Glosowany wyrok dotyczy uprawnienia zarządcy przymusowego, ustanawianego na podstawie art. 292a k.p.k., do skorzystania z roszczenia ekscydencyjnego. Sąd Apelacyjny w Krakowie przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w Kielcach do ponownego rozpoznania z uwagi na zaistnienie przesłanki nierozpoznania istoty sprawy. W uzasadnieniu wyroku Sąd Apelacyjny przedstawił interesującą tezę, że zarządca przymusowy ma prawo do samodzielnego skorzystania z roszczenia ekscydencyjnego co do składnika stanowiącego element zabezpieczonej masy majątkowej, niezależnie od takiego uprawnienia po stronie zarządzającego majątkiem przedsiębiorcy. Autorka podziela stanowisko Sądu Apelacyjnego co do przyznania zarządcy przymusowemu legitymacji zarówno czynnej, jak i biernej w postępowaniach dotyczących zabezpieczonego przedsiębiorstwa. Wątpliwości budzi natomiast niejednoznaczne stanowisko Sądu Apelacyjnego w zakresie pozostawienia możliwości sprawowania zarządu przez przedsiębiorcę.
The commented judgment concerns the right of a compulsory administrator, appointed pursuant to Article 292a of the Criminal Procedure Code, to exercise a claim for damages. The Court of Appeal in Kraków referred the case to the District Court in Kielce for re-examination due to the existence of grounds for not examining the merits of the case. In its reasoning, the Court of Appeal presented an interesting thesis that a compulsory administrator has the right to independently exercise a claim for transfer of assets with respect to a component constituting part of the secured assets, regardless of whether the entrepreneur’s asset manager has such a right. The author shares the position of the Court of Appeal on granting the compulsory administrator both active and passive standing in proceedings concerning the secured enterprise. However, the ambiguous position of the Court of Appeal on leaving the possibility of management by the entrepreneur raises doubts.
Glosowany wyrok dotyczy uprawnienia zarządcy przymusowego, ustanawianego na podstawie art. 292a k.p.k., do skorzystania z roszczenia ekscydencyjnego. Sąd Apelacyjny w Krakowie przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w Kielcach do ponownego rozpoznania z uwagi na zaistnienie przesłanki nierozpoznania istoty sprawy. W uzasadnieniu wyroku Sąd Apelacyjny przedstawił interesującą tezę, że zarządca przymusowy ma prawo do samodzielnego skorzystania z roszczenia ekscydencyjnego co do składnika stanowiącego element zabezpieczonej masy majątkowej, niezależnie od takiego uprawnienia po stronie zarządzającego majątkiem przedsiębiorcy. Autorka podziela stanowisko Sądu Apelacyjnego co do przyznania zarządcy przymusowemu legitymacji zarówno czynnej, jak i biernej w postępowaniach dotyczących zabezpieczonego przedsiębiorstwa. Wątpliwości budzi natomiast niejednoznaczne stanowisko Sądu Apelacyjnego w zakresie pozostawienia możliwości sprawowania zarządu przez przedsiębiorcę.
Celem artykułu jest przedstawienie kół gospodyń wiejskich jako formy organizacji społecznej poprzez przybliżenie rysu historycznego tych form zrzeszania się, zakresu ich działalności i form finansowania. W opracowaniu przeanalizowano formalno-prawne aspekty funkcjonowania kół gospodyń wiejskich w Polsce, a także omówiono zmiany wynikające z wejścia w życie ustawy z dnia 9 listopada 2018 r. o kołach gospodyń wiejskich. Wykorzystano metodę dogmatyczną, uzupełnioną przez metodę historycznoprawną.
This article aims to present rural women’s associations as a form of social organization by providing a historical overview of these forms of association, the scope of their activities, and their financing. The study analyzes the formal and legal aspects of the functioning of rural women’s associations in Poland and discusses the changes resulting from the entry into force of the Act of 9 November 2018 on rural women’s associations. The dogmatic method is used, supplemented by the historical-legal method.
Celem artykułu jest przedstawienie kół gospodyń wiejskich jako formy organizacji społecznej poprzez przybliżenie rysu historycznego tych form zrzeszania się, zakresu ich działalności i form finansowania. W opracowaniu przeanalizowano formalno-prawne aspekty funkcjonowania kół gospodyń wiejskich w Polsce, a także omówiono zmiany wynikające z wejścia w życie ustawy z dnia 9 listopada 2018 r. o kołach gospodyń wiejskich. Wykorzystano metodę dogmatyczną, uzupełnioną przez metodę historycznoprawną.
W glosowanym postanowieniu Sąd Najwyższy stwierdził nieprawidłowość dotychczas przyjętej praktyki drukowania przez pracowników sądu pism procesowych wnoszonych drogą elektroniczną w sytuacjach niewskazanych przez prawo. Sąd Najwyższy uznał, że wspomniane czynności są niezgodne z przepisami prawa, odchodząc tym samym od dotychczasowej wykładni przepisów, dopuszczającej konwalidację wadliwego wniesienia pisma, wyrażonej w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 2012 r. (III CZP 9/12), a także wskazał na potencjalne niebezpieczeństwa wynikające z przyjęcia owej praktyki. Niniejsza glosa, o charakterze krytycznym, ma istotne znaczenie dla procedury cywilnej ze względu na konieczność ochrony konstytucyjnego prawa do sądu, które może zostać naruszone przez rygorystyczne i formalistyczne podejście do pism wnoszonych drogą elektroniczną.
In the decision under commentary, the Supreme Court found the established practice of court employees printing court filings submitted electronically, in circumstances not prescribed by law, to be improper. The Supreme Court held that the aforementioned actions are contrary to the provisions of law, thereby departing from the liberal line of case law expressed in the Supreme Court’s resolution of 23 May 2012 (III CZP 9/12), and further indicated the potential risks arising from the adoption of such a practice. This critical commentary is of significant relevance to civil procedure, particularly concerning the need to protect the constitutional right to a court, which may be infringed by a rigorous and formalistic approach to electronically filed documents.
W glosowanym postanowieniu Sąd Najwyższy stwierdził nieprawidłowość dotychczas przyjętej praktyki drukowania przez pracowników sądu pism procesowych wnoszonych drogą elektroniczną w sytuacjach niewskazanych przez prawo. Sąd Najwyższy uznał, że wspomniane czynności są niezgodne z przepisami prawa, odchodząc tym samym od dotychczasowej wykładni przepisów, dopuszczającej konwalidację wadliwego wniesienia pisma, wyrażonej w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 2012 r. (III CZP 9/12), a także wskazał na potencjalne niebezpieczeństwa wynikające z przyjęcia owej praktyki. Niniejsza glosa, o charakterze krytycznym, ma istotne znaczenie dla procedury cywilnej ze względu na konieczność ochrony konstytucyjnego prawa do sądu, które może zostać naruszone przez rygorystyczne i formalistyczne podejście do pism wnoszonych drogą elektroniczną.
Celem artykułu jest omówienie opartego na sankcjach modelu przepisów pracowniczych w umowach o wolnym handlu (FTAs) przyjętego w Stanach Zjednoczonych na tle unijnego „modelu promocyjnego”, koncentrującego się na dialogu i współpracy. Wykorzystując metodę badania przypadków, autorzy analizują kazusy wynikające z umowy o wolnym handlu między Stanami Zjednoczonymi, Meksykiem i Kanadą (USMCA) oraz procedury przyjęte w ramach mechanizmu szybkiego reagowania w sprawach pracowniczych (RRLM). Wyniki badań m.in. pokazują, że większość spraw w ramach USMCA zakończyła się sukcesem. W artykule wskazano, że Unia Europejska powinna przystępować do negocjacji umów handlowych z twardymi postanowieniami w projektach przedkładanych swoim partnerom oraz powinna trzymać się zarówno warunkowości przedratyfikacyjnej, jak i poratyfikacyjnej, ponieważ może to zwiększyć egzekwowalność postanowień dotyczących pracy w umowach o wolnym handlu.
The aim of this article is to discuss a sanction-based model of labour provisions in free trade agreements (FTAs) adopted by the United States, against the background of the EU “promotional model” focusing on dialogue and cooperation. Using the case study research method, the authors analyses the United States–Mexico–Canada Agreement (USMCA) cases and the procedures adopted in the Rapid Response Labour Mechanism (RRLM). The findings of this paper reveal, among other things, that most USMCA cases were successful. The article shows that the EU should enter FTA negotiations with hard provisions in the templates on the table and should stick to both the pre-ratification and post-ratification conditionality which could increase the enforceability of labour provisions in FTAs.
Celem artykułu jest omówienie opartego na sankcjach modelu przepisów pracowniczych w umowach o wolnym handlu (FTAs) przyjętego w Stanach Zjednoczonych na tle unijnego „modelu promocyjnego”, koncentrującego się na dialogu i współpracy. Wykorzystując metodę badania przypadków, autorzy analizują kazusy wynikające z umowy o wolnym handlu między Stanami Zjednoczonymi, Meksykiem i Kanadą (USMCA) oraz procedury przyjęte w ramach mechanizmu szybkiego reagowania w sprawach pracowniczych (RRLM). Wyniki badań m.in. pokazują, że większość spraw w ramach USMCA zakończyła się sukcesem. W artykule wskazano, że Unia Europejska powinna przystępować do negocjacji umów handlowych z twardymi postanowieniami w projektach przedkładanych swoim partnerom oraz powinna trzymać się zarówno warunkowości przedratyfikacyjnej, jak i poratyfikacyjnej, ponieważ może to zwiększyć egzekwowalność postanowień dotyczących pracy w umowach o wolnym handlu.
.
.
Artykuł zawiera analizę przestępstwa znęcania się nad zwierzętami w świetle badań spraw karnych rozpoznanych przez Sąd Rejonowy w Białymstoku. Badania przeprowadzono z wykorzystaniem analizy ilościowo-jakościowej akt 38 spraw. Celem było ustalenie charakterystyki sprawców, rodzaju „pokrzywdzonych” zwierząt, najczęstszych form znęcania się, przebiegu postępowania karnego oraz stosowanych kar. Uzyskane wyniki pozwalają na sformułowanie kilku istotnych wniosków, z których najważniejszy wskazuje na konieczność wprowadzenia zmian legislacyjnych oraz modyfikacji polityki karania w celu skuteczniejszej realizacji funkcji prewencyjno-wychowawczej kary.
The article analyzes the crime of animal abuse in the light of criminal cases adjudicated by the District Court in Bialystok. The study was conducted using a quantitative and qualitative analysis of files from 38 cases. The research aimed to determine the characteristics of the perpetrators, the types of abused animals, the most common forms of abuse, the course of criminal proceedings, and the penalties imposed. The results allow for the formulation of several significant conclusions, the most important of which indicates the need for legislative changes and a modification of penal policy in order to more effectively implement the preventive and educational functions of punishment.
Artykuł zawiera analizę przestępstwa znęcania się nad zwierzętami w świetle badań spraw karnych rozpoznanych przez Sąd Rejonowy w Białymstoku. Badania przeprowadzono z wykorzystaniem analizy ilościowo-jakościowej akt 38 spraw. Celem było ustalenie charakterystyki sprawców, rodzaju „pokrzywdzonych” zwierząt, najczęstszych form znęcania się, przebiegu postępowania karnego oraz stosowanych kar. Uzyskane wyniki pozwalają na sformułowanie kilku istotnych wniosków, z których najważniejszy wskazuje na konieczność wprowadzenia zmian legislacyjnych oraz modyfikacji polityki karania w celu skuteczniejszej realizacji funkcji prewencyjno-wychowawczej kary.
Nienależyta obsada sądu stanowi jedną z bezwzględnych przyczyn odwoławczych w procesie karnym. Ziszczenie się tej okoliczności prowadzi do uchylenia wyroku. Przyjmuje się, że każda bezwzględna przyczyna odwoławcza konstytuuje niewzruszalne domniemanie prawne, zgodnie z którym wyrok taki jest wadliwy i nie może funkcjonować w obrocie prawnym. Zgodnie z art. 442 § 2 k.p.k. sąd a quo może w ponownym postępowaniu pierwszoinstancyjnym poprzestać na ujawnieniu dowodów, które nie miały wpływu na uchylenie wyroku. Wątpliwości budzi jednak, czy nienależyta obsada sądu stanowi okoliczność, o której mowa we wspomnianym przepisie. W opracowaniu poddano więc analizie, w jakim zakresie sąd w ponownym postępowaniu pierwszoinstancyjnym może bazować na czynnościach procesowych dokonanych uprzednio przez sąd meriti. Rozważania przeprowadzono na tle uchwały Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r.
Improper court composition is one of the absolute grounds for appeal in criminal proceedings. The occurrence of this circumstance leads to the judgment being set aside. It is assumed that every absolute ground for appeal constitutes an irrebuttable legal presumption that such a judgment is defective and cannot function in legal proceedings. Pursuant to Article 442 § 2 of the Criminal Procedure Code, the court a quo may, in the re-opening of first-instance proceedings, limit itself to disclosing evidence that did not affect the setting aside of the judgment. However, doubts arise as to whether improper court composition constitutes a circumstance referred to in the aforementioned provision. Therefore, this study analyzes the extent to which a court in the re-opening of first-instance proceedings may rely on procedural actions previously performed by the court on the merits. The considerations are conducted in the context of the Supreme Court’s resolution of 23 January 2020.
Nienależyta obsada sądu stanowi jedną z bezwzględnych przyczyn odwoławczych w procesie karnym. Ziszczenie się tej okoliczności prowadzi do uchylenia wyroku. Przyjmuje się, że każda bezwzględna przyczyna odwoławcza konstytuuje niewzruszalne domniemanie prawne, zgodnie z którym wyrok taki jest wadliwy i nie może funkcjonować w obrocie prawnym. Zgodnie z art. 442 § 2 k.p.k. sąd a quo może w ponownym postępowaniu pierwszoinstancyjnym poprzestać na ujawnieniu dowodów, które nie miały wpływu na uchylenie wyroku. Wątpliwości budzi jednak, czy nienależyta obsada sądu stanowi okoliczność, o której mowa we wspomnianym przepisie. W opracowaniu poddano więc analizie, w jakim zakresie sąd w ponownym postępowaniu pierwszoinstancyjnym może bazować na czynnościach procesowych dokonanych uprzednio przez sąd meriti. Rozważania przeprowadzono na tle uchwały Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r.
Celem artykułu jest próba określenia, w jaki sposób kierownik urzędu może wpływać na skuteczność realizacji dobra wspólnego. Zdefiniowano pojęcia zarządzania, urzędu, sprawiedliwości organizacyjnej, dobra wspólnego oraz struktury organizacyjnej, wskazując te przyjęte na potrzeby opracowania. Przedstawiono wybrane teorie zarządzania. Wyjaśniono, czym są funkcje kierownicze w organizacjach, biorąc pod uwagę te, które obejmują planowanie, organizowanie, motywowanie i kontrolowanie jako właściwe w zarządzaniu urzędem. Omówiono koncepcje stylów zarządzania w administracji, wskazując klasyczne i obecnie dominujące. Zwrócono uwagę na możliwości kierownika urzędu w zakresie jego wpływu na strukturę organizacyjną samego urzędu i zatrudnionych w nim osób. W podsumowaniu podkreślono, że skuteczność realizacji dobra wspólnego, przejawiająca się w realizacji norm prawa administracyjnego materialnego, zależy od świadomości kierownika urzędu co do zadań realizowanych przez organ przy pomocy urzędu, stworzenia odpowiedniej struktury organizacyjnej oraz stosowanej uczciwej polityki personalnej.
This article aims to determine how the head of the office can influence the effectiveness of the implementation of the common good. The concepts of management, office, organizational justice, common good, and organizational structure are defined, indicating those adopted for the purposes of this study. Selected management theories are presented. The article explains what managerial functions are in organizations, considering those encompassing planning, organizing, motivating, and controlling as appropriate for office management. The concepts of management styles in administration are discussed, indicating the classic and currently dominant ones. Attention is drawn to the office manager’s ability to influence the organizational structure of the office itself and its employees. The conclusions emphasize that the effectiveness of the implementation of the common good, manifested in the implementation of substantive administrative law norms, depends on the awareness of the head of the office as to the tasks performed by the authority with the help of the office, the creation of an appropriate organizational structure, and the fair personnel policy applied.
Celem artykułu jest próba określenia, w jaki sposób kierownik urzędu może wpływać na skuteczność realizacji dobra wspólnego. Zdefiniowano pojęcia zarządzania, urzędu, sprawiedliwości organizacyjnej, dobra wspólnego oraz struktury organizacyjnej, wskazując te przyjęte na potrzeby opracowania. Przedstawiono wybrane teorie zarządzania. Wyjaśniono, czym są funkcje kierownicze w organizacjach, biorąc pod uwagę te, które obejmują planowanie, organizowanie, motywowanie i kontrolowanie jako właściwe w zarządzaniu urzędem. Omówiono koncepcje stylów zarządzania w administracji, wskazując klasyczne i obecnie dominujące. Zwrócono uwagę na możliwości kierownika urzędu w zakresie jego wpływu na strukturę organizacyjną samego urzędu i zatrudnionych w nim osób. W podsumowaniu podkreślono, że skuteczność realizacji dobra wspólnego, przejawiająca się w realizacji norm prawa administracyjnego materialnego, zależy od świadomości kierownika urzędu co do zadań realizowanych przez organ przy pomocy urzędu, stworzenia odpowiedniej struktury organizacyjnej oraz stosowanej uczciwej polityki personalnej.
W dzisiejszym zglobalizowanym świecie tematy związane z międzykulturowością, wielokulturowością i procesami migracyjnymi ludności stają się coraz bardziej istotne i aktualne. Można odnieść wrażenie, że współczesne społeczeństwa zmierzają coraz częściej ku wielokulturowości, co wynika z różnorodnych procesów migracyjnych, powodowanych przez różne czynniki: społeczne, ekonomiczne, polityczne, prawne, środowiskowe, kulturowe oraz te, które związane są z zachwianiem poczucia bezpieczeństwa i stanowią element zagrożenia zarówno dla człowieka jako jednostki (obywatela), jak i dla społeczeństwa. Miejsce i przestrzeń to kategorie mające znaczenie dla wielu dyscyplin naukowych, wyznaczają bowiem schematy poznawania i rozumienia otoczenia. Komunikacja między- i wielokulturowa wiąże się również z asymilacją mniejszości (outsiderów), rytuałami, stereotypami, gestami, ubiorem (powierzchownością) oraz symbolami niosącymi „zakodowaną” treść. Zjawiska migracji i emigracji mogą stanowić zwierciadło, w którym odbijają się aktualne wydarzenia zachodzące na świecie – w poszczególnych państwach, ich ustroju, bezpieczeństwie, polityce, gospodarce oraz w funkcjonowaniu społeczeństwa jako zbiorowości i człowieka jako jednostki. Współcześnie można zaobserwować wzmożone zainteresowane tematyką kulturowości, międzykulturowości, wielokulturowości, a w konsekwencji migracji ludności. Widoczny jest dyskurs – naukowy, polityczny, prawny, medialny – dotyczący tych zjawisk społecznych. Integracja i asymilacja są kulturowymi pojęciami zarówno w badaniach interdyscyplinarnych i naukowych, jak i w debatach publicznych, których przedmiot stanowi funkcjonowanie społeczeństw ponowoczesnych, cechujących się różnorodnością. Między- i wielokulturowość to zjawiska tożsamościowe, ideologiczne, edukacyjne, poznawcze, regulujące kwestie współistnienia na obszarze określonego terytorium różnych kultur i interakcji społecznych, które co do zasady przebiegają w sposób dynamiczny.
In today’s globalized world, the topics of interculturality, multiculturalism, and population migration processes are becoming more and more relevant and topical. It may seem that modern societies are increasingly moving towards multiculturalism, which is due to a variety of migration processes caused by various factors: social, economic, political, legal, environmental, cultural, and those that are associated with a shaky sense of security and constitute an element of threat to humans as individuals (citizens) and society. Place and space are categories relevant to many scientific disciplines. They determine the patterns of cognition and understanding of the environment. Intercultural and multicultural communication is also associated with the assimilation of minorities (outsiders), rituals, stereotypes, gestures, clothing (superficiality), and symbols carrying somehow “encoded” content. The phenomena of migration and emigration can be a mirror reflecting current events taking place in the world – in individual countries, their political systems, security, politics, economy, and the functioning of society as a collective and of individuals. Nowadays, we may observe an increased interest in the topics of culturality, interculturality, multiculturalism, and, consequently, population migration. Discourse – scientific, political, legal, and media – concerning these social phenomena is evident. Integration and assimilation are cultural concepts in both interdisciplinary and scientific research and in public debates, the subject of which is the functioning of post-modern societies characterized by diversity. Interculturality and multiculturalism are identity-related, ideological, educational, and cognitive phenomena that regulate the issues of coexistence in the area of a certain territory of different cultures and social interaction, which, as a rule, are dynamic.
W dzisiejszym zglobalizowanym świecie tematy związane z międzykulturowością, wielokulturowością i procesami migracyjnymi ludności stają się coraz bardziej istotne i aktualne. Można odnieść wrażenie, że współczesne społeczeństwa zmierzają coraz częściej ku wielokulturowości, co wynika z różnorodnych procesów migracyjnych, powodowanych przez różne czynniki: społeczne, ekonomiczne, polityczne, prawne, środowiskowe, kulturowe oraz te, które związane są z zachwianiem poczucia bezpieczeństwa i stanowią element zagrożenia zarówno dla człowieka jako jednostki (obywatela), jak i dla społeczeństwa. Miejsce i przestrzeń to kategorie mające znaczenie dla wielu dyscyplin naukowych, wyznaczają bowiem schematy poznawania i rozumienia otoczenia. Komunikacja między- i wielokulturowa wiąże się również z asymilacją mniejszości (outsiderów), rytuałami, stereotypami, gestami, ubiorem (powierzchownością) oraz symbolami niosącymi „zakodowaną” treść. Zjawiska migracji i emigracji mogą stanowić zwierciadło, w którym odbijają się aktualne wydarzenia zachodzące na świecie – w poszczególnych państwach, ich ustroju, bezpieczeństwie, polityce, gospodarce oraz w funkcjonowaniu społeczeństwa jako zbiorowości i człowieka jako jednostki. Współcześnie można zaobserwować wzmożone zainteresowane tematyką kulturowości, międzykulturowości, wielokulturowości, a w konsekwencji migracji ludności. Widoczny jest dyskurs – naukowy, polityczny, prawny, medialny – dotyczący tych zjawisk społecznych. Integracja i asymilacja są kulturowymi pojęciami zarówno w badaniach interdyscyplinarnych i naukowych, jak i w debatach publicznych, których przedmiot stanowi funkcjonowanie społeczeństw ponowoczesnych, cechujących się różnorodnością. Między- i wielokulturowość to zjawiska tożsamościowe, ideologiczne, edukacyjne, poznawcze, regulujące kwestie współistnienia na obszarze określonego terytorium różnych kultur i interakcji społecznych, które co do zasady przebiegają w sposób dynamiczny.
Instytucja orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu spółki kapitałowej uregulowana została w art. 116 Ordynacji podatkowej. Organ podatkowy w ramach wszczętego postępowania zobowiązany jest do zgromadzenia materiału dowodowego i oceny przesłanek warunkujących orzeczenie w powołanym zakresie. Organ prowadzący postępowanie dokonuje oceny, czy w sprawie zachodzą przedmiotowe i podmiotowe przesłanki pozwalające na orzeczenie odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki. Na gruncie powołanego przepisu można wyróżnić podlegające ocenie przesłanki pozytywne oraz negatywne orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości spółki. Po stronie przesłanek pozytywnych należy wskazać takie jak upływ terminu płatności zobowiązania podatkowego spółki w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu oraz bezskuteczność egzekucji z majątku spółki w całości lub w części. Po stronie przesłanek negatywnych należy wskazać złożenie we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, brak winy członka zarządu w niezgłoszeniu wniosku o upadłość, a także wskazanie przez członka zarządu mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. W artykule dokonano charakterystyki instytucji orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu spółki, charakteru tej odpowiedzialności oraz przesłanek tę instytucję charakteryzujących, przedstawiając wybrane poglądy doktryny oraz orzecznictwa.
The institution of ruling on the liability of a management board member of a capital company is regulated by Article 116 of the Tax Ordinance. In the course of initiated proceedings, the tax authority is obliged to gather evidence and assess the prerequisites that condition a ruling in this regard. The authority conducting the proceedings evaluates whether the material and personal conditions for holding a board member liable for the company’s tax arrears are met. Under the mentioned provision, one can distinguish positive and negative prerequisites for ruling on the liability for the company’s tax arrears. Among the positive prerequisites are the expiration of the company’s tax obligation during the board member’s tenure and the ineffective enforcement from the company’s assets, either wholly or partially. The negative prerequisites include the timely submission of a bankruptcy petition, the absence of fault on the board member’s part in failing to submit the bankruptcy petition, and the board member’s indication of the company’s assets from which enforcement would enable the satisfaction of the company’s tax arrears to a significant extent. The article provides a characterization of the institution of ruling on the liability of a management board member, the nature of this liability, and the prerequisites defining this institution, presenting selected views from legal doctrine and case law.
Instytucja orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu spółki kapitałowej uregulowana została w art. 116 Ordynacji podatkowej. Organ podatkowy w ramach wszczętego postępowania zobowiązany jest do zgromadzenia materiału dowodowego i oceny przesłanek warunkujących orzeczenie w powołanym zakresie. Organ prowadzący postępowanie dokonuje oceny, czy w sprawie zachodzą przedmiotowe i podmiotowe przesłanki pozwalające na orzeczenie odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki. Na gruncie powołanego przepisu można wyróżnić podlegające ocenie przesłanki pozytywne oraz negatywne orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości spółki. Po stronie przesłanek pozytywnych należy wskazać takie jak upływ terminu płatności zobowiązania podatkowego spółki w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu oraz bezskuteczność egzekucji z majątku spółki w całości lub w części. Po stronie przesłanek negatywnych należy wskazać złożenie we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, brak winy członka zarządu w niezgłoszeniu wniosku o upadłość, a także wskazanie przez członka zarządu mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. W artykule dokonano charakterystyki instytucji orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu spółki, charakteru tej odpowiedzialności oraz przesłanek tę instytucję charakteryzujących, przedstawiając wybrane poglądy doktryny oraz orzecznictwa.
Zasady ubiegania się o dokument paszportowy dla małoletniego reguluje ustawa z dnia 13 listopada 2022 r. o dokumentach paszportowych. Podobnie jak w przypadku osób dorosłych, dziecko musi być obywatelem polskim, przedstawić zdjęcie spełniające ustawowe wymagania oraz uiścić opłatę za wydanie dokumentu. Obecne czasy charakteryzują się dużą liczbą skomplikowanych sytuacji prawnorodzinnych małoletnich. Nierzadko organowi paszportowemu trudność sprawia ustalenie osób uprawnionych do wyrażenia zgody na wydanie dokumentu dla dziecka. Konieczna jest więc analiza aktu urodzenia małoletniego, a często także orzeczeń sądowych dotyczących władzy rodzicielskiej. Konieczne może okazać się również wystąpienie do sądu o rektyfikację orzeczenia, gdy trudno jest ustalić zakres ograniczenia władzy rodzicielskiej.
The rules for applying for a passport document for a minor are regulated in the Act of 13 November 2022 on passport documents. As in the case of adults, the child must be a Polish citizen, present a photo that meets the statutory requirements, and pay a fee for obtaining the document. Current times are characterized by a large number of complicated legal family situations for minors. It is often difficult for the passport authority to determine the persons who consent to a passport for a child. Therefore, it is necessary to analyze the minor’s birth certificate and also court decisions regarding parental authority. It may also be necessary to apply to the court for rectification of the decision if it is difficult to determine the scope of limitation of parental authority.
Zasady ubiegania się o dokument paszportowy dla małoletniego reguluje ustawa z dnia 13 listopada 2022 r. o dokumentach paszportowych. Podobnie jak w przypadku osób dorosłych, dziecko musi być obywatelem polskim, przedstawić zdjęcie spełniające ustawowe wymagania oraz uiścić opłatę za wydanie dokumentu. Obecne czasy charakteryzują się dużą liczbą skomplikowanych sytuacji prawnorodzinnych małoletnich. Nierzadko organowi paszportowemu trudność sprawia ustalenie osób uprawnionych do wyrażenia zgody na wydanie dokumentu dla dziecka. Konieczna jest więc analiza aktu urodzenia małoletniego, a często także orzeczeń sądowych dotyczących władzy rodzicielskiej. Konieczne może okazać się również wystąpienie do sądu o rektyfikację orzeczenia, gdy trudno jest ustalić zakres ograniczenia władzy rodzicielskiej.
W artykule podjęto problematykę wprowadzania bezpośredniego. To nowa technologia wykorzystywana przez nadawców. Ma ona znaczenie dla prawa autorskiego. Zobowiązanie do wdrożenia stosownych regulacji w omawianym zakresie wynikało dla polskiego ustawodawcy z prawa unijnego. Idea, która stoi za stworzeniem regulacji odnoszących się do wprowadzania bezpośredniego, jest następująca. Wprowadzanie bezpośrednie nie jest samo w sobie polem eksploatacji utworu (lub przedmiotu praw pokrewnych). To pewnego rodzaju technologia, która może być wykorzystana zarówno w procesie nadawania pierwotnego, jak i w procesie reemisji (wtórne nadanie). Podkreślenie tego jest istotne, ponieważ jest nie bez znaczenia dla stosowania różnych przepisów z zakresu prawa autorskiego. Niektóre z nich pełnią istotną rolę dla twórców (odnoszą się bowiem do wynagrodzenia za eksploatację utworu). Autor analizuje pojęcie wprowadzania bezpośredniego oraz zastanawia się nad tym, czy zostało ono należycie wdrożone do polskiego ustawodawstwa.
The article refers to the issue of direct injection. This is a new technology used by broadcasters. It is relevant to copyright law. The obligation to implement the relevant regulations in the field in question came to the Polish legislator from EU law. The idea behind the establishment of regulations relating to direct injection is as follows. Direct injection is not, in itself, a field of exploitation of a work (subject of related rights). It is a kind of technology that can be used both in the process of primary broadcasting and in the process of rebroadcasting (secondary broadcasting). Emphasizing this is important because it is not without significance for the enforcement of various copyright provisions. Some of them are important for creators (as they relate to remuneration for the exploitation of a work). The author analyzes the concept of direct injection and considers whether it has been properly implemented in Polish legislation.
W artykule podjęto problematykę wprowadzania bezpośredniego. To nowa technologia wykorzystywana przez nadawców. Ma ona znaczenie dla prawa autorskiego. Zobowiązanie do wdrożenia stosownych regulacji w omawianym zakresie wynikało dla polskiego ustawodawcy z prawa unijnego. Idea, która stoi za stworzeniem regulacji odnoszących się do wprowadzania bezpośredniego, jest następująca. Wprowadzanie bezpośrednie nie jest samo w sobie polem eksploatacji utworu (lub przedmiotu praw pokrewnych). To pewnego rodzaju technologia, która może być wykorzystana zarówno w procesie nadawania pierwotnego, jak i w procesie reemisji (wtórne nadanie). Podkreślenie tego jest istotne, ponieważ jest nie bez znaczenia dla stosowania różnych przepisów z zakresu prawa autorskiego. Niektóre z nich pełnią istotną rolę dla twórców (odnoszą się bowiem do wynagrodzenia za eksploatację utworu). Autor analizuje pojęcie wprowadzania bezpośredniego oraz zastanawia się nad tym, czy zostało ono należycie wdrożone do polskiego ustawodawstwa.
Celem artykułu jest omówienie instytucji przedawnienia, istotnej z punktu widzenia badań zarówno współczesnych dogmatyków, jak i historyków prawa. Początki tej instytucji sięgają czasów starożytnych. W miarę rozwoju dziejowego przeszła ona pewną ewolucję. W poszczególnych epokach ustawodawcy różnie podchodzili do jej kształtu, a niekiedy nawet z niej zupełnie rezygnowali. Jako przykład można wskazać Constituitio Criminalis Josephina z 1787 r. Kluczowe dla zrozumienia tego zagadnienia jest zidentyfikowanie koniecznych warunków dla stosowania przedawnienia, zarówno podmiotowych, jak i przedmiotowych. W analizie poszczególnych rozwiązań wskazano również poglądy przedstawicieli doktryny, w tym tak zasłużonych badaczy jak E. Krzymuski. W artykule znajdują się pewne ogólne informacje na temat austriackiego prawa karnego, co pozwoliło na zobrazowanie analizowanej problematyki. Za zasadne uznano krótkie scharakteryzowanie wcześniej obowiązujących kodeksów karnych oraz ustawy karnej z dnia 27 maja 1852 r. na tle rozwiązań niemieckiego Kodeksu karnego z 1871 r., rosyjskiego kodeksu Tagancewa, polskiego kodeksu Makarewicza oraz polskiego Kodeksu wykroczeń. Zastosowano przede wszystkim metodę historyczno-prawną, która pozwala na wskazanie i opis zachodzących przemian dotyczących poszczególnych instytucji prawnych, a także metodę dogmatyczną, dzięki której możliwa była egzegeza materiału normatywnego i poszczególnych przepisów prawych. W artykule wykorzystano teksty ustaw w wersji drukowanej oraz pochodzące ze zbiorów polskich i austriackich internetowych bibliotek cyfrowych, przede wszystkim zaś sięgnięto po dostępne komentarze z epoki.
This article aims to describe the institution of the statute of limitations, which is relevant from the point of view of research by both dogmatists and legal historians. The origins of this institution date back to ancient times and it has evolved throughout history. Legislatures in the various eras have been diverse in their approach to its form and have sometimes even abandoned it completely. The Constituitio Criminalis Josephina of 1787 may serve as an example. What is essential for understanding the statute of limitations is to identify the necessary conditions for its application, both subjective and objective. In the analysis of various solutions, opinions of doctrine representatives, including such distinguished researchers as E. Krzymuski, were also indicated. The article contains some general information on Austrian criminal law, which allowed for the illustration of the analysed issues. It was considered justified to briefly characterise the criminal codes previously in force and the Criminal Act of 27 May 1852 against the background of the solutions set out in the German Criminal Code of 1871, the Russian Tagantsev Code, the Polish Makarewicz Code and the Polish Code of Petty Offenses. The historical-legal method was used first of all. It allows for the indication and description of the transformations taking place with regard to individual legal institutions. The dogmatic method was also used, which allowed for an exegesis of normative material and individual legal provisions. The article uses printed texts of laws, as well as online collections of Polish and Austrian digital libraries, especially with regard to the available commentaries from the period.
