, and the expansion of residential development in the immediate vicinity of protected areas. Tourism often causes degradation of the natural environment through increased tourist traffic. Inappropriate agricultural activity negatively impacts biodiversity and water quality. The expansion of residential and commercial development leads to the fragmentation and degradation of natural habitats. In the context of the Kazimierz Landscape Park, it is essential to find a balance between the protection of valuable natural areas and economic and social development. Achieving this goal requires understanding local specifics, engaging various stakeholders, and utilizing spatial planning tools to eliminate conflicts. As the examples of the municipalities of Kazimierz Dolny, Janowiec, and Wąwolnica demonstrate, despite high coverage by local plans, spatial conflicts have not been eliminated. Local planning documents are not always consistent with nature conservation objectives and do not prevent the escalation of conflicts. The study emphasizes the need for better integration of spatial policy with conservation measures and the need to actively engage local communities and environmental protection institutions in the spatial planning process.

Konflikty przestrzenne są skutkiem braku porozumienia różnych grup interesu. W Kazimierskim Parku Krajobrazowym nabierają szczególnego znaczenia, ponieważ dotyczą nie tylko rozwoju gospodarczego czy społecznego, lecz także ochrony przyrody i zachowania bioróżnorodności. Celem artykułu jest przedstawienie wybranych konfliktów przestrzennych na obszarze Kazimierskiego Parku Krajobrazowego. Zidentyfikowano przyczyny konfliktów oraz ich wpływ na środowisko przyrodnicze i kulturowe. W badaniach wykorzystano krytyczną analizę literatury problemowej, dokumentów planistycznych, materiałów kartograficznych i danych statystycznych z lat 2012–2022 oraz studium przypadku. Konflikty przestrzenne w Kazimierskim Parku Krajobrazowym można podzielić na konflikty związane z rozwojem infrastruktury turystycznej bez uwzględniania ograniczeń przyrodniczych, z działalnością rolniczą oraz z ekspansją zabudowy mieszkaniowej w bezpośrednim sąsiedztwie obszarów chronionych. Turystyka często powoduje degradację środowiska przyrodniczego poprzez zwiększony ruch turystyczny. Nieprawidłowa działalność rolnicza wpływa negatywnie na bioróżnorodność i jakość wód. Ekspansja zabudowy mieszkaniowej i gospodarczej prowadzi do fragmentacji i degradacji siedlisk przyrodniczych. W kontekście Kazimierskiego Parku Krajobrazowego konieczne jest znalezienie równowagi między ochroną obszarów cennych przyrodniczo a rozwojem gospodarczym i społecznym. Realizacja tego celu wymaga zrozumienia specyfiki lokalnej, zaangażowania różnych interesariuszy oraz zastosowania narzędzi planowania przestrzennego w eliminacji konfliktów. Jak pokazuje przykład trzech gmin: Kazimierza Dolnego, Janowca i Wąwolnicy, pomimo wysokiego pokrycia planami miejscowymi nie udało się wyeliminować konfliktów przestrzennych. Lokalne dokumenty planistyczne nie zawsze są spójne z celami ochrony przyrody i nie zapobiegają nasilaniu konfliktów. W artykule podkreślono potrzebę lepszej integracji polityki przestrzennej z działaniami ochronnymi oraz konieczność aktywnego włączenia społeczności lokalnych i instytucji ochrony środowiska w proces planowania przestrzennego.

The article addresses the topic of a new wave of educational migration to Poland, focusing on the influx of students from Sub-Saharan Africa to Lublin, one of the country’s main academic centres. This phenomenon is analysed in quantitative terms, based on statistical data and the results of a survey. Between 2019 and 2022, there was a marked increase in the number of students from this region, with a particular preference for non-public universities and practical courses. The results indicate that the dominant group are young women from families with relatively high educational capital and aspirations related to academic mobility. Lublin is characterised by a high concentration of nationalities – nearly 80% of the surveyed students come from Zimbabwe, which distinguishes the local academic environment from the more diverse centres of Western Europe in this respect. The article highlights the importance of the analysed phenomenon for the development of intercultural education in Poland and the need to reflect on integration and adaptation challenges in the context of the growing presence of sub-Saharan students in Polish higher education.

W artykule podjęto temat nowej fali migracji edukacyjnej do Polski, koncentrując się na napływie studentów z Afryki Subsaharyjskiej do Lublina, jednego z głównych ośrodków akademickich w kraju. Zjawisko to analizowane jest w wymiarze ilościowym, w oparciu o dane statystyczne oraz wyniki badania ankietowego. W latach 2019–2022 odnotowano wyraźny wzrost liczby studentów z tego regionu, przy czym szczególnie często wybierali oni uczelnie niepubliczne oraz kierunki o profilu praktycznym. Uzyskane wyniki wskazują, że dominującą grupę stanowią młode kobiety, wywodzące się z rodzin o relatywnie wysokim kapitale edukacyjnym i aspiracjach związanych z mobilnością akademicką. Charakterystyczna dla Lublina jest wysoka koncentracja narodowościowa – blisko 80% badanych studentów pochodzi z Zimbabwe, co odróżnia lokalne środowisko akademickie od bardziej zróżnicowanych pod tym względem ośrodków Europy Zachodniej. W artykule podkreślono znaczenie analizowanego zjawiska dla rozwoju edukacji międzykulturowej w Polsce oraz potrzebę refleksji nad wyzwaniami integracyjnymi i adaptacyjnymi w kontekście rosnącej obecności studentów subsaharyjskich w polskim szkolnictwie wyższym.

Tourist maps are typically developed based on general geographic maps enriched with thematic data related to tourism. This approach provides them with high situational accuracy, detail, and rich content. These features, highly desired by users, enable precise location and navigation. In the era of widespread access to GPS receivers and navigation systems, these properties are slowly losing their importance. At the same time, tourist maps developed this way lack much content that could be useful to tourists. Replacing the hypsometric base with a landscape base could enrich the map’s content and make it more useful for tourists, especially since landscape perception is a natural way for humans to interact with their surroundings. Developing an appropriate landscape base is a significant challenge, as users of tourist maps are typically those without professional knowledge of landscape. Therefore, landscapes depicted on a tourist map should reflect the common understanding of the term, not its scientific definitions, and the map itself should have an appropriately edited legend. This work presents only a concept – an attempt to find better solutions. The aim is to stimulate discussion on how to improve tourist maps, not to evaluate the presented concept, which we leave to cartographers and tourists.

Mapy turystyczne zazwyczaj są opracowywane na podstawie map ogólnogeograficznych, wzbogaconych o dane tematyczne związane z turystyką. Takie podejście zapewnia im wysoką dokładność sytuacyjną, szczegółowość i bogatą treść. Cechy te, bardzo pożądane przez użytkowników, umożliwiają precyzyjną lokalizację i nawigację. W dobie powszechnego dostępu do odbiorników GPS i systemów nawigacyjnych właściwości te powoli tracą na znaczeniu. Jednocześnie mapy turystyczne opracowane w ten sposób nie zawierają wielu treści, które mogłyby być przydatne dla turystów. Zastąpienie podstawy hipsometrycznej podstawą krajobrazową mogłoby wzbogacić zawartość mapy i uczynić ją bardziej użyteczną dla turystów, zwłaszcza że postrzeganie krajobrazu jest naturalnym sposobem interakcji człowieka z otoczeniem. Opracowanie odpowiedniej podstawy krajobrazowej stanowi poważne wyzwanie, ponieważ użytkownikami map turystycznych są zazwyczaj osoby nieposiadające profesjonalnej wiedzy na temat krajobrazu. Dlatego krajobrazy przedstawione na mapie turystycznej powinny odzwierciedlać powszechne rozumienie tego terminu, a nie jego naukowe definicje, natomiast sama mapa powinna mieć odpowiednio zredagowaną legendę. W artykule przedstawiono jedynie koncepcję, stanowiącą próbę znalezienia lepszych rozwiązań. Celem jest pobudzenie dyskusji na temat tego, jak ulepszyć mapy turystyczne, a nie ocena przedstawionej koncepcji, którą pozostawiamy kartografom i turystom.

The forest settlement in Florianka was established in the Zwierzyniec forests, near the former road from Zwierzyniec to Górecko Stare. The Roztocze National Park covered Florianka with protection in 1991, and in 1996, a Polish horse (in Polish: konik polski) breeding facility (now the Conservative Breeding Centre) was established in the buildings of the former farm. The concept of adaptation of the land to the needs of cycling tourism, proposed in this paper, is based on conservation documentation from 1989 and on the preserved elements of composition of the manor complex. The adaptation of the land to tourism functions required the introduction of innovative solutions, with the preservation of the historical values of the place. Two gazebos with shingle roofing and a tourist gazebo were proposed. It is recommended to introduce tourist and recreational facilities, as well as informational and educational elements conveying knowledge about the Roztocze National Park, Florianka, and the Conservation Breeding Centre.

Osada leśna we Floriance powstała w lasach zwierzynieckich, przy dawnym gościńcu prowadzącym ze Zwierzyńca do Górecka Starego. Roztoczański Park Narodowy objął opieką Floriankę w 1991 r., po czym w 1996 r. w zabudowaniach dawnego folwarku utworzono dział hodowli konika polskiego w systemie stajennym (obecnie Ośrodek Hodowli Zachowawczej). Zaproponowana w pracy koncepcja adaptacji terenu dla potrzeb turystyki rowerowej została oparta na dokumentacji konserwatorskiej z 1989 r. oraz zachowanych elementach kompozycji zespołu folwarcznego. Przystosowanie terenu do pełnienia funkcji turystycznych wymaga wprowadzenia innowacyjnych rozwiązań z zachowaniem walorów historycznych miejsca. Zaproponowano dwie altany kryte gontem i altanę turystyczną. Zaleca się wprowadzenie udogodnień turystyczno-rekreacyjnych oraz elementów informacyjnych i edukacyjnych przekazujących wiedzę o Roztoczańskim Parku Narodowym, Floriance i Ośrodku Hodowli Zachowawczej.

This study presents, for the first time, the results of research on Lublin amber and the associated glauconite and sandstones accompanying amber deposits. The material was collected directly from mining excavations. Comprehensive analyses were performed on glauconite, sandstones, and amber samples taken from the excavation walls of the Stellarium mine (Górka Lubartowska-Niedźwiada deposit). The article includes petrographic and mineralogical characterization of glauconite and sandstones. FTIR spectroscopic analyses were conducted on amber samples obtained from the bottom, middle, and top sections of the deposit series, as well as from sandstones of varying hardness (hard, medium, soft). FTIR results did not reveal a clear relationship between the degree of amber depolymerization and its position in the profile, nor between the content of C=O and C–H bonds and the hardness of the host rock. However, a distinct increase in C=C bond content was observed in amber extracted from harder sandstones, which may indicate partial degradation of the polymer network leading to reduced crosslinking. AFM nanomechanical tests showed that amber from hard sandstones exhibits higher stiffness and brittleness with a simultaneous decrease in elasticity. Minor differences in elasticity values were also noted depending on sampling depth and amber color, with milky varieties showing higher Young’s modulus values. The obtained results provide a basis for further research on the genesis of Lublin amber and its distinctiveness compared to other varieties of succinite (Baltic amber).

W pracy przedstawiono po raz pierwszy wyniki badań lubelskiego bursztynu oraz glaukonitu i piaskowców, które towarzyszyły złożom bursztynu. Materiał do badań pozyskano bezpośrednio z wyrobisk górniczych. Przeprowadzono kompleksowe analizy glaukonitu, piaskowców oraz bursztynów pobranych ze ścian eksploatacyjnych kopalni Stellarium (złoże Górka Lubartowska-Niedźwiada). W artykule dokonano charakterystyki petrograficznej i mineralogicznej glaukonitu oraz piaskowców. Zaprezentowano również badania spektroskopowe FTIR bursztynów pobranych ze spągu, środkowej części oraz stropu serii złożowej, a także z piaskowców o różnej twardości (twarde, średnie, miękkie). Przeprowadzone badania FTIR nie wykazały jednoznacznej zależności pomiędzy stopniem depolimeryzacji bursztynu a jego położeniem w profilu ani pomiędzy zawartością wiązań C=O i C–H a twardością skały macierzystej. Zaobserwowano natomiast wyraźny wzrost zawartości wiązań C=C w bursztynach wydobytych z piaskowców o większej twardości, co może wskazywać na częściową degradację sieci polimerowej, prowadzącą do obniżenia stopnia usieciowania struktury. Badania nanomechaniczne AFM wykazały, że bursztyny z piaskowców twardych cechują się wyższą sztywnością i kruchością, przy jednoczesnym spadku sprężystości. Niewielkie różnice w wartościach modułu sprężystości odnotowano także w zależności od głębokości pobrania próbek i barwy bursztynu – odmiany mleczne charakteryzowały się wyższymi wartościami modułu Younga. Uzyskane wyniki stanowią podstawę do dalszych badań nad genezą bursztynu lubelskiego oraz jego odrębnością względem innych odmian sukcynitu (bursztynu bałtyckiego).

This paper presents the conditions for the development and functioning of anthropogenic loess relief in an area with high gradients, dihedrals >100 m, and significant gully dissection (about 4 km∙km–2). Particular attention was paid to erosional processes and sediment deposition, their dynamics, and the geomorphological effects resulting from several centuries of continuous use. The response of the environment to strong anthropopressure resulted in the formation of a set of road-like relief, erosional and accumulative forms, integrated into the drainage system of catchment area and settlement zone. The danger of flash floods in the village of Kawęczyn, located at the foot of the slope of the Wieprz River valley, whose source is the area of cultivated fields belonging to the village in terms of a uniform funnel-shaped catchment, is discussed. The catchment’s land use is dominated by deciduous forests in ravine systems (64.9%), and arable fields as cereals occupy 31.6%. Soil erosion rates were assessed using the RUSLE model with plant protection parameters. The erosivity of precipitation was calculated for an average multi-year total of 710.9 mm. The average erosion rate without protective treatments is highest in the slope gradient range of 2–7⁰ and is 18.9 t∙ha–¹∙rok–¹, while with treatments of 7.9% efficiency, it is 17.4 t∙ha–¹∙year–¹. Low erosion occurs in the 15–35⁰ range, which may be associated with permanent vegetation cover or terracing of dry valley slopes. The terraced system is dissected by road basins, formed with roads perpendicular to the fields. On the other hand, the slope of the Wieprz River valley, which is cultivated longitudinally, with a sub-terrace at the foot, is dissected by road gullies with cones/embankments at the outlet.

W pracy przedstawiono warunki rozwoju i funkcjonowanie antropogenicznej rzeźby lessowej w obszarze o dużych spadkach, deniwelacjach >100 m oraz o znacznym rozcięciu wąwozami – około 4 km∙km–2. Szczególną uwagę zwrócono na procesy erozyjne i depozycję osadów, ich dynamikę oraz skutki geomorfologiczne, będące rezultatem kilkusetletniego ciągłego użytkowania. W reakcji środowiska na silną antropopresję ukształtował się zespół drogowych form rzeźby, erozyjnych i akumulacyjnych, wkomponowanych w system odwodnienia zlewni i strefy osadniczej. Omówiono zagrożenie powodziami błyskawicznymi wsi Kawęczyn, położonej u podnóża zbocza doliny Wieprza, których źródłem jest przynależny do wsi obszar pól uprawnych w ujęciu jednolitej zlewni lejkowatej. W użytkowaniu zlewni największy udział mają lasy liściaste w systemach wąwozowych (64,9%), a pola orne jako zboża zajmują 31,6%. Ocenę natężenia erozji gleb przeprowadzono za pomocą modelu RUSLE z wykorzystaniem parametrów ochronnych roślin. Erozyjność opadów obliczono dla średniej sumy z wielolecia 710,9 mm. Średnia wielkość erozji bez zabiegów ochronnych jest najwyższa w przedziale nachylenia stoków 2–7⁰ i wynosi 18,9 t·ha⁻¹·rok⁻¹, natomiast z zabiegami o efektywności 7,9% – 17,4 t·ha⁻¹·rok⁻¹. Niska erozja występuje w przedziale 15–35⁰, co można wiązać z trwałą okrywą roślinną lub terasowaniem zboczy suchej doliny. System teras rozcinają niecki drogowe, uformowane przy prostopadłym do pól przebiegu dróg. Natomiast zbocze doliny Wieprza, uprawiane wzdłużstokowo, z terasą podstokową u podnóża, rozcinają wąwozy drogowe stożkami w formie wałów u wylotu.

Climate change presents one of the most pressing challenges for modern societies, particularly in urban areas. The article examines the major climate risks and their impacts on Polish regional cities, with a focus on adaptation strategies implemented within urban adaptation plans (UAPs). The study covered the strategic documents of 17 regional cities, identifying key threats, vulnerable sectors and potential consequences of climate change. The applied content analysis method enabled a systematic assessment of UAPs, highlighting dominant issues such as temperature increases, extreme weather events and threats to infrastructure and public health. The findings reveal significant variation in adaptation strategies, emphasizing the importance of locally tailored climate policies. The conclusions suggest the need to integrate adaptation actions with broader urban development strategies and to conduct further research on the effectiveness of implemented adaptation policies.

