.
.
.
.
.
.
.
.
.
W artykule analizowany jest starobiałoruski koncept цнота w porównaniu z polskim cnota z XVI wieku. Celem badania jest ukazanie specyfiki rozumienia tej wartości w starobiałoruskiej tradycji kulturowej oraz określenie, w jakim stopniu jest ona tożsama z polskim pojęciem. Podstawę teoretyczną stanowią założenia Lubelskiej szkoły etnolingwistyki kognitywnej, w szczególności metoda definicji kognitywnej. Materiał badawczy obejmuje 147 kontekstów użycia leksemu цнота w starobiałoruskich tekstach z XVI–XVII wieku oraz dane historycznych słowników języka białoruskiego. Wyniki pokazują, że цнота w języku starobiałoruskim była pojmowana jako moralna jakość boskiego pochodzenia, związana z wiarą, mądrością, pokorą i dobrymi uczynkami, wymagająca wysiłku i stanowiąca przykład dla innych. Obraz tej wartości jest zasadniczo typowy dla średniowiecznej Europy i bliski znaczeniowo polskiemu leksemowi cnota w tekstach z tego samego okresu. Polski wyraz charakteryzuje się jednak znacznie wyższą frekwencją, większym stopniem konceptualizacji i zróżnicowaniem semantycznym. W przeciwieństwie do polskiego cnota, starobiałoruska цнота prawie nie realizuje znaczenia ‘kobiecej czystości seksualnej’, które prawdopodobnie utrwaliło się dopiero w późniejszym okresie.
The article analyses the Old Belarusian concept цнота (‘virtue’) in comparison with the Polish cnota of the 16th century. The aim of the study is to identify the specific features of understanding this value in the Old Belarusian cultural tradition and to determine to what extent it corresponds to the characteristics of the Polish concept. The research is based on the theoretical principles of the Lublin School of Cognitive Ethnolinguistics, particularly the method of cognitive definition. The material includes 147 contexts of the lexeme цнота found in Old Belarusian texts from the 16th – 17th centuries, as well as data from historical dictionaries of the Belarusian language. The results show that цнота was perceived in the Old Belarusian as a divinely inspired moral quality associated with faith, wisdom, humility, and good deeds — an ideal requiring effort and serving as an example to others. The reconstructed value profile is largely typical of medieval Europe and closely resembles the representation of the Polish lexeme cnota in the texts of the same period. However, the Polish term is characterised by much higher frequency, a greater degree of conceptualisation, and semantic differentiation. Unlike its Polish counterpart, the Old Belarusian цнота almost never expresses the meaning of ‘female sexual purity’, which probably became established later.
W artykule analizowany jest starobiałoruski koncept цнота w porównaniu z polskim cnota z XVI wieku. Celem badania jest ukazanie specyfiki rozumienia tej wartości w starobiałoruskiej tradycji kulturowej oraz określenie, w jakim stopniu jest ona tożsama z polskim pojęciem. Podstawę teoretyczną stanowią założenia Lubelskiej szkoły etnolingwistyki kognitywnej, w szczególności metoda definicji kognitywnej. Materiał badawczy obejmuje 147 kontekstów użycia leksemu цнота w starobiałoruskich tekstach z XVI–XVII wieku oraz dane historycznych słowników języka białoruskiego. Wyniki pokazują, że цнота w języku starobiałoruskim była pojmowana jako moralna jakość boskiego pochodzenia, związana z wiarą, mądrością, pokorą i dobrymi uczynkami, wymagająca wysiłku i stanowiąca przykład dla innych. Obraz tej wartości jest zasadniczo typowy dla średniowiecznej Europy i bliski znaczeniowo polskiemu leksemowi cnota w tekstach z tego samego okresu. Polski wyraz charakteryzuje się jednak znacznie wyższą frekwencją, większym stopniem konceptualizacji i zróżnicowaniem semantycznym. W przeciwieństwie do polskiego cnota, starobiałoruska цнота prawie nie realizuje znaczenia ‘kobiecej czystości seksualnej’, które prawdopodobnie utrwaliło się dopiero w późniejszym okresie.
W artykule przedstawiono fragment socjolingwistycznego badania terenowego obecnej sytuacji językowej na Białorusi w niewielkim segmencie, mianowicie wśród młodzieży w wieku od 16 do 20 lat (tak zwane pokolenie Z), uczniów szkół średnich i studentów pierwszego roku studiów wyższych, którzy obecnie przebywają na Białorusi. Autor artykułu, za pomocą anonimowej ankiety w formularzu Google, dowiedział się, czy język białoruski jest obecny w życiu codziennym młodych ludzi i jaką rolę odgrywa, jak często się z nim stykają i w jakich obszarach życia społeczno-kulturalnego (w szczególności w rodzinie, wśród bliskich przyjaciół i znajomych, na zajęciach w placówce edukacyjnej), czy nowe pokolenie przekazuje dawne stereotypy na temat języka i w jaki sposób język białoruski jest prezentowany w sieciach społecznościowych TikTok i Instagram oczami przedstawicieli pokolenia Z. Niniejsze badanie w danym aspekcie jest prowadzone po raz pierwszy w warunkach ograniczonych możliwości badawczych (autor jest niezależnym badaczem na Białorusi, dla którego nie jest łatwo uzyskać dostęp do potencjalnych respondentów w docelowych grupach fokusowych).