Celem artykułu jest omówienie instytucji przedawnienia, istotnej z punktu widzenia badań zarówno współczesnych dogmatyków, jak i historyków prawa. Początki tej instytucji sięgają czasów starożytnych. W miarę rozwoju dziejowego przeszła ona pewną ewolucję. W poszczególnych epokach ustawodawcy różnie podchodzili do jej kształtu, a niekiedy nawet z niej zupełnie rezygnowali. Jako przykład można wskazać Constituitio Criminalis Josephina z 1787 r. Kluczowe dla zrozumienia tego zagadnienia jest zidentyfikowanie koniecznych warunków dla stosowania przedawnienia, zarówno podmiotowych, jak i przedmiotowych. W analizie poszczególnych rozwiązań wskazano również poglądy przedstawicieli doktryny, w tym tak zasłużonych badaczy jak E. Krzymuski. W artykule znajdują się pewne ogólne informacje na temat austriackiego prawa karnego, co pozwoliło na zobrazowanie analizowanej problematyki. Za zasadne uznano krótkie scharakteryzowanie wcześniej obowiązujących kodeksów karnych oraz ustawy karnej z dnia 27 maja 1852 r. na tle rozwiązań niemieckiego Kodeksu karnego z 1871 r., rosyjskiego kodeksu Tagancewa, polskiego kodeksu Makarewicza oraz polskiego Kodeksu wykroczeń. Zastosowano przede wszystkim metodę historyczno-prawną, która pozwala na wskazanie i opis zachodzących przemian dotyczących poszczególnych instytucji prawnych, a także metodę dogmatyczną, dzięki której możliwa była egzegeza materiału normatywnego i poszczególnych przepisów prawych. W artykule wykorzystano teksty ustaw w wersji drukowanej oraz pochodzące ze zbiorów polskich i austriackich internetowych bibliotek cyfrowych, przede wszystkim zaś sięgnięto po dostępne komentarze z epoki.
Opracowanie poświęcone zostało rozważaniom nad elementami koniecznymi dla ustalenia świadomości sprawcy czynu zabronionego, aby móc mu przypisać umyślność. Ma ono po części teoretyczny charakter w tych fragmentach, gdzie opisane zostały przykłady teoretycznego ujęcia problemu zawinienia w literaturze prawa karnego oraz konsekwencje tych ujęć dla obowiązujących w danym czasie uregulowań prawnych. Ma również charakter historyczno-sprawozdawczy, gdyż dla pełnego obrazu analiz dogmatycznych należy przedstawić także spory toczące się w przeszłości, a odnoszące się do interpretacji uregulowań prawnych odnoszących się do strony podmiotowej czynu zabronionego i błędu na gruncie uprzednich kodeksów karnych. W końcu opracowanie ma charakter dogmatyczny, gdyż jego głównym celem jest argumentacja na rzecz tezy, że nowelizacja art. 28 § 1 k.k., która weszła w życie 1 lipca 2015 r., a której rezultatem stało się wyeliminowanie z porządku prawnego konstrukcji nieusprawiedliwionego błędu co do okoliczności stanowiącej znamię czynu zabronionego, ma niezamierzone przez ustawodawcę konsekwencje dla ustalenia tego, które z elementów składających się na treść świadomości sprawcy czynu zabronionego są od wejścia tej nowelizacji w życie niezbędne dla przyjęcia zamiaru. Można bowiem postawić tezę, że obecnie o treści świadomości wymaganej dla przypisania zamiaru nie przesądza ani treść art. 9 § 1 k.k., ani treść art. 28 § 1 k.k., art. 29 k.k., ani treść art. 30 k.k., a przesądza o niej tylko charakter znamion użytych w opisie typu czynu zabronionego.
The study is devoted to considerations on the elements necessary to establish the consciousness of the perpetrator of a prohibited act in order to be able to impute intentionality to him. It is partly theoretical in nature in those parts where examples of theoretical approaches to the problem of culpability in the criminal law literature are described, as well as the consequences of these approaches for the legal regulations in force at a given time. It is also of a historical and reporting nature, since in order to provide a complete picture of the dogmatic analyses, it is also necessary to present past disputes concerning the interpretation of legal regulations relating to the subjective side of a prohibited act and fault under the previous criminal codes. Finally, the study is of a dogmatic nature, as its main objective is to argue in favour of the thesis that the amendment of Article 28 § 1 of the Criminal Code, which entered into force on 1 July 2015, and which resulted in the elimination from the legal order of the construction of an unjustified error as to a circumstance constituting the substantiation of a prohibited act, has consequences, unintended by the legislator, for the determination of which of the elements constituting the content of the consciousness of the perpetrator of a prohibited act are, since the entry into force of this amendment, necessary for the assumption of intention. It may be argued that at present, neither the content of Article 9 § 1 of the Criminal Code, nor the content of Article 28 § 1 of the Criminal Code, Article 29 of the Criminal Code, nor the content of Article 30 of the Criminal Code determines the content of consciousness required for ascribing intent, but it is determined only by the nature of the elements used in the description of the prohibited act type.
Opracowanie poświęcone zostało rozważaniom nad elementami koniecznymi dla ustalenia świadomości sprawcy czynu zabronionego, aby móc mu przypisać umyślność. Ma ono po części teoretyczny charakter w tych fragmentach, gdzie opisane zostały przykłady teoretycznego ujęcia problemu zawinienia w literaturze prawa karnego oraz konsekwencje tych ujęć dla obowiązujących w danym czasie uregulowań prawnych. Ma również charakter historyczno-sprawozdawczy, gdyż dla pełnego obrazu analiz dogmatycznych należy przedstawić także spory toczące się w przeszłości, a odnoszące się do interpretacji uregulowań prawnych odnoszących się do strony podmiotowej czynu zabronionego i błędu na gruncie uprzednich kodeksów karnych. W końcu opracowanie ma charakter dogmatyczny, gdyż jego głównym celem jest argumentacja na rzecz tezy, że nowelizacja art. 28 § 1 k.k., która weszła w życie 1 lipca 2015 r., a której rezultatem stało się wyeliminowanie z porządku prawnego konstrukcji nieusprawiedliwionego błędu co do okoliczności stanowiącej znamię czynu zabronionego, ma niezamierzone przez ustawodawcę konsekwencje dla ustalenia tego, które z elementów składających się na treść świadomości sprawcy czynu zabronionego są od wejścia tej nowelizacji w życie niezbędne dla przyjęcia zamiaru. Można bowiem postawić tezę, że obecnie o treści świadomości wymaganej dla przypisania zamiaru nie przesądza ani treść art. 9 § 1 k.k., ani treść art. 28 § 1 k.k., art. 29 k.k., ani treść art. 30 k.k., a przesądza o niej tylko charakter znamion użytych w opisie typu czynu zabronionego.
Nowelizacją Kodeksu postępowania cywilnego z dnia 7 lipca 2023 r. ustawodawca zdecydował, że rozprawy zdalne zostaną na stałe wprowadzone do Kodeksu postępowania cywilnego. Tym samym od 14 marca 2024 r. strony mogą wziąć udział w posiedzeniu w budynku sądu prowadzącego postępowanie, co stanowi zasadę, a także na podstawie zarządzenia przewodniczącego przy użyciu urządzeń technicznych, przebywając poza budynkiem sądu albo w budynku innego sądu. Tak fundamentalne zmiany wymagają analizy pod kątem ich zgodności z naczelnymi zasadami postępowania cywilnego, tj. jawności, równości, bezpośredniości, ustności oraz sprawności postępowania, która ma charakter postulatu. Możliwość rozpoznania sprawy cywilnej na odległość i przeprowadzenia dowodu ze świadków na odległość wzmacnia realizację naczelnych zasad postępowania. Kluczowe jest jednak właściwe stosowanie przepisów w praktyce i odpowiednie rozwiązywanie problemów technicznych pojawiających się przy połączeniu z sądem.
With the amendment of the Civil Procedure Code of 7 July 2023, the legislator decided that remote hearings will be permanently implemented into the Civil Procedure Code. Thus, as of 14 March 2024, parties are able to participate in a hearing in the building of the court holding the proceedings, which is the principle, as well as on the basis of an order of the presiding judge using technical devices while outside the court building or in the building of another court. Such fundamental amendments require analysis in terms of their compliance with the supreme principles of civil procedure, i.e. publicity, equality, directness, orality and efficiency of proceedings, which is a postulate. The possibility of hearing a civil case remotely and taking evidence from witnesses remotely reinforces the implementation of the supreme principles of the procedure. However, it is crucial that the rules are properly applied in practice and that the technical problems that arise when connecting to the court are handled accordingly.
Nowelizacją Kodeksu postępowania cywilnego z dnia 7 lipca 2023 r. ustawodawca zdecydował, że rozprawy zdalne zostaną na stałe wprowadzone do Kodeksu postępowania cywilnego. Tym samym od 14 marca 2024 r. strony mogą wziąć udział w posiedzeniu w budynku sądu prowadzącego postępowanie, co stanowi zasadę, a także na podstawie zarządzenia przewodniczącego przy użyciu urządzeń technicznych, przebywając poza budynkiem sądu albo w budynku innego sądu. Tak fundamentalne zmiany wymagają analizy pod kątem ich zgodności z naczelnymi zasadami postępowania cywilnego, tj. jawności, równości, bezpośredniości, ustności oraz sprawności postępowania, która ma charakter postulatu. Możliwość rozpoznania sprawy cywilnej na odległość i przeprowadzenia dowodu ze świadków na odległość wzmacnia realizację naczelnych zasad postępowania. Kluczowe jest jednak właściwe stosowanie przepisów w praktyce i odpowiednie rozwiązywanie problemów technicznych pojawiających się przy połączeniu z sądem.
Praca policji odbywa się w konkretnych warunkach społecznych. Aby skutecznie wykonywać swoje funkcje, siły policyjne muszą dążyć do jak największej wiarygodności. Wynika to również z rozumienia policji we współczesnym społeczeństwie, które jest zakotwiczone w Europejskim Kodeksie Etyki Policyjnej. W artykule omówiono obecne wyzwania związane z formułowaniem kodeksu etycznego w zawodzie policjanta w kontekście budowania relacji między policją a społeczeństwem obywatelskim. Autorka opiera się na aktualnych dyskusjach w kontekście europejskim i wyzwaniach wynikających z aktualizacji Kodeksu Etyki Funkcjonariusza Policji w Republice Słowackiej. W kontekście kształtowania relacji między policją a społeczeństwem obywatelskim koncentruje się na elementach etyki cnót wdrożonych w dokumencie etycznym oraz na aspekcie wiarygodności sił policyjnych na tle aktualizacji Kodeksu Etyki Funkcjonariusza Policji.
Police work takes place in concrete social conditions. In order to perform its functions effectively, the Police Force must strive to be as credible as possible. This also stems from the understanding of the police in contemporary society, which is anchored in the European Code of Police Ethics. The paper discusses the current challenges of formulating a code of ethics in the police profession in terms of building a relationship between the police and civil society. It is based on the current discussions in the European context and the challenges arising from the updating of the Code of Ethics of Police Officer in the Slovak Republic. In the context of shaping the relationship between the police and civil society, it focuses on the elements of virtue ethics implemented in the ethical document and the aspect of the credibility of the Police Force against the background of the update of the Code of Ethics of Police Officer.
Praca policji odbywa się w konkretnych warunkach społecznych. Aby skutecznie wykonywać swoje funkcje, siły policyjne muszą dążyć do jak największej wiarygodności. Wynika to również z rozumienia policji we współczesnym społeczeństwie, które jest zakotwiczone w Europejskim Kodeksie Etyki Policyjnej. W artykule omówiono obecne wyzwania związane z formułowaniem kodeksu etycznego w zawodzie policjanta w kontekście budowania relacji między policją a społeczeństwem obywatelskim. Autorka opiera się na aktualnych dyskusjach w kontekście europejskim i wyzwaniach wynikających z aktualizacji Kodeksu Etyki Funkcjonariusza Policji w Republice Słowackiej. W kontekście kształtowania relacji między policją a społeczeństwem obywatelskim koncentruje się na elementach etyki cnót wdrożonych w dokumencie etycznym oraz na aspekcie wiarygodności sił policyjnych na tle aktualizacji Kodeksu Etyki Funkcjonariusza Policji.
Procesy globalizacji ujawniły nowe wymiary podatności gospodarek na zagrożenia. Należą do nich: złożone łańcuchy wartości, zależność energetyczna, koncentracja eksportu i importu, rosnące nierównowagi makroekonomiczne, nieprzewidywalne kryzysy, cyberprzestrzeń i zagrożenia hybrydowe itp. Na podstawie znanych faktów w artykule teoretycznie zdefiniowano wybrane zagrożenia dla bezpieczeństwa ekonomicznego w kontekście koncepcji bezpieczeństwa narodowego, wskazano na wysiłki władz krajowych i ponadnarodowych zmierzające do wyeliminowania tych wybranych zagrożeń oraz nakreślono potencjalne wyzwania dla bezpieczeństwa ekonomicznego w kontekście bezpieczeństwa narodowego.
Globalisation processes have revealed new dimensions of vulnerability in economies. These include: complex value chains, energy dependence, concentration of exports and imports, increasing macroeconomic imbalances, unpredictable crises, cyberspace and hybrid threats, etc. Based on known facts, the article theoretically defines selected risks of economic security in terms of the concept of national security, points out the efforts of national and supranational authorities to eliminate these selected risks, and outlines potential challenges of economic security in terms of national security.
Procesy globalizacji ujawniły nowe wymiary podatności gospodarek na zagrożenia. Należą do nich: złożone łańcuchy wartości, zależność energetyczna, koncentracja eksportu i importu, rosnące nierównowagi makroekonomiczne, nieprzewidywalne kryzysy, cyberprzestrzeń i zagrożenia hybrydowe itp. Na podstawie znanych faktów w artykule teoretycznie zdefiniowano wybrane zagrożenia dla bezpieczeństwa ekonomicznego w kontekście koncepcji bezpieczeństwa narodowego, wskazano na wysiłki władz krajowych i ponadnarodowych zmierzające do wyeliminowania tych wybranych zagrożeń oraz nakreślono potencjalne wyzwania dla bezpieczeństwa ekonomicznego w kontekście bezpieczeństwa narodowego.
Celem artykułu jest wskazanie, jak zmiany w przepisach prawnych, wprowadzone w związku z wywołanym kryzysem migracyjnym, wpłynęły na kształt systemu zapobiegania nielegalnej migracji. Ponadto na podstawie danych statystycznych podjęto próbę odpowiedzi na pytanie, czy wprowadzone instrumenty na poziomie Unii Europejskiej są skuteczne. Jako tezę przyjęto, że potrzeba ochrony Unii Europejskiej wymusiła wprowadzenie szeregu instytucji, a także zmianę charakteru systemu przeciwdziałania nielegalnej migracji. Badania przeprowadzono w oparciu o metodę formalno-dogmatyczną oraz krytyczną analizę literatury, a także przy użyciu danych statystycznych udostępnionych przez Frontex.
The article aims to show how changes in legislation, introduced in connection with the triggered migration crisis, have affected the shape of the system for preventing illegal migration. In addition, based on statistical data, an attempt was made to answer the question of whether the introduced instruments at the EU level are effective. As a thesis, it was assumed that the need to protect the European Union forced the introduction of a number of institutions, as well as a change in the nature of the system for preventing illegal migration. The research was carried out based on the formal-dogmatic method and a critical analysis of the literature, as well as using statistical data provided by Frontex.
Celem artykułu jest wskazanie, jak zmiany w przepisach prawnych, wprowadzone w związku z wywołanym kryzysem migracyjnym, wpłynęły na kształt systemu zapobiegania nielegalnej migracji. Ponadto na podstawie danych statystycznych podjęto próbę odpowiedzi na pytanie, czy wprowadzone instrumenty na poziomie Unii Europejskiej są skuteczne. Jako tezę przyjęto, że potrzeba ochrony Unii Europejskiej wymusiła wprowadzenie szeregu instytucji, a także zmianę charakteru systemu przeciwdziałania nielegalnej migracji. Badania przeprowadzono w oparciu o metodę formalno-dogmatyczną oraz krytyczną analizę literatury, a także przy użyciu danych statystycznych udostępnionych przez Frontex.
Reforma administracyjna w Królestwie Polskim po powstaniu styczniowym (1863–1864) miała na celu pełną integrację regionu z Imperium Rosyjskim. Po niepowodzeniu polskich starań o autonomię władze rosyjskie systematycznie centralizowały zarządzanie, rozwiązując polskie instytucje i zastępując urzędników Rosjanami. Kluczowe reformy obejmowały zniesienie Sekretariatu Stanu Królestwa Polskiego, Rady Stanu i różnych komisji rządowych. Powołano nowe organy administracyjne, takie jak Komitet do Spraw Królestwa Polskiego i Komitet Urządzający, które miały nadzorować zarządzanie i unifikację prawną. Kraj został podzielony na nowe gubernie i powiaty, zwiększając rosyjską kontrolę nad lokalną administracją. Reformy dotyczyły również polskiego społeczeństwa, osłabiając inteligencję i zwiększając nadzór policyjny. Do 1876 r. reforma administracji była prawie zakończona, a Królestwo było coraz częściej nazywane Krajem Nadwiślańskim, co symbolizowało jego zmniejszoną autonomię. Proces ten był zbieżny z podobnymi rosyjskimi działaniami w Finlandii, odzwierciedlając szerszą imperialną politykę unifikacji.
Administrative reform in the Kingdom of Poland after the January Uprising (1863–1864) aimed to fully integrate the region into the Russian Empire. Following the failure of Polish efforts for autonomy, the Russian authorities systematically centralised governance, dissolving Polish institutions and replacing officials with Russians. Key reforms included the abolition of the Secretariat of State of the Kingdom of Poland, the Council of State, and various government commissions. New administrative bodies such as the Committee for the Affairs of the Kingdom of Poland and the Appointing Committee were established to oversee governance and legal unification. The country was divided into new gubernias and districts, increasing Russian control over local administration. The reforms also affected Polish society, weakening the intelligentsia and increasing police oversight. By 1876, the administrative reform was almost complete, and the Kingdom was increasingly referred to as the Vistula Country, symbolising its reduced autonomy. This process paralleled similar Russian actions in Finland, reflecting a broader imperial policy of unification.
Reforma administracyjna w Królestwie Polskim po powstaniu styczniowym (1863–1864) miała na celu pełną integrację regionu z Imperium Rosyjskim. Po niepowodzeniu polskich starań o autonomię władze rosyjskie systematycznie centralizowały zarządzanie, rozwiązując polskie instytucje i zastępując urzędników Rosjanami. Kluczowe reformy obejmowały zniesienie Sekretariatu Stanu Królestwa Polskiego, Rady Stanu i różnych komisji rządowych. Powołano nowe organy administracyjne, takie jak Komitet do Spraw Królestwa Polskiego i Komitet Urządzający, które miały nadzorować zarządzanie i unifikację prawną. Kraj został podzielony na nowe gubernie i powiaty, zwiększając rosyjską kontrolę nad lokalną administracją. Reformy dotyczyły również polskiego społeczeństwa, osłabiając inteligencję i zwiększając nadzór policyjny. Do 1876 r. reforma administracji była prawie zakończona, a Królestwo było coraz częściej nazywane Krajem Nadwiślańskim, co symbolizowało jego zmniejszoną autonomię. Proces ten był zbieżny z podobnymi rosyjskimi działaniami w Finlandii, odzwierciedlając szerszą imperialną politykę unifikacji.
Podobnie jak ludzie posiadają kulturowo zdeterminowane zwyczaje odnoszące się do tak prostych rzeczy jak chociażby sposoby powitania, tak samo kultura sięga do najgłębszych warstw ludzkiej działalności – tej związanej z wartościami, wzorcami zachowania i sankcjami odchylenia od tego wzorca. Anglosaska instytucja obrony przez kulturę stanowi przykład odpowiedzi systemu prawnego na sytuację, w której jednostka doświadcza konfliktu pomiędzy normą kulturową zinternalizowaną w procesie socjalizacji a normą prawną obowiązującą na terytorium, na którym obecnie żyje i przebywa. U podstaw obrony przez kulturę – zmniejszenia lub wyłączenia odpowiedzialności karnej osoby, która zachowuje się niezgodnie z normą prawną, zachowując lojalność wobec własnej normy kulturowej – leży przekonanie o tym, że nikt, nawet władza państwowa, nie ma na danym terytorium monopolu na wartości i powiązane z nimi zachowania. Jako jedną z płaszczyzn stosowania obrony przez kulturę wskazuje się płaszczyznę̨ zawinienia. Autorka stawia tezę̨ o możliwości zaistnienia sytuacji, w której oddziaływanie normy kulturowej jest tak silne, że de facto w znacznym stopniu wpływa na proces decyzyjny jednostki, stawiając ją w anormalnej sytuacji motywacyjnej. Podążając za tą tezą, stawia pytanie o możliwość ograniczenia stopnia winy jednostki działającej pod wpływem zinternalizowanej normy kulturowej, a także wskazuje potencjalną kwalifikację prawną takiej sytuacji – ogólną klauzulę zawinienia z art. 1 § 3 Kodeksu karnego. Proponowana interpretacja umożliwia uwzględnienie wpływu normy kulturowej na zachowanie sprawcy przestępstwa bez dodatkowych zabiegów legislacyjnych.
Similarly to culturally determined habits such as greetings, culture reaches the deepest spheres of human activity – those related to values, behavior patterns and sanctions connected to the breach of those patterns. The Anglo-Saxon institution of cultural defense is an example of the legal system’s response to a situation of cultural conflict – a conflict an individual might experience when an internalized cultural norm is contradictory to a binding legal norm on the territory, where they live and stay. The basis of cultural defense – mitigating or excluding one’s criminal responsibility in a situation where they violate a legal norm while staying to their cultural norm – is an assumption that no one, not even the state apparatus, has a monopoly over values and behaviors related to them. One of the spheres where cultural defense could be applied is guilt. The author states a thesis that there is a possibility of a situation in which a cultural norm and its influence on an individual is so strong that it de facto disrupts their decisive process, putting them in an abnormal motivational situation. Following this thesis, the author poses a question whether there is a possibility of limiting one’s guilt because of their behavior being influenced by a cultural imperative. Furthermore, the author proposes a legal basis for the assumption – Article 1 § 3 of the Polish Criminal Code. The proposed interpretation enables an application of “cultural defense” in the sphere of guilt, without additional legislative activities.
Podobnie jak ludzie posiadają kulturowo zdeterminowane zwyczaje odnoszące się do tak prostych rzeczy jak chociażby sposoby powitania, tak samo kultura sięga do najgłębszych warstw ludzkiej działalności – tej związanej z wartościami, wzorcami zachowania i sankcjami odchylenia od tego wzorca. Anglosaska instytucja obrony przez kulturę stanowi przykład odpowiedzi systemu prawnego na sytuację, w której jednostka doświadcza konfliktu pomiędzy normą kulturową zinternalizowaną w procesie socjalizacji a normą prawną obowiązującą na terytorium, na którym obecnie żyje i przebywa. U podstaw obrony przez kulturę – zmniejszenia lub wyłączenia odpowiedzialności karnej osoby, która zachowuje się niezgodnie z normą prawną, zachowując lojalność wobec własnej normy kulturowej – leży przekonanie o tym, że nikt, nawet władza państwowa, nie ma na danym terytorium monopolu na wartości i powiązane z nimi zachowania. Jako jedną z płaszczyzn stosowania obrony przez kulturę wskazuje się płaszczyznę̨ zawinienia. Autorka stawia tezę̨ o możliwości zaistnienia sytuacji, w której oddziaływanie normy kulturowej jest tak silne, że de facto w znacznym stopniu wpływa na proces decyzyjny jednostki, stawiając ją w anormalnej sytuacji motywacyjnej. Podążając za tą tezą, stawia pytanie o możliwość ograniczenia stopnia winy jednostki działającej pod wpływem zinternalizowanej normy kulturowej, a także wskazuje potencjalną kwalifikację prawną takiej sytuacji – ogólną klauzulę zawinienia z art. 1 § 3 Kodeksu karnego. Proponowana interpretacja umożliwia uwzględnienie wpływu normy kulturowej na zachowanie sprawcy przestępstwa bez dodatkowych zabiegów legislacyjnych.
W 2024 r. przypada jubileusz 80. rocznicy urodzin Pana Profesora Marka Kuryłowicza, długoletniego Kierownika Katedry Prawa Rzymskiego, a także byłego dziekana Wydziału Prawa i Administracji oraz prorektora Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Pan Profesor Marek Kuryłowicz jest jednak przede wszystkim znakomitym badaczem dziejów i instytucji prawa rzymskiego, a także Mistrzem dla licznego grona uczniów i współpracowników oraz Wychowawcą dla pokoleń młodzieży.Oddawany do rąk Czytelnika numer specjalny czasopisma „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska” stanowić ma dowód wdzięczności i szczerego uznania dla znakomitego dorobku naukowego oraz wysiłków Pana Profesora czynionych na rzecz rozwoju polskiej romanistyki prawniczej. Z okazji pięknego jubileuszu 80. rocznicy urodzin pozwalamy sobie również życzyć Panu Profesorowi wielu lat w dobrym zdrowiu, a także satysfakcji i zadowolenia w życiu osobistym i naukowym. Plurimos annos!
W 2024 r. przypada jubileusz 80. rocznicy urodzin Pana Profesora Marka Kuryłowicza, długoletniego Kierownika Katedry Prawa Rzymskiego, a także byłego dziekana Wydziału Prawa i Administracji oraz prorektora Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Pan Profesor Marek Kuryłowicz jest jednak przede wszystkim znakomitym badaczem dziejów i instytucji prawa rzymskiego, a także Mistrzem dla licznego grona uczniów i współpracowników oraz Wychowawcą dla pokoleń młodzieży.Oddawany do rąk Czytelnika numer specjalny czasopisma „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska” stanowić ma dowód wdzięczności i szczerego uznania dla znakomitego dorobku naukowego oraz wysiłków Pana Profesora czynionych na rzecz rozwoju polskiej romanistyki prawniczej. Z okazji pięknego jubileuszu 80. rocznicy urodzin pozwalamy sobie również życzyć Panu Profesorowi wielu lat w dobrym zdrowiu, a także satysfakcji i zadowolenia w życiu osobistym i naukowym. Plurimos annos!
Przedmiotem analizy jest uzasadnienie istnienia przedawnienia karalności w prawie karnym, a także zagadnienie jego istoty. Autor analizuje podstawowe teorie wyjaśniające istnienie przedawnienia karalności i dochodzi do wniosku, że żadna z nich samodzielnie nie uzasadnia przedawnienia karalności. Czynią to natomiast łącznie koncepcje ogólnoprewencyjne i szczególnoprewencyjne, a zatem koncepcje wywodzone z argumentów właściwych dla prawa karnego materialnego. Odnośnie do istoty przedawnienia karalności autor dowodzi, że nie jest ono tylko podobne do klauzul niepodlegania karze, lecz w istocie stanowi taką właśnie klauzulę, ze wszystkimi wynikającymi stąd konsekwencjami.
The subject of the analysis is the justification for the existence of the statute of limitations in criminal law, as well as the issue of its essence. The author analyses the basic theories explaining the existence of the statute of limitations, concluding that none of them alone justifies the statute of limitations. Instead, this is done jointly by the general-preventive and specific-preventive concepts, i.e. concepts derived from arguments specific to substantive criminal law. With regard to the essence of the statute of limitations, the author argues that it is not merely similar to non-punishment clauses, but is in fact such a clause, with all the consequences that this entails.
Przedmiotem analizy jest uzasadnienie istnienia przedawnienia karalności w prawie karnym, a także zagadnienie jego istoty. Autor analizuje podstawowe teorie wyjaśniające istnienie przedawnienia karalności i dochodzi do wniosku, że żadna z nich samodzielnie nie uzasadnia przedawnienia karalności. Czynią to natomiast łącznie koncepcje ogólnoprewencyjne i szczególnoprewencyjne, a zatem koncepcje wywodzone z argumentów właściwych dla prawa karnego materialnego. Odnośnie do istoty przedawnienia karalności autor dowodzi, że nie jest ono tylko podobne do klauzul niepodlegania karze, lecz w istocie stanowi taką właśnie klauzulę, ze wszystkimi wynikającymi stąd konsekwencjami.
Społeczna szkodliwość czynu, jako materialny element przestępstwa, stanowi sens zakazu karnego oraz opisuje negatywną społeczną ocenę danego zachowania. Choć zasadniczo jej obecność jako elementu dogmatycznej struktury przestępstwa jest oceniana pozytywnie, pojawiają się pewne głosy krytyczne w stosunku do tej obecności. Przeciwnicy uwzględniania społecznej szkodliwości jako elementu struktury przestępstwa uzasadniają swoje stanowisko głównie negatywnie nacechowaną historią tej instytucji, osłabieniem funkcji ochronnej prawa karnego, ograniczeniem analizy organu procesowego oraz brakiem uwzględnienia innych czynników w ocenie odpowiedzialności karnej. Wydaje się jednak, że problemy historyczne zostały zlikwidowane poprzez wprowadzenie ustawowych kwantyfikatorów pozwalających na badanie stopnia społecznej szkodliwości, a funkcja ochronna prawa karnego nie jest zagrożona, ponieważ czyny o społecznej szkodliwości niższej niż znikoma nie godzą w dobra chronione prawem w sposób na tyle istotny, by wymagało to ochrony państwowej. Ponadto ograniczenie uwzględniania innych okoliczności powiązanych ściśle ze sprawcą, a nie z czynem, ogranicza możliwość nadużyć ze strony organu procesowego. Pomimo braku obecności społecznej szkodliwości jako elementu dogmatycznej struktury przestępstwa w innych krajach europejskich, materialna cecha przestępstwa wpływa na racjonalizację odpowiedzialności karnej pośrednio, więc i tak jest w jakiś sposób obecna. Zło pozostaje bowiem immanentną częścią przestępstwa bez względu na to, czy zadekretuje się je wprost jako część składową przestępstwa. Biorąc pod uwagę funkcje prawa karnego, wydaje się, że – mimo opisanych w artykule wątpliwości – warto zachować społeczną szkodliwość jako element struktury przestępstwa, nie zastępując jej wprowadzeniem pełnego oportunizmu procesowego, polegającego na procesowej ocenie celowości ścigania karnego przez organy procesowe.
The social dangerousness of an act, as a substantive element of a crime, constitutes the meaning of a criminal prohibition and describes the negative social evaluation of a given behavior. Although, in general, its presence as an element of the dogmatic structure of the crime is positively evaluated, there are some critical voices of this presence. Opponents of including social dangerousness as an element of the structure of a crime justify their position mainly by the negative history of this institution, the weakening of the protective function of the criminal law, the limitation of the analysis of the procedural body and the lack of consideration of other factors in the assessment of criminal responsibility. However, it seems that the historical problems have been eliminated by the introduction of statutory quantifiers that allow the examination of the degree of social dangerousness, as well as the protective function of the criminal law is not compromised, since acts with less than negligible social harmfulness do not harm the goods protected by law in such a significant way as to require state protection. In addition, the limitation of taking into account other circumstances closely related to the offender, rather than to the act, reduces the possibility of abuse by the trial authority. Despite the absence of the presence of social dangerousness as an element of the dogmatic structure of the crime in other European countries, the material feature of the crime affects the rationalization of criminal responsibility indirectly, so it is somehow present there anyway. Indeed, evil remains an immanent part of the crime, regardless of whether it is decreed explicitly as a component of the crime. Taking into account the functions of criminal law, it seems that, despite the doubts described in the article, it is worth preserving social dangerousness as an element of the structure of the crime, not replacing it with the introduction of full procedural opportunism, involving the procedural authorities’ assessment of the desirability of criminal prosecution.
Społeczna szkodliwość czynu, jako materialny element przestępstwa, stanowi sens zakazu karnego oraz opisuje negatywną społeczną ocenę danego zachowania. Choć zasadniczo jej obecność jako elementu dogmatycznej struktury przestępstwa jest oceniana pozytywnie, pojawiają się pewne głosy krytyczne w stosunku do tej obecności. Przeciwnicy uwzględniania społecznej szkodliwości jako elementu struktury przestępstwa uzasadniają swoje stanowisko głównie negatywnie nacechowaną historią tej instytucji, osłabieniem funkcji ochronnej prawa karnego, ograniczeniem analizy organu procesowego oraz brakiem uwzględnienia innych czynników w ocenie odpowiedzialności karnej. Wydaje się jednak, że problemy historyczne zostały zlikwidowane poprzez wprowadzenie ustawowych kwantyfikatorów pozwalających na badanie stopnia społecznej szkodliwości, a funkcja ochronna prawa karnego nie jest zagrożona, ponieważ czyny o społecznej szkodliwości niższej niż znikoma nie godzą w dobra chronione prawem w sposób na tyle istotny, by wymagało to ochrony państwowej. Ponadto ograniczenie uwzględniania innych okoliczności powiązanych ściśle ze sprawcą, a nie z czynem, ogranicza możliwość nadużyć ze strony organu procesowego. Pomimo braku obecności społecznej szkodliwości jako elementu dogmatycznej struktury przestępstwa w innych krajach europejskich, materialna cecha przestępstwa wpływa na racjonalizację odpowiedzialności karnej pośrednio, więc i tak jest w jakiś sposób obecna. Zło pozostaje bowiem immanentną częścią przestępstwa bez względu na to, czy zadekretuje się je wprost jako część składową przestępstwa. Biorąc pod uwagę funkcje prawa karnego, wydaje się, że – mimo opisanych w artykule wątpliwości – warto zachować społeczną szkodliwość jako element struktury przestępstwa, nie zastępując jej wprowadzeniem pełnego oportunizmu procesowego, polegającego na procesowej ocenie celowości ścigania karnego przez organy procesowe.