Zmiana klimatu stanowi jedno z najważniejszych wyzwań współczesnych społeczeństw, szczególnie w kontekście obszarów miejskich. W artykule przeanalizowano główne zagrożenia klimatyczne oraz ich wpływ na miasta wojewódzkie w Polsce, uwzględniając strategie adaptacyjne wdrażane w miejskich planach adaptacji (MPA). Badaniem objęto dokumenty strategiczne 17 miast wojewódzkich, dzięki czemu zidentyfikowano kluczowe zagrożenia, wrażliwe sektory oraz potencjalne skutki zmiany klimatu. Zastosowana metoda analizy treści umożliwiła systematyczną ocenę zapisów MPA, wskazując na dominujące problemy, takie jak: wzrost temperatury, ekstremalne zjawiska pogodowe, zagrożenia dla infrastruktury i zdrowia publicznego. Wyniki badania wskazują na duże zróżnicowanie strategii adaptacyjnych, co podkreśla znaczenie dostosowanych do lokalnych uwarunkowań polityk klimatycznych. Wnioski sugerują potrzebę integracji działań adaptacyjnych z innymi strategiami rozwoju miejskiego oraz konieczność dalszych badań nad skutecznością wdrażanych polityk adaptacyjnych.

The article analyzes forest arboreta as a specific type of botanical garden. Based on literature and data from selected sites in Poland, a new classification was developed, considering their origin, functions, diversity and legal status. The result is a proposal for a new registry of forest arboreta, highlighting those particularly suited for scientific research, conservation, education, and recreational activities, with an illustration of their distribution in Poland as of 2025.

W artykule analizie poddano leśne arboreta reprezentujące specyficzną formę ogrodów botanicznych. Na podstawie literatury i danych z wybranych obiektów w Polsce opracowano nową klasyfikację, uwzględniającą ich genezę, funkcje, zróżnicowanie i status prawny. Wynikiem pracy jest propozycja nowej klasyfikacji typologicznej arboretów leśnych, wskazującej obiekty szczególnie predysponowane do działań naukowych, ochronnych, edukacyjnych i rekreacyjnych wraz ze zobrazowaniem ich rozmieszczenia w Polsce według stanu na rok 2025.

The assessment of the geotourism potential of geological objects is currently one of the main directions of geotourism development in Poland. Initially, it was most often performed for well-known and interesting objects located in physio-geographic regions with high morphological and geological values, which are places characterized by intensive tourist traffic. Recently, attempts have been made more and more often to assess the geotourism potential of individual objects located in local areas, in order to create geosites used in the tourist promotion of cities or villages. Such an attempt was made in this article for the area around Mielnik, located in the Bug River Gorge near Mielnik, the most spectacular section of the Podlasie Bug River Gorge – a physio-geographic mesoregion characterized by high tourist traffic intensity. The geosite valuation method was used to assess the geotourism potential. Its results allowed to emphasize the attractiveness of selected objects with high, scientific uniqueness, which constituted the basis for creating geosites in the analyzed area and a geotourism trail in Mielnik. These objects represent different depositional environments, which determine the genesis of different geological and geomorphological objects. The creation of geosites and their protection will improve the accessibility and protection of these objects, as well as increase the promotion of the city on a supra-regional scale.

Ocena potencjału geoturystycznego obiektów geologicznych stanowi obecnie jeden z głównych kierunków rozwoju geoturystyki w Polsce. Początkowo wykonywano ją najczęściej dla znanych i ciekawych obiektów, zlokalizowanych w regionach fizycznogeograficznych o wysokich walorach morfologiczno-geologicznych, stanowiących miejsca charakteryzujące się intensywnym natężeniem ruchu turystycznego. Ostatnio coraz częściej podejmowane są próby oceny potencjału geoturystycznego pojedynczych obiektów, zlokalizowanych w obszarach lokalnych, w celu tworzenia geostanowisk wykorzystywanych w promocji turystycznej miast czy wsi. Taką próbę podjęto w niniejszym artykule dla okolic Mielnika, zlokalizowanego w przełomie Bugu pod Mielnikiem, najbardziej spektakularnego odcinka Podlaskiego Przełomu Bugu – mezoregionu fizycznogeograficznego, cechującego się wysokim natężeniem ruchu turystycznego. Do oceny potencjału geoturystycznego wykorzystano metodę waloryzacji geostanowisk. Jej wyniki pozwoliły na podkreślenie atrakcyjności wybranych obiektów o wysokiej, naukowej wartości, stanowiącej podstawę do utworzenia geostanowisk w analizowanym obszarze oraz szlaku geoturystycznego na terenie Mielnika. Obiekty te przedstawiają odmienne środowiska depozycji, warunkujące genezę różnych obiektów geologiczno-geomorfologicznych. Utworzenie geostanowisk i objęcie ich ochroną pozwoli na poprawę dostępności i ochronę tych obiektów, a także zwiększy promocję miasta w skali ponadregionalnej.

Care farms represent an innovative form of combining agricultural activity with social services, which is gaining importance in the context of the multifunctional development of rural areas and support for seniors, lonely people or those in difficult life situation. The article focuses on two aspects: the essence of care farms, their functioning and their impact on improving the quality of life of participants; the possibilities of implementing this model in Polish conditions. The development of the idea of care farms is discussed using examples of case studies from selected European countries. Particular attention is paid to the possibility of implementing the model in domestic conditions, using the example of the Kuyavian-Pomeranian Voivodeship, which is a pioneer in implementing the idea of care farms in Poland and where the first pilot projects were carried out. To achieve the aim of the work, research methods included literature studies, descriptive method and the results of a focus group study conducted among service beneficiaries and care farm owners. The research results indicate growing interest in this form of activity and the significant potential of agricultural farms for the development of care services as a tool for social integration and counteracting social exclusion, as well as their role in the social support system as social innovations at the interface of agriculture and care. In Poland, care farms can become an important element of sustainable rural development and can be a response to socio-demographic challenges, offering unique benefits from contact with nature and participation in farm life, and providing an alternative to institutional forms of care.

Gospodarstwa opiekuńcze stanowią innowacyjną formę łączenia działalności rolniczej z usługami społecznymi, która zyskuje na znaczeniu w kontekście wielofunkcyjnego rozwoju obszarów wiejskich oraz wsparcia seniorów, osób samotnych czy znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej. W artykule skoncentrowano się na dwóch aspektach: istocie gospodarstw opiekuńczych, ich funkcjonowania i wpływu na poprawę jakości życia uczestników; możliwościach implementacji tego modelu w warunkach polskich. Rozwój idei gospodarstw opiekuńczych omówiono na przykładzie studiów przypadków wybranych krajów europejskich. Szczególną uwagę poświęcono możliwości implementacji modelu w warunkach krajowych na przykładzie województwa kujawsko-pomorskiego, które jest pionierem we wdrażaniu idei gospodarstw opiekuńczych w Polsce i tam też zrealizowane zostały pierwsze pilotażowe projekty. Do zrealizowania celu pracy jako metody badań wykorzystano studia literaturowe, metodę opisową oraz wyniki badania fokusowego przeprowadzonego wśród beneficjentów usług oraz właścicieli gospodarstw opiekuńczych. Wyniki badania wskazują na rosnące zainteresowanie tą formą działalności oraz na duży potencjał gospodarstw rolnych w kierunku rozwoju usług opiekuńczych jako narzędzia integracji społecznej i przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu, a także na ich rolę w systemie wsparcia społecznego jako innowacji społecznych na styku rolnictwa i opieki. Na gruncie polskim gospodarstwa opiekuńcze mogą stać się ważnym elementem zrównoważonego rozwoju wsi oraz mogą być odpowiedzią na wyzwania społeczno-demograficzne, oferują bowiem unikalne korzyści płynące z kontaktu z naturą i uczestnictwa w życiu gospodarstwa rolnego oraz stanowią alternatywę dla instytucjonalnych form opieki.

The gap section of the Vistula Valley through the upland belt was the subject of research by many teams of geologists, geomorphologists, hydrologists. A good recognition of the unique values of the Earth’s heritage on a national and continental scale provided the basis for the preparation of the Geopark Małopolski Przełom Wisły project. The employees of the Institute of Earth and Environmental Sciences at Maria Curie-Skłodowska University (Lublin) played a leading role here. The experience gained during the development of the project allowed for in-depth studies in the field of geotourism and geoeducation after its completion. This resulted in a number of publications functioning in national and international scientific circulation. This paper provides an overview of the publications, highlights the most important achievements and presents the prospects for further research. The area of the potential Geopark is one of the best-recognised and described areas in Poland in terms of geotourism. However, there is a lack of research on the opinions of tourists, residents and local authorities regarding geotourism. An essential step is to promote this form of tourism among the aforementioned stakeholder groups. The development of suitable tourism products is also necessary for the advancement of geotourism.

Przełomowy odcinek doliny Wisły przez pas wyżyn był przedmiotem badań wielu zespołów geologów, geomorfologów, hydrologów. Dobre rozpoznanie unikatowych w skali kraju i kontynentu walorów dziedzictwa Ziemi dało podstawy do przygotowania projektu Geoparku Małopolski Przełom Wisły. Wiodącą rolę odgrywali tutaj pracownicy Instytutu Nauk o Ziemi i Środowisku Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Doświadczenia zdobyte podczas opracowywania projektu pozwoliły po jego zakończeniu na pogłębione studia z zakresu geoturystyki i geoedukacji. Ich rezultatem jest szereg publikacji funkcjonujących w krajowym i międzynarodowym obiegu naukowym. W pracy dokonano ich przeglądu oraz wskazano najważniejsze osiągnięcia i perspektywy dalszych badań. Teren potencjalnego Geoparku stanowi jeden z najlepiej rozpoznanych i opisanych pod względem geoturystycznym obszarów w Polsce. Brakuje natomiast badań dotyczących opinii turystów, mieszkańców oraz władz lokalnych w zakresie geoturystyki. Niezbędnym krokiem jest promocja tej formy turystyki wśród wymienionych wyżej grup interesariuszy. Dla rozwoju geoturystyki konieczne jest również opracowanie odpowiednich produktów turystycznych.

The availability of green spaces enhances the quality of life of urban residents with many potential health benefits for both physical and mental health. A key role in this is played by spatial planning, which can have a positive impact on public health through appropriate arrangements. The article aims to present how accessibility to public green areas has been considered in spatial planning in Poland so far. With the use of a critical analysis of legislation and literature as well as a historical analysis, the legislative conditions since 1928 were analysed. In the next stage, the arrangements of the existing conditions and directions of development studies of voivodeship cities were analysed. In addition, the results indicate that, despite the long period of the absence of relevant statutory regulations, a large proportion of voivodeship cities have adopted urban planning standards regarding the availability of public greenery. Moreover, these standards are characterised by shorter distances than in the law commonly referred to as lex developer, adopted in 2018, and in the Planning and Spatial Development Act, amended in 2023.

Dostępność terenów zieleni podnosi jakość życia mieszkańców miast, niosąc wiele potencjalnych korzyści zdrowotnych dla zdrowia zarówno fizycznego, jak i psychicznego. Kluczową rolę pełni planowanie przestrzenne, które poprzez odpowiednie ustalenia może mieć pozytywny wpływ na zdrowie publiczne. Celem artykułu jest przedstawienie dotychczasowych sposobów uwzględniania dostępności do obszarów zieleni publicznej w planowaniu przestrzennym w Polsce. Z wykorzystaniem krytycznej analizy ustawodawstwa i piśmiennictwa oraz analizy historycznej przeanalizowano uwarunkowania prawne od 1928 r. Ponadto analizie poddano ustalenia obowiązujących studiów uwarunkowań i kierunków zagospodarowania miast wojewódzkich. Otrzymane wyniki wskazują, że duża część miast wojewódzkich przyjmowała standardy urbanistyczne w zakresie dostępności zieleni publicznej pomimo długiego okresu braku odpowiednich regulacji ustawowych. Co więcej, standardy te cechują się mniejszymi odległościami niż w przyjętej w 2018 r. ustawie zwanej powszechnie jako lex deweloper oraz w znowelizowanej w 2023 r. ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.

The article aims to trace the evolution of medical geography, from its ancient foundations to the contemporary domain of health geography. The study constitutes a comprehensive review of scholarly literature and classical texts in medicine, geography and epidemiology, aiming to reconstruct the principal stages in the development of the discipline. Particular emphasis is placed on paradigm shifts in the conceptualisation of the relationship between geographic space and health – beginning with Hippocratic humoral theory, through the emergence of disease cartography in the 19th century, to the incorporation of Geographic Information Systems (GIS) and Big Data analytics in the 21st century. Special attention is devoted to methodological transformations and the progressive broadening of the research agenda – from infectious diseases to considerations of well-being, health inequalities and mental health. The article highlights the significance of interdisciplinary approaches and the growing relevance of medical geography and health geography in the context of contemporary global challenges.

Celem artykułu jest ukazanie ewolucji geografii medycznej – od jej antycznych korzeni po współczesną geografię zdrowia. Praca stanowi przekrojowe studium literatury naukowej i klasycznych tekstów medycznych, geograficznych oraz epidemiologicznych, z uwzględnieniem kluczowych etapów rozwoju tej dziedziny. Autor przedstawia transformacje paradygmatyczne, jakie zaszły w myśleniu o relacjach między przestrzenią geograficzną a zdrowiem, począwszy od teorii humoralnych Hipokratesa, przez rozwój kartografii chorób w XIX w., aż po integrację systemów informacji geograficznej (GIS) i analiz Big Data w XXI w. Szczególną uwagę poświęcono zmianom w metodologii oraz rozszerzaniu zakresu badań – od chorób zakaźnych ku zagadnieniom dobrostanu, nierówności zdrowotnych i zdrowia psychicznego. Podkreślono znaczenie podejścia interdyscyplinarnego oraz rosnącą rolę geografii medycznej i geografii zdrowia w obliczu współczesnych wyzwań.

The Euroregion is one of many forms of cooperation between countries on both sides of the border, distinguished by the collaboration of local authorities of different countries. The inclusion of the Roztocze area on the UNESCO World Network of Biosphere Reserves list in 2019 and the establishment of the Euroregion Association of Local Governments in May 2020 opened up opportunities for the development of cross-border activities in the area of nature conservation, but also in socio-economic development in accordance with the principles of sustainable development. The article aims to assess potential cross-border links as a basis for the creation and development of the Euroregion Roztocze on the Polish side. The temporal scope of this study includes the use of available statistical information showing the current conditions and spatial changes in 2011–2022. The paper uses statistical data analysis methods, literature analysis and the scoring method to determine the potential of individual local government units. The following characteristics were taken into account: travel times of 30 and 60 minutes from border crossings, potential functional links occurring in the study area and cooperation within the framework of Polish-Ukrainian partnership cities. The Podkarpackie voivodeship stands out in the analysis because of the A4 motorway. After the completion of the S17 Hrebenne–Piaski investment, it can be expected that the zone of travel times of 30 and 60 minutes from the Hrebenne crossing will expand significantly. In a broader context, this will enable seamless and efficient access from the Ukrainian border to Lublin and Warsaw. The analysed functional links do not fully justify the creation of a new Euroregion, but since the establishment of the Euroregion Association of Local Governments and the Euroregion Roztocze Cross-Border Association, the cooperation between Polish and Ukrainian self-government units has increased. It can certainly be stated that the emerging Euroregion Roztocze aims to increase cooperation between local government units in the entire area.

Euroregion jest jedną z wielu form współpracy państw po obu stronach granicy, wyróżnia się współpracą władz samorządowych różnych państw. Wpisanie w 2019 r. obszaru Roztocza na listę Światowej Sieci Rezerwatów Biosfery UNESCO oraz powołanie w maju 2020 r. Stowarzyszenia Samorządów Euroregion otworzyło możliwości rozwoju działań transgranicznych w obszarze ochrony przyrody, ale również w rozwoju społeczno-gospodarczym zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju. Celem artykułu jest ocena potencjalnych powiązań transgranicznych jako podstawy tworzenia i rozwoju Euroregionu Roztocze po stronie polskiej. Zakres czasowy obejmuje wykorzystanie dostępnych informacji statystycznych, obrazujących obecne uwarunkowania i zmiany przestrzenne w latach 2011–2022. W artykule zastosowano metody analizy danych statystycznych i analizy literatury oraz metodę bonitacji punktowej w celu określenia potencjału poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego. Wzięto pod uwagę następujące cechy: czasy dojazdu 30 i 60 minut od przejść granicznych, potencjalne powiązania funkcjonalne występujące na obszarze badań, współpracę w ramach miast partnerskich w relacji Polska–Ukraina. W przeprowadzonej analizie wyróżnia się województwo podkarpackie ze względu na autostradę A4. Po zrealizowaniu inwestycji S17 Hrebenne–Piaski można oczekiwać, że strefa czasów dojazdu 30 i 60 minut od przejścia w Hrebennem znacznie się rozszerzy. W szerszym kontekście umożliwi to bezproblemowy i sprawny dojazd od granicy z Ukrainą do Lublina i Warszawy. Przeanalizowane powiązania funkcjonalne nie uzasadniają w pełni powstania nowego Euroregionu, lecz od momentu powołania Stowarzyszenia Samorządów Euroregion oraz Związku Transgranicznego Euroregion Roztocze zwiększyła się współpraca pomiędzy jednostkami samorządowymi Polski i Ukrainy. Z pewnością można stwierdzić, że powstający Euroregion Roztocze dąży do wzrostu współpracy jednostek samorządu terytorialnego na całym obszarze.