Ustrój gospodarczy Rzeczypospolitej Polskiej opiera się na społecznej gospodarce rynkowej, której jednym z filarów jest wolność działalności gospodarczej. Każdemu zatem dozwolone jest podjęcie, prowadzenie i zakończenie działalności gospodarczej. Szczególną kategorią pośród pracowników są pracownicy samorządowi, od których oczekuje się profesjonalizmu, rzetelności, sumiennego i starannego wykonywania pracy. To także obowiązek bezstronnego działania oraz dbania o interes publiczny w pierwszej kolejności. Pracownicy samorządowi obowiązani są do powstrzymania się od działań, które mogą ich narazić na zarzut działania interesownego i stronniczego oraz muszą zgłaszać swoją dodatkową działalność przełożonym. Wykonywanie poza zatrudnieniem w urzędach i jednostkach samorządowych dodatkowego zatrudnienia czy też prowadzenie działalności gospodarczej może narazić pracownika samorządowego na zarzuty, że w swojej działalności nie kieruje się interesem publicznym i słusznym interesem obywateli. Z tego względu doznają oni szeregu ograniczeń w zakresie prowadzenia różnego rodzaju działalności, także zarobkowej, w tym działalności gospodarczej, poza pracą w urzędach lub innych jednostkach samorządowych.
The economic system of the Republic of Poland is based on a social market economy, one of the pillars of which is freedom of economic activity. Therefore, everyone is allowed to start, run and terminate a business activity. A special category of employees are local government employees who are expected to be professional, reliable, conscientious and diligent in their work. It is also an obligation to act impartially and take care of the public interest first. Local government employees are obliged to refrain from activities that may expose them to accusations of self-interested and biased behavior and must report their additional activities to their superiors. Performed outside of employment in offices and local government units additional employment or running a business may expose a local government employee to accusations that his/her activities are not guided by the public interest and the legitimate interests of citizens. For this reason, local government employees experience a number of restrictions in conducting various types of activities, also commercial ones, including business activities, outside of work in offices or other local government units.
Ustrój gospodarczy Rzeczypospolitej Polskiej opiera się na społecznej gospodarce rynkowej, której jednym z filarów jest wolność działalności gospodarczej. Każdemu zatem dozwolone jest podjęcie, prowadzenie i zakończenie działalności gospodarczej. Szczególną kategorią pośród pracowników są pracownicy samorządowi, od których oczekuje się profesjonalizmu, rzetelności, sumiennego i starannego wykonywania pracy. To także obowiązek bezstronnego działania oraz dbania o interes publiczny w pierwszej kolejności. Pracownicy samorządowi obowiązani są do powstrzymania się od działań, które mogą ich narazić na zarzut działania interesownego i stronniczego oraz muszą zgłaszać swoją dodatkową działalność przełożonym. Wykonywanie poza zatrudnieniem w urzędach i jednostkach samorządowych dodatkowego zatrudnienia czy też prowadzenie działalności gospodarczej może narazić pracownika samorządowego na zarzuty, że w swojej działalności nie kieruje się interesem publicznym i słusznym interesem obywateli. Z tego względu doznają oni szeregu ograniczeń w zakresie prowadzenia różnego rodzaju działalności, także zarobkowej, w tym działalności gospodarczej, poza pracą w urzędach lub innych jednostkach samorządowych.
Interakcja ustawodawcy z materią przedawnienia, deklaratywnie powiązana ze stanem epidemii oraz stanem zagrożenia epidemicznego, skłania do zadania pytania ogólniejszej natury, czy i w jakim zakresie możliwe i zasadne jest wydłużanie karalności przestępstw w związku z perturbacjami w działalności organów wymiaru sprawiedliwości. W opracowaniu przyjęto w pierwszej kolejności perspektywę teoretyczną, poszukując uzasadnienia dla tego rodzaju modyfikacji, w dalszej zaś perspektywę dogmatyczną, próbując odpowiedzieć na pytanie, czy ingerencja taka byłaby możliwa w ramach obowiązującego systemu prawa, aby na końcu poddać ocenie konkretne już regulacje zawarte w tzw. ustawie covidowej.
The interaction of the legislator with the matter of statute of limitations for criminal offences, declaratively related to the state of epidemic or its threat, prompts us to ask a more general question whether and to what extent is it possible and justified to extend the statute of limitations due to perturbations in the activities of the judiciary. Firstly, the study adopts a theoretical perspective, seeking justification for this type of modification. Secondly, it adopts a dogmatic point of view, trying to answer whether such interference would be possible under the current legal system. Finally, it evaluates the specific regulations contained in the so-called COVID Act.
Interakcja ustawodawcy z materią przedawnienia, deklaratywnie powiązana ze stanem epidemii oraz stanem zagrożenia epidemicznego, skłania do zadania pytania ogólniejszej natury, czy i w jakim zakresie możliwe i zasadne jest wydłużanie karalności przestępstw w związku z perturbacjami w działalności organów wymiaru sprawiedliwości. W opracowaniu przyjęto w pierwszej kolejności perspektywę teoretyczną, poszukując uzasadnienia dla tego rodzaju modyfikacji, w dalszej zaś perspektywę dogmatyczną, próbując odpowiedzieć na pytanie, czy ingerencja taka byłaby możliwa w ramach obowiązującego systemu prawa, aby na końcu poddać ocenie konkretne już regulacje zawarte w tzw. ustawie covidowej.
Przedmiotem opracowania są przypadki, w których osoba, która dopuściła się określonego zachowania, nie ponosi za to odpowiedzialności karnej. Autorzy odnoszą się do tej problematyki w kontekście zasad stosowania ustawy karnej, pojęcia przestępstwa, form popełnienia przestępstwa, stypizowanych okoliczności wyłączających przestępność czynu, zwolnienia od odpowiedzialności karnej i od kary oraz braku odpowiedzialności określonych osób za niektóre przestępstwa.
The subject of the study is cases in which a person who has committed a certain behaviour is not criminally responsible for it. Authors address this issue in the context of the principles of application of the criminal law, the concept of a crime, the forms of committing a crime, the specified circumstances excluding the criminality of an act, the release from criminal responsibility and from punishment, and the lack of responsibility of certain persons for certain crimes.
Przedmiotem opracowania są przypadki, w których osoba, która dopuściła się określonego zachowania, nie ponosi za to odpowiedzialności karnej. Autorzy odnoszą się do tej problematyki w kontekście zasad stosowania ustawy karnej, pojęcia przestępstwa, form popełnienia przestępstwa, stypizowanych okoliczności wyłączających przestępność czynu, zwolnienia od odpowiedzialności karnej i od kary oraz braku odpowiedzialności określonych osób za niektóre przestępstwa.
Hiszpański prawnik Pedro Ruiz de Moros, w Polsce znany jako Rojzjusz, urodzony ok. 1505 r. w Alcañiz, po studiach prawniczych w Hiszpanii i Włoszech w 1541 r. wyjechał do Polski i podjął wykłady prawa rzymskiego w Akademii Krakowskiej. W 1551 r. przeniósł się do Wilna i został sędzią dworu królewskiego Wielkiego Księstwa Litewskiego. Wtedy też powstało jego najsłynniejsze dzieło – Decisiones (…) de rebus in sacro auditorio Lituanico ex appellatione iudicatis, zbiór komentarzy do orzeczeń sądu asesorskiego. W trzecim orzeczeniu autor zwrócił uwagę na kwestię karalności usiłowania. Po przedstawieniu argumentów za i przeciw karaniu usiłowania, zilustrowanych źródłami prawa rzymskiego, autor doszedł do wniosku, że powinno być karane wyłącznie usiłowanie popełnienia poważnych przestępstw.
A Spanish lawyer Pedro Ruiz de Moros, in Poland known as Rojzjusz, born about 1505 in Alcañiz, after his legal studies in Spain and Italy went to Poland in 1541 and lectured on Roman law at Cracow Academy. In 1551 he moved to Vilnius and became the judge of the royal court of the Grand Duchy of Lithuania. It was then that his most famous work was written – Decisiones (…) de rebus in sacro auditorio Lituanico ex appellatione iudicatis, a collection of comments on the assessor’ court’s judgments. In the third judgment the author paid his attention to the issue of punishability of an attempt. After presenting arguments for and against punishing attempts, illustrated by the sources of Roman law, the author concluded that attempts to commit only serious crimes should be punished.
Hiszpański prawnik Pedro Ruiz de Moros, w Polsce znany jako Rojzjusz, urodzony ok. 1505 r. w Alcañiz, po studiach prawniczych w Hiszpanii i Włoszech w 1541 r. wyjechał do Polski i podjął wykłady prawa rzymskiego w Akademii Krakowskiej. W 1551 r. przeniósł się do Wilna i został sędzią dworu królewskiego Wielkiego Księstwa Litewskiego. Wtedy też powstało jego najsłynniejsze dzieło – Decisiones (…) de rebus in sacro auditorio Lituanico ex appellatione iudicatis, zbiór komentarzy do orzeczeń sądu asesorskiego. W trzecim orzeczeniu autor zwrócił uwagę na kwestię karalności usiłowania. Po przedstawieniu argumentów za i przeciw karaniu usiłowania, zilustrowanych źródłami prawa rzymskiego, autor doszedł do wniosku, że powinno być karane wyłącznie usiłowanie popełnienia poważnych przestępstw.
Prezentowane opracowanie dotyczy kwestii retrybutywnej racjonalizacji (funkcji, uzasadnienia) kary w prawie rzymskim – począwszy od jej na wpół legendarnych początków aż po koniec pryncypatu. Pojmowanie kary jako sprawiedliwej odpłaty za wyrządzone zło, stanowiącej swoisty substytut zemsty (osobistej lub rodowej), było charakterystyczne dla wielu starożytnych społeczności. Również u początku państwowości rzymskiej głównym celem kary nie było odstraszanie sprawców, realizowane jako pewna forma prewencji, ale sprawiedliwa odpłata (odwet) za wyrządzoną krzywdę (poena est noxae vindicta).W okresie królewskim miały miejsce próby ograniczenia zjawiska prywatnej krwawej zemsty, czego przykładem było ustawodawstwo króla Numy Pompiliusza dotyczące skutków nieumyślnego zabójstwa człowieka wolnego. Istotnym przejawem ograniczenia zjawiska prywatnej krwawej zemsty okazało się być zaadaptowane przez Rzymian prawa talionu. Jednak już w Ustawie XII Tablic Kwiryci przewidzieli możliwość odstąpienia od niego na rzecz zawarcia ugody, a jeszcze w okresie republiki wyszedł on z użycia.W okresie prawa klasycznego rzymska jurysprudencja nadal podtrzymywała dotychczasowy stosunek Rzymian do retrybutywnej funkcji kary kryminalnej, a idea talionu, rozumiana jako „sprawiedliwa odpłata za popełniony czyn”, była ciągle żywa w jej poglądach oraz w niektórych konstytucjach cesarskich. Retrybutywna racjonalizacja kary kryminalnej realizowała się głównie w nakazie wymierzania jej pro admissi criminis qualitate przez sędziego-urzędnika w ramach extra ordinem cognitio.
The presented study concerns the issue of retributive rationalization (function, justification) of punishment in Roman law – from its semi-legendary beginnings to the end of the principate. The understanding of the penalty as a fair repayment for the evil caused and constituting a peculiar substitute for revenge (personal or family) was characteristic for many ancient communities. Also at the beginning of Roman statehood, the main purpose of punishment was not to scare the perpetrators, as a form of prevention, but a fair repayment (retaliation) for the harm caused (poena est noxae vindicta).During the royal period, attempts to limit the phenomenon of private bloody revenge took place, as exemplified by the legislation of king Numa Pompilius regarding the effects of unintentional murder of a free man. An important manifestation of the restriction of the phenomenon of private bloody revenge turned out to be adapted by the Romans the law of talion. However, already in the Law of the Twelve Tables, the Quirites provided the possibility of withdrawing from talion to settlement. In the period of the republic, talion came out of use.During the period of classical law, the Roman jurisprudence continued to maintain the current attitude of the Romans to the retributive function of a criminal penalty, and the idea of the talion understood as “just repayment for the committed act”, was still alive in its views, and in some imperial constitutions. The retributive rationalization of the criminal penalty was mainly realized in the order to measure it pro admissi criminis qualitate by the judge in extra ordinem cognitio.
Prezentowane opracowanie dotyczy kwestii retrybutywnej racjonalizacji (funkcji, uzasadnienia) kary w prawie rzymskim – począwszy od jej na wpół legendarnych początków aż po koniec pryncypatu. Pojmowanie kary jako sprawiedliwej odpłaty za wyrządzone zło, stanowiącej swoisty substytut zemsty (osobistej lub rodowej), było charakterystyczne dla wielu starożytnych społeczności. Również u początku państwowości rzymskiej głównym celem kary nie było odstraszanie sprawców, realizowane jako pewna forma prewencji, ale sprawiedliwa odpłata (odwet) za wyrządzoną krzywdę (poena est noxae vindicta).W okresie królewskim miały miejsce próby ograniczenia zjawiska prywatnej krwawej zemsty, czego przykładem było ustawodawstwo króla Numy Pompiliusza dotyczące skutków nieumyślnego zabójstwa człowieka wolnego. Istotnym przejawem ograniczenia zjawiska prywatnej krwawej zemsty okazało się być zaadaptowane przez Rzymian prawa talionu. Jednak już w Ustawie XII Tablic Kwiryci przewidzieli możliwość odstąpienia od niego na rzecz zawarcia ugody, a jeszcze w okresie republiki wyszedł on z użycia.W okresie prawa klasycznego rzymska jurysprudencja nadal podtrzymywała dotychczasowy stosunek Rzymian do retrybutywnej funkcji kary kryminalnej, a idea talionu, rozumiana jako „sprawiedliwa odpłata za popełniony czyn”, była ciągle żywa w jej poglądach oraz w niektórych konstytucjach cesarskich. Retrybutywna racjonalizacja kary kryminalnej realizowała się głównie w nakazie wymierzania jej pro admissi criminis qualitate przez sędziego-urzędnika w ramach extra ordinem cognitio.
Idea uprawnień naturalnych jest jedną z najważniejszych koncepcji filozoficzno-prawnych. Znaczenie tej koncepcji wynika nie tylko z doniosłości postulatów, lecz także, a może przede wszystkim z tego, że odgrywała istotną rolę w toku przemian zachodzących w nowożytności. Pamflet bostoński jest jednym z pierwszych dokumentów wydanych na kontynencie amerykańskim, w którym rewolucyjne tezy, w szczególności dotyczące relacji z Wielką Brytanią, sformułowane zostały w języku uprawnień naturalnych. Celem artykułu jest analiza idei niezbywalnych praw jednostki, która została wyrażona w tym dokumencie. Wskazano, że rewolucyjne postulaty autorów dokumentu znalazły w konkretnej wizji niezbywalnych praw jednostki (a dokładniej w wizji zaproponowanej przez Johna Locke’a) uzasadnienie i intelektualną podbudowę. Analiza poprzedzona została odwołaniem do tzw. angielskich wolności, co pozwoliło umieścić Pamflet i ideę uprawnień naturalnych w szerszym kontekście. Uwaga została także zwrócona na fakt, że choć koncepcja niezbywalnych praw jednostki widoczna była we wcześniejszych pismach, to jednak dopiero w przededniu rewolucji wysunięto ją na pierwszy plan. Analiza koncepcji wyrażonej w dokumencie wymagała ukazania tych aspektów doktryny Locke’a, które odegrały kluczową rolę czy wręcz zostały przeniesione w całości do treści dokumentu.
For many centuries, the idea of natural rights has been one of the most important philosophical and legal concepts. Its importance results not only from the importance of the postulates but also, and perhaps above all, because it played a role in the course of changes taking place in modern times. The Boston Pamphlet is one of the first documents issued on the American continent in which revolutionary theses, in particular regarding relations with Great Britain, were formulated in the language of natural rights. The purpose of the article is to analyze the idea of the inalienable rights of the individual, which was expressed in this document. It was indicated that the revolutionary postulates of the authors of the document found as justification and intellectual foundation in a specific vision of inalienable individual rights (and more precisely in the vision proposed by John Locke). The analysis was preceded by a reference to the so-called English liberties, which allowed to place the Pamphlet and the idea of natural rights in a broader context. Attention was also drawn to the fact that although the concept of the inalienable rights of the individual was visible in earlier writings, it was brought to the fore only on the eve of the revolution. The analysis of the concept expressed in the document required the disclosure of those aspects of Locke’s doctrine that played a key role or were even transferred entirely to the content of the document.
Idea uprawnień naturalnych jest jedną z najważniejszych koncepcji filozoficzno-prawnych. Znaczenie tej koncepcji wynika nie tylko z doniosłości postulatów, lecz także, a może przede wszystkim z tego, że odgrywała istotną rolę w toku przemian zachodzących w nowożytności. Pamflet bostoński jest jednym z pierwszych dokumentów wydanych na kontynencie amerykańskim, w którym rewolucyjne tezy, w szczególności dotyczące relacji z Wielką Brytanią, sformułowane zostały w języku uprawnień naturalnych. Celem artykułu jest analiza idei niezbywalnych praw jednostki, która została wyrażona w tym dokumencie. Wskazano, że rewolucyjne postulaty autorów dokumentu znalazły w konkretnej wizji niezbywalnych praw jednostki (a dokładniej w wizji zaproponowanej przez Johna Locke’a) uzasadnienie i intelektualną podbudowę. Analiza poprzedzona została odwołaniem do tzw. angielskich wolności, co pozwoliło umieścić Pamflet i ideę uprawnień naturalnych w szerszym kontekście. Uwaga została także zwrócona na fakt, że choć koncepcja niezbywalnych praw jednostki widoczna była we wcześniejszych pismach, to jednak dopiero w przededniu rewolucji wysunięto ją na pierwszy plan. Analiza koncepcji wyrażonej w dokumencie wymagała ukazania tych aspektów doktryny Locke’a, które odegrały kluczową rolę czy wręcz zostały przeniesione w całości do treści dokumentu.
Odpowiedzialność kontraktowa związana z udzielaniem świadczeń zdrowotnych powstaje w przypadku wyrządzenia szkody wskutek niewykonania w ogóle lub nienależytego wykonania przez lekarza lub lekarza dentystę obowiązków wynikających z uprzednio powstałego zobowiązania, którego źródłem jest umowa o świadczenie usług medycznych (umowa o leczenie). Umowa o świadczenie usług medycznych, do której (z mocy art. 750 k.c.) stosuje się przepisy o zleceniu (art. 734 i n. k.c.) uchodzi za umowę starannego działania, co oznacza, że obowiązkiem lekarza nie jest osiągnięcie oznaczonego celu terapeutycznego (w szczególności wyzdrowienia pacjenta), lecz dążenie do tego celu z zachowaniem należytej staranności. W literaturze formułowane są jednak poglądy, że w niektórych stanach faktycznych (w szczególności z dziedziny stomatologii i medycyny estetycznej) zobowiązania lekarza należy kwalifikować jako zobowiązanie rezultatu z takim skutkiem, że odpowiedzialnością kontraktową objęte jest także osiągnięcie założonego rezultatu terapeutycznego. Niniejszy artykuł jest próbą oceny wpływu, jaki wywołuje nieosiągnięcie rezultatu terapeutycznego na ocenę wykonania umowy o świadczenie usług medycznych.
Contractual liability related to the provision of health services arises in the event of damage resulting from non-performance or improper performance by a doctor or dentist of obligations arising from a contract for the provision of medical services (treatment contract). A contract for the provision of medical services to which (under Article 750 of the Civil Code) the provisions on mandate apply (Article 734 ff. of the Civil Code) is considered a contract of diligent action, which means that the doctor’s obligation is not to achieve the designated therapeutic goal (in particular the patient’s recovery) but pursuing this goal with due diligence. However, there are views expressed in the literature that in some factual situations (in particular in the field of dentistry and aesthetic medicine), a doctor’s obligations should be classified as a result of obligation with the result that contractual liability also covers achieving the intended therapeutic result. The article is an attempt to assess the impact of failure to achieve a therapeutic result on the assessment of the performance of the medical services provision agreement.
Odpowiedzialność kontraktowa związana z udzielaniem świadczeń zdrowotnych powstaje w przypadku wyrządzenia szkody wskutek niewykonania w ogóle lub nienależytego wykonania przez lekarza lub lekarza dentystę obowiązków wynikających z uprzednio powstałego zobowiązania, którego źródłem jest umowa o świadczenie usług medycznych (umowa o leczenie). Umowa o świadczenie usług medycznych, do której (z mocy art. 750 k.c.) stosuje się przepisy o zleceniu (art. 734 i n. k.c.) uchodzi za umowę starannego działania, co oznacza, że obowiązkiem lekarza nie jest osiągnięcie oznaczonego celu terapeutycznego (w szczególności wyzdrowienia pacjenta), lecz dążenie do tego celu z zachowaniem należytej staranności. W literaturze formułowane są jednak poglądy, że w niektórych stanach faktycznych (w szczególności z dziedziny stomatologii i medycyny estetycznej) zobowiązania lekarza należy kwalifikować jako zobowiązanie rezultatu z takim skutkiem, że odpowiedzialnością kontraktową objęte jest także osiągnięcie założonego rezultatu terapeutycznego. Niniejszy artykuł jest próbą oceny wpływu, jaki wywołuje nieosiągnięcie rezultatu terapeutycznego na ocenę wykonania umowy o świadczenie usług medycznych.
Zasada kolegialności jest jedną z naczelnych zasad wymiaru sprawiedliwości. Przyjmuje się, że zapewnia ona wyższy standard prowadzonego postępowania i tym samym zwiększa legitymację orzeczenia w odbiorze społecznym. Ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw przyjęto, że sąd drugiej instancji orzeka w składzie jednego sędziego. Nowe przepisy nie tylko budzą wiele kontrowersji, lecz także powodują szereg problemów interpretacyjnych. W niniejszym artykule rozważono istotę zasady kolegialności w postępowaniu drugoinstancyjnym, a także omówiono skutki zmian wprowadzonych nowelizacją z dnia 7 lipca 2023 r.
The principle of collegiality is one of the guiding principles of the justice system. It is assumed to ensure a higher standard of proceedings and thus increases the legitimacy of the judgment in public perception. By the Act of 7 July 2023 amending the Act – Civil Procedure Code and some other acts, it was adopted that the court of second instance adjudicates in a single-judge panel. The new regulations not only raise a lot of controversies, but also cause a number of interpretation problems. This article considers the essence of the principle of collegiality in second-instance proceedings and discusses the effects of the changes introduced by the amendment of 7 July 2023.
Zasada kolegialności jest jedną z naczelnych zasad wymiaru sprawiedliwości. Przyjmuje się, że zapewnia ona wyższy standard prowadzonego postępowania i tym samym zwiększa legitymację orzeczenia w odbiorze społecznym. Ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw przyjęto, że sąd drugiej instancji orzeka w składzie jednego sędziego. Nowe przepisy nie tylko budzą wiele kontrowersji, lecz także powodują szereg problemów interpretacyjnych. W niniejszym artykule rozważono istotę zasady kolegialności w postępowaniu drugoinstancyjnym, a także omówiono skutki zmian wprowadzonych nowelizacją z dnia 7 lipca 2023 r.
W artykule omówiono problematykę związaną z ochroną informacyjną konsumenta w umowach ubezpieczenia. Wyjaśniono, na czym polega prawo konsumenta do informacji oraz przedstawiono, z czego wynika charakter prawny obowiązku informacyjnego ubezpieczyciela. W wyniku przeanalizowania obowiązków informacyjnych stanowiących podstawowy instrument ochrony konsumenta wysunięto odpowiednie wnioski dotyczące realizacji tych obowiązków. Zdaniem autorki system ochrony informacyjnej konsumenta jest realizowany połowicznie, ponieważ praktyka pokazała uchybienia w jego realizacji. Należy się jednak zgodzić, że idea ochrony przez informację jest założeniem właściwym. Niewątpliwie słuszny jest kierunek zwiększający poziom ochrony informacyjnej konsumenta poprzez doprecyzowanie przepisów i takie działania edukacyjno-informacyjne jak rekomendacje wydawane przez wyznaczone do tego organy.
The article discusses issues related to consumer information protection in insurance contracts. The consumer’s right to information is explained and the legal nature of the insurer’s information obligation is presented. As a result of analyzing the information obligations constituting the basic instrument of consumer protection, appropriate conclusions were made regarding the implementation of these obligations. According to the author, the consumer information protection system is only partially implemented because the practice has shown shortcomings in its implementation. However, it must be agreed that the idea of protection through information is an appropriate assumption. Undoubtedly, the right direction is to increase the level of consumer information protection by clarifying regulations and such educational and information activities as recommendations issued by designated bodies.
W artykule omówiono problematykę związaną z ochroną informacyjną konsumenta w umowach ubezpieczenia. Wyjaśniono, na czym polega prawo konsumenta do informacji oraz przedstawiono, z czego wynika charakter prawny obowiązku informacyjnego ubezpieczyciela. W wyniku przeanalizowania obowiązków informacyjnych stanowiących podstawowy instrument ochrony konsumenta wysunięto odpowiednie wnioski dotyczące realizacji tych obowiązków. Zdaniem autorki system ochrony informacyjnej konsumenta jest realizowany połowicznie, ponieważ praktyka pokazała uchybienia w jego realizacji. Należy się jednak zgodzić, że idea ochrony przez informację jest założeniem właściwym. Niewątpliwie słuszny jest kierunek zwiększający poziom ochrony informacyjnej konsumenta poprzez doprecyzowanie przepisów i takie działania edukacyjno-informacyjne jak rekomendacje wydawane przez wyznaczone do tego organy.
Sytuacja kryzysowa wywołana pandemią spowodowaną przez koronawirusa SARS-CoV-2 wpłynęła na sposób procedowania w sprawach cywilnych w zakresie organizacji rozpraw i posiedzeń jawnych. Niewątpliwie możliwość przeprowadzania posiedzeń zdalnych, wprowadzona ustawą o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, stanowiła swoiste novum względem dotychczas obowiązujących przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Głównym zamierzeniem badawczym artykułu była ocena wpływu regulacji wywołanej sytuacją kryzysową na aktualne brzmienie przepisów procedury cywilnej. Po nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego z dnia 7 lipca 2023 r. doszło do swoistej implementacji przepisów ustawy covidowej w omawianym zakresie do Kodeksu postępowania cywilnego. W artykule skoncentrowano się na ocenie wpływu procedowania w sprawach cywilnych z zastosowaniem rozpraw zdalnych na realizację zasad rzetelnego procesu, w szczególności zasady jawności postępowania. Wskazane zostały także zagrożenia związane z wykorzystaniem rozpraw zdalnych, jakie pojawiły się w praktyce, i sposoby ich uniknięcia.
Crisis situation induced by the pandemic caused by the SARS-CoV-2 coronavirus has influenced the way of organization of hearings in civil cases. Undoubtedly, the possibility of remote meetings that was introduced by the Act on special solutions related to the prevention, counteracting and combating of COVID-19, other infectious diseases and crisis situations caused by them, was a novelty in Polish civil procedure. The main research intention of the article was to assess the impact of the regulation caused by the crisis situation on the current wording of the provisions of civil procedure. Following the amendment of the Civil Procedure Code of 7 July 2023, the provisions of the Covid Act were implemented in this area into the Civil Procedure Code. The article focused on assessing the impact of civil proceedings with the use of remote hearings on the implementation of the principles of fair trial, in particular the principle of open proceedings. Risks associated with the use of sentencing that have arisen in practice and ways of avoiding them have also been identified.
Sytuacja kryzysowa wywołana pandemią spowodowaną przez koronawirusa SARS-CoV-2 wpłynęła na sposób procedowania w sprawach cywilnych w zakresie organizacji rozpraw i posiedzeń jawnych. Niewątpliwie możliwość przeprowadzania posiedzeń zdalnych, wprowadzona ustawą o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, stanowiła swoiste novum względem dotychczas obowiązujących przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Głównym zamierzeniem badawczym artykułu była ocena wpływu regulacji wywołanej sytuacją kryzysową na aktualne brzmienie przepisów procedury cywilnej. Po nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego z dnia 7 lipca 2023 r. doszło do swoistej implementacji przepisów ustawy covidowej w omawianym zakresie do Kodeksu postępowania cywilnego. W artykule skoncentrowano się na ocenie wpływu procedowania w sprawach cywilnych z zastosowaniem rozpraw zdalnych na realizację zasad rzetelnego procesu, w szczególności zasady jawności postępowania. Wskazane zostały także zagrożenia związane z wykorzystaniem rozpraw zdalnych, jakie pojawiły się w praktyce, i sposoby ich uniknięcia.
W artykule omówiono regulacje odnoszące się do organów egzekucyjnych zawarte w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Celem opracowania było wskazanie na szczególną rolę naczelnika urzędu skarbowego w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Analizując obowiązujące przepisy, autor wskazuje na szerokie uprawnienia tego typu organu egzekucyjnego i konsekwencje praktyczne z tym związane. Udowadnia, że organy egzekucji administracyjnej są różnie i nierówno wyposażone w stosowaniu środków egzekucyjnych.
The article discusses the regulations relating to enforcement authorities contained in the Administrative Enforcement Proceedings Act. The study aims to indicate the special role of the head of the tax office in administrative enforcement proceedings. Analyzing the applicable regulations, the author points to the broad powers and practical consequences associated with this type of enforcement authority. He proves that administrative enforcement authorities are differently and unequally equipped in the application of enforcement measures.
W artykule omówiono regulacje odnoszące się do organów egzekucyjnych zawarte w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Celem opracowania było wskazanie na szczególną rolę naczelnika urzędu skarbowego w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Analizując obowiązujące przepisy, autor wskazuje na szerokie uprawnienia tego typu organu egzekucyjnego i konsekwencje praktyczne z tym związane. Udowadnia, że organy egzekucji administracyjnej są różnie i nierówno wyposażone w stosowaniu środków egzekucyjnych.
Celem artykułu jest zarysowanie ram i zasadniczych podejść do polityki mieszkaniowej. Autor formułuje kluczowe pytania (wraz z możliwymi odpowiedziami) dotyczące interwencji publicznych w sferze mieszkaniowej, które odnoszą się do jej dopuszczalnego zakresu i sposobu oraz do podmiotu, który powinien być uprawniony do interwencji. Zagadnienie to omawia również z perspektywy norm konstytucyjnych i cyklu polityki publicznej.
The article aims to outline the framework and the fundamental approaches to housing policy. The author formulates fundamental questions (with possible answers) concerning public intervention in the housing sphere, i.e. about its permissible scope and manner and the entity that should be entitled to intervene. He also discusses the issue from the perspective of constitutional norms and the public policy cycle.
Celem artykułu jest zarysowanie ram i zasadniczych podejść do polityki mieszkaniowej. Autor formułuje kluczowe pytania (wraz z możliwymi odpowiedziami) dotyczące interwencji publicznych w sferze mieszkaniowej, które odnoszą się do jej dopuszczalnego zakresu i sposobu oraz do podmiotu, który powinien być uprawniony do interwencji. Zagadnienie to omawia również z perspektywy norm konstytucyjnych i cyklu polityki publicznej.
Celem artykułu jest sformułowanie propozycji usprawnienia obecnie funkcjonującego w polskim postępowaniu cywilnym modelu zaskarżania orzeczeń na gruncie rozwiązań obowiązujących w postępowaniu przed sądami federalnymi w Stanach Zjednoczonych. Poprzez analizę treści właściwych ustaw i regulacji niższego stopnia, orzecznictwa sądowego i poglądów doktryny przedstawione zostały najważniejsze aspekty omawianego zagadnienia wraz z porównaniem ich do regulacji obowiązujących w polskim postępowaniu cywilnym. W wyniku przeprowadzonych rozważań wyróżniony został podział środków odwoławczych na przysługujące z mocy prawa oraz wymagające uzyskania zezwolenia sądu, przy czym druga z tych kategorii nie występuje obecnie w polskim postępowaniu cywilnym, a także przedstawiono pod adresem polskiego postępowania cywilnego propozycje de lege ferenda wzorowane na rozwiązaniach amerykańskich, których wprowadzenie mogłoby usprawnić przebieg postępowania.
The article aims to formulate a proposal to improve the model of appealing judgments currently operating in Polish civil proceedings on the basis of the solutions in place in federal court proceedings in the United States. With the use of the analysis of relevant statutes and secondary legislation, case law and views of legal scholars, the most important aspects of the topic were presented with comparison to the Polish civil procedure regulations. As a result of the analysis appeals as of right and by permission were distinguished, the latter not being present in Polish civil proceedings, and de lege ferenda suggestions based on American solutions were formulated regarding the Polish civil proceedings.
Celem artykułu jest sformułowanie propozycji usprawnienia obecnie funkcjonującego w polskim postępowaniu cywilnym modelu zaskarżania orzeczeń na gruncie rozwiązań obowiązujących w postępowaniu przed sądami federalnymi w Stanach Zjednoczonych. Poprzez analizę treści właściwych ustaw i regulacji niższego stopnia, orzecznictwa sądowego i poglądów doktryny przedstawione zostały najważniejsze aspekty omawianego zagadnienia wraz z porównaniem ich do regulacji obowiązujących w polskim postępowaniu cywilnym. W wyniku przeprowadzonych rozważań wyróżniony został podział środków odwoławczych na przysługujące z mocy prawa oraz wymagające uzyskania zezwolenia sądu, przy czym druga z tych kategorii nie występuje obecnie w polskim postępowaniu cywilnym, a także przedstawiono pod adresem polskiego postępowania cywilnego propozycje de lege ferenda wzorowane na rozwiązaniach amerykańskich, których wprowadzenie mogłoby usprawnić przebieg postępowania.
W artykule zwrócono uwagę na ewolucję funkcji państwa na przestrzeni wieków oraz na najistotniejsze współcześnie funkcje państwa. Zaznaczono powagę kryzysu ekologicznego na przykładzie aktualnych wydarzeń. Szczegółowo przedstawiona została geneza katastrofy na Odrze, jej przyczyny i skutki. Podkreślono działania oraz strukturę polskich organów administracji wodnej, a także regulacji prawnych w tym aspekcie. Konkluzją jest konieczność wprowadzenia zmian prawnych mających na celu poprawę ochrony polskiego środowiska naturalnego, ale przede wszystkim rzek i jezior.
The article highlights the evolution of state functions over the centuries and the most relevant contemporary state functions. The seriousness of the ecological crisis is highlighted using the example of current events. The genesis of the Odra catastrophe, its causes and consequences are presented in detail. The activities and structure of the Polish water authorities, as well as the existing legal regulations in this aspect, are highlighted. The conclusion is the need for legal changes to improve the protection of the Polish environment, but especially of rivers and lakes.
W artykule zwrócono uwagę na ewolucję funkcji państwa na przestrzeni wieków oraz na najistotniejsze współcześnie funkcje państwa. Zaznaczono powagę kryzysu ekologicznego na przykładzie aktualnych wydarzeń. Szczegółowo przedstawiona została geneza katastrofy na Odrze, jej przyczyny i skutki. Podkreślono działania oraz strukturę polskich organów administracji wodnej, a także regulacji prawnych w tym aspekcie. Konkluzją jest konieczność wprowadzenia zmian prawnych mających na celu poprawę ochrony polskiego środowiska naturalnego, ale przede wszystkim rzek i jezior.
Praca lekarza wiąże się z narażeniem na różne czynniki szkodliwe, głównie biologiczne i psychospołeczne. Ich źródłem mogą być zarówno pacjenci żyjący, jak i zmarli. W związku z planowaną reformą dotyczącą postępowania pośmiertnego istotne staje się zobrazowanie zagrożeń dotyczących lekarzy zajmujących się stwierdzaniem zgonu. Celem opracowania było podkreślenie obciążeń psychicznych związanych ze stałym obcowaniem ze śmiercią, które może okazać się istotnym problemem. Obecne regulacje prawne dotyczące stwierdzenia zgonu w Polsce zawarte są w aktach prawnych z lat 1959 i 1961. W związku z tym należy spodziewać się nowelizacji prawa w celu wyjaśnienia kontrowersyjnych aspektów obowiązku stwierdzenia zgonu. Choć aspekt narażenia na czynniki biologiczne w zawodzie lekarza został uregulowany prawnie, to psychologiczne skutki ekspozycji, które dotyczą zespołu stresu pourazowego i wypalenia zawodowego, nie są objęte odpowiednią profilaktyką. Obecnie rozważane są różne formy zapobiegania tym zjawiskom poprzez edukację i wielokierunkową autoterapię. Stwierdzenie zgonu jest czynnością wymagającą nie tylko wiedzy, ale też odpowiedniego przygotowania emocjonalnego. Zagrożenia wynikające z kontaktu ze zwłokami są wielowymiarowe, co wskazuje na konieczność wnikliwej analizy ryzyka zawodowego lekarzy koronerów.
A physician’s work involves exposure to various harmful factors, mainly biological and psychosocial. Their source can be either living or deceased patients. In connection with the upcoming reform of the post-mortem procedure, it becomes important to present the risks affecting doctors involved in the determination of death. The purpose of this paper was to emphasize the psychological burden associated with constant dealing with death, which can reveal itself as a significant problem. The current legal regulations on the determination of death in Poland are contained in acts dating as far back as 1959 and 1961. Therefore, it is expected that the law will be amended to clarify the controversial aspects of the duty to declare death. Although the aspect of exposure to biological agents in the medical profession has been regulated by law, the psychological consequences of exposure, which revolve around post-traumatic stress syndrome and occupational burnout, are not covered by adequate prevention. Various forms of prevention of these phenomena through education and multidirectional self-therapy are currently under consideration. Determining death is an activity that requires not only knowledge but also appropriate emotional training. The dangers of contact with corpses are multifaceted, indicating the need for a thorough analysis of the occupational risks of coroners.
Praca lekarza wiąże się z narażeniem na różne czynniki szkodliwe, głównie biologiczne i psychospołeczne. Ich źródłem mogą być zarówno pacjenci żyjący, jak i zmarli. W związku z planowaną reformą dotyczącą postępowania pośmiertnego istotne staje się zobrazowanie zagrożeń dotyczących lekarzy zajmujących się stwierdzaniem zgonu. Celem opracowania było podkreślenie obciążeń psychicznych związanych ze stałym obcowaniem ze śmiercią, które może okazać się istotnym problemem. Obecne regulacje prawne dotyczące stwierdzenia zgonu w Polsce zawarte są w aktach prawnych z lat 1959 i 1961. W związku z tym należy spodziewać się nowelizacji prawa w celu wyjaśnienia kontrowersyjnych aspektów obowiązku stwierdzenia zgonu. Choć aspekt narażenia na czynniki biologiczne w zawodzie lekarza został uregulowany prawnie, to psychologiczne skutki ekspozycji, które dotyczą zespołu stresu pourazowego i wypalenia zawodowego, nie są objęte odpowiednią profilaktyką. Obecnie rozważane są różne formy zapobiegania tym zjawiskom poprzez edukację i wielokierunkową autoterapię. Stwierdzenie zgonu jest czynnością wymagającą nie tylko wiedzy, ale też odpowiedniego przygotowania emocjonalnego. Zagrożenia wynikające z kontaktu ze zwłokami są wielowymiarowe, co wskazuje na konieczność wnikliwej analizy ryzyka zawodowego lekarzy koronerów.
Aulus Gellius w swoich Noctes Atticae prowadził nie tylko rozważania na temat użycia terminów na określenie sposobów karania, ale także zastanawiał się, czy można karać za niepopełniony czyn. W czternastym rozdziale siódmej księgi Noctes Atticae opisał on trzy przyczyny karania za przestępstwa, o których pisał jego nauczyciel L. Calvenus Taurus w komentarzu do Gorgiasza Platona, który wyjaśniał, że karę stosuje się, by skarcić i poprawić przestępcę – prewencja szczególna; kiedy kara ma funkcję sprawiedliwościową; a także kiedy kara jest konieczna dla przykładu, aby inni nie popełniali przestępstw, czyli dla prewencji ogólnej. Sam Platon jednak, jak zaznacza Gellius, wymienił dwie przyczyny karania, jedną ze względu na poprawę, drugą ze względu na strach przed karą.Problem natomiast, czy można karać za czyn zamierzony, ale niepopełniony, Gellius przedstawił w trzecim tytule szóstej księgi przy okazji polemiki z krytyką Tirona dotyczącą mowy pro Rhodiensibus Marka Katona. Tullius Tiron zarzucał Katonowi przyjęcie niewłaściwej strategii i nieuczciwe wykorzystanie przebiegłych sofistycznych sztuczek. Według Gelliusa Katon wprawdzie mógł bronić Rodyjczyków w bardziej uporządkowanej formie, ale na pewno nie z większą energią i zaangażowaniem. Było zatem niesprawiedliwe ze strony Tirona, zdaniem Gelliusa, wybranie z bogatej i trafnej mowy Katona tylko pewnego fragmentu wypowiedzi, by go skrytykować, jakoby nie było godne Katona twierdzenie, że nie należy karać za sam zamiar popełnienia przestępstwa, jeśli ono nie zostało popełnione.
In his Noctes Atticae, Aulus Gellius introduced his reflections not only on the use of terms to describe modes of punishment, but also on the question of whether one can be punished for an act not committed. In the fourteenth chapter of the seventh book, he described three reasons for punishing crimes, as his teacher L. Calvenus Taurus had written about in his commentary on Plato’s Gorgias, which explained that punishment was used to rebuke and correct a criminal ‒ i.e. as special prevention; when punishment had a justice function; and when punishment was necessary as an example, so that others would not commit crimes, i.e. as general prevention. Plato himself, however, as Gellius points out, listed two reasons for punishment, one for the sake of improvement and the other for the fear of punishment. The problem, however, of whether one can be punished for an act intended but not committed is presented by Gellius in the third title of the sixth book on the occasion of his polemic against Tullius Tiron’s criticism of Marcus Cato’s pro Rhodiensibus speech. Tiron accused Cato of adopting the wrong strategy and making dishonest use of cunning sophistic tricks. According to Gellius, Cato may have defended the Rhodians in a more structured form, but certainly not with greater energy and commitment. It was therefore unfair on Tiron’s part, according to Gellius, to select from Cato’s rich and pertinent speech only a certain passage of speech to criticize him as if it was not worthy of Cato to assert that one should not be punished for the mere intention to commit a crime if it had not been committed.
Aulus Gellius w swoich Noctes Atticae prowadził nie tylko rozważania na temat użycia terminów na określenie sposobów karania, ale także zastanawiał się, czy można karać za niepopełniony czyn. W czternastym rozdziale siódmej księgi Noctes Atticae opisał on trzy przyczyny karania za przestępstwa, o których pisał jego nauczyciel L. Calvenus Taurus w komentarzu do Gorgiasza Platona, który wyjaśniał, że karę stosuje się, by skarcić i poprawić przestępcę – prewencja szczególna; kiedy kara ma funkcję sprawiedliwościową; a także kiedy kara jest konieczna dla przykładu, aby inni nie popełniali przestępstw, czyli dla prewencji ogólnej. Sam Platon jednak, jak zaznacza Gellius, wymienił dwie przyczyny karania, jedną ze względu na poprawę, drugą ze względu na strach przed karą.Problem natomiast, czy można karać za czyn zamierzony, ale niepopełniony, Gellius przedstawił w trzecim tytule szóstej księgi przy okazji polemiki z krytyką Tirona dotyczącą mowy pro Rhodiensibus Marka Katona. Tullius Tiron zarzucał Katonowi przyjęcie niewłaściwej strategii i nieuczciwe wykorzystanie przebiegłych sofistycznych sztuczek. Według Gelliusa Katon wprawdzie mógł bronić Rodyjczyków w bardziej uporządkowanej formie, ale na pewno nie z większą energią i zaangażowaniem. Było zatem niesprawiedliwe ze strony Tirona, zdaniem Gelliusa, wybranie z bogatej i trafnej mowy Katona tylko pewnego fragmentu wypowiedzi, by go skrytykować, jakoby nie było godne Katona twierdzenie, że nie należy karać za sam zamiar popełnienia przestępstwa, jeśli ono nie zostało popełnione.
Dorobek naukowy Wacława Osuchowskiego, profesora prawa rzymskiego na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie, Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, Uniwersytecie Wrocławskim, a przede wszystkim Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie, obejmuje wszystkie niemal dziedziny prawa rzymskiego: publicznego i prywatnego, procesu i prawa karnego. Szczególnie cennym wkładem do dorobku polskiej i światowej romanistyki były jego monografie poświęcone prawu obligatoryjnemu. Przedmiotem niniejszego artykułu jest jednak jego mniej znany dorobek z zakresu rzymskiego prawa karnego, a dokładniej – tematyki przestępstw przeciwko państwu.Wacław Osuchowski szersze badania nad rzymskim prawem karnym podjął w powojennej Polsce. Do większej syntezy jednak nie doszło, a ukazały się jedynie drobne opracowania o systemie przestępstw w rzymskim prawie karnym oraz genezie tzw. quaestio de repetundis (sąd dla rozpatrywania spraw o nadużycia urzędnicze). Do prawnokarnej problematyki powrócił pod koniec lat 70. XX w., a mianowicie ogłaszając drukiem obcojęzyczne artykuły o perduellium (zdrada państwa) oraz crimen maiestatis (obraza majestatu). W drugiej połowie lat 70. pierwsza wersja Zarysu rzymskiego prawa karnego w objętości 22 arkuszy była już gotowa. Niestety poważne kłopoty z oczami nie pozwoliły Autorowi doprowadzić dzieła do końca. Profesor prawa rzymskiego Henryk Kupiszewski wyraził nadzieję na dokończenie dzieła przez jego uczniów. Niestety od roku, w którym słowa te padły, czyli 1990, nie doszło do wydania tejże monografii. Artykuł ma na celu przypomnienie jego działalności naukowej w zakresie rzymskiego prawa karnego z nadzieją, że opracowana przez Wacława Osuchowskiego publikacja ujrzy w końcu światło dzienne i zdobędzie swoich czytelników.
The achievements of Wacław Osuchowski, professor of Roman law at the Jan Kazimierz University in Lwów, the Catholic University of Lublin, the University of Wrocław, but first of all the Jagiellonian University in Krakow, cover almost all areas of Roman law: public and private, trial and criminal law. His monographs on obligatory law constitute a particularly valuable contribution both to the Polish and global field of Roman law studies. The subject of this article, however, is to analyze his less known achievements in the field of Roman criminal law, to be more precise, the subject of crimes against the state.Wacław Osuchowski conducted extensive research on Roman criminal law in post-war Poland. However, no major synthesis took place. Only minor studies on the system of crimes in Roman criminal law and the genesis of the so-called quaestio de repetundis (court dealing with cases of administrative malpractice) have been published. He returned to legal and criminal issues at the end of the 1970s by publishing foreign-language articles on perduellium (treason) and crimen maiestatis (insult to majesty). In the second half of the 1970s, the first version of his book Zarysu rzymskiego prawa karnego covering twenty-two publishing sheets was ready. Unfortunately, serious problems with eyes did not allow him to complete his work. In 1990, professor of Roman law, Henryk Kupiszewski, expressed his hope that Osuchowski’s students would finish their teachers’s work. Unfortunately, this monograph has not been published since the time these words were spoken. The present article aims to remind his scholarly activities in the field of Roman criminal law, hoping that the publication prepared by Wacław Osuchowski will finally see the light of day and gain its readers.
Dorobek naukowy Wacława Osuchowskiego, profesora prawa rzymskiego na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie, Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, Uniwersytecie Wrocławskim, a przede wszystkim Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie, obejmuje wszystkie niemal dziedziny prawa rzymskiego: publicznego i prywatnego, procesu i prawa karnego. Szczególnie cennym wkładem do dorobku polskiej i światowej romanistyki były jego monografie poświęcone prawu obligatoryjnemu. Przedmiotem niniejszego artykułu jest jednak jego mniej znany dorobek z zakresu rzymskiego prawa karnego, a dokładniej – tematyki przestępstw przeciwko państwu.Wacław Osuchowski szersze badania nad rzymskim prawem karnym podjął w powojennej Polsce. Do większej syntezy jednak nie doszło, a ukazały się jedynie drobne opracowania o systemie przestępstw w rzymskim prawie karnym oraz genezie tzw. quaestio de repetundis (sąd dla rozpatrywania spraw o nadużycia urzędnicze). Do prawnokarnej problematyki powrócił pod koniec lat 70. XX w., a mianowicie ogłaszając drukiem obcojęzyczne artykuły o perduellium (zdrada państwa) oraz crimen maiestatis (obraza majestatu). W drugiej połowie lat 70. pierwsza wersja Zarysu rzymskiego prawa karnego w objętości 22 arkuszy była już gotowa. Niestety poważne kłopoty z oczami nie pozwoliły Autorowi doprowadzić dzieła do końca. Profesor prawa rzymskiego Henryk Kupiszewski wyraził nadzieję na dokończenie dzieła przez jego uczniów. Niestety od roku, w którym słowa te padły, czyli 1990, nie doszło do wydania tejże monografii. Artykuł ma na celu przypomnienie jego działalności naukowej w zakresie rzymskiego prawa karnego z nadzieją, że opracowana przez Wacława Osuchowskiego publikacja ujrzy w końcu światło dzienne i zdobędzie swoich czytelników.
Podstawowym celem polityki kryminalnej cesarza Hadriana wymierzonej przeciwko złodziejom bydła (abigei) było surowe karanie ich czynów przestępczych (crimen abigeatus) oraz zapewnienie nieuchronności odpowiedzialności karnej. Reskrypt Hadriana (rescriptum) skierowany do rady prowincji Betyka, uzupełniony przez komentarze jurystów klasycznych (w szczególności Ulpiana), ukazuje dwa główne aspekty rzymskiej polityki kryminalnej dotyczącej crimen abigeatus. Pierwszym było zatrzymanie w prowincji Betyka zjawiska nagminnej przestępczości, drugim – wyeliminowanie sprawców szczególnego rodzaju – przestępców niepoprawnych.
The primary purpose of the Emperor Hadrian’s criminal policy against thieves of cattle (abigei) was the severe punishing for their criminal offences (crimen abigeatus) and the implementation of the postulate of inevitability of criminal responsibility. Hadrian’s rescript (rescriptum) issued to the consilium of the province of Baetica, supplemented by comments of classical jurists (specially Ulpian), shows two main aspects of Roman criminal policy concerning crimen abigeatus. The first one was to stop a widespread crime in Baetica province, the second one was to eliminate a special kind of perpetrators – incorrigible criminals.
Podstawowym celem polityki kryminalnej cesarza Hadriana wymierzonej przeciwko złodziejom bydła (abigei) było surowe karanie ich czynów przestępczych (crimen abigeatus) oraz zapewnienie nieuchronności odpowiedzialności karnej. Reskrypt Hadriana (rescriptum) skierowany do rady prowincji Betyka, uzupełniony przez komentarze jurystów klasycznych (w szczególności Ulpiana), ukazuje dwa główne aspekty rzymskiej polityki kryminalnej dotyczącej crimen abigeatus. Pierwszym było zatrzymanie w prowincji Betyka zjawiska nagminnej przestępczości, drugim – wyeliminowanie sprawców szczególnego rodzaju – przestępców niepoprawnych.
Już w starożytności starano się odtworzyć zniszczony oryginalny tekst Ustawy XII Tablic, ale źródła z tego okresu prawie się nie zachowały. W pracach Rivaliusa i Alexandra de Aleksandro przytaczających tekst Decemwirów przepisy dotyczące kradzieży znajdują się w różnych miejscach, bez widocznej systematyki. W palingenezji Oldendorpa furtum i kary za dokonanie kradzieży zostały wyodrębnione w osobnym tytule, pod koniec części ius privatum. Podobnie u Hotomanusa, który umieszcza furtum po omówieniu iniuria, tuż przed przedstawieniem przepisów dotyczących postępowania sądowego, które kończą jego rekonstrukcję Ustawy XII Tablic. Gothofredus natomiast połączył furtum z przepisami o postępowaniu sądowym na drugiej tablicy. W dziewiętnasto- i dwudziestowiecznych palingenezjach, od rekonstrukcji Schoella, wszystkie czyny niedozwolone umieszczone są (w zasadzie) na VIII tablicy. Crawford natomiast, częściowo powrócił do pomysły Gothofredusa, ale nie tylko furtum, lecz także inne czyny niedozwolone przedstawił już na pierwszej tablicy.
Many attempts were made in antiquity to reconstruct the original text of the Law of the Twelve Tables, but sources from this period have hardly survived. In the works of Rivalius and Alexander de Alexandro, who cited the text of the Decemvirs, the provisions on theft (furtum) are to be found in various pleyses, with no apparent systematisation. It was only in Oldendorp's palingenesia, that the repression of theft and robbery offences was placed in a separate title, at the end of the ius privatum section. The same regards Hotomanus' palingenesia, in which the provisions on theft are to be found after the discussion on the delict of injury (iniuria) and before the part of his reconstruction regarding the rules of judicial procedure. Gothofredus, on the other hand, combined furtum with the provisions on judicial procedure in the second table of his reconstruction of the Law of the Twelve Tables. In the nineteenth- and twentieth-century palingenesis, from Scholl's reconstruction onwards, all delicts started to be usually placed in the eighth table. Crawford, on the other hand, in part referring to Gothofredus palingenesia regarding furtum, placed all delicts in the first table.
Już w starożytności starano się odtworzyć zniszczony oryginalny tekst Ustawy XII Tablic, ale źródła z tego okresu prawie się nie zachowały. W pracach Rivaliusa i Alexandra de Aleksandro przytaczających tekst Decemwirów przepisy dotyczące kradzieży znajdują się w różnych miejscach, bez widocznej systematyki. W palingenezji Oldendorpa furtum i kary za dokonanie kradzieży zostały wyodrębnione w osobnym tytule, pod koniec części ius privatum. Podobnie u Hotomanusa, który umieszcza furtum po omówieniu iniuria, tuż przed przedstawieniem przepisów dotyczących postępowania sądowego, które kończą jego rekonstrukcję Ustawy XII Tablic. Gothofredus natomiast połączył furtum z przepisami o postępowaniu sądowym na drugiej tablicy. W dziewiętnasto- i dwudziestowiecznych palingenezjach, od rekonstrukcji Schoella, wszystkie czyny niedozwolone umieszczone są (w zasadzie) na VIII tablicy. Crawford natomiast, częściowo powrócił do pomysły Gothofredusa, ale nie tylko furtum, lecz także inne czyny niedozwolone przedstawił już na pierwszej tablicy.
Kara quadruplum, obecna z różną częstotliwością w praktyce prawnej państwa rzymskiego w całej jego historii, była orzekana w różnych okresach zarówno w postępowaniach publicznych, jak i prywatnych. Mogła mieć charakter kary samoistnej albo stanowić dodatkową dolegliwość finansową dla sprawcy. Symbolika kary oddaje wolę zemsty, odpłaty, wyjątkową surowość. W różnym trybie była orzekana na przykład wobec lichwiarzy (feneratores) i dokonujących zaboru mienia publicznego (peculatores), mogła też być orzeczona wobec nadużywających uprawnień poborców danin publicznych (publicani).
The quadruplum penalty, present with varying frequency in the legal practice of the Roman state throughout its history, was adjudicated at various times in both public and private proceedings. It could have been a solely-imposed punishment or it could have been an additional fine for the offender. The symbolism of the punishment conveys a desire for revenge, retribution, exceptional severity. In a different mode it was adjudicated, for example, against usurers (feneratores) and those carrying out the taking of public property (peculatores), and could also be adjudicated against abusive public tribute collectors (publicani).
Kara quadruplum, obecna z różną częstotliwością w praktyce prawnej państwa rzymskiego w całej jego historii, była orzekana w różnych okresach zarówno w postępowaniach publicznych, jak i prywatnych. Mogła mieć charakter kary samoistnej albo stanowić dodatkową dolegliwość finansową dla sprawcy. Symbolika kary oddaje wolę zemsty, odpłaty, wyjątkową surowość. W różnym trybie była orzekana na przykład wobec lichwiarzy (feneratores) i dokonujących zaboru mienia publicznego (peculatores), mogła też być orzeczona wobec nadużywających uprawnień poborców danin publicznych (publicani).
W artykule autor kwestionuje pogląd, że polityka karna w republikańskim Rzymie była realizowana w celu „utrzymania władzy przez elitę rządzącą”. Władza w republice rzymskiej nie była domeną jednego organu, ale stanowiła raczej sumę uprawnień władczych centralnych organów ustrojowych. Autor dowodzi również, że w refleksji polityczno-prawnej Polibiusza i Cycerona ustrój mieszany republiki rzymskiej wykluczał koncentrację władzy, a tym samym gwarantował uprawnienia władcze nie tylko arystokratycznej elicie rządzącej, ale także ludowi. Z mores, stanowiącymi integralną część ius, związana była polityka rozumiana jako troska o dobro wspólne, troska o interes wspólnoty obywatelskiej jako całości (utilitas rei publicae). Polityka karna również winna być tej utilitas rei publicae podporządkowana. Proces katylinarczyków stanowi egzemplifikację tej zasady. Swoista współzależność polityki karnej i interakcji organów ustrojowych, widoczna zarówno w działaniach konsula Cycerona poprzedzających proces, jak i w samym procesie spiskowców przed senatem, zadecydowała o skuteczności realizowanej wówczas polityki karnej, której efektem była oczekiwana przez obywateli stabilizacja polityczna. Polityka karna, realizowana zgodnie z republikańską konstytucją, nie była zatem prowadzona w celu „utrzymania władzy przez elitę rządzącą”, ale była realizowana w interesie całej wspólnoty politycznej.
In the article, the author questions the view that punitive policy in Republican Rome was implemented in order to ‘maintain power by the ruling elite’. Power in the Roman republic was not the domain of one governmental body, but rather constituted the sum of the authoritative powers of the central governmental bodies. The author also proves that in the political and legal reflection of Polybius and Cicero, the mixed government of the Roman republic excluded the concentration of power, and thus guaranteed ruling rights not only to the aristocratic ruling elite, but also to the people. Politics, understood as concern for the common good, concern for the interests of the civic community as a whole (utilitas rei publicae), was associated with mores, constituting an integral part of ius. Penal policy should also be subordinated to this utilitas rei publicae. The trial of the Catilinarians exemplifies this principle. The specific interdependence of penal policy and the interaction of governmental bodies, visible both in the actions of consul Cicero preceding the trial and in the trial of the conspirators before the Senate, determined the effectiveness of the penal policy implemented at that time, which resulted in the political stabilization expected by citizens. Penal policy, implemented in accordance with the republican constitution, was therefore not conducted in order to ‘maintain power by the ruling elite’, but was implemented in the interest of the entire political community.
W artykule autor kwestionuje pogląd, że polityka karna w republikańskim Rzymie była realizowana w celu „utrzymania władzy przez elitę rządzącą”. Władza w republice rzymskiej nie była domeną jednego organu, ale stanowiła raczej sumę uprawnień władczych centralnych organów ustrojowych. Autor dowodzi również, że w refleksji polityczno-prawnej Polibiusza i Cycerona ustrój mieszany republiki rzymskiej wykluczał koncentrację władzy, a tym samym gwarantował uprawnienia władcze nie tylko arystokratycznej elicie rządzącej, ale także ludowi. Z mores, stanowiącymi integralną część ius, związana była polityka rozumiana jako troska o dobro wspólne, troska o interes wspólnoty obywatelskiej jako całości (utilitas rei publicae). Polityka karna również winna być tej utilitas rei publicae podporządkowana. Proces katylinarczyków stanowi egzemplifikację tej zasady. Swoista współzależność polityki karnej i interakcji organów ustrojowych, widoczna zarówno w działaniach konsula Cycerona poprzedzających proces, jak i w samym procesie spiskowców przed senatem, zadecydowała o skuteczności realizowanej wówczas polityki karnej, której efektem była oczekiwana przez obywateli stabilizacja polityczna. Polityka karna, realizowana zgodnie z republikańską konstytucją, nie była zatem prowadzona w celu „utrzymania władzy przez elitę rządzącą”, ale była realizowana w interesie całej wspólnoty politycznej.
Rudolf von Jhering w dziele zatytułowanym Der Kampf ums Recht przywołał historię nietypowej umowy, którą William Shakespeare opisał w sztuce Kupiec wenecki. Otóż spłatę pożyczki dłużnik zabezpieczył jednym funtem własnego ciała. Przed sądem wierzycielowi nie udało się jednak wyegzekwować należności. Wątek ten od wieków przyciąga uwagę prawników. Von Jhering przywołał go, by pokazać, że zawsze, kiedy prawo jednostki zostaje naruszone, cierpi reputacja całego systemu. Gwałtowną polemikę z nim podjął Joseph Kohler. W sposób ciekawy odniósł się do tej sprawy profesor prawa rzymskiego na uniwersytecie we Lwowie – Leon Piniński w pracy Shakespeare. Wrażenia i szkice z twórczości poety. Choć i on wdał się w spekulacje zarówno historyczne, jak i dogmatyczne, nigdy nie stracił z oczu faktu, że Shakespeare był pisarzem, a jego utwór ma charakter wyłącznie sceniczny.
In his work entitled Der Kampf ums Recht, Rudolf von Jhering recounts a famous story of a peculiar contract that William Shakespeare describes in his play The Merchant of Venice. The repayment of the loan is secured by the debtor by one pound of his own body. The creditor, however, fails to enforce the payment before the court. Human flesh as a security has attracted the attention of lawyers for centuries. Von Jhering evokes the story to demonstrate that whenever an individual’s right is violated, the reputation of the entire legal system suffers. Another lawyer, Joseph Kohler, launched a vehement polemic against Jhering’s arguments. In his Shakespeare. Wrażenia i szkice z twórczości poety, Leon Pininski, a professor of Roman law at the University of Lviv, presents a different view. He approaches the topic of the flesh bond from historical and dogmatic perspectives, he never overlooks the fact that Shakespeare was a writer, and his work was purely produced for the stage.
Rudolf von Jhering w dziele zatytułowanym Der Kampf ums Recht przywołał historię nietypowej umowy, którą William Shakespeare opisał w sztuce Kupiec wenecki. Otóż spłatę pożyczki dłużnik zabezpieczył jednym funtem własnego ciała. Przed sądem wierzycielowi nie udało się jednak wyegzekwować należności. Wątek ten od wieków przyciąga uwagę prawników. Von Jhering przywołał go, by pokazać, że zawsze, kiedy prawo jednostki zostaje naruszone, cierpi reputacja całego systemu. Gwałtowną polemikę z nim podjął Joseph Kohler. W sposób ciekawy odniósł się do tej sprawy profesor prawa rzymskiego na uniwersytecie we Lwowie – Leon Piniński w pracy Shakespeare. Wrażenia i szkice z twórczości poety. Choć i on wdał się w spekulacje zarówno historyczne, jak i dogmatyczne, nigdy nie stracił z oczu faktu, że Shakespeare był pisarzem, a jego utwór ma charakter wyłącznie sceniczny.
Profesor Marek Kuryłowicz jest inspiratorem i organizatorem badań nad problematyką rzymskiego prawa karnego w Lublinie, założycielem lubelskiej szkoły rzymskiego prawa karnego, która bywa określana wprost „szkołą lubelską profesora Kuryłowicza”. Niniejszy artykuł jest poświęcony próbie odnalezienia chwili narodzin tejże szkoły, nakreśleniu linii ewolucyjnej inicjatywy, prowadzącej do pierwszego lubelskiego sympozjum w 1993 r., oraz udziałowi Profesora Marka Kuryłowicza w stworzeniu w Lublinie fundamentów do badań nad prawem karnym antycznego Rzymu.
Professor Marek Kuryłowicz is a initiator and organizer of research on the Roman criminal law studies in Lublin, a leader of Lublin Roman Criminal Law School, called “Lublin School of Professor Marek Kuryłowicz”. The aim of this article is to present the origin of this school, to outline it’s evolutionary line leading to the first symposium in Lublin in 1993 and Professor Marek Kuryłowicz’s contribution to forming the foundations of research on Roman criminal law in Lublin.
Profesor Marek Kuryłowicz jest inspiratorem i organizatorem badań nad problematyką rzymskiego prawa karnego w Lublinie, założycielem lubelskiej szkoły rzymskiego prawa karnego, która bywa określana wprost „szkołą lubelską profesora Kuryłowicza”. Niniejszy artykuł jest poświęcony próbie odnalezienia chwili narodzin tejże szkoły, nakreśleniu linii ewolucyjnej inicjatywy, prowadzącej do pierwszego lubelskiego sympozjum w 1993 r., oraz udziałowi Profesora Marka Kuryłowicza w stworzeniu w Lublinie fundamentów do badań nad prawem karnym antycznego Rzymu.
Artykuł O profesorze Bolesławie Wilanowskim – nieco zapomnianym wileńskim uczonym został poświęcony działalności profesora Bolesława Wilanowskiego, historyka prawa, kanonisty, teologa i orientalisty. W okresie II Rzeczypospolitej pracował on w Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie, zaś po II wojnie światowej był związany z Uniwersytetem Łódzkim. Wilanowski należał do grupy profesorów, którzy kładli podwaliny pod dzielność tych ośrodków naukowych.Mimo że Wilanowski żył w nieodległych czasach, jego życiorys zawiera wiele niewiadomych. Literatura przedmiotu jest nader skąpa. Celem artykułu jest próba opisania niektórych epizodów i zdarzeń z bogatej biografii Bolesława Wilanowskiego, które nadal nie są jednoznacznie i wyczerpująco wyświetlane. Na uwagę zasługuje także kwestia wartości, pozostających w maszynopisie, nieopublikowanych prac Wilanowskiego.Podejmując te zagadnienia, autor artykułu sięgnął do materiałów archiwalnych, zdeponowanych głównie w Litewskim Centralnym Archiwum Państwowym w Wilnie, Archiwum Polskiej Akademii Nauk, Archiwum Uniwersytetu Łódzkiego oraz, w niewielkim zakresie, w Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego.
The article titled About Professor Bolesław Wilanowski: A Somewhat Forgotten Vilnius Scholar covers the figure of Professor Bolesław Wilanowski, law historian, canon law expert, theologian, and orientalist. In pre-WW2 Poland, he worked at the University of Stefan Batory in Vilnius. After WW2, he joined the faculty of Łódź Univeristy. Wilanowski was one of the scientists who helped lay the foundations for these research centres.Despite the fact that Wilanowski did not live that long ago, his biography contains some gaps and unknowns. The literature on the subject is extremely scarce. This article aims to describe some facts and events from the fruitful life of the scholar, which are still uncertain and inadequately exposed. The author also draws attention to the question of the value of Wilanowski’s unpublished typescripts.In his study, the author reaches out to documentary evidence, mainly sourced at the Lithuanian Central State Archives in Vilnius, the Archive of the Polish Academy of Sciences, the Archive of the University of Łódź, and, to a lesser extent, the Archive of the Jagiellonian University.
Artykuł O profesorze Bolesławie Wilanowskim – nieco zapomnianym wileńskim uczonym został poświęcony działalności profesora Bolesława Wilanowskiego, historyka prawa, kanonisty, teologa i orientalisty. W okresie II Rzeczypospolitej pracował on w Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie, zaś po II wojnie światowej był związany z Uniwersytetem Łódzkim. Wilanowski należał do grupy profesorów, którzy kładli podwaliny pod dzielność tych ośrodków naukowych.Mimo że Wilanowski żył w nieodległych czasach, jego życiorys zawiera wiele niewiadomych. Literatura przedmiotu jest nader skąpa. Celem artykułu jest próba opisania niektórych epizodów i zdarzeń z bogatej biografii Bolesława Wilanowskiego, które nadal nie są jednoznacznie i wyczerpująco wyświetlane. Na uwagę zasługuje także kwestia wartości, pozostających w maszynopisie, nieopublikowanych prac Wilanowskiego.Podejmując te zagadnienia, autor artykułu sięgnął do materiałów archiwalnych, zdeponowanych głównie w Litewskim Centralnym Archiwum Państwowym w Wilnie, Archiwum Polskiej Akademii Nauk, Archiwum Uniwersytetu Łódzkiego oraz, w niewielkim zakresie, w Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego.
W artykule przybliżono zagadnienia wpływu wieku na wymiar kary w rzymskim prawie karnym. Nie zajmowano się szczegółowo problematyką wpływu wieku sprawcy na powstanie odpowiedzialności karnej w prawie rzymskim, bowiem to zagadnienie było już przedmiotem wielu publikacji naukowych. Natomiast dążono do odpowiedzi na pytanie jak wiek sprawcy wpływał na zakres wymierzonej mu kary. Bowiem jak wskazuje materiał źródłowy prawo rzymskie chroniło nie tylko osoby niedojrzałe, które nie miały jeszcze właściwego rozeznania bezprawności podejmowanych działań, ale również osoby starsze, których wiek uniemożliwiał odbywanie kary. Ponadto starano odpowiedzieć się na pytanie czy i jaki wpływał na wymiar kary mógł mieć wiek ofiary przestępstwa, zwłaszcza przy przestępstwach seksualnych określanych jako stuprum.