Physical activity plays a key role in a healthy lifestyle, contributing to the improvement of both physical and mental well-being. Contemporary studies indicate that active tourism is an essential element of leisure activities during travel among students of tourism and recreation. This study aimed to determine the relationship between engaging in physical activity during travel and the perception of health benefits by students. The results confirmed that physical activity undertaken during travel improves physical fitness, reduces stress, enhances mood, and facilitates mental recovery. The findings underscore the practical implications, highlighting the need to develop tourism offers that include diverse forms of activity, such as hiking and cycling, to better address the needs of young adults.

Aktywność fizyczna odgrywa kluczową rolę w zdrowym stylu życia, przyczyniając się do poprawy zarówno kondycji fizycznej, jak i psychicznej. Współczesne badania wskazują, że turystyka aktywna to istotny element spędzania czasu podczas podróży wśród studentów kierunku turystyka i rekreacja. Przeprowadzone badanie miało na celu określenie związku między podejmowaniem aktywności podczas podróży a postrzeganiem korzyści zdrowotnych przez studentów. Wyniki potwierdziły, że aktywność fizyczna podejmowana podczas podróży przyczynia się do poprawy kondycji fizycznej, redukcji stresu, lepszego samopoczucia oraz regeneracji psychicznej. Wyniki mają istotne implikacje praktyczne, wskazują bowiem na konieczność rozwijania ofert turystycznych wspierających aktywny styl życia. Organizatorzy turystyki mogliby w swoich ofertach turystycznych uwzględniać różnorodne formy aktywności, takie jak turystyka piesza i rowerowa, aby lepiej odpowiadać na potrzeby młodych dorosłych.

brak

The article proposes a typology of tourist packages based on the criteria contained in the most popular travel agency reservation system. As the main source of information on tourist packages are computer reservation systems, their evolution from the 19th century to the present is discussed. The research was conducted using several methods: meta-analysis of definitions and classifications of tourist packages found in the literature on the subject; survey research using CATI technique among travel agency employees in Lublin; query of tourist packages based on criteria included in the reservation system MerlinX. The results obtained allowed us to propose a typology of tourist packages, mainly based on: the place of service provision; the number and type of services that make up the package; services included or not included in the package price. The following packages were distinguished: stay, tour, stay-tour and optional, which are divided into basic and extended. For the third criterion, i.e. price, optional services were distinguished. In addition, the characteristics of the packages were identified, taking into account five criteria: destination; transport; duration (number of nights); category of accommodation; board option.

W artykule zaproponowano typologię pakietów turystycznych na podstawie kryteriów zamieszczonych w najpopularniejszym systemie rezerwacyjnym biur podróży. Ponieważ głównym źródłem informacji o pakietach turystycznych są komputerowe systemy rezerwacyjne, to omówiono ich ewolucję od ich początków w XIX w. do współczesności. Badania przeprowadzono z użyciem kilku metod: metaanalizy w zakresie definicji i podziałów pakietów turystycznych występujących w literaturze przedmiotu; badań sondażowych techniką CATI wśród pracowników biur podróży na terenie Lublina; kwerendy pakietów turystycznych z użyciem systemu rezerwacyjnego MerlinX. Otrzymane wyniki pozwoliły na zaproponowanie typologii pakietów turystycznych, głównie na podstawie: miejsca realizacji usług; liczby i rodzaju usług tworzących pakiet; usług, które są lub nie są zawarte w cenie pakietu. Wyróżniono pakiety: pobytowe, objazdowe, pobytowo-objazdowe oraz fakultatywne, które dzielą się na podstawowe i poszerzone. W odniesieniu do trzeciego kryterium, tj. ceny, wyróżniono usługi fakultatywne. Dodatkowo określono cechy pakietów, uwzględniając pięć kryteriów: zasięg (miejsce docelowe podróży); środek transportu; długość trwania podróży (liczba noclegów); kategoria zakwaterowania; opcja wyżywienia.

The existence of poverty and unemployment requires that private businesses and other stakeholders work with the government to address them given the potential found in tourism. The purpose of the article is to present the role and meaning of community-based tourism (CBT) in addressing poverty and unemployment in the broad tourism industry. This article follows desktop research and primarily focuses on pathways to incentivize the transformation of the conventional/mass tourism sector so that is central in the fight against poverty and unemployment which are prevalent in society. The authors propose a framework that aims to transform the industry through the adoption of incentives to embrace the finer qualities found in CBT. The paper concludes with discussions centred on incentives for either profit and/or capital sharing based on socioeconomic principles grounded in current ownership of capital by industry staff and members of surrounding communities and local governments, espoused in the principles of CBT.

Istnienie ubóstwa i bezrobocia wymaga, aby prywatne przedsiębiorstwa oraz inne zainteresowane strony współpracowały z rządem w celu rozwiązania tych problemów, biorąc pod uwagę potencjał tkwiący w turystyce. Celem artykułu jest przedstawienie roli turystyki opartej na społeczności (community-based tourism, CBT) oraz jej znaczenia w rozwiązywaniu problemu ubóstwa i bezrobocia w szeroko rozumianej branży turystycznej. Artykuł powstał w oparciu o źródła wtórne. Skoncentrowano się w nim przede wszystkim na ścieżkach zachęcających do transformacji sektora turystyki konwencjonalnej/masowej tak, aby stał się kluczowy w walce z ubóstwem i bezrobociem panującymi w społeczeństwie. Autorzy proponują ramy, których celem jest transformacja branży poprzez przyjęcie najlepszych rozwiązań funkcjonujących w ramach CBT. Opracowanie kończy się dyskusją skupioną na propozycjach podziału zysków i/lub kapitału prowadzonych w oparciu o zasady społeczno-ekonomiczne, bazujące na posiadaniu kapitału przez pracowników branży oraz członków lokalnych społeczności i samorządów, rekomendowane w zasadach CBT.

The review concerns the Geological and Engineering Atlas of Lublin–Świdnik, edited by Marta Chada and Anna Stawicka, published in 2022 by the Polish Geological Institute – National Research Institute. The review highlights the uniqueness of this work, its interdisciplinary nature and the wealth of information it contains. Both the strengths of the atlas, such as the detailed geological and engineering documentation of the region, and its weaknesses, including editorial shortcomings and the excessive density of data, which may hinder comprehension for less prepared readers, were identified. The significance of the atlas for specialists in the fields of geology and civil engineering was emphasized due to its ability to provide accurate and up-to-date data essential for planning and executing infrastructure projects. The review also draws attention to the educational value of the atlas, suggesting that it can serve as a textbook for scientists and students interested in engineering geology and contemporary trends in this field. Additionally, the review points out the importance of the atlas for professionals, decision-makers and governmental institutions due to its contribution to the recognition of geological and engineering conditions in the Lublin agglomeration and potential hazards, which is crucial for infrastructural safety and sustainable development.

Recenzja dotyczy Atlasu geologiczno-inżynierskiego Lublin–Świdnik. Opracowanie to powstało pod redakcją Marty Chady i Anny Stawickiej i zostało opublikowane w 2022 r. przez Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy. W recenzji podkreślono jego unikalność, interdyscyplinarny charakter oraz bogactwo zawartych informacji. Zidentyfikowano zarówno mocne strony atlasu, takie jak szczegółowa dokumentacja geologiczna i inżynierska regionu, jak i jego słabości, w tym niedociągnięcia redakcyjne oraz nadmierną gęstość danych, która może utrudniać zrozumienie mniej przygotowanym czytelnikom. Znaczenie atlasu dla specjalistów w dziedzinie geologii i inżynierii lądowej zostało podkreślone przez fakt, że dostarcza on dokładnych i aktualnych danych, niezbędnych do planowania i realizacji projektów infrastrukturalnych. Ponadto w recenzji zwrócono uwagę na wartość edukacyjną atlasu, sugerując, że może on służyć jako podręcznik dla naukowców i studentów zainteresowanych geologią inżynierską oraz współczesnymi trendami w tej dziedzinie. Dodatkowo wskazano na istotność atlasu dla profesjonalistów, decydentów i instytucji rządowych ze względu na jego wkład w rozpoznanie warunków geologicznych i inżynierskich aglomeracji lubelskiej oraz potencjalnych zagrożeń, co jest kluczowe dla bezpieczeństwa infrastrukturalnego i zrównoważonego rozwoju.

This article aims to showcase the perspectives and experiences of street food in Vietnam and Poland. While the tapestry and historicity of street food tourism is variegated in the two countries, its prevalence and persistence are enduring in both countries. The methodology used to compile this conceptual article included a survey and observations by two of the authors. The findings indicate the embedment of street food tourism in the lives and cultures of both countries. Growth in Poland can be ascribed to experimentation with luxurious and “foreign” cuisines in the mix. In Vietnam, food served in the streets is traditional, and the settings are commonplace, simple and ordinary, against a backdrop of human and traffic congestion. The occasional mobile vendor with bamboo sticks and baskets, push carts and bicycles/motorcycles complements. In Poland, the traditional dishes take a regional character because of the country’s historical legacy, and natural climatic conditions. Overall, Poles have shown an affinity to prepare and eat food at home. The upsurge in street food in Poland can be attributed to changing lifestyles, increasing incomes and women taking up professional jobs. For policy, it is clear that government has a big role to play especially in regulating street food as a health issue and ensuring public safety on the streets.

W artykule przedstawiono perspektywy i doświadczenia Wietnamu i Polski w zakresie ulicznej turystyki kulinarnej. Choć struktura i historyczność ulicznej turystyki kulinarnej jest odmienna, jej rozpowszechnienie i trwałość utrzymują się w obu krajach. Metodologia zastosowana do opracowania tego artykułu koncepcyjnego obejmowała analizę dokumentów administracyjnych, ankietę i obserwacje uczestniczące prowadzone przez autorów. Wyniki wskazują na zakorzenienie turystyki jedzenia ulicznego w życiu i kulturze obu krajów. W Polsce rozwój turystyki kulinarnej w ostatnim czasie nastąpił dzięki eksperymentom z mieszanką kuchni luksusowej i „obcej”. W Wietnamie jedzenie serwowane jest na pełnych ruchu, zatłoczonych ulicach. Otoczenie jest tradycyjne i proste. Okazjonalnie pojawia się mobilny sprzedawca z bambusowymi kijami i koszami, wózkami pchającymi i rowerami/motocyklami. W Polsce tradycyjne dania polskie nabierają charakteru regionalnego ze względu na dziedzictwo historyczne kraju i naturalne warunki klimatyczne. Ogólnie rzecz biorąc, Polacy wykazywali skłonność do przygotowywania i spożywania posiłków w domu. Wzrost sprzedaży jedzenia ulicznego w Polsce można przypisać zmianie stylu życia, rosnącym dochodom i podejmowaniu przez kobiety pracy zawodowej. Jeśli chodzi o politykę, oczywiste jest, że rząd ma dużą rolę do odegrania, zwłaszcza w zakresie regulowania kwestii dystrybucji i bezpieczeństwa żywności ulicznej.

Lublin is a voivodeship city located in the Lublin Upland (Eastern Poland). The study aimed to present the spatial differentiation of soils of the city of Lublin and some of their properties. The knowledge of soil cover is very important for spatial planning and for protection and proper use of soil resources of each city. The environmental-genetic map of Lublin’s soils included in this work was made on the basis of soil-agricultural map in the scale 1:25 000 of Lublin and the soil-habitat map of the Świdnik Forest District. The soil units distinguished on the map were classified according to the Systematics of Soils of Poland (2019) and the international soil classification (World Reference Base for Soil Resources, WRB). The spatial variability of Lublin’s soils is determined by the occurrence of different parent rocks, relief, water relations, vegetation cover and human activities. The main soil units occurring within the city of Lublin include: brown soils (WRB: Eutric/Dystric Cambisols), rusty soils (Brunic Arenosols), podzolic soils (Albic Podzols), clay-illuvial soils/lessive soils (WRB: Albic/Haplic Luvisols), black earths (WRB: Gleyic Phaeozems), chernozemic rendzinas (WRB: Rendzic Phaeozems) and brown rendzinas (WRB: Calcaric Cambisols), chernozemic/black alluvial soils (WRB: Fluvic Phaeozems) and ordinary alluvial soils (WRB: Dystric/Eutric Fluvisols), peat soils (WRB: Hemic/Sapric Histosols) and murshic soils (WRB: Murshic Histosols), and technogenic soils (WRB: Urbic/Spolic/Ekranic Technosols). The grain size composition of Lublin’s soils is quite diverse, with the most common being silts, loams and sands with varying proportions of skeletal parts. The reaction of the Lublin soils studied also varies. Very acidic and acidic reaction is present mainly in podzolic and rusty soils and typical acid brown soils. In contrast, proper brown soils are slightly acidic to neutral in the upper genetic horizons. Lessive soils also have an acid reaction in the upper genetic horizons. Fluvisols have a slightly acidic to alkaline reaction, and black earths have a neutral to alkaline reaction. The alkaline reaction is found in rendzinas and technogenic soils, in which significant amounts of calcium carbonate are present. Soil organic matter is mainly accumulated in organic soils (peat and muck soils), as well as in the surface organic horizons (O) of forest soils. In the mineral soils of Lublin, the highest content of organic carbon (C-org) was found in such soils as black earths, chernozemic rendzinas, chernozemic alluvial soils and in some technogenic soils. The usable quality of Lublin’s soils is high. There is a phenomenon of management of land with high bonitation classes for non-agricultural purposes, despite the high fees for excluding such land from agricultural production.

Lublin jest miastem wojewódzkim położonym na Wyżynie Lubelskiej (wschodnia Polska). Celem pracy było przedstawienie przestrzennego zróżnicowania gleb miasta Lublina oraz niektórych ich właściwości. Znajomość pokrywy glebowej ma duże znaczenie dla planowania przestrzennego oraz dla ochrony i właściwego wykorzystania zasobów glebowych każdego z miast. Zamieszczoną w pracy przyrodniczo-genetyczną mapę gleb Lublina wykonano na podstawie mapy glebowo-rolniczej w skali 1:25 000 miasta Lublina oraz mapy glebowo-siedliskowej Nadleśnictwa Świdnik. Wyróżnione na mapie jednostki glebowe zostały sklasyfikowane według Systematyki gleb Polski (2019) oraz międzynarodowej klasyfikacji gleb (World Reference Base for Soil Resources, WRB). Przestrzenna zmienność gleb Lublina jest uwarunkowana występowaniem różnych skał macierzystych, rzeźbą terenu, stosunkami wodnymi, szatą roślinną i działalnością człowieka. Do głównych jednostek glebowych występujących na terenie miasta Lublina należą: gleby brunatne (WRB: Eutric/Dystric Cambisols), gleby rdzawe (Brunic Arenosols), gleby bielicowe (Albic Podzols), gleby płowe (WRB: Albic/Haplic Luvisols), czarne ziemie (WRB: Gleyic Phaeozems), rędziny czarnoziemne (WRB: Rendzic Phaeozems) i rędziny brunatne (WRB: Calcaric Cambisols), mady czarnoziemne (WRB: Fluvic Phaeozems) i mady właściwe (WRB: Dystric/Eutric Fluvisols), gleby torfowe (WRB: Hemic/Sapric Histosols) i gleby murszowe (WRB: Murshic Histosols) oraz gleby technogeniczne (WRB: Urbic/Spolic/Ekranic Technosols). Uziarnienie gleb Lublina jest dość zróżnicowane, przy czym najczęściej są to pyły, gliny i piaski z różnym udziałem części szkieletowych. Odczyn badanych gleb Lublina jest także zróżnicowany. Bardzo kwaśny i kwaśny jest charakterystyczny przede wszystkim dla gleb bielicowych i rdzawych oraz gleb brunatnych kwaśnych. Natomiast gleby brunatne właściwe są lekko kwaśne lub obojętne w górnych poziomach genetycznych. Odczyn kwaśny w górnych poziomach genetycznych wykazują również gleby płowe. Mady mają odczyn od lekko kwaśnego do zasadowego, a czarne ziemie charakteryzują się odczynem od obojętnego do zasadowego. Odczyn zasadowy wykazują rędziny oraz gleby technogeniczne, w których występują znaczne ilości węglanu wapnia. Glebowa materia organiczna skumulowana jest przede wszystkim w glebach organicznych (torfowych i murszowych), a także w powierzchniowych poziomach organicznych (O) gleb leśnych. W glebach mineralnych Lublina największą zawartością węgla organicznego (C-org) stwierdzono w czarnych ziemiach, rędzinach czarnoziemnych, madach czarnoziemnych i w niektórych glebach technogenicznych. Jakość użytkowa gleb Lublina jest wysoka. Obserwuje się zjawisko zagospodarowania do celów nierolniczych gruntów o wysokich klasach bonitacyjnych, pomimo wysokich opłat z tytułu wyłączenia tych gruntów z produkcji rolnej.