This article takes a closer look at the issues of the influence of age on punishment in Roman criminal law. It does not deal in detail with the issue of the influence of an offender’s age on the emergence of criminal responsibility in Roman law, as this issue has already been the subject of many scientific publications. On the other hand, an answer was sought to the question of how the age of the offender affected the scope of the punishment imposed on him. For, as the source material indicates, Roman law protected not only immature persons, who did not yet have a proper understanding of the unlawfulness of their actions, but also older persons, whose age made it impossible to serve their sentence. In addition, an attempt was made to answer the question of whether and how the age of the victim of a crime may have influenced the sentence, especially in the case of sexual offences defined as stuprum.
W artykule przybliżono zagadnienia wpływu wieku na wymiar kary w rzymskim prawie karnym. Nie zajmowano się szczegółowo problematyką wpływu wieku sprawcy na powstanie odpowiedzialności karnej w prawie rzymskim, bowiem to zagadnienie było już przedmiotem wielu publikacji naukowych. Natomiast dążono do odpowiedzi na pytanie jak wiek sprawcy wpływał na zakres wymierzonej mu kary. Bowiem jak wskazuje materiał źródłowy prawo rzymskie chroniło nie tylko osoby niedojrzałe, które nie miały jeszcze właściwego rozeznania bezprawności podejmowanych działań, ale również osoby starsze, których wiek uniemożliwiał odbywanie kary. Ponadto starano odpowiedzieć się na pytanie czy i jaki wpływał na wymiar kary mógł mieć wiek ofiary przestępstwa, zwłaszcza przy przestępstwach seksualnych określanych jako stuprum.
Przedmiotem artykułu jest analiza pozycji ustrojowej notariatu na gruncie Prawa o notariacie z dnia 25 maja 1951 r. Ustawa ta wprowadziła w Polsce model notariatu wzorowany na ustawodawstwie radzieckim. Notariat stał się organem państwowym, działającym przez państwowe biura notarialne pod nadzorem Ministra Sprawiedliwości i jego organów. Powszechnie zaliczany był do organów ochrony prawnej, choć zdawano sobie sprawę, że jego cel, funkcje i zasady działania wykazują znaczne odrębności w stosunku zarówno do tradycyjnie pojmowanego urzędu, jak i do innych organów ochrony prawnej. Przepisy nowej ustawy uznały notariusza za pracownika państwowego, na którym ciążyły szczególne obowiązki w zakresie przestrzegania obowiązującego w Państwie Ludowym prawa i zasad współżycia społecznego. Przyznanie notariuszowi nowego statusu pociągnęło za sobą likwidację samorządu notarialnego oraz aplikacji notarialnej. Pomimo formalnego zerwania z dotychczasowymi tradycjami ogólne zasady działania notariatu określone w Prawie o notariacie z 1951 r. opierały się jednak w pewnym zakresie na dorobku Prawa o notariacie z 1933 r. Dzięki tym zasadom działania notariatu nadal istniało silne zaufanie publiczne do osoby notariusza, co pozwalało na dalsze określanie go mianem osoby zaufania publicznego. Utrzymanie przez notariat charakteru instytucji zaufania publicznego świadczyło o uniwersalnym charakterze i o żywotności tego organu. Umożliwiło to notariatowi przetrwanie okresu upaństwowienia i ostateczny powrót w 1991 r. do tradycji ustrojowych wypracowanych w okresie międzywojennym.
The article provides an analysis of the systemic position of the notariat under the Law on Notaries of 25 May 1951. This act introduced in Poland the system of notariat modelled on the Soviet legislation. Under this law, the notariat became a state body, operating through state notary offices under the supervision of the Minister of Justice and its organs. It was commonly classified as a legal protection body, although it was known that its purpose, functions and principles of operation differed much from both the traditional profession of notary and other legal protection bodies. The provisions of the new law recognized a notary as a state employee with special obligations to comply with the law and social rules applicable within the People’s State. Granting a new status to a notary entailed the abolition of the professional self-government of notaries and the notary traineeship. Despite the formal abandoning of previous traditions, the general principles of the notariat set out in the Law on Notaries of 1951 were nevertheless based to some extent on the achievements of the Law on Notaries of 1933. Thanks to these principles for the operation of the notariat, notaries continued to enjoy strong trust from the public, which allowed the notary to continue to be referred to as a person of public trust. The fact that the notariat managed to keep its character as an institution of public trust demonstrated the universal nature and vitality of this institution. This allowed the Polish notariat to survive the period of nationalization and ultimately to go back in 1991 to the systemic traditions that had been developed during the interwar period.
Przedmiotem artykułu jest analiza pozycji ustrojowej notariatu na gruncie Prawa o notariacie z dnia 25 maja 1951 r. Ustawa ta wprowadziła w Polsce model notariatu wzorowany na ustawodawstwie radzieckim. Notariat stał się organem państwowym, działającym przez państwowe biura notarialne pod nadzorem Ministra Sprawiedliwości i jego organów. Powszechnie zaliczany był do organów ochrony prawnej, choć zdawano sobie sprawę, że jego cel, funkcje i zasady działania wykazują znaczne odrębności w stosunku zarówno do tradycyjnie pojmowanego urzędu, jak i do innych organów ochrony prawnej. Przepisy nowej ustawy uznały notariusza za pracownika państwowego, na którym ciążyły szczególne obowiązki w zakresie przestrzegania obowiązującego w Państwie Ludowym prawa i zasad współżycia społecznego. Przyznanie notariuszowi nowego statusu pociągnęło za sobą likwidację samorządu notarialnego oraz aplikacji notarialnej. Pomimo formalnego zerwania z dotychczasowymi tradycjami ogólne zasady działania notariatu określone w Prawie o notariacie z 1951 r. opierały się jednak w pewnym zakresie na dorobku Prawa o notariacie z 1933 r. Dzięki tym zasadom działania notariatu nadal istniało silne zaufanie publiczne do osoby notariusza, co pozwalało na dalsze określanie go mianem osoby zaufania publicznego. Utrzymanie przez notariat charakteru instytucji zaufania publicznego świadczyło o uniwersalnym charakterze i o żywotności tego organu. Umożliwiło to notariatowi przetrwanie okresu upaństwowienia i ostateczny powrót w 1991 r. do tradycji ustrojowych wypracowanych w okresie międzywojennym.
W warunkach gospodarki cyfrowej korzystanie ze sztucznej inteligencji jest nieuniknione, także przez prawników. Choć panuje przekonanie, że sztuczna inteligencja nie zmieni zasadniczo praktyki prawa, a zawód prawnika wymaga specjalistycznych umiejętności i dokonywania ocen w sposób, w jaki robią to tylko ludzie, zastosowanie technologii w sektorze prawniczym jest i będzie coraz bardziej powszechne. Choć nie każdy problem może być rozwiązany przez technologię, istnieje coraz mniej rozwiązań, które nie będą w jakiś sposób przez nią wspierane. Spowoduje to wzrost roli inżynierów prawnych – będą budować przyszłość prawa, którą można sobie wyobrazić jako współpracę wszystkich członków organizacji, w tym osób z wykształceniem prawniczym i osób z doświadczeniem w innych dziedzinach. Różnorodność perspektyw sprzyja innowacyjnemu myśleniu, tworzeniu bardziej efektywnych modeli świadczenia usług, zadowoleniu zarówno usługodawców, jak i usługobiorców, natomiast automatyzacja pracy minimalizuje ryzyko i ogranicza liczbę błędów, zapewniając przestrzeganie za każdym razem tych samych zasad. Wielu prawników zaakceptowało fakt, że technologia odgrywa i będzie odgrywać dużą rolę w ich pracy, mimo że nie wszyscy są dobrze przygotowani do jej wykorzystywania. Potrzebują nowych umiejętności, przede wszystkim z zakresu zarządzania, realizacji projektów, finansów, marketingu, mediacji i negocjacji, a także nowoczesnych technologii.
In the digital economy, the use of artificial intelligence is inevitable, including by lawyers. While there is a perception that artificial intelligence will not fundamentally change the practice of law, and that the legal profession requires specialised skills and making judgments in a way that only humans do, the use of technology in the legal sector is and will continue to become more prevalent. While not every problem can be solved by technology, there are fewer and fewer solutions that will not be supported by it in some way. This will increase the role of legal engineers – they will build the future of law, which can be imagined as a collaboration between all members of an organisation, including those with a legal background and those with experience in other fields. The diversity of perspectives encourages innovative thinking, the creation of more efficient service delivery models, and the satisfaction of both service providers and service recipients, while work automation minimises risk and reduces the number of errors by ensuring that the same rules are followed every time. Many lawyers have accepted that technology has and will continue to play a big role in their work, although not all are well equipped to use it. They need new skills, primarily in management, project delivery, finance, marketing, mediation and negotiation, as well as modern technology.
W warunkach gospodarki cyfrowej korzystanie ze sztucznej inteligencji jest nieuniknione, także przez prawników. Choć panuje przekonanie, że sztuczna inteligencja nie zmieni zasadniczo praktyki prawa, a zawód prawnika wymaga specjalistycznych umiejętności i dokonywania ocen w sposób, w jaki robią to tylko ludzie, zastosowanie technologii w sektorze prawniczym jest i będzie coraz bardziej powszechne. Choć nie każdy problem może być rozwiązany przez technologię, istnieje coraz mniej rozwiązań, które nie będą w jakiś sposób przez nią wspierane. Spowoduje to wzrost roli inżynierów prawnych – będą budować przyszłość prawa, którą można sobie wyobrazić jako współpracę wszystkich członków organizacji, w tym osób z wykształceniem prawniczym i osób z doświadczeniem w innych dziedzinach. Różnorodność perspektyw sprzyja innowacyjnemu myśleniu, tworzeniu bardziej efektywnych modeli świadczenia usług, zadowoleniu zarówno usługodawców, jak i usługobiorców, natomiast automatyzacja pracy minimalizuje ryzyko i ogranicza liczbę błędów, zapewniając przestrzeganie za każdym razem tych samych zasad. Wielu prawników zaakceptowało fakt, że technologia odgrywa i będzie odgrywać dużą rolę w ich pracy, mimo że nie wszyscy są dobrze przygotowani do jej wykorzystywania. Potrzebują nowych umiejętności, przede wszystkim z zakresu zarządzania, realizacji projektów, finansów, marketingu, mediacji i negocjacji, a także nowoczesnych technologii.
Jednym z elementów struktury przestępstwa jest bezprawność. Ustawodawca przewidział jednak pewien mechanizm sprawiający, że bezprawność zostaje niejako wyłączona. W art. 25 Kodeksu karnego unormowano obronę konieczną jako okoliczność wyłączającą bezprawność czynu, a czyn zabroniony popełniony w warunkach tego kontratypu staje się legalny. Uniemożliwienie pociągnięcia jego sprawcy do odpowiedzialności stało się przedmiotem rozważań w niniejszym opracowaniu.
One of the elements of the structure of crime is illegality. However, the legislator has provided a certain mechanism to exclude illegality. Article 25 of the Penal Code states the necessary defense as a circumstance excluding the illegality of an act, and a prohibited act committed under this condition of this counter-type becomes legal. Preventing the perpetrator from being held accountable is the subject of consideration in this study.
Jednym z elementów struktury przestępstwa jest bezprawność. Ustawodawca przewidział jednak pewien mechanizm sprawiający, że bezprawność zostaje niejako wyłączona. W art. 25 Kodeksu karnego unormowano obronę konieczną jako okoliczność wyłączającą bezprawność czynu, a czyn zabroniony popełniony w warunkach tego kontratypu staje się legalny. Uniemożliwienie pociągnięcia jego sprawcy do odpowiedzialności stało się przedmiotem rozważań w niniejszym opracowaniu.
Artykuł dotyczy problematyki o wyjątkowym znaczeniu. Podstawową tezą jest założenie, że art. 68 Konstytucji RP (zwłaszcza art. 68 ust. 1) ma charakter normatywny oraz jest prawem podmiotowym i osobistym. Prawo do ochrony zdrowia związane jest bowiem z egzystencją człowieka w sensie biologicznym, aksjologicznym, metafizycznym itd. I w takiej perspektywie należałoby widzieć jego konstytucyjną legitymację. Celem pracy jest udzielenie odpowiedzi na szereg pytań, w tym też – jak należałoby rozumieć w sensie aksjologicznym i normatywnym relację prawo do ochrony zdrowia a prawo do ochrony życia – o godność człowieka. Jaka jest w związku z tym istota prawa z art. 68 ust. 1? Pytania te rodzą szereg wyzwań i dylematów prawnych i aksjologicznych. Odpowiedź utrudnia zróżnicowane podejście do Konstytucji RP oraz teza o nadmiernej relatywizacji prawa. W związku z tym wyżej wskazane wartości należałoby widzieć w tej samej aksjologicznej perspektywie. W artykule wykorzystana została głównie metoda formalno-dogmatyczna.
The article concerns an issue of exceptional importance. The basic thesis is the assumption that Article 68 of the Polish Constitution (especially Article 68 (1) of the Polish Constitution) has a normative character and is a subjective and individual right. The right to healthcare is related to human existence in the biological, axiological, metaphysical sense, etc. And it is the perspective that its constitutional legitimacy should be seen. The aim of the work is to answer a number of questions, including the one on human dignity, because this is how the relationship between the right to health protection and the right to life protection should be understood in the axiological and normative sense. As a consequence, what the essence of the right under Article 68 (1) is? These questions raise a number of legal and axiological challenges and dilemmas. The answer is hindered by the differentiated approach to the Polish Constitution and the thesis of excessive relativization of law. Therefore, the above-mentioned values should be seen in the same axiological perspective. In the article, the formal-dogmatic method was mainly used.
Artykuł dotyczy problematyki o wyjątkowym znaczeniu. Podstawową tezą jest założenie, że art. 68 Konstytucji RP (zwłaszcza art. 68 ust. 1) ma charakter normatywny oraz jest prawem podmiotowym i osobistym. Prawo do ochrony zdrowia związane jest bowiem z egzystencją człowieka w sensie biologicznym, aksjologicznym, metafizycznym itd. I w takiej perspektywie należałoby widzieć jego konstytucyjną legitymację. Celem pracy jest udzielenie odpowiedzi na szereg pytań, w tym też – jak należałoby rozumieć w sensie aksjologicznym i normatywnym relację prawo do ochrony zdrowia a prawo do ochrony życia – o godność człowieka. Jaka jest w związku z tym istota prawa z art. 68 ust. 1? Pytania te rodzą szereg wyzwań i dylematów prawnych i aksjologicznych. Odpowiedź utrudnia zróżnicowane podejście do Konstytucji RP oraz teza o nadmiernej relatywizacji prawa. W związku z tym wyżej wskazane wartości należałoby widzieć w tej samej aksjologicznej perspektywie. W artykule wykorzystana została głównie metoda formalno-dogmatyczna.
Dobro powszechne (w którym to pojęciu będzie się mieściło również bezpieczeństwo i porządek publiczny) będzie czasem wymagało ochrony kosztem wolności i praw człowieka i obywatela. O ile ingerencja będzie uzasadniona okolicznościami i prawnie dopuszczalna, można wprowadzić ograniczenie korzystania z wolności zgromadzeń. Może to jednak nastąpić w szczególnych okolicznościach, gdy za pośrednictwem innych środków nie da się zapewnić bezpieczeństwa i porządku publicznego. Co więcej, dolegliwości dla adresatów ograniczenia nie mogą być nadmierne, a samo ograniczenie nie może trwać dłużej niż jest to konieczne. Prawo do organizowania i przeprowadzania wszelkiego rodzaju zgromadzeń może być zawieszone zarówno w czasie stanu wojennego, jak i stanu wyjątkowego. Oba stany nadzwyczajne są wprowadzane ze względu na konieczność ochrony państwa, w tym przed zagrożeniami godzącymi w jego bezpieczeństwo.
The public good (which will also include public safety and public order) will sometimes require protection at the expense of human and civil rights and freedoms. As long as the interference is justified by the circumstances and is legally permissible, it is possible to restrict the freedom of assembly. This may, however, be done in special circumstances where safety and public order cannot be guaranteed using other measures. Moreover, the disadvantages for the addressees of the restriction must not be excessive, and the restriction itself must not last longer than necessary. The right to organise and hold assemblies of any kind may be suspended during both martial law and a state of emergency. Both are states of exception, imposed due to the need to protect the state, including against threats to its safety.
Dobro powszechne (w którym to pojęciu będzie się mieściło również bezpieczeństwo i porządek publiczny) będzie czasem wymagało ochrony kosztem wolności i praw człowieka i obywatela. O ile ingerencja będzie uzasadniona okolicznościami i prawnie dopuszczalna, można wprowadzić ograniczenie korzystania z wolności zgromadzeń. Może to jednak nastąpić w szczególnych okolicznościach, gdy za pośrednictwem innych środków nie da się zapewnić bezpieczeństwa i porządku publicznego. Co więcej, dolegliwości dla adresatów ograniczenia nie mogą być nadmierne, a samo ograniczenie nie może trwać dłużej niż jest to konieczne. Prawo do organizowania i przeprowadzania wszelkiego rodzaju zgromadzeń może być zawieszone zarówno w czasie stanu wojennego, jak i stanu wyjątkowego. Oba stany nadzwyczajne są wprowadzane ze względu na konieczność ochrony państwa, w tym przed zagrożeniami godzącymi w jego bezpieczeństwo.
W opracowaniu rozważany jest problem ograniczenia pracownikowi możliwości podejmowania dodatkowego zatrudnienia w świetle art. 261 Kodeksu pracy. Nowa regulacja prawna skłania do refleksji nie tylko na temat możliwości ograniczenia zasady wolności pracy poprzez wprowadzenie zakazu podejmowania przez pracownika działalności konkurencyjnej, lecz także postanowień umownych ograniczających możliwość podejmowania działalności niekonkurencyjnej. Omawiany w artykule przepis jest wynikiem wdrożenia dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1152 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie przejrzystych i przewidywalnych warunków pracy w Unii Europejskiej, ale sposób realizacji założeń tej dyrektywy daleko bardziej ogranicza autonomię woli stron, niż wynika to z dyrektywy.
The study considers the problem of limiting an employee’s ability to take up additional employment in the light of Article 261 of the Labor Code. The new legal regulation encourages reflection not only on the possibility of limiting the principle of freedom of work by introducing a prohibition on an employee’s undertaking competitive activities but also on contractual provisions limiting the possibility of undertaking non-competitive activities. The provision discussed in the study is the result of the implementation of Directive (EU) 2019/1152 of the European Parliament and of the Council of 20 June 2019 on transparent and predictable working conditions in the European Union, but the method of implementing the Directive’s assumptions limits the autonomy of will of the parties to a much greater extent than indicated from the Directive.
W opracowaniu rozważany jest problem ograniczenia pracownikowi możliwości podejmowania dodatkowego zatrudnienia w świetle art. 261 Kodeksu pracy. Nowa regulacja prawna skłania do refleksji nie tylko na temat możliwości ograniczenia zasady wolności pracy poprzez wprowadzenie zakazu podejmowania przez pracownika działalności konkurencyjnej, lecz także postanowień umownych ograniczających możliwość podejmowania działalności niekonkurencyjnej. Omawiany w artykule przepis jest wynikiem wdrożenia dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1152 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie przejrzystych i przewidywalnych warunków pracy w Unii Europejskiej, ale sposób realizacji założeń tej dyrektywy daleko bardziej ogranicza autonomię woli stron, niż wynika to z dyrektywy.
Celem opracowania jest rozpoznanie zbioru regulacji prawnych odnoszących się do realizacji trzech misji uniwersytetów publicznych, które łącznie ujmowane są w koncepcji uniwersytetu przedsiębiorczego. Zasadnicze pytanie, na jakie postanowiono odpowiedzieć, dotyczy tego, czy otoczenie prawne w Polsce sprzyja realizacji misji uniwersytetu przedsiębiorczego przez uniwersytety publiczne. Przeprowadzone prace badawcze dostarczyły argumentów, w świetle których stwierdzono, że obecnie uczelnie mogą realizować trzy misje, które są zbieżne z tymi, jakie konstytuuje współczesny model uniwersytetu przedsiębiorczego. Pozwala to zarazem stwierdzić brak przesłanek prawnych uniemożliwiających realizowanie trzech misji konstytuujących model przedsiębiorczego uniwersytetu publicznego, tj. kształcenia, prowadzenia badań naukowych i komercjalizowania wyników badań m.in. poprzez świadczenie usług badawczych, które transferowane są do społeczeństwa i gospodarki.
The aim of the study is to identify a collection of legal regulations relating to the implementation of three missions of public universities, which are collectively included in the concept of an entrepreneurial university. The fundamental question to be answered is whether the legal environment in Poland is favorable to the implementation of the mission of an entrepreneurial university by public universities. The conducted research provided arguments which led to the conclusion that currently universities can pursue three missions that are consistent with the ones constituted by the contemporary model of an entrepreneurial university. This also makes it possible to state that there are no legal grounds preventing the implementation of the three missions constituting the model of an entrepreneurial public university, i.e. education, conducting scientific research and commercializing research results by, among others, providing research services that are transferred to the society and the economy.
Celem opracowania jest rozpoznanie zbioru regulacji prawnych odnoszących się do realizacji trzech misji uniwersytetów publicznych, które łącznie ujmowane są w koncepcji uniwersytetu przedsiębiorczego. Zasadnicze pytanie, na jakie postanowiono odpowiedzieć, dotyczy tego, czy otoczenie prawne w Polsce sprzyja realizacji misji uniwersytetu przedsiębiorczego przez uniwersytety publiczne. Przeprowadzone prace badawcze dostarczyły argumentów, w świetle których stwierdzono, że obecnie uczelnie mogą realizować trzy misje, które są zbieżne z tymi, jakie konstytuuje współczesny model uniwersytetu przedsiębiorczego. Pozwala to zarazem stwierdzić brak przesłanek prawnych uniemożliwiających realizowanie trzech misji konstytuujących model przedsiębiorczego uniwersytetu publicznego, tj. kształcenia, prowadzenia badań naukowych i komercjalizowania wyników badań m.in. poprzez świadczenie usług badawczych, które transferowane są do społeczeństwa i gospodarki.
Przedmiotem artykułu jest analiza zagadnienia odpowiedzialności karnej skarbowej z tytułu nieprawidłowości w obszarze cen transferowych w celu udzielenia odpowiedzi na pytanie o praktyczne znaczenie dokumentacji cen transferowych w kontekście zabezpieczenia interesów Skarbu Państwa w świetle regulacji karnych skarbowych. W pierwszej części omówiono podstawowe pojęcia wprowadzające w tematykę cen transferowych oraz zagadnienie polityki cen transferowych w przedsiębiorstwie. W kolejnej wskazano i omówiono przestępstwa skarbowe odnoszące się do problematyki cen transferowych oraz dokonano analizy reguł ponoszenia odpowiedzialności karnej skarbowej w obszarze cen transferowych. W podsumowaniu zamieszczono wnioski dotyczące oceny praktycznego funkcjonowania w polskim porządku prawnym odpowiedzialności karnej skarbowej na gruncie cen transferowych, czyniąc spostrzeżenia co do jej wpływu na realizację interesów fiskalnych Skarbu Państwa.
The aim of the article is to analyze issues related to fiscal penal liability for inspections in the area of transfer pricing in order to obtain an answer to the question regarding the practical documentation of transfer pricing in the context of securing the interests of the State Treasury in the light of criminal fiscal inspections. The first part discusses the basic concepts introducing the subject of transfer pricing and the issue of transfer pricing policy in an enterprise. In the following part, fiscal offenses related to the transfer pricing issue were indicated and discussed, and the rules of incurring fiscal criminal liability in the area of transfer pricing were analyzed. In the conclusions, an assessment of the practical functioning of fiscal criminal liability in the Polish legal order on the basis of transfer pricing was made, making observations regarding its impact on the implementation of the fiscal interests of the State Treasury and the possibility of contributing to the prevention of the economic crisis.
Przedmiotem artykułu jest analiza zagadnienia odpowiedzialności karnej skarbowej z tytułu nieprawidłowości w obszarze cen transferowych w celu udzielenia odpowiedzi na pytanie o praktyczne znaczenie dokumentacji cen transferowych w kontekście zabezpieczenia interesów Skarbu Państwa w świetle regulacji karnych skarbowych. W pierwszej części omówiono podstawowe pojęcia wprowadzające w tematykę cen transferowych oraz zagadnienie polityki cen transferowych w przedsiębiorstwie. W kolejnej wskazano i omówiono przestępstwa skarbowe odnoszące się do problematyki cen transferowych oraz dokonano analizy reguł ponoszenia odpowiedzialności karnej skarbowej w obszarze cen transferowych. W podsumowaniu zamieszczono wnioski dotyczące oceny praktycznego funkcjonowania w polskim porządku prawnym odpowiedzialności karnej skarbowej na gruncie cen transferowych, czyniąc spostrzeżenia co do jej wpływu na realizację interesów fiskalnych Skarbu Państwa.
Koncepcja pluralizmu prawnego utożsamiana jest ze zjawiskiem multicentryzmu, policentryzmu oraz międzynarodowego dialogu zachodzącego między sądami. Jej popularność w przestrzeni europejskiej jest uzasadniana potrzebą konceptualizacji zmian dokonujących się w Europie w ramach toczącego się procesu integracji europejskiej. Prawo oraz wynikające z niego reguły rozpoznania, a także reguły kolizyjne, które współobowiązują i są współstosowane, co stanowi istotę definicji pluralizmu prawnego, mogą być narzędziami kształtującymi funkcjonowanie otoczenia regulującego działalność gospodarczą i funkcjonowanie społeczeństwa w warunkach kryzysu. W ramach europejskiej przestrzeni konstytucyjnej w dalszym ciągu obowiązuje wiele niespójnych reguł uznania. W razie rzeczywistej kolizji między krajową normą konstytucyjną a normą prawa unijnego państwa członkowskie starają się jednak dostosowywać swoje konstytucje do standardu normatywnego wyznaczonego przez Unię Europejską lub stosują wykładnię prounijną, uznając tym samym istnienie i obowiązywanie wieloskładnikowego, multicentrycznego systemu prawnego.
The concept of legal pluralism is associated with the phenomenon of multicentrism, polycentrism and international dialogue taking place between courts. Its popularity in the European context is justified by the need to conceptualize the changes occurring in Europe within the ongoing process of European integration. The law and the resulting rules of recognition, as well as the conflict rules that coexist and are jointly applied, which constitute the essence of the definition of legal pluralism, can be tools shaping the functioning of the regulatory environment for economic activity and the functioning of society in times of crisis. Within the European constitutional area, there are still a number of inconsistent rules of recognition. However, in the case of a real conflict between a national constitutional norm and a norm of EU law, Member States try to adapt their constitutions to the normative standard set by the European Union or applying a pro-EU interpretation, thereby recognizing the existence and binding nature of a multi-component, multicentric legal system.
Koncepcja pluralizmu prawnego utożsamiana jest ze zjawiskiem multicentryzmu, policentryzmu oraz międzynarodowego dialogu zachodzącego między sądami. Jej popularność w przestrzeni europejskiej jest uzasadniana potrzebą konceptualizacji zmian dokonujących się w Europie w ramach toczącego się procesu integracji europejskiej. Prawo oraz wynikające z niego reguły rozpoznania, a także reguły kolizyjne, które współobowiązują i są współstosowane, co stanowi istotę definicji pluralizmu prawnego, mogą być narzędziami kształtującymi funkcjonowanie otoczenia regulującego działalność gospodarczą i funkcjonowanie społeczeństwa w warunkach kryzysu. W ramach europejskiej przestrzeni konstytucyjnej w dalszym ciągu obowiązuje wiele niespójnych reguł uznania. W razie rzeczywistej kolizji między krajową normą konstytucyjną a normą prawa unijnego państwa członkowskie starają się jednak dostosowywać swoje konstytucje do standardu normatywnego wyznaczonego przez Unię Europejską lub stosują wykładnię prounijną, uznając tym samym istnienie i obowiązywanie wieloskładnikowego, multicentrycznego systemu prawnego.
Opracowanie stanowi próbę nakreślenia problematyki współczesnych ruchów migracyjnych. Poprzez ich analizę, która jest powiązana z bezpieczeństwem Rzeczypospolitej Polskiej, autorka chce podkreślić rolę migracji zewnętrznych, które stały się częścią porządku krajowego wielu państw. Szczególne znaczenie użytej terminologii oraz wyszczególnienie potencjalnych zagrożeń dla bezpieczeństwa i porządku prawnego ukazują trudność tematyczną podjętego zagadnienia badawczego.
The study is an attempt to outline the issue of contemporary migration flows. Through their analysis, which is related to the security of the Republic of Poland, the author wants to emphasise the role of external migration, which has become part of the national order of many countries. The particular significance of the terminology used and the specification of potential threats to security and legal order demonstrate the thematic difficulty of the undertaken research issue.
Opracowanie stanowi próbę nakreślenia problematyki współczesnych ruchów migracyjnych. Poprzez ich analizę, która jest powiązana z bezpieczeństwem Rzeczypospolitej Polskiej, autorka chce podkreślić rolę migracji zewnętrznych, które stały się częścią porządku krajowego wielu państw. Szczególne znaczenie użytej terminologii oraz wyszczególnienie potencjalnych zagrożeń dla bezpieczeństwa i porządku prawnego ukazują trudność tematyczną podjętego zagadnienia badawczego.
Samobójstwo stanowi przedmiot zainteresowania wielu dyscyplin naukowych, takich jak m.in. psychologia, nauki socjologiczne, nauki prawne, nauki teologiczne. Poważnym problemem społecznym jest narastająca liczba osób młodych, które w akcie desperacji, z powodu braku umiejętności radzenia sobie z problemami szkolnymi, rodzinnymi, przejawów wykluczenia z grupy rówieśniczej czy niskiej odporności na stres decydują się na odebranie sobie życia. Samobójstwo w tym aspekcie należy rozpatrywać jako poważny kryzys społeczny XXI w. W literaturze kryminologicznej jest ono postrzegane jako rodzaj dobrowolnej śmierci oraz akt przerwania ciągłości życia. Samobójstwo wśród młodzieży często poprzedza próba samobójcza, która jest „wołaniem o pomoc”, próbą zwrócenia na siebie uwagi, ale przede wszystkim aktem rozpaczy i buntu na rzeczywistość, z którą należy się zmierzyć. Czynniki ryzyka o charakterze suicydalnym wzajemnie się przenikają i uzupełniają. Należą do nich te mające związek z osobą suicydenta, jak również jego cechy osobowości, style poznawcze, uwarunkowania genetyczne czy biologiczne. Istotną rolę pełnią te, które są powiązane z najbliższym otoczeniem, rodziną, grupą społeczną i mediami. Celem artykułu jest charakterystyka zjawiska samobójstw w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem danych dotyczących dzieci i młodzieży w oparciu o dane statystyczne Policji. Ponadto autorzy próbują przybliżyć portret psychologiczny osoby decydującej się popełnić samobójstwo oraz zwrócić uwagę na czynniki ryzyka samobójstw wśród młodzieży.
Suicide is the subject of interest in many scientific disciplines, such as psychology, sociology, law, theology. A serious social problem is the growing number of young people who, in an act of desperation, lack of ability to cope with school and family problems, peer exclusion and low stress resistance, decide to take their own lives. Suicide in this aspect should be considered as a major social crisis of the 21st century. In criminological literature, it is seen as a type of voluntary death and an act of discontinuation of life. Suicide among young people is often preceded by a suicide attempt, which is a “call for help”, an attempt to draw attention to themselves, but above all an act of despair and rebellion against the reality they have to face. Suicidal risk factors intersect and complement each other. These include both those related to the suicidal person, as well as his or her personality traits, cognitive styles, genetic or biological conditions. An important role is played by those linked to the immediate environment, the family, the social group and the media. The aim of this article is to characterise the phenomenon of suicides in Poland with special attention to data on children and adolescents based on the statistics of the Police Headquarters. In addition, the authors attempt to provide a psychological portrait of the person who decides to commit suicide and to draw attention to suicide risk factors among adolescents.
Samobójstwo stanowi przedmiot zainteresowania wielu dyscyplin naukowych, takich jak m.in. psychologia, nauki socjologiczne, nauki prawne, nauki teologiczne. Poważnym problemem społecznym jest narastająca liczba osób młodych, które w akcie desperacji, z powodu braku umiejętności radzenia sobie z problemami szkolnymi, rodzinnymi, przejawów wykluczenia z grupy rówieśniczej czy niskiej odporności na stres decydują się na odebranie sobie życia. Samobójstwo w tym aspekcie należy rozpatrywać jako poważny kryzys społeczny XXI w. W literaturze kryminologicznej jest ono postrzegane jako rodzaj dobrowolnej śmierci oraz akt przerwania ciągłości życia. Samobójstwo wśród młodzieży często poprzedza próba samobójcza, która jest „wołaniem o pomoc”, próbą zwrócenia na siebie uwagi, ale przede wszystkim aktem rozpaczy i buntu na rzeczywistość, z którą należy się zmierzyć. Czynniki ryzyka o charakterze suicydalnym wzajemnie się przenikają i uzupełniają. Należą do nich te mające związek z osobą suicydenta, jak również jego cechy osobowości, style poznawcze, uwarunkowania genetyczne czy biologiczne. Istotną rolę pełnią te, które są powiązane z najbliższym otoczeniem, rodziną, grupą społeczną i mediami. Celem artykułu jest charakterystyka zjawiska samobójstw w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem danych dotyczących dzieci i młodzieży w oparciu o dane statystyczne Policji. Ponadto autorzy próbują przybliżyć portret psychologiczny osoby decydującej się popełnić samobójstwo oraz zwrócić uwagę na czynniki ryzyka samobójstw wśród młodzieży.
Pojęcie mitu jest bardzo rzadko używane w naukach prawnych. Kiedy się pojawia, dzieje się tak zazwyczaj w uproszczonych, popularnonaukowych publikacjach. Podstawowe, „klasyczne” ślady tego typu stanowią raczej ozdobę językową niż wyjaśnienia naukowe. Jednak w nauce prawa stosunkowo często mamy do czynienia z twierdzeniami czy zjawiskami niemającymi prostych ekwiwalentów fizycznych, materialnych. Otwiera się tym samym perspektywa mitoznawcza, wstęp do świata powinności, obowiązku, obietnicy. Celem artykułu jest przedstawienie i zdefiniowanie mitu w sposób umożliwiający jego wykorzystanie w historii prawa, bez odbiegania od jego tradycyjnego znaczenia ustalonego w religioznawstwie i antropologii społecznej. Autor uważa, że mit jest nieodłączną częścią definicji prawa, niektórych poglądów na prawo naturalne oraz pojęć sprawiedliwości i praw człowieka.