The aim of this article is to unpack the current trends and trajectories of street food in the tourism sector. It postulates two key trajectories of luxury/gourmet street food tourism versus the traditional form of street food tourism. It is a conceptual paper based largely on previous research and documents found in extant literature. As such, document analysis was used to understand practices and experience of street food tourism that enabled the drawing of new trajectories and conclusions. It posits that street food will become more differentiated by food type given the vast potential to imagine and re-imagine among people. Street food presents a unique experience away from home that is available to both locals and tourists as shown in the street food trajectory framework presented in this paper. Street food tourism has been growing because of increasing demands of the populations for food due to urbanisation, the lack of time to prepare food at home, the accessibility of street food and rising incomes. The street food sector involves many players from ice-cream vendors to pastry makers, from fish sellers to confectioners, from bakers to French fry vendors. It is a sector with vast potential to create jobs and requires basic cooking skills to start a venture. It can be practised anywhere and anytime where there is human traffic. It is a sector that requires care with respect to food hygiene, safety, sanitation, and/or the nutritional value. To a large extent, its prospects rely heavily on urban planning, special and commercial policies, and actions of local governments.

Celem artykułu jest przybliżenie aktualnych trendów i trajektorii ulicznej turystyki kulinarnej. Jest to artykuł koncepcyjny, oparty na wcześniejszych badaniach, dokumentach i literaturze. Jedzenie uliczne to wyjątkowe doświadczenie z dala od domu, dostępne zarówno dla mieszkańców, jak i dla turystów. Zapotrzebowanie na jedzenie uliczne jest coraz większe. Wiąże się to z urbanizacją, brakiem czasu na przygotowanie żywności w domu, większą dostępnością ofert czy też rosnącymi dochodami społeczeństwa. Sektor żywności ulicznej obejmuje wiele podmiotów: od sprzedawców lodów, producentów ciastek, sprzedawców ryb, piekarzy, po sprzedawców frytek. To sektor o ogromnym potencjale tworzenia nowych miejsc pracy. Do rozpoczęcia działalności wymagane są czasem jedynie podstawowe umiejętności kulinarne. Uliczne usługi kulinarne można świadczyć w dowolnym miejscu i czasie – wszędzie tam, gdzie występuje ruch ludzi. Jest to równocześnie sektor wymagający dbałości o bezpieczeństwo, higienę i/lub wartość odżywczą żywności. Perspektywy kulinarnej turystyki ulicznej zależą w dużej mierze od planowania urbanistycznego, polityki społecznej i działań podejmowanych przez samorządy.

Although nowadays tourists generate huge amounts of data online, so-called Big Data, little is known about their behavior in urban spaces. However, these sources of data are increasingly being used with modern technology to track the presence of tourists in urban areas that are attractive to tourists. The article aims to analyze urban tourist behavior using data from the social networking site Flickr. Machine learning methods were used to illustrate the temporal and spatial activities of the portal’s users. It was assumed that these activities could serve as an indicator of the volume of tourist traffic and interest in the urban space. The results of the analysis showed that in most cases the activity of the portal users in the form of the number of georeferenced photos was in line with the actual number of visitors to the most important tourist attractions in Kielce. The study can be seen as a contribution to a new stream of research in the field of digital geography. The limitations of the applied research methodology are also included in the conclusions.

Wiedza na temat zachowań turystów w przestrzeni miejskiej jest niewielka, mimo że turyści generują ogromne ilości danych w sieci, tzw. Big Data. Te źródła danych wykorzystywane są jednak coraz częściej przy użyciu nowoczesnych technologii do śledzenia obecności turystów w atrakcyjnych turystycznie obszarach miejskich. Celem artykułu jest rozpoznanie zachowań turystów miejskich przy wykorzystaniu danych zawartych w serwisie społecznościowym Flickr. Dla zobrazowania aktywności czasowo-przestrzennej użytkowników portalu – przy założeniu, że mogą one stanowić wskaźnik wielkości ruchu turystycznego i zainteresowania przestrzenią miasta – zastosowano metody uczenia maszynowego. Wyniki analiz pokazały, że w większości przypadków aktywność użytkowników portalu w postaci liczby geolokalizowanych zdjęć pokrywała się z rzeczywistą liczbą odwiedzających najważniejsze atrakcje turystyczne Kielc. Opracowanie może stanowić przyczynek do nowego nurtu badań w geografii cyfrowej. W podsumowaniu zawarto także ograniczenia przyjętej metodyki badań.

Division of the tourism market based on age allows for a more accurate adjustment of tools and methods of communication to the needs of individual groups. This leads to increased benefits for both tourism product providers and tourists themselves, who appreciate a diversified offer that takes into account their lifestyle and expectations. Research on the tourist activity of generations X, Y and Z can be included in the process of creating marketing messages addressed to tourists visiting Muskau Park in the Lubusz Voivodeship. The HubSpot tool, literature and generational research provide a solid basis for marketing communication strategies, innovations and various forms of tourism.

Podział rynku turystycznego na podstawie kryterium wieku pozwala na trafniejsze dopasowanie narzędzi i sposobów komunikacji do potrzeb poszczególnych grup. Prowadzi to do zwiększenia korzyści zarówno dla oferentów produktów turystycznych, jak i samych turystów, którzy doceniają zróżnicowaną ofertę, uwzględniającą ich styl życia i oczekiwania. Badania nad aktywnością turystyczną generacji X, Y, Z mogą być uwzględnione w procesie tworzenia komunikatów marketingowych adresowanych do turystów odwiedzających Park Mużakowski w województwie lubuskim. Narzędzie HubSpot, literatura oraz badania generacyjne stanowią solidne oparcie dla strategii komunikacji marketingowych, innowacji oraz różnorodnych form turystyki.

Changes taking place in society in terms of age structure, needs and housing preferences mean that space requires constant modernization. A large proportion of elderly people in Poland live in housing estates built between 1960 and 1980. The majority of them do not want to leave them due to the location, transport connections, and also because living in a nursing home in Poland is the last resort. It is worth enabling seniors to stay in these places because their good condition requires maintaining independence. The adaptation of housing estates should include spaces that encourage physical activity to improve fitness or take preventive measures. The areas where the largest percentage of elderly people in Lublin live were selected for the study. The aim of the article is to determine the adaptation of housing estate areas to meet the recreational needs of seniors. The development of public spaces and greenery in housing estates, as well as the modernization processes that were carried out to make the areas more attractive to meet recreational needs, are presented. The standard of development of the studied estates is varied, but each of them has a strong advantage of greenery, allowing contact with nature, and places conducive to social contacts, enabling and encouraging activity.

Zmiany zachodzące w społeczeństwie w zakresie struktury wiekowej, potrzeb czy preferencji mieszkaniowych powodują, że przestrzeń wymaga ciągłej modernizacji. Dużo osób starszych zamieszkuje osiedla wybudowane w latach 1960–1980. Większość nie chce ich opuszczać ze względu na lokalizację, powiązania komunikacyjne, a także dlatego, że zamieszkanie w domu opieki w Polsce jest rozwiązaniem ostatecznym. Warto umożliwiać seniorom pozostanie w tych miejscach, gdyż warunkiem zachowania ich dobrej kondycji jest samodzielność. W przystosowywaniu osiedli należy uwzględniać działania, które zachęcają do podejmowania aktywności fizycznej, aby poprawiać kondycję lub działać profilaktycznie. Do badania wybrano obszary, w których mieszka największy odsetek osób starszych w Lublinie. Celem było określenie stopnia adaptacji terenów osiedlowych do potrzeb rekreacyjnych seniorów. Opisano rozwój przestrzeni publicznych i zieleni na osiedlach mieszkaniowych, a także procesy modernizacyjne, jakie przeprowadzono w celu uatrakcyjnienia tych terenów dla potrzeb rekreacyjnych. Poziom zagospodarowania badanych osiedli jest zróżnicowany, ale każde z nich posiada dużo zieleni, co pozwala na kontakt z naturą, oraz miejsca sprzyjające kontaktom społecznym umożliwiające i zachęcające do aktywności.

This article investigates local communities’ attitudes towards cooperation to promote community-based tourism and local heritage preservation in Kandovan, northwest of Iran. Drawing on data gathered by means of qualitative interviews, questionnaires, and participant observation, the article evaluates locals’ willingness to cooperate among themselves as well as with external stakeholders. The findings reveal a positive inclination to collaborate among locals and diverse intentions in cooperating with other stakeholders. The article advocates for a collaborative, inclusive approach that fosters mutual understanding in community-based tourism and heritage preservation to accomplish developmental objectives and promote local welfare. It adopts a novel approach in that, rather than examining the results of an ongoing or completed community-based tourism project, it focuses on issues relating to such tourism where it has not yet been established.

Artykuł bada postawy lokalnej społeczności wobec współpracy w celu promowania turystyki opartej na społeczności oraz zachowania lokalnego dziedzictwa w Kandovan, w północno-zachodnim Iranie. Korzystając z danych zebranych za pomocą wywiadów jakościowych, ankiet i obserwacji uczestniczących, przygotowano ocenę gotowości mieszkańców do współpracy zarówno między sobą, jak i z zewnętrznymi podmiotami. Wyniki wskazują na pozytywne skłonności do współpracy wśród mieszkańców oraz zróżnicowane intencje dotyczące współpracy z innymi podmiotami. Artykuł opowiada się za opartym na współpracy, otwartym podejściem, które sprzyja wzajemnemu zrozumieniu w zakresie turystyki opartej na społecznościach i zachowaniu dziedzictwa w celu osiągnięcia celów rozwojowych i promowania dobrobytu lokalnego. Przyjmuje on nowatorskie podejście, ponieważ zamiast analizować wyniki trwającego lub przestarzałego projektu turystyki opartej na społeczności, skupia się na kwestiach związanych z taką turystyką, która jeszcze nie została wprowadzona.

The aim of the paper is to review the systems of quality of life indicators that are used to quantify the categories of quality of life, and to discuss those most frequently used in international and national statistics. The review is based on Polish and foreign literature, as well as on the resources of the websites of international and domestic institutions that publish databases and reports relating to the measurement of social phenomena and processes. The article demonstrates the growing importance of social indicators systems for describing the quality of life and their evolution – expanding the thematic and spatial scope, as well as increasing the share of subjective indicators.

Celem pracy jest przegląd systemów wskaźników jakości życia służących kwantyfikacji kategorii jakości życia oraz omówienie tych najczęściej stosowanych w statystyce międzynarodowej i krajowej. Przeglądu dokonano w oparciu o literaturę polską i zagraniczną, a także o zasoby witryn internetowych instytucji międzynarodowych i krajowych publikujących bazy danych oraz raporty odnoszące się do pomiarów zjawisk i procesów społecznych. Wykazano rosnące znaczenie systemów wskaźników społecznych dla opisu jakości życia oraz ich ewolucję – rozszerzanie zakresu tematycznego i przestrzennego, zwiększanie udziału wskaźników o charakterze subiektywnym.

The article examines the essence of the European Strategy for the Conservation of Landscape and Biotic Diversity, the principles of formation, conservation and use of eco-networks in Ukraine, the existing problems of national and regional networks, taking into account the new administrative territorial structure at the administrative-district level and the level of territorial communities. The purpose of the article is to assess the functional and territorial structure of the protected and ecological networks of Ternopil region and to substantiate the ways of their optimization in modern conditions. The paper is based on the information obtained in the course of field expeditionary research in 2019–2022, as well as on statistical data, cartographic materials, and materials from the open network of aerospace satellite images Google Earth. The collected materials were processed using a system of methods (analysis, synthesis, comparison, decoding, cartographic, computer modeling, etc.). The data obtained showed that in 36.5% of the territorial communities, protected areas cover less than 1%. In order to improve the situation, the authors propose the creation of 53 new protected areas in 25 communities of Ternopil region with a total area of 39,358 hectares and substantiate the new core and connecting territories of the local rank of the regional eco-network.

Artykuł analizuje istotę Europejskiej Strategii Ochrony Krajobrazu i Różnorodności Biotycznej, zasady tworzenia, ochrony i wykorzystania sieci ekologicznej na Ukrainie, istniejące problemy sieci krajowych i regionalnych, biorąc pod uwagę nową strukturę administracyjno-terytorialnego ustroju na poziomie jednostek administracyjno-rejonowych, а także wspólnot terytorialnych. Celem artykułu jest ocena funkcjonalno-terytorialnej struktury sieci stref chronionych i regionów ekologicznych Tarnopola oraz uzasadnienie sposobów ich optymalizacji w nowych warunkach. Materiały do artykułu opierają się na informacjach uzyskanych w badaniach terenowych przeprowadzonych w latach 2019–2022, a także na zebranych i przetworzonych danych statystycznych, materiałach kartograficznych i materiałach z otwartej sieci lotniczych zdjęć satelitarnych Google Earth. Zebrane materiały zostały przetworzone przy użyciu systemu metod (analiza, synteza, porównanie, dekodowanie, mapowanie, modelowanie komputerowe itp.). Uzyskane dane wykazały, że w 36,5% jednostek terytorialnych obszary chronione zajmują mniej niż 1%. W celu poprawy sytuacji autorzy proponują utworzenie 53 nowych obszarów chronionych w 25 gminach obwodu tarnopolskiego o łącznej powierzchni 39 358 ha oraz uzasadnienie nowych rdzeni i terytoriów łączących lokalne elementy regionalnej sieci ekologicznej.

The purpose of the publication is to indicate potentially important areas for the presence of the Eurasian lynx (Lynx lynx) within the Transcarpathian region in Ukraine using GIS modeling tools to optimize the network of protected areas. The modeling consisted of a preliminary analysis of the following five parameters that are important for the life of the species: type of land cover, proximity of non-forest biotopes to forest biotopes, high-altitude bioclimatic zones, degrees of relief dissection, distance from settlements and roads. A comprehensive GIS analysis of these parameters made it possible to establish that the total area of territories that are potentially suitable for the presence of the Eurasian lynx within the Transcarpathian region is 192.6 thousand hectares, and covers about 9.9% of the territory of the region. The most suitable areas are concentrated in the mountainous southeastern part of the region within the orographic ecoregion of the elevated dissected highlands. Within the modeled habitats, there are often places where real signs of the species’ distribution have been recorded. In the second stage of the research, a cartographic model “Territories of the potential presence of the Eurasian lynx (Lynx lynx) and key areas of the regional ecological network of the Transcarpathian region” was obtained, where population, reproduction and other areas, as well as the degree of nature protection in these areas, were established.

Celem publikacji jest wskazanie potencjalnych terenów występowania rysia euroazjatyckiego (Lynx lynx) na obszarze Zakarpacia na Ukrainie z wykorzystaniem narzędzi GIS. Wyniki tych badań mogą zostać wykorzystane do optymalizacji sieci obszarów chronionych w tym regionie. Modelowanie polegało na wstępnej analizie następujących pięciu parametrów istotnych dla życia rysia: rodzaj pokrycia terenu, bliskość biotopów nieleśnych do lasu, wysokogórskie strefy bioklimatyczne, stopień rozczłonkowania rzeźby terenu, odległość od zabudowy i dróg. Kompleksowa analiza GIS wskazanych parametrów pozwoliła ustalić, że łączna powierzchnia terenów potencjalnie odpowiednich do życia rysia euroazjatyckiego na Zakarpaciu wynosi 192,6 tys. ha (9,9 % terytorium regionu obwodu). Najbardziej odpowiednie obszary są skoncentrowane w górskiej, południowo-wschodniej części regionu, w ekoregionie orograficznym znacznie rozczłonkowanych pasm średniogórskich. W obrębie modelowanych siedlisk często występują miejsca, w których odnotowano rzeczywiste ślady występowania gatunku. W drugim etapie badań uzyskano model kartograficzny „Terytorium potencjalnego występowania rysia euroazjatyckiego (Lynx lynx) oraz kluczowe terytoria regionalnej sieci ekologicznej Zakarpacia”. Na podstawie tego modelu wskazano obszary funkcjonowania i reprodukcji populacji rysi oraz stopień ochrony przyrody w tych obszarach.

Leisure activities have become a significant value for society, so the offer of urban events is gaining importance. The urban recreational space offers diverse conditions, especially noticed by the organisers. The originality of events is sought after by the public, and participation experiences have been extensively investigated. The aim of this article is to reconstruct the process of organising events. The organisers’ point of view seems to be important in broadening the spectrum of research into the experience of events. The research problem of the study was related to what urban recreational space means to organisers in the process of designing outdoor creative events using the example of Łódź. The results were based on the interpretation of interviews and an analysis of the ethnographic visual study. The importance of the relationship of the organisers with the urban space was investigated, and the different elements of its organisation: accessibility, amenities, cooperation of the entities. Their work comfort and stimulating conditions for the development of creative ideas can translate into an improved quality of life in the city.

Aktywność rekreacyjna staje się istotną wartością dla społeczeństwa, dlatego oferta wydarzeń miejskich zyskuje na znaczeniu. Miejska przestrzeń rekreacyjna oferuje różnorodne warunki, na co szczególnie zwracają uwagę organizatorzy. Społeczeństwo jednocześnie wymaga oryginalności wydarzeń, a doświadczenia związane z uczestnictwem w nich zostały już szeroko zbadane. Celem artykułu jest rekonstrukcja procesu organizacji wydarzeń. Punkt widzenia organizatorów wydaje się istotny dla poszerzenia spektrum badań nad doświadczaniem wydarzeń. Problem badawczy artykułu dotyczył tego, czym jest miejska przestrzeń rekreacyjna dla organizatorów w procesie projektowania plenerowych wydarzeń twórczych na przykładzie Łodzi. Wyniki oparto na interpretacji wywiadów oraz analizie etnograficznego badania wizualnego. Zbadano znaczenie relacji organizatorów z przestrzenią miejską i poszczególnych elementów jej organizacji: dostępności, udogodnień, współpracy podmiotów. Komfort pracy i stymulujące warunki do rozwoju twórczych inicjatyw mogą przełożyć się na poprawę jakości życia w mieście.

The aim of the article is to develop a conceptual framework for the relationship between well being and tourism. The article is based on desk research of the academic literature of various disciplines (their original perspectives and main research topics, with particular emphasis on the relationship between well-being and tourism) and the policies documents published by leading supranational organizations. The article ends with a proposal of a scheme of relations between tourism and various concepts of well-being.

Celem artykułu jest opracowanie ram koncepcyjnych relacji pomiędzy well-being a turystyką. Artykuł opiera się na literaturze akademickiej różnych dyscyplin (ich pierwotnych perspektyw i głównych tematów badawczych, ze szczególnym uwzględnieniem związku między well-being a turystyką) oraz dokumentach programowych publikowanych przez wiodące organizacje międzynarodowe. Opracowanie zawiera w części końcowej propozycję schematu powiązań turystyki z różnymi koncepcjami well-being.

The article aims to familiarise the reader with the concept of luxury tourism (high-end tourism), trace relevant global consumer trends and to look at the relationship between luxury tourism and sustainable development. The authors rely on the literature that refers to the concept of luxury or high-end tourism, strategic documents published by supranational and national tourism organizations, and a pilot comparative analysis of selected tourist products from the luxury tourism sector. The article is for illustrative purposes only.

Artykuł ma na celu przybliżenie pojęcia „turystyka luksusowa”, prześledzenie trendów konsumenckich na świecie w odniesieniu do tego typu turystyki oraz pochylenie się nad związkiem turystyka luksusowa – zrównoważony rozwój. Autorzy opierają się na literaturze przedmiotu, dokumentach strategicznych publikowanych przez międzynarodowe i narodowe organizacje turystyczne oraz na pilotażowej analizie porównawczej ofert wybranych usługodawców z sektora turystyki luksusowej. Artykuł ma charakter poglądowy.

The purpose of this article is to investigate the species composition, age structure, and economic utilization of forest plantations in the Busk forestry. The practical importance of such research increases in the context of administrative reform and land resource management in newly created communities and announced consolidations of forestry enterprises in 2021. The research used various time-based cartographic materials, which allowed to trace the development of typical forest massifs from the end of the 18th century to the present day. The study was conducted for four time periods. The proposed study was carried out by processing statistical materials of the Busk forestry. Based on this data, cartographic schemes of species composition, age structure, and timber stock were constructed and analyzed by forestry. It was established that the characteristic features of forestry in the region are: uneven forest cover of the studied territory; significant fragmentation of the forest fund in the southern part of the forestry territory; location of large forest massifs in the northwestern part of the forestry; dominance of such tree species as pine, oak, and alder in the forest stands; insignificant increase in forest cover in individual territories due to the creation of pine tree cultures on unproductive lands and active expansion of black alder forests in over-moistened pastures. The division of the forest fund into categories has been studied. It has been established that the largest share of the forest fund of the Busk forestry is occupied by exploitable forests. Protective forests account for 1.5% of the total forest area in the studied region. The forest supply per capita in the Krasne territorial community is on average 0.12 ha/person, while in Busk it is 0.61 ha/person.

Celem artykułu jest zbadanie składu gatunkowego, struktury wiekowej oraz gospodarczego wykorzystania plantacji leśnych Buskiego Gospodarstwa Leśnego. Praktyczne znaczenie takiego opracowania wzrasta w kontekście reformy administracyjnej oraz uporządkowania zasobów ziemi nowopowstałych gmin oraz zapowiadanej w 2021 roku konsolidacji przedsiębiorstw leśnych. W badaniach wykorzystano materiały kartograficzne z różnych okresów, co pozwoliło nam prześledzić rozwój typowych obszarów leśnych od końca XVIII wieku do dnia dzisiejszego. Badania przeprowadzono w czterech przekrojach czasowych. Proponowane badanie przeprowadzono poprzez opracowanie materiałów statystycznych Buskiego Gospodarstwa Leśnego. Na podstawie tych danych zbudowano i przeanalizowano mapy składu gatunkowego, struktury wiekowej oraz zasobów drzewnych w sekcji leśnictwo. Ustalono, że charakterystycznymi cechami funduszu leśnego w regionie są: nierównomierna lesistość badanego terenu; znaczna różnorodności formacji leśnej w południowej części terenu gospodarstwa leśnego; położenie dużych obszarów leśnych w północno-zachodniej części gospodarstwa leśnego; dominacja w drzewostanach takich gatunków jak sosna, dąb, olcha; nieznaczne zwiększenie lesistości na niektórych terenach w wyniku tworzenia borów sosnowych na nieużytkach oraz aktywnej ekspansji olsów czarnych na podmokłych pastwiskach. Przeanalizowano podział funduszu leśnego na kategorie. Ustalono, że największy udział w funduszu leśnym Buskiego Gospodarstwa Leśnego zajmują lasy eksploatacyjne. Lasy ochronne stanowią 1,5% ogólnej powierzchni leśnej badanego regionu. Podaż lasów na mieszkańca we Wspólnocie Terytorialnej Krasne wynosi średnio 0,12 ha/mieszkańca, a w leśnictwie Busk 0,61 ha/mieszkańca.

The purpose of this study is to examine the relationship between locals’ xenophobic sentiment and behavior and their negative attitudes toward tourists at the end of a global health crisis. After reviewing the literature, the authors developed a research model. Partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM) was employed to measure the assumed model and assess hypotheses. The sample size is 513 people from various countries who participated in an online survey. The collected data was analyzed using SmartPLS 3. The findings revealed that even after the decline in the public’s concern about COVID-19, fear and risk perception have a positive and direct effect on precautions. Also, fear has a positive and direct effect on xenophobia, while risk perception negatively affects it, contrary to expectations. Furthermore, the findings showed the positive and direct effect of xenophobia on their negative attitude toward domestic and international tourists. In the next similar conditions, once international destinations are gradually recovering and returning to pre-pandemic normal conditions, the findings of this study can help destination management organizations (DMOs) by providing a realized perception of global locals’ attitudes toward tourists. In addition, the developed model is capable of being examined for individual destinations. The present study contributes to knowledge by developing a model that reflects locals’ xenophobic sentiment and behavior and their negative attitudes toward tourists in the aftermath of a global health crisis. Also, the participation of respondents from various countries presents a reliable insight into the global post-pandemic situation facing the tourism industry.

Celem poniższego artykułu jest zbadanie związku między ksenofobicznymi nastrojami i zachowaniami mieszkańców a ich negatywnym nastawieniem do turystów pod koniec globalnego kryzysu zdrowotnego. Po dokonaniu przeglądu literatury autorzy opracowali model badawczy. Do pomiaru przyjętego modelu i oceny hipotez zastosowano modelowanie równań strukturalnych metodą cząstkowych najmniejszych kwadratów (PLS-SEM). Wielkość próby to 513 osób z różnych krajów, które wzięły udział w ankiecie internetowej. Zebrane dane zostały przeanalizowane za pomocą SmartPLS 3. Wyniki badań ujawniły, że nawet po zmniejszeniu obaw społecznych związanych z COVID-19, strach i postrzeganie ryzyka mają pozytywny i bezpośredni wpływ na podejmowane środki ostrożności. Ponadto strach ma pozytywny i bezpośredni wpływ na ksenofobię, podczas gdy, wbrew oczekiwaniom, postrzeganie ryzyka wpływa na nią negatywnie. Co więcej, badania wykazały pozytywny i bezpośredni wpływ ksenofobii na ich negatywne nastawienie do turystów krajowych i międzynarodowych. W kolejnych podobnych warunkach, gdy międzynarodowe destynacje będą stopniowo odbudowywać się i powracać do normalnych warunków sprzed pandemii, wyniki tego badania mogą pomóc organizacjom zarządzającym destynacjami (DMO), dostarczając informacji na temat realnego postrzegania postaw lokalnych mieszkańców całego świata wobec turystów. Ponadto opracowany model można stosować dla poszczególnych destynacji. Wkład naukowy niniejszego badania obejmuje opracowanie modelu, który odzwierciedla ksenofobiczne nastroje i zachowania mieszkańców oraz ich negatywne nastawienie do turystów, w następstwie globalnego kryzysu zdrowotnego. Również udział respondentów z różnych krajów stanowi rzetelny wgląd w globalną sytuację postpandemiczną, z jaką boryka się branża turystyczna.

The article is an attempt to answer the question of the extent to which the cultural heritage of the Lemko ethnic group is used in the content of offers of tours to the Lemko region organized by Polish travel agencies. As a result of the internet query, tourist offers existing in 2022 were selected for research, the program of which was based on the cultural legacy of the Lemkos. In particular, the research took into account the selection of cultural values in the construction of the offer. The analysis of the offers showed that the sites most frequently used in tour offers were churches inscribed on the UNESCO World Heritage List. Moreover, reference to material heritage dominated the content of the offers. The research showed that in the modest offer of tours to the Lemko region, only part of the cultural heritage potential of this historical region was used.

Artykuł stanowi próbę odpowiedzi na pytanie o zakres wykorzystania dziedzictwa kulturowego łemkowskiej grupy etnicznej w treści ofert wycieczek na Łemkowszczyznę organizowanych przez polskie biura podróży. W wyniku kwerendy internetowej do badań wytypowano istniejące w 2022 r. oferty turystyczne, których program bazował na spuściźnie kulturowej Łemków. W badaniach uwzględniono szczególnie wybór walorów kulturowych w konstrukcji oferty. Analiza ofert wykazała, że obiekty najczęściej wykorzystywane w ofertach wycieczek to cerkwie wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Ponadto w treści ofert dominowało odwołanie do dziedzictwa materialnego. Badania wykazały, że w skromnej ofercie wycieczek na teren Łemkowszczyzny wykorzystano jedynie część potencjału dziedzictwa kulturowego tego regionu historycznego.

The aim of the article is the quality assessment of service at five four-star hotels in Lublin in the light of reviews left on booking.com. Query and contextual analysis methods were used during the research. Of the hotels analysed, the highest quantitative score (9.25) was given to the Atelia Banquet & Catering Centre hotel, while the highest qualitative score (taking into account guests’ opinions) was given to Focus Hotel Premium Lublin (9.08). In terms of qualitative assessment in relation to the assumed areas, it appears that the intangible elements (especially the variety and taste of meals, cleanliness in the hotel and in the room) received the most comments, but the tangible elements (exterior appearance of the building, interior design/aesthetics, location) received the highest remarks. The least feedback was in the areas of “price-quality ratio” and “comfort of stay”. A comparison of the ratings of the four-star hotels analysed with those of the three-star hotels and hostels shows that in all of them, cleanliness (in the hotel and in the room), the location of the facilities and price-quality ratio were important to guests. Thus, in relation to the emotional model of customer satisfaction, clean hotels, their aesthetic interiors, their good location, varied and tasty meals, friendly staff, and good price-quality ratio can all have a positive impact on the perception of Lublin’s tourist space.

Celem artykułu jest ocena jakości usług w pięciu hotelach czterogwiazdkowych w Lublinie w świetle opinii pozostawionych na portalu booking.com. Podczas badań zastosowano metody kwerendy oraz analizy kontekstowej. Spośród analizowanych hoteli najwyższą ocenę ilościową (9,25) uzyskał hotel Atelia Banquet & Catering Centre, a najwyższą ocenę jakościową (uwzględniającą opinie gości) – Focus Hotel Premium Lublin (9,08). W zakresie oceny jakościowej w odniesieniu do przyjętych zbiorów/sfer wynika, że najwięcej komentarzy uzyskały elementy niematerialne (zwłaszcza różnorodność i smak posiłków, czystość w hotelu i w pokoju), ale najwyżej oceniono elementy materialne (wygląd zewnętrzny budynku, wystrój/estetyka wnętrz, lokalizacja). Najmniej opinii dotyczyło sfer „stosunek jakości do ceny” i „komfort pobytu”. Z porównania ocen analizowanych hoteli czterogwiazdkowych z ocenami hoteli trzygwiazdkowych i hosteli wynika, że we wszystkich ważne dla gości były czystość (w hotelu i w pokoju), lokalizacja obiektów i stosunek jakości do ceny. W nawiązaniu do emocjonalnego modelu satysfakcji klienta należy zatem stwierdzić, że czyste hotele, ich estetyczne wnętrza, dobra lokalizacja, różnorodne i smaczne posiłki, sympatyczny personel oraz dobra relacja jakości usług do ceny mogą pozytywnie wpływać na postrzeganie przestrzeni turystycznej Lublina.

The study shows that the variability of field evaporation sums (Ev) calculated using the Ivanov formula from monthly series of air temperature and relative humidity from the IMWM-PIB Wrocław-Strachowice station relatively accurately reproduces the variability of the potential evaporation values measured in the Agro- and Hydrometeorology Wrocław-Swojec Observatory of the Wrocław University of Environmental and Life Sciences. The largest absolute errors in the estimated monthly Ev values are affected in the period from April to August (±11.7–14.8 mm), and the lowest from November to February (±4.8–10.6 mm). In the cool half-year (October–March), the Ev estimation gives “area-averaged” evaporation values close to reality with an error of about ±24–25 mm, and in the warm half-year (April–September) with an error of ±54–55 mm. In the case of estimated annual evaporation sums, Ivanov’s formula has an average error of about75 mm, which is about 10–12% of this value. The most important factor contributing to the differences between the observed Ev in Wrocław-Swojec and the estimated Ev in Wrocław-Strachowice are the differences in monthly values of relative humidity between these stations (up to 10%). The obtained results allow for the conclusion that the sums of evaporation calculated by Ivanov’s method, especially the annual sums, can be reliably used for various types of hydrological calculations, including the estimation of the climatic water balance in Poland.

W pracy wykazano, że zmienność sum parowania terenowego (Ev) obliczonych za pomocą formuły Iwanowa z miesięcznych szeregów temperatury powietrza i wilgotności względnej ze stacji IMGW-PIB Wrocław-Strachowice względnie dokładnie odtwarza zmienność wartości parowania potencjalnego mierzonych w Obserwatorium Agro- i Hydrometeorologii Wrocław-Swojec Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu. Obliczone miesięczne sumy Ev są obarczone największymi błędami bezwzględnymi w okresie od kwietnia do sierpnia (±11,7–14,8 mm), a najmniejszymi – w okresie od listopada do lutego (±4,8–10,6 mm). W półroczu chłodnym (październik–marzec) estymacja Ev daje „obszarowo” zbliżone do rzeczywistości wartości parowania z błędem około ±24–25 mm, a w półroczu ciepłym (kwiecień–wrzesień) z błędem ±54–55 mm. W przypadku szacowanych rocznych sum parowania formuła Iwanowa obarczona jest przeciętnym błędem około75 mm, co stanowi około 10–12% tej wielkości. Najważniejszym czynnikiem stanowiącym przyczynę różnic między zmierzonymi Ev we Wrocławiu-Swojcu i estymowanymi Ev we Wrocławiu-Strachowicach są różnice w miesięcznych wartościach wilgotności względnej między tymi stacjami (do 10%). Uzyskane wyniki pozwalają na stwierdzenie, że obliczane metodą Iwanowa sumy parowania, zwłaszcza sumy roczne, można z dużą wiarygodnością stosować do różnego rodzaju obliczeń hydrologicznych, w tym do szacowania klimatycznego bilansu wodnego na obszarze Polski.

The process of urban expansion is increasingly encompassing suburban areas, in particular undeveloped agricultural areas. As a result of this process, functional changes and increasingly complex spatial structures can be seen in rural areas. Multiple interactions inevitably arise between the elements of these structures, including functional and spatial conflicts. Spatial planning is a tool for advance identification, and in many cases for elimination of such conflicts. The aim of the article is to assess the impact of the suburbanization process on the spatial structure of a suburban commune as well as the identification of individual types of conflicts. This study concerns spatial planning in the rural Strzyżewice commune. The subject of the analyses are conflicts of interest revealed during the preparation of planning documents. Based on the analysis of documentation prepared during the development of local planning documents it was confirmed that the suburbanization processes of the city of Lublin created specific – real or potential – spatial conflicts in the areas subjected to these processes.

Ekspansja miast w coraz większym nasileniu obejmuje tereny podmiejskie, szczególnie te niezabudowane, o charakterze rolnym. W następstwie tego procesu na obszarach wiejskich można dostrzec zmiany funkcjonalne i coraz bardziej złożone struktury przestrzenne. Pomiędzy elementami tych struktur nieuchronnie pojawiają się wielorakie interakcje, w tym konflikty funkcjonalno-przestrzenne. Planowanie przestrzenne jest narzędziem wyprzedzającej identyfikacji, a w wielu przypadkach eliminacji takich konfliktów. Celem artykułu jest ocena wpływu procesu suburbanizacji na strukturę przestrzenną podmiejskiej gminy oraz identyfikacja poszczególnych typów konfliktów. Niniejsze badanie dotyczy planowania przestrzennego na obszarze wiejskiej gminy Strzyżewice. Przedmiotem analiz są konflikty interesów ujawniające się podczas tworzenia dokumentów planistycznych. Na podstawie analizy dokumentacji sporządzonej podczas opracowywania lokalnych dokumentów planistycznych potwierdzono, że procesy suburbanizacji Lublina kreują na obszarach poddanych tym procesom specyficzne – realne lub potencjalne – konflikty przestrzenne.