The notion of myth is used in legal science very rarely. When it appears, it usually happens in simplified, popular science publications. Basic, “classical” traces of such kind constitute rather linguistic ornaments than scientific explanations. However, in legal science we relatively often deal with statements or phenomena that do not have simple physical or material equivalents. This opens up a mythological perspective, an introduction to the world of duty, obligation, promise. The paper aims at presenting and defining myth in a way that allows one to use it in legal history without diverting its traditional meaning established in religious studies and social anthropology. The author believes that the myth is an inseparable part of the definition of law, certain views of natural law and notions of justice and human rights.
Pojęcie mitu jest bardzo rzadko używane w naukach prawnych. Kiedy się pojawia, dzieje się tak zazwyczaj w uproszczonych, popularnonaukowych publikacjach. Podstawowe, „klasyczne” ślady tego typu stanowią raczej ozdobę językową niż wyjaśnienia naukowe. Jednak w nauce prawa stosunkowo często mamy do czynienia z twierdzeniami czy zjawiskami niemającymi prostych ekwiwalentów fizycznych, materialnych. Otwiera się tym samym perspektywa mitoznawcza, wstęp do świata powinności, obowiązku, obietnicy. Celem artykułu jest przedstawienie i zdefiniowanie mitu w sposób umożliwiający jego wykorzystanie w historii prawa, bez odbiegania od jego tradycyjnego znaczenia ustalonego w religioznawstwie i antropologii społecznej. Autor uważa, że mit jest nieodłączną częścią definicji prawa, niektórych poglądów na prawo naturalne oraz pojęć sprawiedliwości i praw człowieka.
Artykuł dotyczy zasad udzielania dotacji celowych z budżetu jednostki samorządu terytorialnego na dofinansowanie kosztów inwestycji w ramach umów o partnerstwie publiczno-prywatnym. Omówiono m.in. zagadnienia wkładu własnego podmiotu publicznego, sposób klasyfikacji wydatków budżetowych, zasady udzielania dotacji celowych przez jednostki samorządu terytorialnego w ramach umów o partnerstwie publiczno-prywatnym oraz wybrane problemy związane z taką formą dofinansowania inwestycji.
The article concerns the principles of granting special-purpose subsidies from the budget of a local government unit for co-financing investment costs under public-private partnership agreements. The article discusses, among others, issues of own contribution of a public entity, the method of classification of budgetary expenses, the rules for granting special-purpose subsidies by local government units under public-private partnership agreements, and selected problems related to this form of investment co-financing.
Artykuł dotyczy zasad udzielania dotacji celowych z budżetu jednostki samorządu terytorialnego na dofinansowanie kosztów inwestycji w ramach umów o partnerstwie publiczno-prywatnym. Omówiono m.in. zagadnienia wkładu własnego podmiotu publicznego, sposób klasyfikacji wydatków budżetowych, zasady udzielania dotacji celowych przez jednostki samorządu terytorialnego w ramach umów o partnerstwie publiczno-prywatnym oraz wybrane problemy związane z taką formą dofinansowania inwestycji.
Artykuł stanowi analizę orzeczeń sądów administracyjnych, w których wskazuje się, że rozstrzygnięcie Ministra Sprawiedliwości w zakresie zniesienia klauzuli tajności przewidującej objęcie informacji zawartych w oświadczeniu majątkowym sędziego stanowi decyzję administracyjną. Zniesienia klauzuli tajności „zastrzeżone” w odniesieniu do złożonego przez sędziego oświadczenia majątkowego nie można traktować jako wykonywanego w ramach nadzoru administracyjnego Ministra Sprawiedliwości nad sądami. Nie jest to bowiem typowa pragmatyka służbowa, a sporny akt Ministra nie dotyczy sprawy z zakresu stosunku służbowego sędziego. Obowiązek złożenia przez sędziego oświadczenia majątkowego ma charakter publicznoprawny. Kompetencja Ministra nie jest formą realizowania przez Ministra uprawnień wobec sędziego wynikających z relacji przełożony–podwładny, tj. z podległości sędziego Ministrowi Sprawiedliwości. W związku z tym decyzja taka może zostać poddana sądowej kontroli ze względu na konstytucyjnie chronione wartości, których akt Ministra dotyczy.
The article is an analysis of the judgments of administrative courts, which indicate that the power of the Minister of Justice to abolish the secrecy clause providing for information contained in a judge’s asset declaration constitutes an administrative decision. The abolition of the “restricted” secrecy clause in relation to the declaration of assets submitted by a judge cannot be treated as being carried out as part of the administrative supervision of the Minister of Justice over the courts. This is not typical professional pragmatics and the disputed act of the Minister does not concern a matter relating to the judge’s service relationship. The judge’s obligation to submit a declaration of assets is of a public law nature. The Minister’s competence is not a form of exercising by the Minister rights towards a judge resulting from the relationship between a superior and a subordinate, i.e. from the judge’s subordination to the Minister of Justice. Therefore, such a decision may be subject to judicial review due to the constitutionally protected values covered by the Minister’s act.
Artykuł stanowi analizę orzeczeń sądów administracyjnych, w których wskazuje się, że rozstrzygnięcie Ministra Sprawiedliwości w zakresie zniesienia klauzuli tajności przewidującej objęcie informacji zawartych w oświadczeniu majątkowym sędziego stanowi decyzję administracyjną. Zniesienia klauzuli tajności „zastrzeżone” w odniesieniu do złożonego przez sędziego oświadczenia majątkowego nie można traktować jako wykonywanego w ramach nadzoru administracyjnego Ministra Sprawiedliwości nad sądami. Nie jest to bowiem typowa pragmatyka służbowa, a sporny akt Ministra nie dotyczy sprawy z zakresu stosunku służbowego sędziego. Obowiązek złożenia przez sędziego oświadczenia majątkowego ma charakter publicznoprawny. Kompetencja Ministra nie jest formą realizowania przez Ministra uprawnień wobec sędziego wynikających z relacji przełożony–podwładny, tj. z podległości sędziego Ministrowi Sprawiedliwości. W związku z tym decyzja taka może zostać poddana sądowej kontroli ze względu na konstytucyjnie chronione wartości, których akt Ministra dotyczy.
Spółka cywilna i wspólnicy spółki cywilnej, a także byli wspólnicy spółki cywilnej po jej rozwiązaniu w różnych dziedzinach prawa potrafią mieć odmienne statusy prawne. Prawo powinno chronić interesy osób czy podmiotów, na których wynik sprawy będzie miał wpływ. O ile na gruncie prawa cywilnego za chronione można uznać prawa byłych wspólników spółki cywilnej, o tyle z odmienną sytuacją mamy do czynienia na gruncie szeroko pojętego prawa gospodarczego na przykładzie prawa podatkowego. Mimo że wprost zostało wprowadzone gwarantujące byłym wspólnikom prawo do udziału w postępowaniu jako strona w przypadku, gdy przysługują im zwroty lub nadpłata od Skarbu Państwa z tytułu podatku od towarów i usług, to jednak w pozostałym zakresie – pomimo brzmienia art. 133 w zw. z art. 115 Ordynacji podatkowej oraz treści art. 25 w zw. z art. 26 w zw. z art. 32 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – judykatura byłym wspólnikom spółki cywilnej nie przyznaje statusu uczestnika na prawach strony postępowania ani nie uznaje ich interesu prawnego. Nie mają np. prawa kwestionowania decyzji wymiarowej podatku od towarów i usług w wymiarze merytorycznym. Przesądza to, że nie mogą kontrolować decyzji wymiarowej podatku, mimo iż ponoszą odpowiedzialność w świetle art. 115 Ordynacji podatkowej za zobowiązania podatkowe spółki cywilnej powstałe przed i w chwili jej rozwiązania. Ponadto przepisy prawa podatkowego nie przewidują expressis verbis następstwa prawnego byłych wspólników spółki w przypadku rozwiązania spółki cywilnej. Taka sytuacja jest nie do przyjęcia w zakresie, w jakim uniemożliwia i zamyka drogę odwoławczą czy drogę sądową do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy byłym wspólnikom, gwarantowaną przepisami Konstytucji RP.
A civil partnership company and partners of a civil partnership, as well as former partners of a civil partnership after its dissolution, may have different legal statuse in various areas of law. The law should protect the interests of persons and entities that will be affected by the outcome of the case. Under civil law, the rights of former partners of a civil partnership company can be considered as protected, but the situation is different on a ground of public economic law, using the example of tax law. Some provisions have been introduced in legal act guaranteeing former partners the right to participate in the proceedings as a party in the event that they are entitled to refunds or overpayments of VAT tax from the State Treasury. In other areas, despite the content of Article 133 in conjunction with Article 115 of the Tax Ordinance Act, as well as the content of Article 25 in conjunction with Article 26 in conjunction with Article 33 of the Law on Proceedings before Administrative Courts, the jurisprudence does not grant former partners of a civil partnership company the status of a participant with the rights of a party in the proceedings, nor does it recognize their legal interest. For example, they do not have the right to question the decision on the assessment of VAT tax on the substantive level. This means that they cannot control the tax assessment decision, even though they are liable under Article 115 of the Tax Ordinance for tax liabilities of a civil partnership company. Moreover, the provisions of tax law do not expressly provide for the legal succession of former partners in the event of dissolution of a civil partnership. Such a situation is unacceptable if it prevents and closes the appeal route and the court route to a fair and public consideration of the case for former partners of a civil company, guaranteed by the provisions of the Polish Constitution.
Spółka cywilna i wspólnicy spółki cywilnej, a także byli wspólnicy spółki cywilnej po jej rozwiązaniu w różnych dziedzinach prawa potrafią mieć odmienne statusy prawne. Prawo powinno chronić interesy osób czy podmiotów, na których wynik sprawy będzie miał wpływ. O ile na gruncie prawa cywilnego za chronione można uznać prawa byłych wspólników spółki cywilnej, o tyle z odmienną sytuacją mamy do czynienia na gruncie szeroko pojętego prawa gospodarczego na przykładzie prawa podatkowego. Mimo że wprost zostało wprowadzone gwarantujące byłym wspólnikom prawo do udziału w postępowaniu jako strona w przypadku, gdy przysługują im zwroty lub nadpłata od Skarbu Państwa z tytułu podatku od towarów i usług, to jednak w pozostałym zakresie – pomimo brzmienia art. 133 w zw. z art. 115 Ordynacji podatkowej oraz treści art. 25 w zw. z art. 26 w zw. z art. 32 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – judykatura byłym wspólnikom spółki cywilnej nie przyznaje statusu uczestnika na prawach strony postępowania ani nie uznaje ich interesu prawnego. Nie mają np. prawa kwestionowania decyzji wymiarowej podatku od towarów i usług w wymiarze merytorycznym. Przesądza to, że nie mogą kontrolować decyzji wymiarowej podatku, mimo iż ponoszą odpowiedzialność w świetle art. 115 Ordynacji podatkowej za zobowiązania podatkowe spółki cywilnej powstałe przed i w chwili jej rozwiązania. Ponadto przepisy prawa podatkowego nie przewidują expressis verbis następstwa prawnego byłych wspólników spółki w przypadku rozwiązania spółki cywilnej. Taka sytuacja jest nie do przyjęcia w zakresie, w jakim uniemożliwia i zamyka drogę odwoławczą czy drogę sądową do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy byłym wspólnikom, gwarantowaną przepisami Konstytucji RP.
Celem artykułu jest przybliżenie instrumentów mających zapewnić prawidłowość przygotowywania i przeprowadzania przetargów i innych postępowań o udzielenie zamówienia w świetle przepisów prawnokarnych. Przeprowadzono analizę dotychczasowej treści przepisu art. 305 Kodeksu karnego, penalizującego zachowania polegające na utrudnianiu lub udaremnianiu postępowań przetargowych, zwłaszcza w kontekście problemów interpretacyjnych odnoszących się do poszczególnych znamion tych czynów, co miało niewątpliwy wpływ na jego stosowanie w praktyce w zakresie wykrywania i ścigania tego typu przestępstw. Ponadto omówiono zmiany, jakie w treści przepisu art. 305 Kodeksu karnego nastąpiły w 2023 r., ze szczególnym uwzględnieniem motywów, jakie legły u ich podstaw, jak również oczekiwań w zakresie skutecznego i efektywnego stosowania tego przepisu w przyszłości.
The aim of the article is to present the instruments intended to ensure the correct preparation and conduct of tenders and other procurement procedures in the light of criminal law provisions. The author analyzes the current content of the provision of Article 305 of the Penal Code, penalizing behavior such as obstructing or disrupting tender procedures, especially in the context of issues relating to interpretation of the individual parts of these acts, which in turn had an undoubted impact on the provision’s application in practice, when it comes to the detection and prosecution of this type of crimes. In addition, the author discusses the changes in the provisions of Article 305 of the Penal Code, which took place in 2023, taking into account in particular the motives behind them, as well as the expectations regarding the effective and efficient application of this provision in the future.
Celem artykułu jest przybliżenie instrumentów mających zapewnić prawidłowość przygotowywania i przeprowadzania przetargów i innych postępowań o udzielenie zamówienia w świetle przepisów prawnokarnych. Przeprowadzono analizę dotychczasowej treści przepisu art. 305 Kodeksu karnego, penalizującego zachowania polegające na utrudnianiu lub udaremnianiu postępowań przetargowych, zwłaszcza w kontekście problemów interpretacyjnych odnoszących się do poszczególnych znamion tych czynów, co miało niewątpliwy wpływ na jego stosowanie w praktyce w zakresie wykrywania i ścigania tego typu przestępstw. Ponadto omówiono zmiany, jakie w treści przepisu art. 305 Kodeksu karnego nastąpiły w 2023 r., ze szczególnym uwzględnieniem motywów, jakie legły u ich podstaw, jak również oczekiwań w zakresie skutecznego i efektywnego stosowania tego przepisu w przyszłości.
W artykule zwrócono uwagę na problem braku regulacji dronów w polskim prawie lotniczym. Wskazano obszary użytkowania bezzałogowych statków powietrznych oraz możliwe rozwiązania problemów, które dotyczą dronów, a także konkretne postulaty de lege ferenda w obszarze dotyczących obsługi, wykorzystywania i użytkowania bezzałogowych statków powietrznych.
The article highlights the problem of the lack of drone regulations in Polish aviation law. The authors identify areas of use of unmanned aerial vehicles and propose possible solutions to problems related to drones. They also specify particular de lege ferenda postulates in the area concerning the operation, exploitation, and use of unmanned aerial vehicles.
W artykule zwrócono uwagę na problem braku regulacji dronów w polskim prawie lotniczym. Wskazano obszary użytkowania bezzałogowych statków powietrznych oraz możliwe rozwiązania problemów, które dotyczą dronów, a także konkretne postulaty de lege ferenda w obszarze dotyczących obsługi, wykorzystywania i użytkowania bezzałogowych statków powietrznych.
Pojęcie związku dwojga ludzi na przestrzeni lat w ustawodawstwie francuskim zaczęło się zmieniać. W latach 90. XX w. coraz więcej państw europejskich odpowiedziało stosownymi regulacjami na postulaty par jednopłciowych, które chciały zawierać formalne i akceptowane w świetle prawa związki. W tym czasie ustawodawstwo francuskie wskazywało, że pojęcie zarówno małżeństwa, jak i rodziny zarezerwowane jest dla par heteroseksualnych. Dostrzeżono jednak potrzebę legalizacji związków jednopłciowych, a odpowiedzią na potrzeby społeczne było stworzenie w 1999 r. cywilnego paktu solidarności (Pacte civil de solidarité, PACS). Pozwala on, aby osoby, które go zawarły, mogły po sobie dziedziczyć oraz wspólnie odpowiadać za swoje długi. Wprowadzenie paktu solidarności cywilnej zrodziło również pytanie, czym są związki pomiędzy dwiema osobami: umową czy formą instytucji.
The concept of a relationship between two people has begun to change over the years in French legislation. In the 1990s, more and more European countries responded with appropriate regulations to the demands of same-sex couples who wanted to enter into formal and legally accepted unions. At that time, French legislation indicated that both the concept of marriage and family were reserved for heterosexual couples. However, the need to legalize same-sex unions was noted, and the creation of the civil solidarity pact (Pacte civil de solidarité, PACS) in 1999 was a response to social needs. It allowed the persons who entered into it to inherit from each other and to be jointly responsible for their debts. The introduction of the civil solidarity pact has also raised the question of what a relationship between two people is: a contract or a form of institution.
Pojęcie związku dwojga ludzi na przestrzeni lat w ustawodawstwie francuskim zaczęło się zmieniać. W latach 90. XX w. coraz więcej państw europejskich odpowiedziało stosownymi regulacjami na postulaty par jednopłciowych, które chciały zawierać formalne i akceptowane w świetle prawa związki. W tym czasie ustawodawstwo francuskie wskazywało, że pojęcie zarówno małżeństwa, jak i rodziny zarezerwowane jest dla par heteroseksualnych. Dostrzeżono jednak potrzebę legalizacji związków jednopłciowych, a odpowiedzią na potrzeby społeczne było stworzenie w 1999 r. cywilnego paktu solidarności (Pacte civil de solidarité, PACS). Pozwala on, aby osoby, które go zawarły, mogły po sobie dziedziczyć oraz wspólnie odpowiadać za swoje długi. Wprowadzenie paktu solidarności cywilnej zrodziło również pytanie, czym są związki pomiędzy dwiema osobami: umową czy formą instytucji.
W artykule podjęto problematykę rozwiązań informatycznych wdrożonych do polskiego postępowania rejestrowego oraz ich znaczenia dla obrotu gospodarczego. Ukazano funkcjonowanie systemu teleinformatycznego (Portal Rejestrów Sądowych) w postępowaniu rejestrowym w zakresie rejestru przedsiębiorców prowadzonego przez Krajowy Rejestr Sądowy. Wprowadzone rozwiązania technologiczne usprawniły postępowanie rejestrowe, choć widoczne pozostają pewne mankamenty funkcjonalności systemu Portalu Rejestrów Sądowych, które wymagają jego udoskonalenia. Walorem cyfryzacji postępowania rejestrowego jest sprawny dostęp do akt rejestrowych oraz dokumentów finansowych podmiotu wpisanego do Krajowego Rejestru Sądowego, co stanowi przejaw zasady jawności postępowania rejestrowego oraz usprawnia obrót gospodarczy. Przeprowadzona analiza prowadzi do wniosku, że wdrożone rozwiązania stanowią słuszny kierunek reformatorski, który wymaga jeszcze doprecyzowania.
The article deals with the issues related to IT solutions implemented in the Polish registration procedure and their importance for economic transactions. The functioning of the IT system (Court Registers Portal) in the registration proceedings regarding the register of entrepreneurs kept by the National Court Register was shown. The introduced technological solutions have improved the registration procedure, although some functional shortcomings of the Court Registers Portal system remain visible and require its improvement. The advantage of digitization of the registration procedure is efficient access to registration files and financial documents of an entity entered in the National Court Register, which is a manifestation of the principle of openness of the registration procedure and improves business transactions. The analysis conducted leads to the conclusion that the implemented solutions constitute the right reform direction, which still requires further clarification.
W artykule podjęto problematykę rozwiązań informatycznych wdrożonych do polskiego postępowania rejestrowego oraz ich znaczenia dla obrotu gospodarczego. Ukazano funkcjonowanie systemu teleinformatycznego (Portal Rejestrów Sądowych) w postępowaniu rejestrowym w zakresie rejestru przedsiębiorców prowadzonego przez Krajowy Rejestr Sądowy. Wprowadzone rozwiązania technologiczne usprawniły postępowanie rejestrowe, choć widoczne pozostają pewne mankamenty funkcjonalności systemu Portalu Rejestrów Sądowych, które wymagają jego udoskonalenia. Walorem cyfryzacji postępowania rejestrowego jest sprawny dostęp do akt rejestrowych oraz dokumentów finansowych podmiotu wpisanego do Krajowego Rejestru Sądowego, co stanowi przejaw zasady jawności postępowania rejestrowego oraz usprawnia obrót gospodarczy. Przeprowadzona analiza prowadzi do wniosku, że wdrożone rozwiązania stanowią słuszny kierunek reformatorski, który wymaga jeszcze doprecyzowania.
Nasilające się zjawisko nieterminowego regulowania należności, a także stosowania w umowach wydłużonych terminów zapłaty skłoniło ustawodawcę do poszukiwania bardziej radykalnych rozwiązań niż uregulowane w ustawie o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych prywatnoprawne instrumenty mające na celu ograniczenie zatorów płatniczych. Od 2020 r. cel ten ma być realizowany za pomocą administracyjnych kar pieniężnych za nadmierne opóźnienia w spełnianiu świadczeń pieniężnych, wymierzanych przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Upływ 3,5 roku od momentu wejścia w życie nowelizacji ustawy umożliwia ocenę funkcjonowania nowej regulacji. Celem artykułu było ustalenie, czy prawna regulacja administracyjnych kar pieniężnych jest skuteczna, tj. czy wpłynęła na ograniczenie zatorów płatniczych, a tym samym czy może być uznana za jedną ze skutecznych metod zwalczania kryzysu gospodarczego. Wyjaśnienie problemu badawczego nastąpiło w oparciu o analizę danych statystycznych dotyczących terminowości wykonywania zobowiązań pieniężnych przez przedsiębiorców, analizę dotychczas wydanych decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz informacji pozyskanych od przedsiębiorców. Badania te pozwoliły na wyciągnięcie wniosku, że opisywana regulacja nie przyczyniła się do ograniczenia zatorów płatniczych, ale można się spodziewać poprawy tej sytuacji, gdy postępowania przed Prezesem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów będą mogły być prowadzone na podstawie przepisów znowelizowanych w 2022 r. Nie wydaje się natomiast możliwe, by administracyjne kary pieniężne za nadmierne opóźnienia w spełnianiu świadczeń pieniężnych stanowiły skuteczne narzędzie zwalczania kryzysu gospodarczego.
The increasing phenomenon of delayed payment of obligations and the use of extended payment terms in contracts prompted the legislator to seek more radical solutions than those stipulated in the Act on countering excessive delays in commercial transactions, in the form of private law instruments aimed at reducing payment backlogs. Since 2020, this goal has been pursued through the imposition of administrative fines for excessive delays in fulfilling monetary obligations by the President of the Office of Competition and Consumer Protection. The passage of 3.5 years since the enactment of the amendment to the law allows for an assessment of the functioning of the new regulation. The purpose of the article was to determine whether the legal regulation of administrative fines is effective, i.e. whether it has contributed to reducing payment backlogs and, therefore, whether it can be considered one of the effective methods for combating the economic crisis. The research problem was explained based on the analysis of statistical data concerning the timeliness of financial commitments by entrepreneurs, the analysis of decisions issued by the President of the Office of Competition and Consumer Protection, and information obtained from entrepreneurs. These studies led to the conclusion that the described regulation did not contribute to reducing payment backlogs; however, an improvement in this situation can be expected when proceedings before the President of the Office of Competition and Consumer Protection can be conducted based on the amended provisions in 2022. It does not seem possible, though, for administrative fines for excessive delays in fulfilling monetary obligations to be an effective tool for combating an economic crisis.
Nasilające się zjawisko nieterminowego regulowania należności, a także stosowania w umowach wydłużonych terminów zapłaty skłoniło ustawodawcę do poszukiwania bardziej radykalnych rozwiązań niż uregulowane w ustawie o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych prywatnoprawne instrumenty mające na celu ograniczenie zatorów płatniczych. Od 2020 r. cel ten ma być realizowany za pomocą administracyjnych kar pieniężnych za nadmierne opóźnienia w spełnianiu świadczeń pieniężnych, wymierzanych przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Upływ 3,5 roku od momentu wejścia w życie nowelizacji ustawy umożliwia ocenę funkcjonowania nowej regulacji. Celem artykułu było ustalenie, czy prawna regulacja administracyjnych kar pieniężnych jest skuteczna, tj. czy wpłynęła na ograniczenie zatorów płatniczych, a tym samym czy może być uznana za jedną ze skutecznych metod zwalczania kryzysu gospodarczego. Wyjaśnienie problemu badawczego nastąpiło w oparciu o analizę danych statystycznych dotyczących terminowości wykonywania zobowiązań pieniężnych przez przedsiębiorców, analizę dotychczas wydanych decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz informacji pozyskanych od przedsiębiorców. Badania te pozwoliły na wyciągnięcie wniosku, że opisywana regulacja nie przyczyniła się do ograniczenia zatorów płatniczych, ale można się spodziewać poprawy tej sytuacji, gdy postępowania przed Prezesem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów będą mogły być prowadzone na podstawie przepisów znowelizowanych w 2022 r. Nie wydaje się natomiast możliwe, by administracyjne kary pieniężne za nadmierne opóźnienia w spełnianiu świadczeń pieniężnych stanowiły skuteczne narzędzie zwalczania kryzysu gospodarczego.
W opracowaniu przedstawiono podstawowe założenia nowego rozwiązania ustawowego w zakresie ratownictwa medycznego i samorządu zawodowego ratowników medycznych wraz z analogiami do dotychczasowej ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym przy zastosowaniu metody naukowej opisowo-dogmatycznej wraz z wnioskami i postulatami końcowymi. Wykazano, że już na początku obowiązywania nowej ustawy o zawodzie ratownika medycznego i samorządzie ratowników medycznych pojawiają się postulaty oraz określona krytyka. Niemniej jako całokształt rozwiązań prawnych w początkowej wersji można ocenić nowy akt prawny jako zadowalający. Na ile będzie to udany akt prawny, to zależy od rezultatu prac w zakresie wyeliminowania ewentualnych sprzeczności pomiędzy nową ustawą a ustawą o Państwowym Ratownictwie Medycznym. Analiza w tym zakresie powinna zostać wdrożona niezwłocznie.
The study presents the basic assumptions of the new statutory solution for the paramedic profession and the paramedic self-government together with analogies of the existing State Emergency Medical Services Act, using the scientific descriptive-dogmatic method, together with conclusions and final postulates. It has been shown that already at the beginning of the new Act on the profession of paramedic and the self-government of paramedics there are postulates and certain criticisms. Nevertheless, as a whole, the legal solutions in the initial version can be assessed as satisfactory. How successful this legal act will be, depends on the outcome of work on eliminating possible contradictions between the new act and the State Emergency Medical Services Act. Analysis in this area should be implemented without delay in this regard.
W opracowaniu przedstawiono podstawowe założenia nowego rozwiązania ustawowego w zakresie ratownictwa medycznego i samorządu zawodowego ratowników medycznych wraz z analogiami do dotychczasowej ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym przy zastosowaniu metody naukowej opisowo-dogmatycznej wraz z wnioskami i postulatami końcowymi. Wykazano, że już na początku obowiązywania nowej ustawy o zawodzie ratownika medycznego i samorządzie ratowników medycznych pojawiają się postulaty oraz określona krytyka. Niemniej jako całokształt rozwiązań prawnych w początkowej wersji można ocenić nowy akt prawny jako zadowalający. Na ile będzie to udany akt prawny, to zależy od rezultatu prac w zakresie wyeliminowania ewentualnych sprzeczności pomiędzy nową ustawą a ustawą o Państwowym Ratownictwie Medycznym. Analiza w tym zakresie powinna zostać wdrożona niezwłocznie.
Romaniści raczej rzadko odchodzili od swojego głównego nurtu badawczego na rzecz badań nad współczesnym im prawem, zwłaszcza nad prawem karnym. Taki wyjątek stanowiły głosy, które na temat prawa czasu II wojny światowej zabrali dwaj znani polscy romaniści. Pierwszym z nich był Rafał Taubenschlag – słynny polski romanista i papirolog, przebywający w latach 1940–1947 w Nowym Jorku. Opublikował tam w 1945 r. artykuł Obrona przez powołanie się na rozkaz przełożonego. Taubenschlag wywodził w nim, że żołnierze armii niemieckiej pod żadnym warunkiem nie mogą się powoływać na rozkaz przełożonych dla usprawiedliwienia swojego udziału w mordowaniu niewinnej ludności cywilnej czy w popełnianiu nieludzkich okrucieństw, jak torturowanie i zabijanie kobiet i dzieci, zasłaniając się tym, że uważali te rozkazy za legalne i że ich przełożeni nie zamierzali przez te czyny popełniać zbrodni. Żołnierze ci, jak podkreślał, nie byli zobowiązani słuchać takich rozkazów, a jeżeli to uczynili, to na własne ryzyko i muszą za to odpowiadać, skoro te haniebne czyny nie podlegają pod kategorię obowiązków wojskowych. Argumentacja Taubenschlaga została wykorzystana w procesach norymberskich przez oskarżyciela z ramienia USA w Międzynarodowym Trybunale Wojskowym w Norymberdze – Roberta H. Jacksona. Drugim z polskich romanistów był Kazimierz Kolańczyk z Uniwersytetu Poznańskiego, który w związku ze swoją działalnością w Instytucie Zachodnim w Poznaniu opublikował w 1946 r. artykuł Ustawodawstwo niemieckie narzędziem zbrodni. Dowodził w nim, opierając się na licznych przykładach, że niemieckie przepisy prawne wdrażane na ziemiach polskich w czasie II wojny światowej nie były przejawem prawa, lecz bezprawia.
Roman law scholars seldom leave the subject of their field of interest for contemporary law research studies, especially not for criminal law. Exceptional were views on law in times of World War II expressed by two famous Polish Romanists. The first of them was Rafał Taubenschlag – a famous Polish Romanist and papyrologist who lived in New York over the period 1940–1947. He published there in 1945 a paper Plea of Superior Order. Taubenschlag in his paper argued that the members of the German army could by no means plead obedience to superior orders as justification for their participation in the massacre of unoffending civilians, in the exercise of inhuman cruelties such as torturing and slaughtering of women and children, on the grounds that they regarded those orders as legal and that their superiors did not intend to commit a crime by these acts. They were not bound to obey such orders – he emphasized, and if they did, they did so at their own risk and must be held responsible, as such outrageous acts could not be considered as falling under the heading of military duty. Taubenschlag’s argumentation was used in the Nuremberg trials by Robert H. Jackson – the Chief United States Prosecutor at the International War Crimes Tribunal in Nuremberg. The other Polish Romanist was Kazimierz Kolańczyk from the University of Poznań, who published, due to his activity in the Institute for Western Affairs in Poznań, a paper German Legislation as a Crime Weapon. In this paper, based on numerous examples, he emphasized that German legislation imposed on Polish territories during World War II was not a manifestation of law but lawlessness and injustice.
Romaniści raczej rzadko odchodzili od swojego głównego nurtu badawczego na rzecz badań nad współczesnym im prawem, zwłaszcza nad prawem karnym. Taki wyjątek stanowiły głosy, które na temat prawa czasu II wojny światowej zabrali dwaj znani polscy romaniści. Pierwszym z nich był Rafał Taubenschlag – słynny polski romanista i papirolog, przebywający w latach 1940–1947 w Nowym Jorku. Opublikował tam w 1945 r. artykuł Obrona przez powołanie się na rozkaz przełożonego. Taubenschlag wywodził w nim, że żołnierze armii niemieckiej pod żadnym warunkiem nie mogą się powoływać na rozkaz przełożonych dla usprawiedliwienia swojego udziału w mordowaniu niewinnej ludności cywilnej czy w popełnianiu nieludzkich okrucieństw, jak torturowanie i zabijanie kobiet i dzieci, zasłaniając się tym, że uważali te rozkazy za legalne i że ich przełożeni nie zamierzali przez te czyny popełniać zbrodni. Żołnierze ci, jak podkreślał, nie byli zobowiązani słuchać takich rozkazów, a jeżeli to uczynili, to na własne ryzyko i muszą za to odpowiadać, skoro te haniebne czyny nie podlegają pod kategorię obowiązków wojskowych. Argumentacja Taubenschlaga została wykorzystana w procesach norymberskich przez oskarżyciela z ramienia USA w Międzynarodowym Trybunale Wojskowym w Norymberdze – Roberta H. Jacksona. Drugim z polskich romanistów był Kazimierz Kolańczyk z Uniwersytetu Poznańskiego, który w związku ze swoją działalnością w Instytucie Zachodnim w Poznaniu opublikował w 1946 r. artykuł Ustawodawstwo niemieckie narzędziem zbrodni. Dowodził w nim, opierając się na licznych przykładach, że niemieckie przepisy prawne wdrażane na ziemiach polskich w czasie II wojny światowej nie były przejawem prawa, lecz bezprawia.
Współcześnie coraz częściej wykorzystujemy numery tablic rejestracyjnych, dokonując np. parkowania w strefach płatnego parkowania czy posługując się nagraniami z prywatnych kamer samochodowych. Przetwarzanie numerów rejestracyjnych może mieć istotne znaczenie dla praw i wolności każdego obywatela, w związku z tym niezbędne jest jednoznaczne określenie, czy numery tablic rejestracyjnych należy zakwalifikować do katalogu danych osobowych. Kwestia ta jest odmiennie interpretowana przez orzecznictwo sądów polskich oraz przez Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Spór ten sprowadza się do ustalenia, czy dysponując wyłącznie numerem tablicy rejestracyjnej, można zidentyfikować daną osobę. Sądy administracyjne co do zasady wskazują, że w przypadku tablic rejestracyjnych nie mamy do czynienia z danymi osobowymi z uwagi na fakt, że numery rejestracyjne identyfikują dany pojazd, a nie osobę. Przeciwnego zdania jest Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych, w ocenie którego za pomocą identyfikacji pośredniej jest możliwe ustalenie właściciela samochodu wyłącznie za pomocą numerów tablic rejestracyjnych.
Nowadays we use vehicle registration plate numbers increasingly frequently, e.g. for parking in paid parking zones or when using recordings from private on-board cameras. The processing of registration numbers can have a significant impact on the rights and freedoms of every citizen; therefore, it is essential to unambiguously determine whether vehicle registration plate numbers ought to be classified as personal data. This issue is varyingly interpreted by the case law of Polish courts and by the President of the Office for Personal Data Protection. This debate boils down to the question of whether we are able to identify a given individual based solely on a vehicle registration plate number. Administrative courts, as a rule, state that registration plates do not constitute personal data due to the fact that registration numbers identify a vehicle, not an individual. However, the President of the Office for Personal Data Protection is of a contrasting opinion, believing that indirect identification allows us to determine the owner of a vehicle based solely on the registration plate number.