The aim of the article is to analyze in comparative perspective the peculiarities of functioning of rural areas in Ukraine and Poland. The study posed the following research questions: about the features of rural areas in Poland and Ukraine, about the changes that took place in rural areas in both countries, and to what extent the process of transformation of rural areas in Poland can be an example for Ukraine. The work is based on an analysis of statistical data from 2011–2020, a review of the scientific literature and strategic documents. The following research methods were used in the research: comparative analysis, monographic method, case study (characteristics of development directions in the Lublin and Tarnopol regions), and abstract logical method. The authors studied different approaches to understanding of the concept of rural area, taking into account their status, tendencies and the main problematic aspects of their development. There have been analyses of the factors that influenced the current state of development of agriculture in rural areas in both countries: the administrative-territorial reforms and of the impact of decentralization processes on the functioning of rural areas. The article also defines the main problems in rural areas, including demographic issues. The population employment index in urban and rural areas in Ukraine and Poland was analyzed. The necessary conditions for the further development of rural areas were determined. The example of Poland shows the great importance of carrying out today’s administrative-territorial reform in Ukraine at the lowest level of the country’s territorial division – the local one, and a thorough strengthening of the role and economic potential of local self-government in the rural areas.

Celem artykułu jest porównanie specyfiki funkcjonowania obszarów wiejskich Ukrainy i Polski. W pracy postawiono pytania badawcze dotyczące: cech obszarów wiejskich w Polsce i w Ukrainie; zmian, które nastąpiły na obszarach wiejskich w obu krajach; tego, w jakim zakresie proces transformacji obszarów wiejskich w Polsce może być przykładem dla Ukrainy. Podstawą opracowania jest analiza danych statystycznych z lat 2011–2020 oraz przegląd literatury naukowej i dokumentów strategicznych. W badaniach wykorzystano następujące metody badawcze: analizę porównawczą, metodę monograficzną, studium przypadku (charakterystyka kierunków rozwoju w regionach lubelskim i tarnopolskim) i metodę abstrakcyjno-logiczną. Przedstawiono interpretację pojęcia obszarów wiejskich, biorąc pod uwagę ich status oraz główne problemy i tendencje ich rozwoju. Dokonano analizy czynników, które wpłynęły na obecny stan rozwoju rolnictwa na obszarach wiejskich w obu krajach: reform administracyjno-terytorialnych oraz wpływu procesów decentralizacji na funkcjonowanie obszarów wiejskich. Jednocześnie określono główne problemy występujące na obszarach wiejskich, w tym kwestie demograficzne, oraz przeanalizowano wskaźnik zatrudnienia ludności w ukraińskich i polskich miastach i wsiach. Wskazano także na niezbędne warunki do dalszego rozwoju obszarów wiejskich. Przykład Polski pokazuje duże znaczenie przeprowadzenia reformy administracyjno-terytorialnej w Ukrainie na najniższym poziomie podziału terytorialnego kraju, czyli lokalnym, a także gruntowne wzmocnienie roli i potencjału gospodarczego samorządu lokalnego na wsi.

This article intends to contribute to the growing debate related to tourism in Kazakhstan and to understand future perspectives on tourism development in this country. The aim of the article, which is a desktop research based on previous literature and documents, is to propose a way forward for tourism development in Kazakhstan. Two models will be presented in the article, the first one – proposing the types of tourism development approaches, which the country can focus on, and the second model – illustrating more in details the tourism development working framework. Although these models should certainly not be considered final, they aim at providing a consistent guiding input on future tourism development in Kazakhstan.

Niniejszy artykuł stanowi głos w dyskusji dotyczącej potencjału i perspektyw rozwoju turystyki w Kazachstanie. Oparty jest na literaturze przedmiotu i wybranych dokumentach strategicznych. Celem jest zaproponowanie drogi rozwoju turystyki w Kazachstanie. Zaprezentowano tu dwa modele: 1) proponujący wybrane rodzaje podejść do rozwoju turystyki, na których kraj może się skoncentrować w strategiach wykonawczych; 2) dotyczący szczegółowych ram funkcjonowania sektora turystycznego. Mimo że modele te z pewnością nie powinny być uważane za ostateczne, to mają one na celu zapewnienie spójnego przewodniego wkładu w przyszły rozwój turystyki w Kazachstanie.

Gastronomic tourism is an increasingly relevant tourism subsector. For many travelers, food is the main reason for choosing a destination. Gastronomic tourism have significant potential to contribute to tourism development as well as overall development. It is, therefore, important to better understand the complex relationship between gastronomic tourism and tourism development – and development in general – so as to be better prepared to exploit such tourism for a destination’s development. This article aims to contribute to the literature on tourism development by demonstrating the role of gastronomy tourism in relation to tourism development and general development issues. In seeking to understand this relationship, this article conceptualizes a general model that illustrates gastronomic tourism’s position in relation to development and tourism development. The article also notes that, based on the proposed model, a destination’s gastronomic tourism strategy should be based on four pivots: collaboration, sustainability, CBT/localization, and the tourist experience. Working together, they offer a solid base to advance sustainable gastronomic tourism development in a destination. The article could assist policy makers to formulate and implement strategies to enhance gastronomic tourism’s contribution in this regard.

Turystyka gastronomiczna jest coraz bardziej ważnym podsektorem turystyki. Dla wielu podróżników głównym powodem wyboru miejsca docelowego jest jedzenie. Turystyka gastronomiczna ma znaczny potencjał, aby przyczynić się do rozwoju turystyki, a także do ogólnego rozwoju regionu. Ważne jest, aby lepiej zrozumieć złożony związek między turystyką gastronomiczną a rozwojem turystyki – i rozwojem w ogóle – i dzięki temu być lepiej przygotowanym do wykorzystania tej formy turystyki dla rozwoju destynacji. Celem artykułu jest wniesienie wkładu teoretycznego do literatury dotyczącej rozwoju turystyki poprzez przedstawienie roli turystyki gastronomicznej w odniesieniu do rozwoju turystyki i zagadnień ogólnorozwojowych. Dążąc do zrozumienia tej zależności, w artykule przedstawiono konceptualizację ogólnego modelu ilustrującego pozycję turystyki gastronomicznej w odniesieniu do rozwoju i rozwoju turystyki. Ponadto zauważono, że w oparciu o proponowany model strategia rozwoju turystyki gastronomicznej w destynacji powinna opierać się na czterech osiach: współpracy, zrównoważonym rozwoju, CBT/lokalizacji i doświadczeniu turystycznym. Współpracując, oferują bowiem solidną podstawę do zrównoważonego rozwoju turystyki gastronomicznej w miejscu docelowym. Informacje zawarte w artykule mogą przydać się w formułowaniu i wdrażaniu strategii mających na celu zwiększenie wkładu turystyki gastronomicznej w tym zakresie.

The author of the article presents the current topic regarding the impact of the COVID-19 pandemic on agritourism. In the first part, the international and Polish literature is reviewed in terms of the impact of the pandemic and its consequences in the area of agritourism. In the further part of the work, the author presents the materials and methods used in the study. The results of the research, along with descriptions and explanations, are developed in the third part of the article. The last part of the work presents the conclusions of the research, confirming the thesis. The aim of the article is to show the impact of the COVID-19 pandemic on the agritourism area in five provinces. The diagnostic survey method was used and the questionnaire was sent via social media. The most important conclusion is that the COVID-19 pandemic had an impact on agritourism, causing changes both in the financial issue and in the forms of marketing used to improve business operations.

Autor artykułu przedstawia aktualny temat dotyczący wpływu pandemii COVID-19 na agroturystykę. W pierwszej części dokonano przeglądu literatury międzynarodowej i polskiej w zakresie wpływu pandemii oraz jej skutków w obszarze prowadzonej działalności jaką jest agroturystyka. W dalszej części pracy autor przedstawia materiały i metody zastosowane w badaniu. Wyniki przeprowadzonych badań wraz z opisami i objaśnieniami zostały rozwinięte w trzeciej części artykułu. W ostatniej części pracy przedstawiono wnioski z przeprowadzonych badań potwierdzając postawioną tezę. Celem artykułu jest pokazanie wpływu pandemii COVID-19 na obszar agroturystyki w pięciu województwach. Zastosowano metodę sondażu diagnostycznego a kwestionariusz został wysłany za pomocą social mediów. Najważniejszą konkluzją jest to, że pandemia COVID-19 miała wpływ na agroturystykę powodując zmiany zarówno w kwestii finansowej, jak i form marketingowych zastosowanych do usprawnienia działania biznesu.

One of the criteria for identifying settlements is the functional aspect, according to which the town is defined through the prism of non-agricultural functions. Agriculture is one of the activities that declines in importance with the size (population) of the town and can play a significant role in small towns. Moreover, small towns play a significant role in the process of shaping the agricultural space, which results from the concentration of various types of elements related to the local needs of the population, agricultural activity, as well as the market needs of the environment. The aim of the study is to identify agricultural functions in small towns in Poland, for which two indicators were used: the share of agricultural entities in the total number of entities and the area of agricultural land per capita. On this basis, the importance of the agricultural function in individual small towns was determined.

Jednym z kryteriów identyfikacji jednostek osadniczych jest aspekt funkcjonalny, w myśl którego miasto definiowane jest przez pryzmat funkcji nierolniczych. Rolnictwo jest jedną z działalności, których znaczenie zmniejsza się wraz z wielkością miasta i w przypadku małych miast może ono odgrywać znaczącą rolę. Co więcej, małe miasta mają istotne znaczenie w procesie kształtowania przestrzeni rolniczej, co wynika z koncentracji różnego typu elementów związanych z lokalnymi potrzebami ludności, działalnością rolniczą, a także z potrzebami rynkowymi otoczenia. Celem opracowania jest identyfikacja funkcji rolniczych w miastach bardzo małych w Polsce, do czego wykorzystano dwa wskaźniki: udział podmiotów rolniczych w liczbie podmiotów ogółem i powierzchnię użytków rolnych w przeliczeniu na mieszkańca. Na tej podstawie określono znaczenie funkcji rolniczej w poszczególnych miastach.

The peripheral regions are areas in need of development support. Traditional methods of support do not bring the expected results, so it is necessary to look for alternatives. This research shows that a regionally differentiated migration policy oriented to the increase in human capital may be a good choice, with a system of administrative incentives for immigrants designed to encourage immigrants to stay in the peripheral regions or to move there from other areas of the country of immigration. The subject of detailed analysis is the migration policy of Poland.

Regiony peryferyjne są powszechnie uważane za obszary wymagające wsparcia rozwojowego. Tradycyjne metody wspierania rozwoju nie przynoszą oczekiwanych rezultatów, konieczne jest więc poszukiwanie metod alternatywnych. Skutecznym narzędziem może być prowadzenie polityki migracyjnej zróżnicowanej regionalnie i ukierunkowanej na wzrost najważniejszego z kapitałów rozwojowych – kapitału ludzkiego. Kluczowym elementem tej polityki powinien być system zachęt administracyjnych dla imigrantów nakłaniający ich do pozostania w regionach peryferyjnych lub do przeprowadzenia się tam z innych obszarów kraju imigracji. Przedmiotem szczegółowej analizy jest polityka migracyjna Polski.

The Act on facilitation the preparation and implementation of housing investments, commonly called as “Lex Developer”, in force since mid-2018, was enacted to ease the satisfaction of housing needs. However, its implementation may also have significant consequences for spatial order. The aim of the article is to identify these potentially negative effects. The Act creates, greater than the previous regulations, the possibility of determining the shape, also visual, of spatial development by spatial planning. At the same time, however, the implementation of this Act may deepen the dispersion of the development and, furthermore, generate spatial conflicts with the spatial development elements created on the basis of other regulations.

Obowiązująca od połowy 2018 r. ustawa o ułatwieniach w przygotowaniu i realizacji inwestycji mieszkaniowych, zwana powszechnie „Lex Deweloper”, została uchwalona dla ułatwienia zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Jej realizacja może jednak mieć istotne skutki również dla ładu przestrzennego. Celem artykułu jest identyfikacja tych potencjalnie negatywnych skutków. Ustawa tworzy większe niż dotychczasowe przepisy możliwości określania przez planowanie przestrzenne kształtu, także wizualnego, zagospodarowania przestrzeni. Jednocześnie realizacja tej ustawy może jednak pogłębiać rozproszenie zabudowy, a także generować konflikty przestrzenne z elementami zagospodarowania przestrzennego powstającymi na podstawie ustawy deweloperskiej i innych przepisów.

The aim of the undertaken research is to show the dynamics of spatial and temporal changes in forest cover as one of the basic development direction used in the assessment of sustainable development in the western part of the “Roztocze” Biosphere Reserve. The second, parallel objective, is to demonstrate the important cartographic features of the source materials commonly used in this type of research and their influence on the final results of the analyses, which form the basis for formulating effective and appropriate strategies for future development in this case of both the Reserve and the entire Roztocze region. The research covered the western part of the “Roztocze” Biosphere Reserve established in 2019, within the boundaries of two subregions: the Goraj Roztocze and the Szczebrzeszyn Roztocze, characterised by similar environmental features resulting from the occurrence of loess formations. From the 1930s to the 1990s of 20th century the forest area increased from 146.82 to 153.5 km2, which means that the forest cover ratio increased from 28.3% to 29.6%. From 1989 to 2017, there has been a significant increase in forest area. The forest cover in the area increased to 38.3%. The use of the latest cartographic materials provides an opportunity to learn about the current state, assess the rate of change and forecast it. The analysis of changes in forest cover is particularly useful in assessing the implementation of sustainable development, which is the direction that allows Roztocze region to maintain its uniqueness and identity.

Celem podjętych badań jest ukazanie dynamiki zmian przestrzenno-czasowych lesistości jako jednego z podstawowych wyznaczników stosowanych w ocenie rozwoju zrównoważonego w zachodniej części Rezerwatu Biosfery „Roztocze”. Drugim, równorzędnym celem jest wykazanie istotnych cech kartograficznych materiałów źródłowych wykorzystywanych powszechnie w tego typu badaniach oraz ich wpływu na ostateczne wyniki analiz, które stanowią podstawę do formułowania skutecznych i właściwych strategii przyszłego rozwoju, w tym przypadku zarówno Rezerwatu, jak i całego regionu Roztocza. Badaniami objęto zachodnią część utworzonego w 2019 r. Rezerwatu Biosfery „Roztocze” w granicach dwóch subregionów: Roztocza Gorajskiego i Roztocza Szczebrzeszyńskiego, charakteryzujących się zbliżonymi cechami środowiska wynikającymi z występowania utworów lessowych. Od lat 30. do lat 90. XX w. powierzchnia lasów zwiększyła się ze 146,82 do 153,5 km2, co oznacza, że wskaźnik lesistości wzrósł z 28,3% do 29,6%. W latach 1989–2017 nastąpiło znaczne zwiększenie powierzchni lasów, czego efektem był wzrost lesistości do 38,3%. Wykorzystanie najnowszych materiałów kartograficznych daje możliwość poznania stanu obecnego, dokonania oceny tempa zmian oraz ich prognozowania. Analiza zmian lesistości jest szczególnie przydatna w ocenie implementacji rozwoju zrównoważonego, który dla regionu Roztocza jest kierunkiem pozwalającym na zachowanie jego unikatowości i tożsamości.

The aim of the paper is to show the meaning and symbolism of the state border crossing individual buildings. To achieve this goal, three facilities were selected, located in different parts of the world: two in Europe (including one on the internal EU border – the Purtschellerhaus mountain hut, and the other on a specific, external border – the Arbez Hotel) and one in North America (the Haskell Free Library and Opera House). The main two methods used in the study were literature analysis and field research (in 2017–2019, at least one unstructured in-depth interview was conducted in each of the facilities). An additional element was also the analysis of the content of websites of the researched objects and available marketing materials. It was found that among many objects – of a different scale and importance – crossing the state border, small point objects have local significance. Their belonging to two countries shows the specificity of international relations on a microscale. These facilities are of great importance in shaping cross-border relations, they are important centers of local culture and important tourist attractions.

Celem artykułu jest ukazanie znaczenia i symboliki granicy państwa przecinającej pojedyncze budynki. Dla realizacji tego celu wybrano trzy obiekty, położone w różnych miejscach świata: dwa w Europie (w tym jeden na granicy wewnętrznej Unii Europejskiej – schronisko Purtschellerhaus, a drugi na specyficznej, zewnętrznej granicy – Hotel Arbez) oraz jeden w Ameryce Północnej (Wolna Biblioteka i Opera Haskell). Głównymi dwiema metodami zastosowanymi w pracy były analiza literatury oraz badania terenowe (w latach 2017–2019 przeprowadzono po minimum jednym niestrukturalizowanym wywiadzie pogłębionym w każdym z obiektów). Dodatkowym elementem była też analiza treści stron internetowych badanych obiektów oraz dostępnych materiałów marketingowych. Stwierdzono, że spośród wielu obiektów – o różnej skali i znaczeniu – przecinających granicę państwa małe obiekty punktowe mają znaczenie lokalne, a ich przynależność do dwóch państw ukazuje specyfikę relacji międzynarodowych w mikroskali. Obiekty te mają duże znaczenie w kształtowaniu relacji transgranicznych, są istotnymi ośrodkami lokalnej kultury i ważnymi atrakcjami turystycznymi.