Współcześnie coraz częściej wykorzystujemy numery tablic rejestracyjnych, dokonując np. parkowania w strefach płatnego parkowania czy posługując się nagraniami z prywatnych kamer samochodowych. Przetwarzanie numerów rejestracyjnych może mieć istotne znaczenie dla praw i wolności każdego obywatela, w związku z tym niezbędne jest jednoznaczne określenie, czy numery tablic rejestracyjnych należy zakwalifikować do katalogu danych osobowych. Kwestia ta jest odmiennie interpretowana przez orzecznictwo sądów polskich oraz przez Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Spór ten sprowadza się do ustalenia, czy dysponując wyłącznie numerem tablicy rejestracyjnej, można zidentyfikować daną osobę. Sądy administracyjne co do zasady wskazują, że w przypadku tablic rejestracyjnych nie mamy do czynienia z danymi osobowymi z uwagi na fakt, że numery rejestracyjne identyfikują dany pojazd, a nie osobę. Przeciwnego zdania jest Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych, w ocenie którego za pomocą identyfikacji pośredniej jest możliwe ustalenie właściciela samochodu wyłącznie za pomocą numerów tablic rejestracyjnych.
Tematem artykułu jest służba w obcej armii i związane z nią podstawy faktyczne przestępstw werbowania do wojska i służby w armii wroga (zdrada wojskowa). Przestępstwa te zostały uregulowane w czechosłowackim prawie międzywojennym przez prawo recypowane z Austro-Węgier. W artykule przedstawiono problematykę z perspektywy prawa obowiązującego na obszarze współczesnej Republiki Czeskiej, a więc regulacji prawnej recypowanej z regionu Przedlitawia. Wymienione przestępstwa były regulowane zarówno przez prawo karne wojskowe, jak i przez prawo karne cywilne. Recypowana regulacja prawna była stopniowo uzupełniana i zmieniana oraz częściowo została ujednolicona przepisami czechosłowackimi, w szczególności ustawą o ochronie republiki z 1923 r. i ustawą poborową z 1927 r. Na końcu artykułu poruszono zagadnienie związanych z nią powojennych amnestii oraz ścigania osób w związku z ich służbą w hiszpańskiej wojnie domowej lub organizacją wyjazdów na taką służbę.
The topic of the article is service in a foreign army and the related factual basis of criminal offences of military recruitment into and service in an enemy army (military treason). These offences were regulated in Czechoslovak interwar law by the adopted Austrian-Hungarian law. The article presents the issue from the perspective of the law applicable in the territory of the Czech Republic today. Thus, it deals with the legal regulation adopted from Cisleithania. The offences in question were regulated by both military and civil criminal law. The original legislation was gradually supplemented, amended and partially unified by Czechoslovak legislation, in particular the Act on the Protection of the Republic of 1923 and the Conscription Act of 1927. The final part of the article outlines the issue of related post-war amnesties and the criminal prosecution of persons in connection with their service in the Spanish Civil War or with the organisation of their departure for such service.
Tematem artykułu jest służba w obcej armii i związane z nią podstawy faktyczne przestępstw werbowania do wojska i służby w armii wroga (zdrada wojskowa). Przestępstwa te zostały uregulowane w czechosłowackim prawie międzywojennym przez prawo recypowane z Austro-Węgier. W artykule przedstawiono problematykę z perspektywy prawa obowiązującego na obszarze współczesnej Republiki Czeskiej, a więc regulacji prawnej recypowanej z regionu Przedlitawia. Wymienione przestępstwa były regulowane zarówno przez prawo karne wojskowe, jak i przez prawo karne cywilne. Recypowana regulacja prawna była stopniowo uzupełniana i zmieniana oraz częściowo została ujednolicona przepisami czechosłowackimi, w szczególności ustawą o ochronie republiki z 1923 r. i ustawą poborową z 1927 r. Na końcu artykułu poruszono zagadnienie związanych z nią powojennych amnestii oraz ścigania osób w związku z ich służbą w hiszpańskiej wojnie domowej lub organizacją wyjazdów na taką służbę.
W artykule analizie poddano zagadnienie prawa pacjenta do osobistego kontaktu z innymi osobami (tzw. prawo do odwiedzin), a w szczególności zwrócono uwagę na dopuszczalne ograniczenia tego prawa, łącznie z wprowadzeniem zakazu odwiedzin. Zgodnie z art. 5 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta kierownik podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych lub upoważniony przez niego lekarz może ograniczyć korzystanie z prawa do kontaktu osobistego z innymi osobami w przypadku wystąpienia zagrożenia epidemicznego, ze względu na bezpieczeństwo zdrowotne pacjentów, a także z uwagi na możliwości organizacyjne podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych. Literalne brzmienie tego przepisu wskazuje, że dopuszczalne jest tylko wprowadzenie ograniczeń w prawie do odwiedzin, a nie bezwzględnego zakazu odwiedzin. Jak się jednak wydaje, w przypadku szczególnie istotnego zagrożenia dla życia i zdrowia osób odwiedzających, pacjentów bądź personelu podmiotu leczniczego może być jednak dopuszczalne wprowadzenie zakazu odwiedzin, również na mocy odrębnych przepisów.
The article analyzes the issue of the patient’s right to personal contact with others (so-called visitation privilege), and particular attention is paid to permissible limitations of this right, including a ban on visitors. Under Article 5 of the Act on patient’s rights and Patient’s Rights Ombudsman, a head of any entity providing health care services or a physician authorized by him/her may limit the patient’s right to personal contact with other persons in the event of an epidemic threat in order to safeguard the health safety of patients. The organizational capacities of a health care provider must also be taken into consideration. The literal meaning of the above provision implies that only the limitations on visitation privileges may be introduced but not an absolute ban on visitors. However, as it seems, in the case of a significant threat to the life and health of visitors, patients or staff of a health care provider, it may be allowed to ban any visits, also under separate regulations.
W artykule analizie poddano zagadnienie prawa pacjenta do osobistego kontaktu z innymi osobami (tzw. prawo do odwiedzin), a w szczególności zwrócono uwagę na dopuszczalne ograniczenia tego prawa, łącznie z wprowadzeniem zakazu odwiedzin. Zgodnie z art. 5 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta kierownik podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych lub upoważniony przez niego lekarz może ograniczyć korzystanie z prawa do kontaktu osobistego z innymi osobami w przypadku wystąpienia zagrożenia epidemicznego, ze względu na bezpieczeństwo zdrowotne pacjentów, a także z uwagi na możliwości organizacyjne podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych. Literalne brzmienie tego przepisu wskazuje, że dopuszczalne jest tylko wprowadzenie ograniczeń w prawie do odwiedzin, a nie bezwzględnego zakazu odwiedzin. Jak się jednak wydaje, w przypadku szczególnie istotnego zagrożenia dla życia i zdrowia osób odwiedzających, pacjentów bądź personelu podmiotu leczniczego może być jednak dopuszczalne wprowadzenie zakazu odwiedzin, również na mocy odrębnych przepisów.
W latach 1946–1950 sądy grodzkie w Polsce uznawały za zmarłego lub stwierdzały zgon osób zaginionych i zmarłych w czasie II wojny światowej w wielkiej skali. Podstawą tych orzeczeń był przede wszystkim dekret z dnia 29 sierpnia 1945 r. – Prawo osobowe, powstały w wyniku wielkiego procesu unifikacji prawa cywilnego w Polsce. Dekret miał za zadanie uregulowanie stanu cywilnego i majątkowego ludności w związku z wojennymi stratami osobowymi. W Sądzie Grodzkim w Białymstoku postępowania takie dotyczyły 2278 osób. Większość z nich była cywilnymi ofiarami wojny, co uzmysławia charakter II wojny światowej. Około połowa postępowań dotyczyła ludności żydowskiej, gdyż ponad 90% Żydów uległo zagładzie w ramach Holokaustu. Zachowane akta spraw sądowych są bardzo ważnym źródłem historycznym do dziejów wojny w powiecie białostockim. W artykule przedstawiono postępowanie sądowe w sprawie uznania za zmarłego Józefa Ostruszki, ostatniego prezesa Sądu Okręgowego w Białymstoku przed wojną. Został on wywieziony przez Sowietów do Republiki Komi i tam zmarł z wycieńczenia. Postępowanie odbywało się na wniosek jego żony, która przeżyła wojnę. Józef Ostruszka był jednym z kilkunastu sądowników białostockich, którzy stracili życie w czasie wojny. Ich losy wymagają dalszych badań.
Between 1946 and 1950, municipal courts in Poland declared dead or pronounced dead persons missing and died during World War II on a large scale. The basis for these rulings was primarily the 1945 Law on Persons Decree, created as a result of the great unification process of civil law in Poland. The decree was intended to regulate the civil and property status of the population in connection with wartime personal losses. In the Bialystok Municipal Court, such proceedings involved 2,278 people. Most of them were civilian victims of the war, which makes clear the nature of World War II. About half of the proceedings concerned the Jewish population, as more than 90% of Bialystok Jews were exterminated in the Holocaust. The preserved court case files are a very important historical source for the history of the war in Bialystok County. The article presents court proceedings in the case of Jozef Ostruszka, the last president of the Bialystok District Court before the war, being declared dead. He was deported by the Soviets to the Komi Republic and died of exhaustion there. The proceedings were held at the request of his wife, who survived the war. Jozef Ostruszka was one of more than a dozen Bialystok courts officers who lost their lives during the war. Their fate requires further research.
W latach 1946–1950 sądy grodzkie w Polsce uznawały za zmarłego lub stwierdzały zgon osób zaginionych i zmarłych w czasie II wojny światowej w wielkiej skali. Podstawą tych orzeczeń był przede wszystkim dekret z dnia 29 sierpnia 1945 r. – Prawo osobowe, powstały w wyniku wielkiego procesu unifikacji prawa cywilnego w Polsce. Dekret miał za zadanie uregulowanie stanu cywilnego i majątkowego ludności w związku z wojennymi stratami osobowymi. W Sądzie Grodzkim w Białymstoku postępowania takie dotyczyły 2278 osób. Większość z nich była cywilnymi ofiarami wojny, co uzmysławia charakter II wojny światowej. Około połowa postępowań dotyczyła ludności żydowskiej, gdyż ponad 90% Żydów uległo zagładzie w ramach Holokaustu. Zachowane akta spraw sądowych są bardzo ważnym źródłem historycznym do dziejów wojny w powiecie białostockim. W artykule przedstawiono postępowanie sądowe w sprawie uznania za zmarłego Józefa Ostruszki, ostatniego prezesa Sądu Okręgowego w Białymstoku przed wojną. Został on wywieziony przez Sowietów do Republiki Komi i tam zmarł z wycieńczenia. Postępowanie odbywało się na wniosek jego żony, która przeżyła wojnę. Józef Ostruszka był jednym z kilkunastu sądowników białostockich, którzy stracili życie w czasie wojny. Ich losy wymagają dalszych badań.
W artykule omówione zostało prawo pacjenta do korzystania ze świadczeń zdrowotnych w kontekście przypadków odmowy udzielenia świadczenia zdrowotnego przez lekarza. Na początku ukazano prawo pacjenta do otrzymania świadczeń zdrowotnych, które jest podstawowym prawem przysługującym każdemu pacjentowi. W dalszej kolejności przedstawiono nałożony na lekarzy obowiązek udzielenia pomocy w każdej sytuacji nagłej i niespodziewanej, w której zwłoka w udzieleniu pomocy mogłaby przyczynić się do utraty życia lub wystąpienia ciężkiego uszczerbku na zdrowiu pacjenta. W razie wystąpienia takiej sytuacji lekarz nie może odmówić pacjentowi udzielenia pomocy. Z obowiązkiem udzielania pomocy przez lekarzy w stanach nagłych koresponduje przyznane każdemu pacjentowi prawo do natychmiastowego udzielenia świadczeń zdrowotnych w sytuacji zagrożenia zdrowia lub życia. Poza wspomnianymi przypadkami lekarz ma prawo do odmowy leczenia pacjenta oraz do odmowy udzielenia pacjentowi świadczenia zdrowotnego, które nie jest zgodne z jego sumieniem. Z tego względu w artykule omówiono przesłanki dopuszczalności skorzystania przez lekarza z przysługujących mu praw w kontekście konieczności jednoczesnego zapewnienia jak najszerszej ochrony praw pacjentów.
This article discusses the patient’s right to receive health services in the context of cases where a doctor refuses to provide health services. At the outset, the patient’s right to receive health services, which is a fundamental right to which every patient is entitled, was presented. This is followed by a presentation of the duty imposed on doctors to provide assistance in any sudden and unexpected situation where a delay in providing assistance could contribute to the loss of life or the occurrence of serious damage to the patient’s health. If such a situation arises, the doctor may not refuse to assist the patient. The duty of doctors to provide assistance in emergencies corresponds to the right granted to every patient to receive immediate medical treatment in a situation where health or life is at risk. However, in addition to these cases, a doctor has the right to refuse to treat a patient and to contract to provide a patient with a health service that is not in accordance with his or her conscience. For this reason, the article discusses the prerequisites for the admissibility of a doctor’s exercise of his or her rights in the context of the need to simultaneously ensure the widest possible protection of patients’ rights.
W artykule omówione zostało prawo pacjenta do korzystania ze świadczeń zdrowotnych w kontekście przypadków odmowy udzielenia świadczenia zdrowotnego przez lekarza. Na początku ukazano prawo pacjenta do otrzymania świadczeń zdrowotnych, które jest podstawowym prawem przysługującym każdemu pacjentowi. W dalszej kolejności przedstawiono nałożony na lekarzy obowiązek udzielenia pomocy w każdej sytuacji nagłej i niespodziewanej, w której zwłoka w udzieleniu pomocy mogłaby przyczynić się do utraty życia lub wystąpienia ciężkiego uszczerbku na zdrowiu pacjenta. W razie wystąpienia takiej sytuacji lekarz nie może odmówić pacjentowi udzielenia pomocy. Z obowiązkiem udzielania pomocy przez lekarzy w stanach nagłych koresponduje przyznane każdemu pacjentowi prawo do natychmiastowego udzielenia świadczeń zdrowotnych w sytuacji zagrożenia zdrowia lub życia. Poza wspomnianymi przypadkami lekarz ma prawo do odmowy leczenia pacjenta oraz do odmowy udzielenia pacjentowi świadczenia zdrowotnego, które nie jest zgodne z jego sumieniem. Z tego względu w artykule omówiono przesłanki dopuszczalności skorzystania przez lekarza z przysługujących mu praw w kontekście konieczności jednoczesnego zapewnienia jak najszerszej ochrony praw pacjentów.
Testamenty wojskowe w II Rzeczypospolitej wskutek zaistniałej sytuacji w związku ze znalezieniem się państwa polskiego w krótkim okresie międzywojnia nabrały szczególnego znaczenia praktycznego. W zakresie ich regulacji obowiązywały pozaborowe regulacje prawne: austriacki kodeks cywilny z 1811 r. z wojskowym regulaminem służby w armii, ustawa wojskowa Rzeszy (Reichsmilitärgesetz) z 1874 r., a w przypadku Rosji przepisy tomu 10 części I Zwodu praw. Dopiero w 1933 r. została wydana polska ustawa o rozporządzeniach ostatniej woli osób wojskowych. Testamenty wojskowe traktowano jako formę uprzywilejowaną rozporządzeń ostatniej woli, charakteryzującą się pewnymi uproszeniami w odniesieniu do zwykłej formy.
Military testaments in the Second Polish Republic gained particular practical significance due to the unique circumstances resulting from Poland’s existence in the short interwar period. Their regulation was based on post-partition legal provisions, including the 1811 Austrian Civil Code with the Military Service Regulations, the 1874 Military Law of the Reich (Reichsmilitärgesetz), and in the case of Russia the provisions of Volume 10 Part I of the Digest of Laws of the Russian Empire. It wasn’t until 1933 that Poland passed its own Law regarding the last wills of military personnel. Military testaments were treated as a privileged form of last will and testament, characterized by certain simplifications compared to the ordinary form.
Testamenty wojskowe w II Rzeczypospolitej wskutek zaistniałej sytuacji w związku ze znalezieniem się państwa polskiego w krótkim okresie międzywojnia nabrały szczególnego znaczenia praktycznego. W zakresie ich regulacji obowiązywały pozaborowe regulacje prawne: austriacki kodeks cywilny z 1811 r. z wojskowym regulaminem służby w armii, ustawa wojskowa Rzeszy (Reichsmilitärgesetz) z 1874 r., a w przypadku Rosji przepisy tomu 10 części I Zwodu praw. Dopiero w 1933 r. została wydana polska ustawa o rozporządzeniach ostatniej woli osób wojskowych. Testamenty wojskowe traktowano jako formę uprzywilejowaną rozporządzeń ostatniej woli, charakteryzującą się pewnymi uproszeniami w odniesieniu do zwykłej formy.
Utrzymanie stanu wojennego, jak również realia życia w czasie wojny wymagają reakcji ustawodawcy w różnych dziedzinach życia, w szczególności w kwestii regulacji stosunków karno-prawnych. W tym zakresie w Kodeksie karnym Ukrainy dokonano wielu zmian i uzupełnień, które były odpowiedzią na wyzwania, jakie pojawiły się w związku z wojną. W szczególności wprowadzono nowe typy przestępstw (np. kolaboracja – art. 111¹), zmodyfikowano ustawowe znamiona kilku z tych już istniejących (np. art. 361) oraz podniesiono sankcje za niektóre przestępstwa, jeśli zostały one popełnione w stanie wojennym (np. art. 111 ust. 2).
The maintenance of martial law, as well as the realities of life during war, require the legislator’s response it in various areas of life, in particular in matters of regulation of criminal and legal relations. In this respect, a significant number of changes and additions were made to the Criminal Code of Ukraine in response to the challenges that arose in connection with the war. In particular, new types of crimes were introduced (e.g. collaboration – Article 111¹), the statutory features of several of the existing ones were modified (e.g. Article 361), and sanctions for certain crimes were increased if they were committed during martial law (e.g. Article 111 item 2).
Utrzymanie stanu wojennego, jak również realia życia w czasie wojny wymagają reakcji ustawodawcy w różnych dziedzinach życia, w szczególności w kwestii regulacji stosunków karno-prawnych. W tym zakresie w Kodeksie karnym Ukrainy dokonano wielu zmian i uzupełnień, które były odpowiedzią na wyzwania, jakie pojawiły się w związku z wojną. W szczególności wprowadzono nowe typy przestępstw (np. kolaboracja – art. 111¹), zmodyfikowano ustawowe znamiona kilku z tych już istniejących (np. art. 361) oraz podniesiono sankcje za niektóre przestępstwa, jeśli zostały one popełnione w stanie wojennym (np. art. 111 ust. 2).
Hiszpański podbój Ameryki był interpretowany – a zarazem usprawiedliwiany – na wiele różnych sposobów. Jednym z nich było przedstawienie podboju jako wojny sprawiedliwej. Istniały dwa podstawowe podejścia do tego, co rozumieć przez sprawiedliwą przyczynę podboju. Dla niektórych była to kulturowa, zwłaszcza religijna, odmienność Indian i jej główna manifestacja – skrajna grzeszność Indian. Inni natomiast zaprzeczali, że kulturowa/religijna odmienność lub skrajna grzeszność Indian stanowiły sprawiedliwą przyczynę wojny przeciwko nim. Oba punkty widzenia zostały krótko omówione w opracowaniu. Artykuł pokazuje także, że ich sprzeczność była tylko częściowa. Zwolennicy pierwszej i drugiej koncepcji różnili się pod względem metod przeprowadzenia hiszpańskiego podboju Ameryki czy też ustanowienia hiszpańskiego panowania nad Ameryką, lecz nie w przekonaniu, że podbój hiszpański i panowanie mogły mieć pozytywne skutki dla Indian – „niedoskonałe” społeczeństwa indiańskie stały się integralną częścią „doskonałej” europejskiej cywilizacji chrześcijańskiej, reprezentowanej przez monarchię hiszpańską. Cel podboju był tak istotny, że nawet Francisco de Vitoria, który w innych przypadkach odrzucał kulturową/religijną odmienność Indian jako sprawiedliwą przyczynę wojny przeciwko nim, pozwalał Hiszpanom prowadzić ją ze względu na pewne elementy życia Indian lub formy zachowania wynikające z kulturowej/religijnej odmienności Indian.
The Spanish conquest of the Americas has been interpreted – and at the same time legitimized – in a number of ways. One of them was passing it off as a just war. There were two basic views on what should be considered a just cause of the conquest. For some, this cause was the cultural, especially religious, otherness of the Indians and its main manifestation – the extreme sinfulness of the Indians. Others, however, denied that the cultural/religious otherness or the extreme sinfulness of the Indians was a just cause for waging war against them. Both views are briefly explored in the study. The article also shows that their contradiction was only partial. Supporters of the first and second views differed on the question of the methods of carrying out the Spanish conquest of the Americas or the establishment of Spanish rule over America, but not in the belief that the Spanish conquest and rule could have positive effects for the Indians – the ‘imperfect’ Indian societies would become an integral part of the ‘perfect’ European Christian civilization, represented by the Spanish monarchy. The goal of the conquest was so important that even Francisco de Vitoria, who otherwise rejected the cultural/religious otherness of the Indians as a just cause for the war against them, allowed it to be conducted by the Spaniards for certain elements of the Indian way of life or forms of behaviour that resulted from the cultural/religious otherness of the Indians.
Hiszpański podbój Ameryki był interpretowany – a zarazem usprawiedliwiany – na wiele różnych sposobów. Jednym z nich było przedstawienie podboju jako wojny sprawiedliwej. Istniały dwa podstawowe podejścia do tego, co rozumieć przez sprawiedliwą przyczynę podboju. Dla niektórych była to kulturowa, zwłaszcza religijna, odmienność Indian i jej główna manifestacja – skrajna grzeszność Indian. Inni natomiast zaprzeczali, że kulturowa/religijna odmienność lub skrajna grzeszność Indian stanowiły sprawiedliwą przyczynę wojny przeciwko nim. Oba punkty widzenia zostały krótko omówione w opracowaniu. Artykuł pokazuje także, że ich sprzeczność była tylko częściowa. Zwolennicy pierwszej i drugiej koncepcji różnili się pod względem metod przeprowadzenia hiszpańskiego podboju Ameryki czy też ustanowienia hiszpańskiego panowania nad Ameryką, lecz nie w przekonaniu, że podbój hiszpański i panowanie mogły mieć pozytywne skutki dla Indian – „niedoskonałe” społeczeństwa indiańskie stały się integralną częścią „doskonałej” europejskiej cywilizacji chrześcijańskiej, reprezentowanej przez monarchię hiszpańską. Cel podboju był tak istotny, że nawet Francisco de Vitoria, który w innych przypadkach odrzucał kulturową/religijną odmienność Indian jako sprawiedliwą przyczynę wojny przeciwko nim, pozwalał Hiszpanom prowadzić ją ze względu na pewne elementy życia Indian lub formy zachowania wynikające z kulturowej/religijnej odmienności Indian.
Spośród wielu rewolucji w dziejach świata najważniejsze były amerykańska, francuska i rosyjska. Samodzierżawie i całość stosunków w Rosji wywoływały bunt. Korzenie rewolucji rosyjskiej tkwią więc jeszcze przed XX w. Ideologiczne podstawy to nauki Marksa i Engelsa. Według tych koncepcji w komunizmie w ogóle nie będzie państwa, a w konsekwencji – prawa. Bolszewicy po zdobyciu władzy w 1917 r. bardzo konsekwentnie zlikwidowali całe dotychczasowe prawo. Zapowiadali stworzenie nowego prawa, całkowicie odmiennego od prawa burżuazyjnego. Typowa utopia. Sowieccy uczeni nie potrafili jednak stworzyć oryginalnych konstrukcji prawnych – poruszali się w świecie pojęć prawnych ogólnie znanych. Co więcej, w miarę upływu czasu prawo bolszewików coraz bardziej zbliżało się swoimi rozwiązaniami do prawa burżuazyjnego. Zwłaszcza państwo sowieckie wzmacniało się coraz bardziej, przecząc tezie o stopniowym zaniku państwa.
Among the many revolutions in the world history, the most significant ones were the American, French and Russian. The autocracy and the entire system of governance in Russia led to the rebellion. The roots of the Russian Revolution can be traced back to before the 20th century. The ideological foundation was based on the teachings of Marx and Engels. According to these concepts, communism would not have a state or, consequently, laws at all. After seizing power in 1917, the Bolsheviks systematically abolished the entire existing legal system. They promised to create a new law completely different from the bourgeois one – a typical utopia. However, Soviet scholars were unable to create entirely original legal constructs; they operated within the framework of commonly known legal concepts. As time passed, the Bolshevik legal system increasingly resembled bourgeois law in its solutions. Particularly, the Soviet state continued to strengthen, contradicting the idea of the gradual withering away of the state.
Spośród wielu rewolucji w dziejach świata najważniejsze były amerykańska, francuska i rosyjska. Samodzierżawie i całość stosunków w Rosji wywoływały bunt. Korzenie rewolucji rosyjskiej tkwią więc jeszcze przed XX w. Ideologiczne podstawy to nauki Marksa i Engelsa. Według tych koncepcji w komunizmie w ogóle nie będzie państwa, a w konsekwencji – prawa. Bolszewicy po zdobyciu władzy w 1917 r. bardzo konsekwentnie zlikwidowali całe dotychczasowe prawo. Zapowiadali stworzenie nowego prawa, całkowicie odmiennego od prawa burżuazyjnego. Typowa utopia. Sowieccy uczeni nie potrafili jednak stworzyć oryginalnych konstrukcji prawnych – poruszali się w świecie pojęć prawnych ogólnie znanych. Co więcej, w miarę upływu czasu prawo bolszewików coraz bardziej zbliżało się swoimi rozwiązaniami do prawa burżuazyjnego. Zwłaszcza państwo sowieckie wzmacniało się coraz bardziej, przecząc tezie o stopniowym zaniku państwa.
W artykule przedstawiono przyczyny powstania, treść i losy projektu kodeksu karnego wojskowego opracowanego na potrzeby Legionu Czechosłowackiego na Syberii w czasie jego zaangażowania w rosyjską wojnę domową. Po wprowadzeniu do historycznego tła działalności Legionu w Rosji opisano funkcjonowanie improwizowanego systemu prawnego, który legioniści, odcięci na Syberii od swojego dowództwa w Europie, musieli stworzyć i utrzymać. Następnie omówiono przyczyny konieczności stworzenia nowego kodeksu karnego w środku trwania wojny domowej oraz proces jego tworzenia, a także krótko podsumowano treść poszczególnych części projektu. Ostatni rozdział rzuca światło zarówno na powody, dla których kodeks ostatecznie nie wszedł w życie, jak i na „drugie życie”, które tchnął w niego Sąd Korpusu (Najwyższy Sąd Armii Czechosłowackiej na Syberii) w swojej uchwale S-2/19. Oprócz powszechnie znanej literatury historycznej dotyczącej czechosłowackich legionów źródłami do niniejszego artykułu były w szczególności materiały archiwalne Wydziału Prawnego Oddziału Czechosłowackiej Rady Narodowej w Rosji, zawierające m.in. oryginalny projekt kodeksu, oraz opublikowane w formie książkowej wspomnienia przewodniczącego Wydziału Prawnego Viktora Svobody.
The article presents the reasons for the creation, content and fate of the draft of the military criminal code developed for the needs of the Czechoslovak Legion in Siberia at the time of its involvement in the Russian Civil War. After introducing the historical background of the Legion’s activity in Russia, it summarizes the functioning of the improvised legal system that the legionnaires, cut off in Siberia from their command in Europe, had to create and maintain. Subsequently, the paper deals with the reasons for the necessity of creating a new criminal code in the middle of a civil war and the process of its creation, as well as a brief summary of the content of the individual parts of the draft. The last chapter sheds light both on the reasons why the code did not come into effect in the end, and on the “second life” that was breathed into it by the Corps Court (the Supreme Court of the Czechoslovak Army in Siberia) in its resolution S-2/19. In addition to general history books dealing with the Czechoslovak legions, the sources for this article were, in particular, archival materials of the Legal Department of the Branch of the Czechoslovak National Council in Russia, containing, among other things, the original draft of the code, and the book-published memoirs of Viktor Svoboda, chairman of the Legal Department.
W artykule przedstawiono przyczyny powstania, treść i losy projektu kodeksu karnego wojskowego opracowanego na potrzeby Legionu Czechosłowackiego na Syberii w czasie jego zaangażowania w rosyjską wojnę domową. Po wprowadzeniu do historycznego tła działalności Legionu w Rosji opisano funkcjonowanie improwizowanego systemu prawnego, który legioniści, odcięci na Syberii od swojego dowództwa w Europie, musieli stworzyć i utrzymać. Następnie omówiono przyczyny konieczności stworzenia nowego kodeksu karnego w środku trwania wojny domowej oraz proces jego tworzenia, a także krótko podsumowano treść poszczególnych części projektu. Ostatni rozdział rzuca światło zarówno na powody, dla których kodeks ostatecznie nie wszedł w życie, jak i na „drugie życie”, które tchnął w niego Sąd Korpusu (Najwyższy Sąd Armii Czechosłowackiej na Syberii) w swojej uchwale S-2/19. Oprócz powszechnie znanej literatury historycznej dotyczącej czechosłowackich legionów źródłami do niniejszego artykułu były w szczególności materiały archiwalne Wydziału Prawnego Oddziału Czechosłowackiej Rady Narodowej w Rosji, zawierające m.in. oryginalny projekt kodeksu, oraz opublikowane w formie książkowej wspomnienia przewodniczącego Wydziału Prawnego Viktora Svobody.
Wydawałoby się, że organizacje przedsiębiorców w czasie wojny i okupacji przestają istnieć. Praktyka pokazuje jednak, że dzieje się wręcz odwrotnie. Stare trwają, a nowe – powstające z woli okupanta – zwiększają zakres swojej działalności, stając się quasi-urzędami. Od okupantów zależy, czy pozostawią organizacje przedsiębiorców czy też je zmienią, przekształcą, zlikwidują, a może faktycznie zamkną, zabiją członków i zagarną majątek. Są to ważne zagadnienia, które pozwalają spojrzeć na realia wojny i okupacji z różnych punktów widzenia. Przykład Generalnego Gubernatorstwa jest interesujący, ponieważ Niemcy w trakcie II wojny światowej nie prowadzili jednolitej polityki wobec organizacji przedsiębiorców. Przepisy przedwojenne oraz te, które sami wydali w czasie wojny, wykorzystywali do swoich celów, zakładając przymusowe kartele, lokalne spółki i stowarzyszenia. W ten sposób opanowywali rynek gospodarczy, podnosili swój status społeczny i umacniali politykę wojenną Rzeszy.
It would seem that business organizations during the war and occupation cease to exist. However, practice shows that the opposite happens. The old ones still exist, and the new ones – that were created by the occupier – increase the scope of their activities, like quasi-offices. The occupiers decide whether or not to let them exist, or change them, transform, liquidate, or perhaps close, in fact killing members and taking property. These are important issues to look at the realities of war and occupation from different points of view. The example of the General Government is interesting because the Germans during World War II did not have a uniform policy towards business organizations. They used the pre-war normative regulations and those they themselves made during the war to their advantage, setting up forced cartels, local companies and associations. In this way, they captured the economic market, raised their social status and strengthened the Reich’s war policy.
Wydawałoby się, że organizacje przedsiębiorców w czasie wojny i okupacji przestają istnieć. Praktyka pokazuje jednak, że dzieje się wręcz odwrotnie. Stare trwają, a nowe – powstające z woli okupanta – zwiększają zakres swojej działalności, stając się quasi-urzędami. Od okupantów zależy, czy pozostawią organizacje przedsiębiorców czy też je zmienią, przekształcą, zlikwidują, a może faktycznie zamkną, zabiją członków i zagarną majątek. Są to ważne zagadnienia, które pozwalają spojrzeć na realia wojny i okupacji z różnych punktów widzenia. Przykład Generalnego Gubernatorstwa jest interesujący, ponieważ Niemcy w trakcie II wojny światowej nie prowadzili jednolitej polityki wobec organizacji przedsiębiorców. Przepisy przedwojenne oraz te, które sami wydali w czasie wojny, wykorzystywali do swoich celów, zakładając przymusowe kartele, lokalne spółki i stowarzyszenia. W ten sposób opanowywali rynek gospodarczy, podnosili swój status społeczny i umacniali politykę wojenną Rzeszy.
Tekst poświęcono zagadnieniu relacji między stosowaniem niemieckiego prawa karnego na okupowanych ziemiach polskich (tzw. ziemiach wcielonych i w Generalnym Gubernatorstwie) a przepisami prawa międzynarodowego, w szczególności konwencją haską. Przedstawiono podstawy prawne stosowania niemieckiego prawa karnego, przykłady najsurowszych, drakońskich przepisów oraz przykładowe wyroki, w których je zastosowano. Następnie omówiono regulację art. 43 konwencji haskiej oraz komentarze w niemieckiej nauce prawa dotyczące tej regulacji. Starano się skonfrontować dorobek doktryny ze stanem prawnym zaprowadzonym przez okupanta na ziemiach polskich podczas II wojny światowej. Wyciągnięte wnioski, wskazujące na wielokrotne naruszenia władz niemieckich przepisów konwencji, wsparto dodatkowo powojennymi wyrokami sądów polskich.
The article is devoted to the issue of the relationship between the application of German criminal law in the occupied Polish territories (the so-called incorporated territories and in the General Government) and the provisions of international law, in particular the Hague Convention. The legal basis for the application of German criminal law, examples of the strictest, draconian regulations and examples of judgments in which they were applied are presented. Then, the regulation of Article 43 of the Hague Convention and comments in the German legal science regarding this regulation are discussed. Efforts were made to confront the achievements of the doctrine with the legal status introduced by the occupant on Polish lands during World War II. The conclusions drawn, indicating multiple violations of the provisions of the Convention by the German authorities, were additionally supported by post-war judgments of Polish courts.
Tekst poświęcono zagadnieniu relacji między stosowaniem niemieckiego prawa karnego na okupowanych ziemiach polskich (tzw. ziemiach wcielonych i w Generalnym Gubernatorstwie) a przepisami prawa międzynarodowego, w szczególności konwencją haską. Przedstawiono podstawy prawne stosowania niemieckiego prawa karnego, przykłady najsurowszych, drakońskich przepisów oraz przykładowe wyroki, w których je zastosowano. Następnie omówiono regulację art. 43 konwencji haskiej oraz komentarze w niemieckiej nauce prawa dotyczące tej regulacji. Starano się skonfrontować dorobek doktryny ze stanem prawnym zaprowadzonym przez okupanta na ziemiach polskich podczas II wojny światowej. Wyciągnięte wnioski, wskazujące na wielokrotne naruszenia władz niemieckich przepisów konwencji, wsparto dodatkowo powojennymi wyrokami sądów polskich.
Artykuł ma charakter naukowo-badawczy. Podjęto w nim problem społecznej reakcji na wizerunek środowiska prawniczego, który został przedstawiony w paradokumencie pt. Kasta. Serial budził społeczne emocje, został dostrzeżony przez widzów i wywołał szereg komentarzy, co warte jest zbadania. Główna teza opracowania opiera się na stanowisku, że przekaz telewizyjny mógł mieć wpływ na umocnienie negatywnego obrazu prawników w polskim społeczeństwie, co może zostać zbadane poprzez analizę komentarzy internautów zamieszczonych w sieci, w tym w mediach społecznościowych. W wyniku przeprowadzonej analizy specyficznego materiału badawczego w postaci komentarzy internautów okazało się, że większy poziom emocji społecznych wykazywali zwolennicy paradokumentu przekonani o przedstawieniu w nim rzeczywistego obrazu polskiego wymiaru sprawiedliwości niż jego przeciwnicy. Niewiele było komentarzy wprost broniących członków środowiska prawniczego. Bardziej krytykowano samą formę i sposób przekazu niż ogólny negatywny obraz polskiego wymiaru sprawiedliwości. Chociaż przeprowadzone badania jakościowe mają przede wszystkim charakter krajowy, to pokazują reakcję zwykłych ludzi na wizerunek środowiska prawniczego przedstawiony w konkretnej produkcji telewizyjnej, co stało się inspiracją do swoistej debaty w przestrzeni internetowej na temat kondycji polskiego wymiaru sprawiedliwości.
The article is of a scientific and research nature. It addresses the problem of social reaction to the image of the legal community, which was presented in the para-documentary titled Caste (in Polish: Kasta). The series aroused social emotions, was noticed by viewers and caused many comments, which is worth investigating. The main thesis of the study is based on the assumption that the television broadcast could have influenced the strengthening of the negative image of lawyers in Polish society, which can be examined by analyzing the comments of Internet users posted online, including social media. Based on the analysis carried out on specific research material – the comments from Internet users, it turned out that the supporters of the para-documentary, convinced that it presents a true picture of the Polish justice system, showed a higher level of social emotions than its opponents. There were few comments directly defending members of legal professionals. The form and manner of communication were criticized more than the general negative image of the Polish judiciary. Although the conducted qualitative research covers one country, it shows the general reaction of ordinary people to the image of the legal professionals presented in a specific television production, which has become an inspiration for a debate on the Internet focusing on the condition of the Polish justice system.
Artykuł ma charakter naukowo-badawczy. Podjęto w nim problem społecznej reakcji na wizerunek środowiska prawniczego, który został przedstawiony w paradokumencie pt. Kasta. Serial budził społeczne emocje, został dostrzeżony przez widzów i wywołał szereg komentarzy, co warte jest zbadania. Główna teza opracowania opiera się na stanowisku, że przekaz telewizyjny mógł mieć wpływ na umocnienie negatywnego obrazu prawników w polskim społeczeństwie, co może zostać zbadane poprzez analizę komentarzy internautów zamieszczonych w sieci, w tym w mediach społecznościowych. W wyniku przeprowadzonej analizy specyficznego materiału badawczego w postaci komentarzy internautów okazało się, że większy poziom emocji społecznych wykazywali zwolennicy paradokumentu przekonani o przedstawieniu w nim rzeczywistego obrazu polskiego wymiaru sprawiedliwości niż jego przeciwnicy. Niewiele było komentarzy wprost broniących członków środowiska prawniczego. Bardziej krytykowano samą formę i sposób przekazu niż ogólny negatywny obraz polskiego wymiaru sprawiedliwości. Chociaż przeprowadzone badania jakościowe mają przede wszystkim charakter krajowy, to pokazują reakcję zwykłych ludzi na wizerunek środowiska prawniczego przedstawiony w konkretnej produkcji telewizyjnej, co stało się inspiracją do swoistej debaty w przestrzeni internetowej na temat kondycji polskiego wymiaru sprawiedliwości.
W artykule przedstawiono wybrane regulacje polskiego prawa karnego (także z perspektywy historycznej) odnoszące się do unormowań odpowiedzialności karnej związanej z czasem wojny. Niektóre z nich ustanawiano w konsekwencji wojny, a ich celem było w szczególności uregulowanie odpowiedzialności karnej za zachowania podjęte w czasie wojny i w związku z wojną. Inne wprowadzano „na wypadek” wojny, po to by mogły zaktualizować się dopiero w sytuacji wojennej. Pojęcie czasu wojny można odnaleźć w przepisach polskiego prawa karnego (szczególnie prawa karnego wojskowego) jako znamię typów przestępstw – jako okoliczność modalna czasu popełnienia przestępstwa oraz jako znamię kwalifikujące, przesądzające o surowszej karze.
The article presents selected regulations of Polish criminal law (also from a historical perspective) relating to the regulations of criminal liability related to the time of war. Some of these regulations were established as a consequence of the war, and their purpose was in particular to regulate the issue of criminal liability for behavior undertaken during and in connection with the war. Others were introduced “in case” of war so that they could only be updated in a war situation. The concept of time of war can be found in the provisions of Polish criminal law (especially military criminal law) as a hallmark of types of crimes – as a modal circumstance of the time of committing the crime and as a qualifying hallmark, determining a more severe punishment.
W artykule przedstawiono wybrane regulacje polskiego prawa karnego (także z perspektywy historycznej) odnoszące się do unormowań odpowiedzialności karnej związanej z czasem wojny. Niektóre z nich ustanawiano w konsekwencji wojny, a ich celem było w szczególności uregulowanie odpowiedzialności karnej za zachowania podjęte w czasie wojny i w związku z wojną. Inne wprowadzano „na wypadek” wojny, po to by mogły zaktualizować się dopiero w sytuacji wojennej. Pojęcie czasu wojny można odnaleźć w przepisach polskiego prawa karnego (szczególnie prawa karnego wojskowego) jako znamię typów przestępstw – jako okoliczność modalna czasu popełnienia przestępstwa oraz jako znamię kwalifikujące, przesądzające o surowszej karze.
Aprowizacja to zaopatrywanie ludności w artykuły pierwszej potrzeby, przy czym rola państwa w zakresie aprowizacji nie sprowadza się tylko do obrotu artykułami spożywczymi. Działalność aprowizacyjna może polegać także na produkcji i transporcie artykułów pierwszej potrzeby w okresach występowania ich niedoborów lub spekulacji, w szczególności w okresie wojen. Państwo, chcąc przeciwdziałać tym negatywnym zjawiskom, wprowadzało reglamentację środków żywności, przejmując monopol obrotu i stosując system zaopatrzenia kartkowego. Na ziemiach polskich reglamentacja kartkowa została wprowadzona po raz pierwszy w czasie I wojny światowej. W rzeczywistości system ten nie zaspokajał potrzeb ludności oraz powiększał różnice między warstwami społeczeństwa, czyli ludnością bogatszą, która mogła nabyć żywność za każdą cenę, oraz ludnością biedniejszą, która cierpiała głód. Celem artykułu jest przedstawienie działalności Zarządu miasta Lublina w zakresie zaopatrywania mieszkańców miasta w żywność i artykuły pierwszej potrzeby w latach 1915–1918. Analiza działalności Zarządu miasta Lublina w przedmiotowym zakresie prowadzi do konkluzji, że braki w aprowizacji miasta wynikały nie ze złego funkcjonowania Wydziału Aprowizacyjnego, lecz z warunków, które stworzyła wojna.
Provisioning is the supply of basic goods to the population, while the role of the state in the field of provisioning is not limited to the provision of food products only. Provisioning activities may also consist in the production and transport of basic goods during periods of shortages or speculation, in particular during wars. To combat these negative phenomena, the state introduced food rationing, taking over the monopoly of trade and using the ration stamp supply system. In Poland, ration stamps were first introduced during World War I. In fact, this system failed to meet the needs of the population and increased the gaps between the different layers of society, i.e. the richer population, which could buy food at any market price, and the poorer one, which suffered from hunger. The objective of the article is to discuss the activities of the Lublin City Council in the field of supplying the city’s residents with food and basic goods in the years 1915–1918. The analysis of the activities of the Lublin City Council in this respect leads to the conclusion that the deficiencies in the provisioning by the city resulted not from the poor functioning of the Provisioning Department, but from the conditions attributable to the war.
Aprowizacja to zaopatrywanie ludności w artykuły pierwszej potrzeby, przy czym rola państwa w zakresie aprowizacji nie sprowadza się tylko do obrotu artykułami spożywczymi. Działalność aprowizacyjna może polegać także na produkcji i transporcie artykułów pierwszej potrzeby w okresach występowania ich niedoborów lub spekulacji, w szczególności w okresie wojen. Państwo, chcąc przeciwdziałać tym negatywnym zjawiskom, wprowadzało reglamentację środków żywności, przejmując monopol obrotu i stosując system zaopatrzenia kartkowego. Na ziemiach polskich reglamentacja kartkowa została wprowadzona po raz pierwszy w czasie I wojny światowej. W rzeczywistości system ten nie zaspokajał potrzeb ludności oraz powiększał różnice między warstwami społeczeństwa, czyli ludnością bogatszą, która mogła nabyć żywność za każdą cenę, oraz ludnością biedniejszą, która cierpiała głód. Celem artykułu jest przedstawienie działalności Zarządu miasta Lublina w zakresie zaopatrywania mieszkańców miasta w żywność i artykuły pierwszej potrzeby w latach 1915–1918. Analiza działalności Zarządu miasta Lublina w przedmiotowym zakresie prowadzi do konkluzji, że braki w aprowizacji miasta wynikały nie ze złego funkcjonowania Wydziału Aprowizacyjnego, lecz z warunków, które stworzyła wojna.
W artykule omówiony został kwaterunek jako instytucja prawa mieszkaniowego Polski Ludowej, która powstała w 1944 r., a następnie utrwaliła się do 1959 r., stając się ostatecznie instytucją centralną i zarazem charakterystyczną dla całego okresu Polski Ludowej. Powstanie kwaterunku uwarunkowane było z jednej strony sytuacją mieszkaniową Polski po II wojnie światowej, którą Manifest Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego określił dobitnie „nędzą mieszkaniową”, z drugiej zaś rozwiązaniami obecnymi w Związku Radzieckim czy też – szerzej – w prawie mieszkaniowym państw bloku wschodniego. Tym samym jako instytucja prawna wkomponowuje się on w przeobrażenia ustrojowe Polski po II wojnie światowej i w politykę mieszkaniową realizowaną przez władzę ludową. W artykule przedstawiono kolejno następujące zagadnienia: polityka mieszkaniowa Związku Radzieckiego i państw bloku wschodniego, sytuacja mieszkaniowa w Polsce po II wojnie światowej, powstanie kwaterunku i jego rozwój do 1959 r. W charakterystyce kwaterunku jako instytucji omówiono następujące rozwiązania normatywne, immanentnie z nim związane: przydział kwaterunkowy jako źródło stosunku najmu (administracyjnoprawna dystrybucja mieszkań), normy mieszkaniowe, czynsz reglamentowany, szczególna ochrona najemcy przed wypowiedzeniem najmu. Przeprowadzona analiza prowadzi do wniosku, że rodowodu instytucji prawa mieszkaniowego należy poszukiwać w Związku Radzieckim oraz że wpisuje się ona w realia ustroju komunistycznego i przeobrażenia prawa cywilnego w nim obecne, a zatem w publicyzację prawa prywatnego, jego instrumentalizację oraz ograniczenia własności prywatnej.
The article discusses the allocation of dwellings as an institution of the housing law in the People’s Republic of Poland, which was established in 1944 and was solidified by 1959, eventually becoming a central institution, typical of the entire period of the People’s Republic. The emergence of the allocation of dwellings was caused, on the one hand, by the housing situation in Poland after World War II, which the Manifesto of the Polish Committee of National Liberation described emphatically as “housing poverty” and, on the other hand, was shaped by the solutions present in the Soviet Union, or more broadly, in the housing law of the Eastern Bloc states. Thus, as a legal institution, it became a part of the political transformation of Poland after World War II and of the housing policy implemented by the government of the People’s Republic. The article deals with the following issues: the housing policy of the Soviet Union and the Eastern Bloc states, the housing situation in Poland after World War II, the emergence of the allocation of dwellings and its development until 1959. Furthermore, in the description of the allocation of dwellings as an institution, the following normative solutions, inherently connected with it, are discussed: allocation of dwellings as a source of a tenancy relation (distribution of apartments based on administrative law), housing standards, regulated rent, special protection of the tenant against termination of tenancy. The analysis leads to the conclusion that the origin of the institution should be sought in the Soviet Union, and that it fits into the realities of the communist regime and the transformation of the civil law present therein, i.e. publicization of private law, its instrumentalization and restrictions on private property.
W artykule omówiony został kwaterunek jako instytucja prawa mieszkaniowego Polski Ludowej, która powstała w 1944 r., a następnie utrwaliła się do 1959 r., stając się ostatecznie instytucją centralną i zarazem charakterystyczną dla całego okresu Polski Ludowej. Powstanie kwaterunku uwarunkowane było z jednej strony sytuacją mieszkaniową Polski po II wojnie światowej, którą Manifest Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego określił dobitnie „nędzą mieszkaniową”, z drugiej zaś rozwiązaniami obecnymi w Związku Radzieckim czy też – szerzej – w prawie mieszkaniowym państw bloku wschodniego. Tym samym jako instytucja prawna wkomponowuje się on w przeobrażenia ustrojowe Polski po II wojnie światowej i w politykę mieszkaniową realizowaną przez władzę ludową. W artykule przedstawiono kolejno następujące zagadnienia: polityka mieszkaniowa Związku Radzieckiego i państw bloku wschodniego, sytuacja mieszkaniowa w Polsce po II wojnie światowej, powstanie kwaterunku i jego rozwój do 1959 r. W charakterystyce kwaterunku jako instytucji omówiono następujące rozwiązania normatywne, immanentnie z nim związane: przydział kwaterunkowy jako źródło stosunku najmu (administracyjnoprawna dystrybucja mieszkań), normy mieszkaniowe, czynsz reglamentowany, szczególna ochrona najemcy przed wypowiedzeniem najmu. Przeprowadzona analiza prowadzi do wniosku, że rodowodu instytucji prawa mieszkaniowego należy poszukiwać w Związku Radzieckim oraz że wpisuje się ona w realia ustroju komunistycznego i przeobrażenia prawa cywilnego w nim obecne, a zatem w publicyzację prawa prywatnego, jego instrumentalizację oraz ograniczenia własności prywatnej.
Przedmiotem artykułu jest analiza mowy nienawiści w ujęciu cywilnoprawnym przez pryzmat instytucji dóbr osobistych. Autor wskazuje, że zagadnienie mowy nienawiści jest zjawiskiem interdyscyplinarnym, lecz silnie związanym z naukami prawnymi, w szczególności z prawem karnym. Dużą wartością dla nauki byłoby szersze rozważenie tematu z perspektywy prawa administracyjnego i cywilnego. Autor wiąże zagadnienie mowy nienawiści z dobrami osobistymi i wskazuje, że na gruncie cywilnoprawnym mową nienawiści jest atak na konkretne dobra osobiste. Następnie omawia istotę regulacji dóbr osobistych. Dalej przechodzi do analizy pozycji podmiotu uprawnionego i odpowiedzialnego oraz szeroko analizuje roszczenia wynikające z naruszenia dóbr osobistych w kontekście mowy nienawiści. Autor proponuje także rozwiązania, które mogłyby zwiększyć poziom ochrony cywilnoprawnej (tj. instytucje ślepego pozwu cywilnego) oraz wskazuje na doniosłą rolę edukacji prawnej. Zdaniem autora polski system prawa zapewnia instytucje prawa cywilnego, które są skuteczną ochroną przed mową nienawiści. Niemniej przedmiotowe zjawisko musi być stale analizowane w kontekście współczesnych wyzwań społecznych i cywilizacyjnych tak, aby system prawa w Polsce odpowiadał na te wyzwania.
The subject of this article is the analysis of hate speech in civil law terms through the prism of the institution of personal rights. The author points out that the issue of hate speech is an interdisciplinary phenomenon, but one that is strongly related to legal sciences, in particular criminal law. It would be of great value to science to consider the topic more broadly from the perspective of administrative and civil law. The author links the issue of hate speech with personal rights and points out that, on civil law grounds, hate speech is an attack on specific personal rights. Then he discusses the essence of the regulation of personal rights. Next, he goes on to analyse the position of the entitled and responsible parties and extensively analyses claims arising from the violation of personal rights in the context of hate speech. The author also proposes solutions that could increase the level of civil law protection (i.e., the institution of a blind civil lawsuit) and points to the important role of legal education. According to the author, the Polish legal system provides civil law institutions that are effective protection against hate speech. Nevertheless, the phenomenon in question must be constantly analysed in the context of contemporary social and civilisation challenges so that the legal system in Poland responds to these challenges.
Przedmiotem artykułu jest analiza mowy nienawiści w ujęciu cywilnoprawnym przez pryzmat instytucji dóbr osobistych. Autor wskazuje, że zagadnienie mowy nienawiści jest zjawiskiem interdyscyplinarnym, lecz silnie związanym z naukami prawnymi, w szczególności z prawem karnym. Dużą wartością dla nauki byłoby szersze rozważenie tematu z perspektywy prawa administracyjnego i cywilnego. Autor wiąże zagadnienie mowy nienawiści z dobrami osobistymi i wskazuje, że na gruncie cywilnoprawnym mową nienawiści jest atak na konkretne dobra osobiste. Następnie omawia istotę regulacji dóbr osobistych. Dalej przechodzi do analizy pozycji podmiotu uprawnionego i odpowiedzialnego oraz szeroko analizuje roszczenia wynikające z naruszenia dóbr osobistych w kontekście mowy nienawiści. Autor proponuje także rozwiązania, które mogłyby zwiększyć poziom ochrony cywilnoprawnej (tj. instytucje ślepego pozwu cywilnego) oraz wskazuje na doniosłą rolę edukacji prawnej. Zdaniem autora polski system prawa zapewnia instytucje prawa cywilnego, które są skuteczną ochroną przed mową nienawiści. Niemniej przedmiotowe zjawisko musi być stale analizowane w kontekście współczesnych wyzwań społecznych i cywilizacyjnych tak, aby system prawa w Polsce odpowiadał na te wyzwania.
W artykule przedstawiamy nowe zmiany w Ustawie Zasadniczej Węgier, które istotnie poszerzają definicję stanu zagrożenia. Powodem nowelizacji jest trwająca wojna rosyjsko-ukraińska, która doprowadziła do największego od II wojny światowej kryzysu humanitarnego i zmieniła sytuację gospodarczą w Europie. Ogólnym celem jest opracowanie środków szybkiej reakcji na poziomie krajowym na skutki międzynarodowych zmian gospodarczych. Nowelizacja węgierskiej Ustawy Zasadniczej pozwala rządowi na wprowadzanie stanu zagrożenia w wypadku występującej w sąsiednim kraju wojny, konfliktu zbrojnego lub katastrofy naturalnej, aby istniały wszelkie niezbędne środki pomocy, wsparcia i przyjęcia ludzi uciekających z terenu objętego kryzysem oraz w celu zapobieżenia niekorzystnemu wpływowi takiej sytuacji na gospodarkę i łagodzenia jego skutków. W opracowaniu opisano szczegółowo zmiany koncepcji stanu zagrożenia po nowelizacji Ustawy Zasadniczej Węgier, a także przypadki, gdy w praktyce wprowadzano stan wyjątkowy. Zwrócono uwagę również na powody uchwalenia dziesiątej nowelizacji Ustawy Zasadniczej Węgier i przedstawiono pozostałe rodzaje specjalnych reżimów prawnych.
In our study, we present the new amendments to the Fundamental Law of Hungary, which significantly broaden the definition of a state of danger. The reason for the amendment is the ongoing war between Russia and Ukraine, which has led to a humanitarian situation unprecedented since the Second World War and has changed the economic situation in Europe. The aim is essentially to be able to develop effective, rapid national responses to the consequences of international economic changes. The amendment to the Fundamental Law of Hungary allows the Government to declare a state of danger in the event of war, armed conflict, or humanitarian disaster in a neighboring country so that all necessary means are available to assist, support and accommodate people fleeing the situation and to prevent the adverse economic effects of the situation and mitigate the consequences. The study describes in detail the changes to the concept of the state of danger following the amendments of the Fundamental Law of Hungary and also when the emergency was introduced in practice. The authors also draw attention to the reasons for the Tenth Amendment to the Fundamental Law of Hungary and present other types of special legal orders.
W artykule przedstawiamy nowe zmiany w Ustawie Zasadniczej Węgier, które istotnie poszerzają definicję stanu zagrożenia. Powodem nowelizacji jest trwająca wojna rosyjsko-ukraińska, która doprowadziła do największego od II wojny światowej kryzysu humanitarnego i zmieniła sytuację gospodarczą w Europie. Ogólnym celem jest opracowanie środków szybkiej reakcji na poziomie krajowym na skutki międzynarodowych zmian gospodarczych. Nowelizacja węgierskiej Ustawy Zasadniczej pozwala rządowi na wprowadzanie stanu zagrożenia w wypadku występującej w sąsiednim kraju wojny, konfliktu zbrojnego lub katastrofy naturalnej, aby istniały wszelkie niezbędne środki pomocy, wsparcia i przyjęcia ludzi uciekających z terenu objętego kryzysem oraz w celu zapobieżenia niekorzystnemu wpływowi takiej sytuacji na gospodarkę i łagodzenia jego skutków. W opracowaniu opisano szczegółowo zmiany koncepcji stanu zagrożenia po nowelizacji Ustawy Zasadniczej Węgier, a także przypadki, gdy w praktyce wprowadzano stan wyjątkowy. Zwrócono uwagę również na powody uchwalenia dziesiątej nowelizacji Ustawy Zasadniczej Węgier i przedstawiono pozostałe rodzaje specjalnych reżimów prawnych.
Treścią zasady określoności przepisów jest normatywny obowiązek tworzenia jasnego, precyzyjnego i stabilnego prawa, również regulującego prowadzenie działalności gospodarczej. Zasada określoności przepisów nabiera szczególnego znaczenia w obliczu zjawiska tzw. inflacji prawa, internacjonalizacji prawa oraz wzrastającego stopnia skomplikowania procesów gospodarczych regulowanych prawem. Urzeczywistnianie zasady określoności przepisów jest jednym z warunków koniecznych zagwarantowania ładu prawnego, który jest komponentem ładu gospodarczego, z czym wiąże się bezpieczeństwo prowadzenia działalności gospodarczej i bezpieczeństwo prawne przedsiębiorcy.
The specificity of legal regulations as a principle of the proper legislation binds the legislature to formulate legal rules that are clear, precise, and consistent, including laws regulating business activities. The principle of specificity of legal regulations is particularly important in the view of such phenomena as a considerable increase in legislative output, internationalization of law, and increasing complexity of economic processes governed by legal regulations. The implementation of the principle of specificity is one of the conditions necessary to guarantee legal order, which is part of economic order, which is related to the security of doing business and the legal security of entrepreneurs.
Treścią zasady określoności przepisów jest normatywny obowiązek tworzenia jasnego, precyzyjnego i stabilnego prawa, również regulującego prowadzenie działalności gospodarczej. Zasada określoności przepisów nabiera szczególnego znaczenia w obliczu zjawiska tzw. inflacji prawa, internacjonalizacji prawa oraz wzrastającego stopnia skomplikowania procesów gospodarczych regulowanych prawem. Urzeczywistnianie zasady określoności przepisów jest jednym z warunków koniecznych zagwarantowania ładu prawnego, który jest komponentem ładu gospodarczego, z czym wiąże się bezpieczeństwo prowadzenia działalności gospodarczej i bezpieczeństwo prawne przedsiębiorcy.
W przedmiotowym opracowaniu wskazuję na kilka mankamentów prawnych skutkujących określonymi konsekwencjami w stosowaniu ustawy Prawo przedsiębiorców. W pierwszej kolejności przedstawiam dwie instytucje prawne obowiązujące na gruncie Prawa przedsiębiorców, czyli działalność gospodarczą nieewidencjonowaną oraz zawieszenie działalności gospodarczej, a następnie wskazuję skutki praktyczne w stosowaniu przepisów ich dotyczących oraz w kontekście zasad działalności gospodarczej (równości przedsiębiorców i innych). Na końcu znajdują się wnioski wraz z postulatami na przyszłość.
In this paper, I point out several legal shortcomings resulting in certain consequences in the application of the Entrepreneurs’ Law. Firstly, I present two legal institutions applicable under the Entrepreneurs’ Law, i.e. unregistered economic activity and suspension of economic activity, and then I indicate the practical effects in the application of the provisions concerning them and in the context of the principles of economic activity (equality of entrepreneurs and others). In the end, there are conclusions with postulates for the future.
W przedmiotowym opracowaniu wskazuję na kilka mankamentów prawnych skutkujących określonymi konsekwencjami w stosowaniu ustawy Prawo przedsiębiorców. W pierwszej kolejności przedstawiam dwie instytucje prawne obowiązujące na gruncie Prawa przedsiębiorców, czyli działalność gospodarczą nieewidencjonowaną oraz zawieszenie działalności gospodarczej, a następnie wskazuję skutki praktyczne w stosowaniu przepisów ich dotyczących oraz w kontekście zasad działalności gospodarczej (równości przedsiębiorców i innych). Na końcu znajdują się wnioski wraz z postulatami na przyszłość.
Na terenie Rzeczypospolitej Polskiej funkcjonuje obecnie 14 spółek zarządzających specjalnymi strefami ekonomicznymi, podległych ministrowi właściwemu do spraw gospodarki. Każda z nich funkcjonuje na określonym obszarze Polski. Zgodnie z ustawą z dnia 10 maja 2018 r. o wspieraniu nowych inwestycji każda specjalna strefa ekonomiczna powołuje radę rozwoju obszaru gospodarczego. Pełni ona funkcję opiniodawczo-doradczą, a w jej skład wchodzą przedstawiciele przedsiębiorców, jednostek samorządu terytorialnego znajdujących się w granicach obszaru zarządzanego przez strefę oraz przedstawiciele wojewódzkich rad dialogu społecznego. Celem artykułu jest omówienie sposobu funkcjonowania rad rozwoju obszaru gospodarczego w aspekcie prawnym i praktycznym oraz podjęcie próby sformułowania propozycji koniecznych zmian w tym obszarze. Realizacji tego zadania służy analiza dotychczasowej działalności rad rozwoju obszaru gospodarczego dokonana na podstawie informacji uzyskanych od podmiotów zarządzających specjalnymi strefami ekonomicznymi w ramach dostępu do informacji publicznej.
On the territory of the Republic of Poland, there are currently 14 companies managing special economic zones, subordinated to the minister responsible for economy. Each of them operates in a specific area of Poland. Pursuant to the Act of 10 May 2018 on supporting new investments, each special economic zone appoints an economic area development council. It performs a consultative and advisory function and is composed of representatives of entrepreneurs, local government units located within the area managed by the zone, and representatives of voivodship councils for social dialogue. The aim of the article is to discuss the functioning of economic area development councils in the legal and practical aspects and to attempt to formulate proposals for necessary changes in this area. This task is carried out through the analysis of the current activity of economic area development councils based on information obtained from entities managing special economic zones as part of access to public information.
Na terenie Rzeczypospolitej Polskiej funkcjonuje obecnie 14 spółek zarządzających specjalnymi strefami ekonomicznymi, podległych ministrowi właściwemu do spraw gospodarki. Każda z nich funkcjonuje na określonym obszarze Polski. Zgodnie z ustawą z dnia 10 maja 2018 r. o wspieraniu nowych inwestycji każda specjalna strefa ekonomiczna powołuje radę rozwoju obszaru gospodarczego. Pełni ona funkcję opiniodawczo-doradczą, a w jej skład wchodzą przedstawiciele przedsiębiorców, jednostek samorządu terytorialnego znajdujących się w granicach obszaru zarządzanego przez strefę oraz przedstawiciele wojewódzkich rad dialogu społecznego. Celem artykułu jest omówienie sposobu funkcjonowania rad rozwoju obszaru gospodarczego w aspekcie prawnym i praktycznym oraz podjęcie próby sformułowania propozycji koniecznych zmian w tym obszarze. Realizacji tego zadania służy analiza dotychczasowej działalności rad rozwoju obszaru gospodarczego dokonana na podstawie informacji uzyskanych od podmiotów zarządzających specjalnymi strefami ekonomicznymi w ramach dostępu do informacji publicznej.
W artykule rozważana jest funkcjonalność ochrony praw dziecka jako pacjenta przed nadużyciami władzy rodzicielskiej oraz oceniana jest możliwość samodzielnej aktywności odpowiednio dojrzałych umysłowo dzieci. W polskim prawie medycznym pułap wieku dla ograniczonej zdolności decyzyjnej w sprawie zgody na wykonanie czynności medycznych jest określony zbyt wysoko. Przepisy regulują zagadnienie wieku decyzyjnego tylko od strony ważności zgody na udzielenie świadczenia zdrowotnego oraz należnej informacji medycznej. Nawet najlepszy rodzic jest mimo wszystko tylko osobą trzecią wobec interesów osobistych swojego dziecka i nie przysługuje mu prawo dysponowania jego prawami pacjenta. Konsekwencje zaniedbania pieczy w sprawach niewymagających niezwłocznej pomocy lekarskiej mogą być szkodliwe, gdy skutkują na przyszłość dysfunkcjami organizmu, takimi jak pogłębiająca się wada wzroku czy dramatyczne ubytki w uzębieniu. Ustawy medyczne nie różnicują jednak praw osoby małoletniej. Tak wysoki pułap wieku jest dysfunkcjonalny pod wieloma względami, nie rozróżnia bowiem między noworodkiem a piętnastolatkiem, podczas gdy już młodzież szkolna wykazuje przynajmniej ograniczone rozeznanie we własnych sprawach zdrowotnych. Prawo przewiduje wprawdzie wystaranie się o zezwolenie zastępcze sądu opiekuńczego, jednak metoda ta jest zupełnie nieskuteczna, o ile nie będzie jej realizować osoba dorosła. Dziecko powinno zostać wyposażone w środki prawne umożliwiające samodzielne, swobodne i wolne od stresu działanie bez angażowania służb ochrony przynajmniej w sprawach stosunkowo prostych i oczywistych. Po głębszej analizie unormowań okazuje się, że sankcje prawne za pomoc medyczną w zwykłych sprawach zdrowotnych, udzieloną dziecku w warunkach nadużywania władzy rodzicielskiej, można uchylić argumentem o kolizji dóbr i interesów.
The article considers the functionality of protecting the rights of the child as a patient from abuse of parental authority and assesses the possibility of independent activity of adequately mentally mature children. In Polish medical law, the age ceiling for limited decision-making capacity in of consent to medical acts is set too high. The legislation only regulates the issue of decisional age from the side of the validity of the consent for the provision of medical service and the due medical information. Even the best parent is, after all, only a third party to the personal interests of his/her child and is not entitled to the right to exercise his/her rights as a patient. The consequences of neglecting care in matters that do not require immediate medical attention can be harmful when they result in future bodily dysfunctions, such as worsening visual impairment or dramatic dental defects. Medical law, however, does not differentiate between the rights of a minor. A highly defined decision age ceiling is dysfunctional in many respects because it does not distinguish between a newborn and a 15-year-old, whereas already school adolescents show at least a limited understanding of their own health matters health. Although the law provides for applying for the authorization of a guardianship court, this method is completely ineffective unless it is carried out by an adult. The child should be equipped with the legal means to act independently, freely, and free of to act without the involvement of protective services, at least in relatively simple and obvious matters. After a deeper analysis of the norms, it appears that the legal sanctions for medical assistance in ordinary health matters, given to a child under conditions of abuse of parental authority, can be overruled by an argument of a conflict of goods and interests.
W artykule rozważana jest funkcjonalność ochrony praw dziecka jako pacjenta przed nadużyciami władzy rodzicielskiej oraz oceniana jest możliwość samodzielnej aktywności odpowiednio dojrzałych umysłowo dzieci. W polskim prawie medycznym pułap wieku dla ograniczonej zdolności decyzyjnej w sprawie zgody na wykonanie czynności medycznych jest określony zbyt wysoko. Przepisy regulują zagadnienie wieku decyzyjnego tylko od strony ważności zgody na udzielenie świadczenia zdrowotnego oraz należnej informacji medycznej. Nawet najlepszy rodzic jest mimo wszystko tylko osobą trzecią wobec interesów osobistych swojego dziecka i nie przysługuje mu prawo dysponowania jego prawami pacjenta. Konsekwencje zaniedbania pieczy w sprawach niewymagających niezwłocznej pomocy lekarskiej mogą być szkodliwe, gdy skutkują na przyszłość dysfunkcjami organizmu, takimi jak pogłębiająca się wada wzroku czy dramatyczne ubytki w uzębieniu. Ustawy medyczne nie różnicują jednak praw osoby małoletniej. Tak wysoki pułap wieku jest dysfunkcjonalny pod wieloma względami, nie rozróżnia bowiem między noworodkiem a piętnastolatkiem, podczas gdy już młodzież szkolna wykazuje przynajmniej ograniczone rozeznanie we własnych sprawach zdrowotnych. Prawo przewiduje wprawdzie wystaranie się o zezwolenie zastępcze sądu opiekuńczego, jednak metoda ta jest zupełnie nieskuteczna, o ile nie będzie jej realizować osoba dorosła. Dziecko powinno zostać wyposażone w środki prawne umożliwiające samodzielne, swobodne i wolne od stresu działanie bez angażowania służb ochrony przynajmniej w sprawach stosunkowo prostych i oczywistych. Po głębszej analizie unormowań okazuje się, że sankcje prawne za pomoc medyczną w zwykłych sprawach zdrowotnych, udzieloną dziecku w warunkach nadużywania władzy rodzicielskiej, można uchylić argumentem o kolizji dóbr i interesów.