The aim of the article is to present key elements of communist urban planning and urban design, in particular those whose patterns developed in the USSR, and then implemented into urbanization in other Eastern Bloc states. Additionally, the article presents changes of urban structures and architecture which occurred under the influence of diverse political, social and economic factors. The author analyzed the structure of the settlement network, the functional structure of the city, its composition and architecture, and proposed a periodization of the discussed phenomena.

Celem artykułu jest przedstawienie wiodących cech komunistycznego planowania przestrzennego i urbanistyki, w szczególności tych, których wzorce ukształtowały się w ZSRR, a następnie przeniknęły do urbanistyki innych krajów bloku wschodniego. Ponadto zidentyfikowano zmienność czasową urbanistyki i architektury zachodzącą pod wpływem różnych czynników polityczno-społeczno-gospodarczych. Autorka dokonała analizy struktury sieci osadniczej, struktury funkcjonalno-przestrzennej miasta i jego kompozycji oraz architektury, a także zaproponowała periodyzację omawianych zjawisk.

The aim of the study is to compare the results of electoral sympathies of Ukrainian voters with the prevailing trends on this issue in Europe. We analyzed Western Ukraine regions (9 units in total) in relation to constituencies to identify the relationship between voting results and a wide range of variables that define the regional socio-economic, historical and socio-cultural context. The conducted research is based on the data of the Central Election Commission of Ukraine, including the data of different territorial levels of coverage (polling station – constituency – administrative region). The spatial multi-vector study was based on the analysis of the following variables: support for the “Servant of the People” party, support for other parliamentary parties in the 2019 elections, distribution of votes between centre-right and liberal-centre parliamentary parties, support/opposition of the so-called “old” and “new” parliamentary parties during the 2019 voting, as well as a spatial analysis of voter turnout. In addition, methods of spatial analysis and differentiation, generalization and forecasting were used. The results of the study showed an unconventionally low voter turnout, which is not typical for the studied region, significant fluctuations in support of the unprecedented election leader (the “Servant of the People” party), orientation to young parliamentary parties as a hope for change of the inner state of the country. The region was marked by significantly higher support for centre-right parties, which is a traditional phenomenon for this territory, and generally lower support for non-standard liberal views.

Celem opracowania jest porównanie wyników sympatii wyborczych ukraińskich wyborców z trendami panującymi w tej kwestii w Europie. Przeanalizowano regiony Ukrainy Zachodniej (łącznie 9 jednostek) w odniesieniu do okręgów wyborczych, aby zidentyfikować związek między wynikami głosowania a szerokim wachlarzem zmiennych określających regionalny kontekst społeczno-gospodarczy, historyczny i społeczno-kulturowy. Podstawą analizy są dane Centralnej Komisji Wyborczej Ukrainy, które obejmowały dane o różnym zasięgu terytorialnym (lokal wyborczy – okręg wyborczy – obwód administracyjny). Wieloaspektowe badanie opierało się na analizie następujących zmiennych: poparcie dla partii „Sługa Narodu”, poparcie dla innych partii parlamentarnych w wyborach w 2019 r., podział głosów między partiami centroprawicowymi i liberalno-centrowymi, poparcie/opozycja „starych” i „nowych” partii parlamentarnych podczas głosowania w 2019 r. oraz analiza frekwencji wyborców. W pracy zastosowano metodę analiz przestrzennych, generalizacji i prognozowania. Wyniki przeprowadzonego badania potwierdziły niską frekwencję wyborczą (co nie jest typowe dla badanego regionu), znaczne wahania w poparciu dla bezprecedensowego lidera wyborczego (partii „Sługa Narodu”), skupienie się na młodych partiach parlamentarnych jako nadziei na zmianę. Region charakteryzował się znacznie wyższym poparciem dla partii centroprawicowych, co jest powszechnym zjawiskiem na tym terenie, oraz ogólnie mniejszym poparciem dla nietypowych poglądów liberalnych.

The aim of this paper is to present previous experiences of tourism cities in reducing the negative impact of COVID-19 pandemic on the local tourism economy. The article is based on literature review, which starting point was a World Tourism Cities Federation report on urban tourism during COVID-19 pandemic. The authors argue and discuss the proposed instruments of actions and tools supporting the tourism sector at the urban level, both in the phase of first responses to the outbreak, and in next stage of the pandemic, which is aimed at rebuilding and revitalizing tourism in the city.

Celem artykułu jest prezentacja dotychczasowych doświadczeń miast turystycznych w zakresie ograniczania negatywnego wpływu pandemii COVID-19 na lokalną gospodarkę turystyczną. Opracowanie ma charakter przeglądowy. Za punkt wyjścia przyjęto raport World Tourism Cities Federation na temat turystyki w miastach w czasie COVID-19. Autorzy omawiają i dyskutują zaproponowane w nim instrumentarium działań i narzędzi wspierających na poziomie miejskim sektor turystyczny, zarówno w fazie pierwszych odpowiedzi na wybuch pandemii, jak i w następnym etapie, zmierzającym do odbudowy i ożywienia turystyki w mieście.

The aim of this study is to present the correlation between guests’ evaluations and opinions about the quality of hotel services and decisions made by managers of selected hotels in Lublin. The results of the search indicate that three-star hotels predominate in the city, therefore the study focused on objects of this category. Several methods were used in the research procedure, including Internet query of hotel websites, the contextual analysis method, which is the equivalent of Text Mining, in the field of analyzing comments left on the booking.com portal and a diagnostic survey using an interview questionnaire addressed to hotel managers. In terms of quantitative assessment (on a scale of 1–10), of the hotels in Lublin included (Focus, Locomotiva, Victoria and Willowa), the Focus Hotel was rated highest (mean score of 8.8). Considering all hotels, in qualitative assessment, the following variables received the most positive opinions: level of service and cleanliness of room (in Focus, Victoria and Locomotiva hotels), location (in Victoria Hotel). Almost half of all negative comments concerned the parking area. The survey conducted with managers shows that the comments of guests have a large influence on the changes implemented in the hotels (e.g., breakfast serving time in Willowa Hotel or extension of buffet offer in Locomotiva Hotel). The contextual analysis method, which can be equivalent to the SERVQUAL method, is of particular research value especially under the conditions of the COVID-19 pandemic when it is impossible to conduct interviews in person.

Celem artykułu jest zaprezentowanie związku pomiędzy ocenami i opiniami gości na temat jakości usług hotelarskich a decyzjami podejmowanymi przez menedżerów wybranych hoteli w Lublinie. Ponieważ w mieście przeważają hotele trzygwiazdkowe, w badaniach skoncentrowano się na obiektach tej kategorii. W procedurze badawczej zastosowano kilka metod, m.in. kwerendę internetową stron hoteli, metodę analizy kontekstowej, będącej odpowiednikiem Text Mining, w zakresie analizy komentarzy pozostawionych na portalu booking.com oraz sondażu diagnostycznego z wykorzystaniem kwestionariusza wywiadu skierowanego do menedżerów hoteli. Pod względem oceny ilościowej (w skali 1–10), spośród uwzględnionych lubelskich hoteli (Focus, Locomotiva, Victoria i Willowa), najwyżej oceniony został Hotel Focus (średnia ocen 8,8). W zakresie oceny jakościowej najwięcej pozytywnych opinii uzyskały następujące zmienne: poziom obsługi i czystość pokoju (w hotelach Focus, Victoria i Locomotiva) oraz lokalizacja obiektu (w Hotelu Victoria). Prawie połowa wszystkich negatywnych komentarzy dotyczyła parkingu. Z sondażu przeprowadzonego z menedżerami wynika, że komentarze gości mają duży wpływ na zmiany wprowadzane w hotelach (np. w zakresie czasu serwowania śniadań w Hotelu Willowa czy poszerzenia bufetu szwedzkiego w Hotelu Locomotiva). Metoda analizy kontekstowej, która może być odpowiednikiem metody SERVQUAL, ma szczególną wartość badawczą zwłaszcza w warunkach pandemii COVID-19, kiedy niemożliwe jest osobiste przeprowadzanie wywiadów.

The aim of this study is to determine the impact of industry on the spatial and functional transformations of the urban tissue on the example of changes in developments of a part of the Za Cukrownią district, which were directly related to the establishment and operation of a “Lublin” Sugar Factory in this area. The study is based on an analysis of the literature on the subject, a review of historical maps and a field visit. The research showed a significant influence of Sugar Factory on this part of Lublin. It manifested itself in the influence of the sugar industry on the spatial form of the area, on the pace of development and its functional character.

Celem pracy jest określenie wpływu przemysłu na przemiany przestrzenno-funkcjonalne tkanki miejskiej na przykładzie zmian w zagospodarowaniu terenu fragmentu dzielnicy Za Cukrownią w Lublinie, bezpośrednio związanych z powstaniem i działalnością na tym terenie Cukrowni „Lublin”. Artykuł został oparty na przeprowadzonej wizji terenowej, inwentaryzacji urbanistycznej oraz przeglądzie literatury przedmiotu i historycznych map. Przeprowadzone badania wykazały znaczny wpływ działalności Cukrowni na rozwój tej części miasta. Przejawiał się on przede wszystkim poprzez oddziaływanie przemysłu cukierniczego na formę przestrzenną obszaru, tempo rozrostu zabudowy oraz jej charakter funkcjonalny.

Space is valuable. Its resources are not inexhaustible and nowadays they are shrinking faster and faster. To use them in a sustainable way, it is important to include brownfields in the socio-economic circulation. Their current condition often demands the necessity to carry out work related to cleaning the area and its restoration. However, gaining new functions, they again become part of the urban system, which itself also benefits from it. The article discusses the directions of transformations of post-industrial areas in central part of the Silesian Voivodeship and their ownership structure in 2014–2019. Based on the data obtained from the Marshal’s Office of the Silesian Voivodeship, an in-depth analysis of post-industrial areas was carried out. Out of 680 sites identified as post-industrial, the study area was narrowed down to the central subregion covering 430 sites. Based on the obtained data and taking into account the limitations of the base to only a few directions of transformation, the most frequently undertaken options for the transformation of post-industrial areas in the central subregion were presented. The discussion also attempted to define options for further development in this area and identified factors that may significantly impede the transformation of brownfield sites.

Przestrzeń jest cenna. Jej zasoby nie są niewyczerpywalne, a obecnie kurczą się coraz szybciej. Aby korzystać z nich w sposób zrównoważony, istotne jest, by do obiegu społeczno-gospodarczego włączyć również tereny poprzemysłowe. Ich aktualny stan często determinuje konieczność przeprowadzenia prac związanych z ich uporządkowaniem i przywróceniem ich środowisku. Zyskując nowe funkcje, ponownie stają się one częścią systemu miejskiego, który również czerpie z tych funkcji wiele korzyści. W artykule omówiono kierunki przekształceń terenów poprzemysłowych na obszarze subregionu centralnego oraz strukturę ich własności w latach 2014–2019. Na podstawie danych pozyskanych z Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego przeprowadzono analizę terenów poprzemysłowych. Spośród 680 terenów znajdujących się na terytorium województwa śląskiego i określonych jako poprzemysłowe, obszar badań został zawężony do obszaru subregionu centralnego województwa śląskiego, obejmującego 430 terenów. Opierając się na otrzymanych danych oraz uwzględniając ograniczenia bazy do jedynie kilku kierunków przekształceń, przedstawione zostały najczęściej podejmowane opcje przekształceń terenów poprzemysłowych na terenie subregionu centralnego. W dyskusji podjęto również próbę zdefiniowania wariantów dalszego rozwoju przekształceń terenów poprzemysłowych oraz określono czynniki, które mogą znacząco utrudniać przekształcenie terenów poprzemysłowych.

The study shows that the change in the NAO phase has an impact on the formation of the area averages of the most important climatic elements during winter, with the exception of winter precipitation totals. An increase in air temperature, wind speed and sunshine duration, and a decrease in cloudiness and relative humidity during the occurrence of positive NAO phases lead to an increase in field evaporation. Evaporation in winter, calculated by Ivanov’s method, shows strong and highly significant positive correlation with the value of the winter NAO index. Thus, the water balance changes, negatively affecting the size of the soil retention. Changes in the NAO index in the winter period have such a strong influence on the water balance in Poland that their influence is detected in the course of the value of the total annual outflow of Polish rivers. Additionally, after the occurrence of a positive NAO phase in winter, in May and August the sums of precipitation (in August – highly significantly), cloudiness and relative humidity decrease, and sunshine duration increases. This is an inertial effect of the winter NAO of unidentified genesis. Both the increase in evaporation in winter and the delayed effect of winter NAO contribute to an increase in the probability of a drought in the summer following winter, during which the NAO sign was positive.

W pracy wykazano, że zmiana fazy NAO wywiera wpływ na kształtowanie się średnich obszarowych najważniejszych elementów klimatycznych w okresie zimy, za wyjątkiem sum opadów. Wzrost temperatury powietrza, prędkości wiatru i usłonecznienia, a zmniejszenie się zachmurzenia i wilgotności względnej w czasie wystąpienia dodatnich faz NAO prowadzi do wzrostu parowania terenowego. Parowanie w okresie zimowym obliczone metodą Iwanowa wykazuje silne i wysoce istotne, dodatnie skorelowanie z wartością zimowego indeksu NAO. Tym samym dochodzi do zmian bilansu wodnego, negatywnie wpływających na rozmiar retencji gruntowej. Zmiany indeksu NAO w okresie zimowym na tyle silnie wpływają na bilans wodny na obszarze Polski, że wykrywa się ich wpływ w przebiegu wartości rocznego odpływu całkowitego rzek polskich. Dodatkowo, po wystąpieniu dodatniej fazy NAO w okresie zimowym, w maju i sierpniu zmniejszają się sumy opadów (w tym w sierpniu wysoce istotnie) oraz zachmurzenie i wilgotność względna, a rośnie usłonecznienie. Stanowi to inercyjny efekt działania zimowego NAO o niezidentyfikowanej genezie. Łącznie wzrost parowania w okresie zimowym i opóźnione działanie zimowego NAO przyczyniają się do zwiększenia prawdopodobieństwa wystąpienia suszy w okresie lata, następującego po zimie, w czasie której znak indeksu NAO był dodatni.

Analyses of film tourism often stress the fact that it is a chimeric phenomenon, difficult to manage and transient. Thus, it is important to create permanent attractions that would draw film lovers, irrespective of the changing conjuncture on the tourist and film market. Those can be, for instance, film museums. As a result of the conducted inventory (size and character of collection, topic of exposition, additional activity, etc.) more than a dozen facilities of museum character whose expositions are in different ways connected with cinematography were identified in Poland. They were divided into five groups: film museums proper, halls of memory, institutions related to museums, other museums connected with film and defunct museums (closed down). The second part of the paper characterises visitors to four institutions (Museum of Cinematography in Lodz, Oskar Schindler’s Enamel Factory in Krakow, Bedtime Cartoons Museum in Rzeszow, Kargul and Pawlak Museum in Lubomierz). On the basis of the available general museum statistics, the level of frequency, visitors’ structure (including characteristics of typical visitors) and seasonality of the tourist traffic were determined. Oskar Schindler’s Enamel Factory in Krakow is a rarity against all the other facilities. Due to the number of visitors (over 400 thousand) and the range of impact (prevalence of foreign tourists), it has an international status. In turn, the potential of other museums has, so far, been poorly used.

W analizach turystyki filmowej często podkreśla się, że jest to zjawisko chimeryczne, trudne do zarządzania i szybko przemijające. Ważne jest więc stworzenie trwałych atrakcji, które niezależnie od zmieniającej się koniunktury na rynku turystycznym i filmowym będą przyciągały miłośników kina. Mogą to być np. muzea filmowe. W wyniku przeprowadzonej inwentaryzacji (wielkość i charakter zbiorów, tematyka ekspozycji, dodatkowa działalność itd.) zidentyfikowano w Polsce kilkanaście placówek o charakterze muzealnym, których ekspozycje związane są w różny sposób z kinematografią. Podzielono je na pięć grup: właściwe muzea filmowe, izby pamięci, placówki paramuzealne, inne muzea związane z filmem oraz muzea nieistniejące (zlikwidowane). W drugiej części artykułu dokonano charakterystyki osób odwiedzających cztery instytucje (Muzeum Kinematografii w Łodzi, Fabryka „Emalia” Oskara Schindlera w Krakowie, Muzeum Dobranocek w Rzeszowie, Muzeum Kargula i Pawlaka w Lubomierzu). Na podstawie udostępnionych ogólnych statystyk muzealnych określono poziom frekwencji, strukturę widzów (w tym sylwetki typowych odwiedzających) i sezonowość ruchu turystycznego. Ewenementem na tle pozostałych placówek jest Fabryka „Emalia” Oskara Schindlera w Krakowie. Z uwagi na liczbę zwiedzających (ponad 400 tys.) i zasięg oddziaływania (przewaga turystów z zagranicy) ma rangę międzynarodową. Potencjał innych muzeów jak na razie jest jednak słabo wykorzystywany.

The article discusses typical examples of the impact of embankments on the surrounding water conditions. The studied cases illustrate the two most common groups of changes in hydrological conditions related to the formation of embankments. One such change is the raising of the groundwater table under the embankment, which usually leads to high level of moisture in the immediate vicinity of the embankment. Three cases were discussed in this group. One is a typical impact of a large embankment that has caused a significant increase in soil moisture nearby. The second example is a situation where the terrain lying between the embankments is strongly damp. The third example is a plot of land which, despite its particularly unfavourable location – surrounded on three sides by embankments – has not been damp due to the unusually high permeability of the ground. The second group of changes consists of various modifications of surface runoff conditions. Some embankments – made of impermeable materials – increase surface runoff by blocking the infiltration of rainwater. Other embankments redirect or block surface runoff, causing the formation of landlocked area. In addition, an analysis of one reported case has revealed the effects of backfilling a large gorge, which had significantly increased the surface catchment area, which in turn resulted in a significant increase in surface runoff. The case of building embankments on a river floodplain was also discussed. The article shows that similar nature of changes in topography may cause different hydrological effects depending on the permeability and retention capacity of the ground.

W artykule omówione zostały charakterystyczne przykłady oddziaływania nasypów gruntowych i gruntowo-gruzowych na warunki wodne otoczenia. Pokazane przypadki ilustrują dwie najczęstsze grupy zmian warunków hydrologicznych związane z powstawaniem nasypów. Jedną grupę stanowią zmiany polegające na podniesieniu zwierciadła wód podziemnych pod nasypem, co zazwyczaj prowadzi do silnego zawilgocenia bezpośredniego otoczenia nasypu. W tej grupie omówiono trzy przypadki. Pierwszy to typowy wpływ dużego nasypu, który spowodował znaczące zawilgocenie gruntu w otoczeniu. Drugi przykład to sytuacja, gdy silnemu zawilgoceniu ulega działka leżąca pomiędzy nasypami. Przykład trzeci to działka, która pomimo szczególnie niekorzystnego położenia – otoczenie z trzech stron przez nasypy – nie uległa zawilgoceniu ze względu na wyjątkowo wysoką przepuszczalność podłoża gruntowo-skalnego. Na drugą grupę zmian składają się różne modyfikacje warunków spływu powierzchniowego. Niektóre nasypy – utworzone z nieprzepuszczalnych materiałów – zwiększają spływ powierzchniowy poprzez blokowanie infiltracji wód opadowych. Inne nasypy przekierowują spływ powierzchniowy lub go blokują, powodując powstawanie zagłębień bezodpływowych. Ponadto analiza jednego z przypadków pokazuje skutki zasypania dużego wąwozu, przez co znacząco zwiększyła się powierzchnia zlewni, a to z kolei spowodowało znaczący wzrost spływu powierzchniowego. Omówiono też przypadek zabudowy rzecznej terasy zalewowej nasypami. W artykule pokazano, że podobny charakter zmian w topografii może powodować odmienne skutki hydrologiczne w zależności od przepuszczalności i zdolności retencyjnych podłoża.

The article shows the phenomenon of overtourism in a new, previously unexposed perspective – the assessment of foreign residents of a tourist city. The research area was Prague (Czech Republic). The results of the study show that, according to residents, intensive tourist traffic is a problem that significantly reduces their quality of life in the city. Overpriced housing, crowding and the constantly rising cost of living in Prague are among the most frequently indicated hindrances. Regulations of prices and rules for short-term rentals (Airbnb), dispersal of tourist traffic, promotion of other places and the use of fines and penalties are most often suggested as expected solutions.

W artykule ukazano zjawisko overtourismu w nowej, dotychczas nieeksponowanej perspektywie – ocenie zagranicznych rezydentów miasta turystycznego. Obszarem badań była Praga (Czechy). Wyniki badań pokazują, że zdaniem rezydentów intensywny ruch turystyczny jest problemem, który znacząco obniża ich jakość życia w mieście. Wśród najczęściej wskazywanych utrudnień znajdują się zawyżone ceny mieszkań, tłok oraz stale rosnące koszty życia w Pradze. Jako oczekiwane rozwiązania najczęściej sugerowane są regulacje cen i zasad wynajmu krótkoterminowego (Airbnb), rozproszenie ruchu turystycznego, promocja innych miejsc oraz stosowanie kar i mandatów.

Cities, especially those with historical values, are the target of mass tourism. Urban space is often the main source of disputes arising from conflicting interests, attitudes, and needs relating to the way it is used. The causes of conflicts and their scale vary widely. The aim of the research described in the article was to identify the attitudes and expectations of the inhabitants that contribute to the sustainability of the city’s tourism economy. The scope of the research also included the analysis of the intensity of conflicts between residents and tourists and the tourism sector. The research was conducted in July 2020, i.e. during the COVID-19 pandemic, using a questionnaire with an extensive structure. Statistical analysis of the obtained data included surveys obtained from 386 respondents and the division into persons representing the tourism industry (45% of respondents), as well as differentiation by place of residence, in order to distinguish districts with high tourist traffic. The conflicts occurring among the stakeholders of the tourism market were analyzed, who were classified into four groups: entrepreneurs from the tourism industry, residents of Krakow, tourists from the reception area and local government. The level of conflicts was tested using a rating scale that was calibrated against zero (0.0 ± 1.0). The respondents most often indicated the occurrence of conflicts between tourists and residents, and between representatives of the tourism industry and residents. A conflict between the inhabitants and the local government is noticed a little less frequently. The conflict between the tourists themselves is strongly denied. In the opinion of the respondents, conflicts are the result of different structures in the hierarchy of values and the different perception of the city. The common postulate of sustainable tourism in cities after the pandemic period has been identified in the research through the attitudes and expectations of residents. They mainly concern limiting the number of new accommodation facilities in historical zone, limiting short-term tourist rentals and the right of the city authorities to interfere with the rental phenomenon, increasing restrictions on entering the city center, prohibiting onerous types of transport, and restricting hours of serving alcohol.

Miasta, zwłaszcza te o walorach historycznych, są celem masowej turystyki. Miejska przestrzeń często bywa głównym powodem sporów, u źródła których leżą sprzeczne interesy, postawy i potrzeby odnoszące się do sposobu jej użytkowania. Przyczyny konfliktów oraz ich skala są bardzo zróżnicowane. Celem opisanych w artykule badań była identyfikacja postaw i oczekiwań mieszkańców Krakowa wobec proponowanych narzędzi zrównoważenia gospodarki turystycznej. Zakres badań objął również analizę natężenia konfliktów pomiędzy mieszkańcami a turystami i sektorem turystycznym. Badania przeprowadzono w lipcu 2020 r., tj. w czasie pandemii COVID-19, przy pomocy kwestionariusza o rozbudowanej strukturze. W analizie statystycznej uzyskanych danych uwzględniono ankiety pozyskane od 386 respondentów oraz podział na osoby reprezentujące branżę turystyczną (45% badanych), a także zróżnicowanie według miejsca zamieszkania w celu wyodrębnienia dzielnic o dużym natężeniu ruchu turystycznego. Analizie poddano konflikty występujące wśród interesariuszy rynku turystycznego, których sklasyfikowano w cztery grupy: przedsiębiorców z branży turystycznej, mieszkańców Krakowa oraz turystów obszaru recepcji i samorząd lokalny. Do zbadania poziomu konfliktów wykorzystano skalę ocen, którą skalibrowano względem zera (0,0 ± 1,0). Respondenci najczęściej wskazywali występowanie konfliktów między turystami a mieszkańcami oraz między przedstawicielami branży turystycznej a mieszkańcami. Nieco rzadziej dostrzegano konflikt między mieszkańcami a samorządem. Stanowczo zaprzeczano konfliktowi między samymi turystami. W opinii badanych konflikty są skutkiem odmiennych struktur w hierarchii wartości oraz w różnicy dotyczącej postrzegania miasta. Powszechny postulat zrównoważenia turystyki w miastach po okresie pandemicznym został w badaniach zidentyfikowany poprzez postawy i oczekiwania mieszkańców. Dotyczą one głównie ograniczenia liczby nowych obiektów noclegowych w strefie historycznej, ograniczenia turystycznego najmu krótkoterminowego i prawa władz miasta do ingerencji w zjawisko najmu, zwiększenia restrykcji wjazdu do centrum miasta, zakazu uciążliwych rodzajów transportu oraz restrykcji godzin serwowania alkoholu.

The aim of the study is to compare activities undertaken within the framework of shaping the main public spaces of the towns of Lubelskie Voivodeship and to verify the hypothesis of unification of the physiognomy of public town squares. In addition, the authors try to define other trends in the formation of urban public spaces, paying particular attention to the changes that have been made in the development of town squares. The study includes 48 projects assuming a change of spatial development or the creation of town squares in 39 towns of the Lubelskie Voivodeship in the years 2000–2020 (total of 40 town squares). Revitalization activities undertaken as part of the arrangement of town squares are typical for this kind of investments. They include equipping with elements of small architecture, building or modernizing a fountain, modernizing the square’s surface, organizing greenery and locating car parks. For the negative tendencies can be considered the physiognomy unification of town squares, excessive curing of the surface and the departure from the region’s culture, tradition and history.

Celem artykułu jest porównanie działań podjętych w ramach kształtowania kluczowych przestrzeni publicznych miast województwa lubelskiego oraz weryfikacja założenia o powszechnej unifikacji ich fizjonomii. Dodatkowo autorzy starają się określić inne trendy w formowaniu tych miejskich przestrzeni publicznych, zwracając szczególną uwagę na zmiany, jakich dokonano w zagospodarowaniu placów. Analiza obejmuje 48 projektów zakładających zmianę zagospodarowania lub utworzenie placów miejskich w 39 miastach województwa lubelskiego w latach 2000–2020 (łącznie 40 placów). Wyniki wskazują, że działania rewitalizacyjne podjęte w ramach aranżacji tych miejsc są typowe dla tego rodzaju inwestycji. Są to najczęściej: wyposażenie w elementy małej architektury, budowa lub modernizacja fontanny, modernizacja nawierzchni placu, porządkowanie zieleni oraz lokowanie miejsc postojowych. Za negatywne tendencje można uznać unifikację fizjonomii placów miejskich, ich „betonozę” oraz odchodzenie od kultury, tradycji i historii regionu.

The suggested research is dedicated to justifying the role and importance of ecotourism for balanced use of natural recreational resources on the example of Ukraine. The article presents the provision of administrative areas with resources for ecotourism (within the existing national nature parks and regional landscape parks) and the impact of crisis eco-situations and underestimation of the environmental factor on the conditions of people’s leisure. Progressive development of the tourist and recreational sphere requires the development of a special strategy of territorial development. The mechanism for its implementation should be a landscape planning procedure. In the course of the study, a typology of administrative regions according to the availability degree of recreational resources of protected areas for ecotourism was carried out and cartographic support of this problem was developed. The influence of the ecological factor on the condition and effective use of the natural potential of the protected areas of environmental and recreational purposes is proved. A map of the national natural and regional landscape parks of Ukraine dedicated to areas with varying degrees of pollution was created and a correlation analysis was conducted. The specific facts prove the lack of an effective system of environmental management at the rural united territorial community levels, district levels and the lack of stable management links between regional departments of ecology and natural resources, district and united territorial community levels. This circumstance does not contribute to a coordinated and timely solution of complex geo-ecological problems, it acts as a brake on sustainable ecological, socio-economic development and ecological tourism.

Przeprowadzone badania miały na celu uzasadnienie roli i znaczenia ekoturystyki dla zrównoważonego wykorzystania naturalnych zasobów rekreacyjnych na przykładzie Ukrainy. W artykule opisano zaopatrzenie terenów administracyjnych w środki ekoturystyczne (w obrębie istniejących narodowych i regionalnych parków krajobrazowych) oraz wpływ skutków kryzysu i niedoszacowania czynnika środowiskowego na warunki wypoczynku ludzi. Postępujący rozwój sfery turystyczno-rekreacyjnej wymaga opracowania specjalnej strategii rozwoju terytorialnego. Mechanizmem jej realizacji powinna być procedura planowania krajobrazu. W toku badań: dokonano typologii regionów administracyjnych ze względu na stopień dostępności rekreacyjnych zasobów obszarów chronionych dla ekoturystyki oraz opracowano kartograficzne wsparcie dla tego problemu; udowodniono wpływ czynnika ekologicznego na stan i efektywne wykorzystanie potencjału przyrodniczego obszarów chronionych w celach przyrodniczych i rekreacyjnych; stworzono mapę narodowych parków krajobrazowych Ukrainy dedykowaną obszarom o różnym stopniu zanieczyszczenia; przeprowadzono analizę korelacyjną. Zebrane dane świadczą o braku efektywnego systemu zarządzania środowiskowego na poziomie zjednoczonej wspólnoty terytorialnej wiejskiej oraz na poziomie powiatu, a także o braku stabilnych powiązań zarządczych między regionalnymi wydziałami ekologii i zasobów naturalnych oraz powiatami i zjednoczonymi wspólnotami terytorialnymi. Ta okoliczność nie przyczynia się do skoordynowanego i terminowego rozwiązywania złożonych problemów geoekologicznych, lecz działa jak hamulec dla zrównoważonego rozwoju ekologicznego, społeczno-gospodarczego i turystyki ekologicznej.

The decentralisation of the country’s territorial system had an immense impact on the development of cities at the turn of the 20th and 21st centuries. This particularly concerns former capitals of voivodeships “degraded” to the function of poviat cities, facing a number of socio-economic challenges, reflected in among others their spatial development. The objective of the paper is the identification of their conditions, common features, and differences, as well as determination of directions of changes in the process of spatial development of former voivodeship capitals in Poland. The paper discusses the following issues: 1) effect of expansion of administrative boundaries on changes in the functional-spatial structure; 2) stimulants and destimulants of spatial development; 3) shaping the spatial structure in reference to the historical development of cities and provisions of strategic-planning documents; 4) functional urban areas; 5) directions of spatial development of the analysed cities in the future. They correspond with the detailed objectives. The contribution of this paper is twofold. In the implementation aspect, it presents the effect of the political transformation, administrative-territorial reforms, and conducted spatial policy on the development of cities constituting voivodeship capitals until 1998, i.e. Krosno, Przemyśl, and Tarnobrzeg, currently located in the Carpathian Voivodeship. In the cognitive aspect, it presents models of spatial development of these cities.

Decentralizacja ustroju terytorialnego państwa wywarła ogromny wpływ na rozwój miast na przełomie XX i XXI w. Dotyczy to zwłaszcza byłych stolic województw „zdegradowanych” do funkcji miast na prawie powiatu, przed którymi stanęło wiele wyzwań natury społeczno-gospodarczej, co znalazło odzwierciedlenie m.in. w ich rozwoju przestrzennym. Celem opracowania jest zidentyfikowanie uwarunkowań, cech wspólnych i różnic, a także wskazanie kierunków zmian w procesie rozwoju przestrzennego byłych miast wojewódzkich w Polsce. W pracy odniesiono się do takich zagadnień, jak: 1) wpływ rozszerzenia granic administracyjnych na zmiany struktury funkcjonalno-przestrzennej; 2) stymulanty i destymulanty rozwoju przestrzennego; 3) kształtowanie struktury przestrzennej w nawiązaniu do historycznego rozwoju miast oraz zapisów dokumentów strategiczno-planistycznych; 4) miejskie obszary funkcjonalne; 5) kierunki rozwoju przestrzennego analizowanych miast w przyszłości. Odpowiadają one układowi celów szczegółowych. Efekty niniejszej pracy są dwojakie. W aspekcie implementacyjnym ukazano wpływ transformacji ustrojowej, reform administracyjno-terytorialnych oraz prowadzonej polityki przestrzennej na rozwój miast będących do 1998 r. stolicami województw, tj. Krosna, Przemyśla i Tarnobrzega, położonych obecnie w województwie podkarpackim. W aspekcie poznawczym opracowano modele rozwoju przestrzennego tych miast.

The objective of the paper is to determine the dynamics of development of urban cycling infrastructure in the context of development of bicycle-sharing systems based on the case study of Cracow and Lublin. The study particularly refers to the comparison of provisions of strategic documents with the implementation of cycling infrastructure in the years 2010–2019. It also presents, in a comprehensive way, the development of bicycle-sharing systems, and discusses the activity of informal groups and cycling organizations in both cities. The study evidenced that the expansion the infrastructure is delayed towards the provisions of strategic-programming documents, and its network is still incoherent, primarily as a result of the dispersal in urban spaces of road investments accompanied by cycling infrastructure investments. It has no effect on the development of bicycle-sharing systems, constituting a good supplementation of cycling infrastructure, as confirmed by correlation analyses. The number and location of stations, however, depend on the activities of the operator, stimulated mainly by top-bottom (Cracow) or bottom-up (Lublin) initiatives. The use of bicycle-sharing system was primarily determined by the continuity of functioning of the operator and rental cost. Despite differences in terms of the dynamics of conducted measures, the activity of cycling organizations, their spectrum, and rules of financing have an effect on both the popularisation of cycling as a means of transport, and the expansion of cycling infrastructure and bicycle-sharing systems. The best effects were obtained for the activities of the Lublin cycling ecosystem.