This article presents a fragment of sociolinguistic fieldwork of the current language situation in Belarus in a small segment, namely among young people aged 16 to 20 (the so-called Generation Z), high school students and first-year university/college students who are currently residing in Belarus. The author of the article, using an anonymous questionnaire in the Google Form, found out whether the Belarusian language is present in the daily life of young people and what role it plays for them, how often they encounter it and in which areas of socio-cultural life (in particular, in the family, among friends and acquaintances, in classes at an educational institution), whether the new generation passes on the old stereotypes about the language and how the Belarusian language is presented in social networks TikTok and Instagram the eyes of representatives of Generation Z. This study in this aspect is conducted for the first time in conditions of limited research opportunities (the author is an independent researcher in Belarus, for whom it is not easy to gain access to potential respondents in target focus groups).
W artykule przedstawiono fragment socjolingwistycznego badania terenowego obecnej sytuacji językowej na Białorusi w niewielkim segmencie, mianowicie wśród młodzieży w wieku od 16 do 20 lat (tak zwane pokolenie Z), uczniów szkół średnich i studentów pierwszego roku studiów wyższych, którzy obecnie przebywają na Białorusi. Autor artykułu, za pomocą anonimowej ankiety w formularzu Google, dowiedział się, czy język białoruski jest obecny w życiu codziennym młodych ludzi i jaką rolę odgrywa, jak często się z nim stykają i w jakich obszarach życia społeczno-kulturalnego (w szczególności w rodzinie, wśród bliskich przyjaciół i znajomych, na zajęciach w placówce edukacyjnej), czy nowe pokolenie przekazuje dawne stereotypy na temat języka i w jaki sposób język białoruski jest prezentowany w sieciach społecznościowych TikTok i Instagram oczami przedstawicieli pokolenia Z. Niniejsze badanie w danym aspekcie jest prowadzone po raz pierwszy w warunkach ograniczonych możliwości badawczych (autor jest niezależnym badaczem na Białorusi, dla którego nie jest łatwo uzyskać dostęp do potencjalnych respondentów w docelowych grupach fokusowych).
Artykuł poświęcony jest historii leksemów nazywających pojęcie ojczyzna w języku białoruskim i ich charakterystyce według różnych słowników. Historia białoruskich słów радзіма, бацькаўшчына, айчына ukazana jest na tle ukraińskich i rosyjskich odpowiedników i sięga nowożytnej semantyki. Leksemy бацькаўшчына, айчына, a później радзіма zaczęto aktywnie używać w znaczeniu ‘kraj historycznie należący do pewnego ludu i przez ten lud zamieszkały’ na początku XX wieku. Bezpośrednie nominacje pojęcia ojczyzna są rzadko używane w mowie potocznej i w tekstach folklorystycznych; nie ma ich w słownikach frazeologicznych, paremiologicznych, dialektycznych. W tradycyjnym białoruskim obrazie świata ojczyzna jest przedstawiana inaczej niż we współczesnym. Po pierwsze, jest to ‘miejsce urodzenia, mała ojczyzna, a nie ‘kraj’. Po drugie, zamiast bezpośrednich nominacji używa się synonimów край, кут, зямля, дом, хата.
The article is devoted to the history of lexemes that nominate the concept of motherland in the Belarusian language, and their characteristics according to different dictionaries. The history of the Belarusian words радзіма, бацькаўшчына, айчына is shown with Ukrainian and Russian equivalents and traced to the modern semantics. The lexemes бацькаўшчына, айчына and later радзіма began to be actively used in the meaning of ʽa country historically belonging to a certain people and inhabited by this people’ at the beginning of the 20th century. Direct nominations of the concept of motherland are rarely used in colloquial speech and in folklore texts; they are not found in phraseological, paremiological, dialect dictionaries. In the traditional Belarusian linguistic worldview, the motherland is presented differently than in the modern one. Firstly, it is ʽplace of birth, small homeland’, not ʽcountry’. Secondly, instead of direct nominations, the synonyms край, кут, зямля, дом, хата are used.
Artykuł poświęcony jest historii leksemów nazywających pojęcie ojczyzna w języku białoruskim i ich charakterystyce według różnych słowników. Historia białoruskich słów радзіма, бацькаўшчына, айчына ukazana jest na tle ukraińskich i rosyjskich odpowiedników i sięga nowożytnej semantyki. Leksemy бацькаўшчына, айчына, a później радзіма zaczęto aktywnie używać w znaczeniu ‘kraj historycznie należący do pewnego ludu i przez ten lud zamieszkały’ na początku XX wieku. Bezpośrednie nominacje pojęcia ojczyzna są rzadko używane w mowie potocznej i w tekstach folklorystycznych; nie ma ich w słownikach frazeologicznych, paremiologicznych, dialektycznych. W tradycyjnym białoruskim obrazie świata ojczyzna jest przedstawiana inaczej niż we współczesnym. Po pierwsze, jest to ‘miejsce urodzenia, mała ojczyzna, a nie ‘kraj’. Po drugie, zamiast bezpośrednich nominacji używa się synonimów край, кут, зямля, дом, хата.
Artykuł poświęcony jest historii leksemów nazywających pojęcie ojczyzna w języku białoruskim i ich charakterystyce według różnych słowników. Historia białoruskich słów радзіма, бацькаўшчына, айчына ukazana jest na tle ukraińskich i rosyjskich odpowiedników i sięga nowożytnej semantyki. Leksemy бацькаўшчына, айчына, a później радзіма zaczęto aktywnie używać w znaczeniu ʽkraj historycznie należący do pewnego ludu i przez ten lud zamieszkały’ na początku XX wieku. Bezpośrednie nominacje pojęcia ojczyzna są rzadko używane w mowie potocznej i w tekstach folklorystycznych; nie ma ich w słownikach frazeologicznych, paremiologicznych, dialektycznych. W tradycyjnym białoruskim obrazie świata ojczyzna jest przedstawiana inaczej niż we współczesnym. Po pierwsze, jest to ʽmiejsce urodzenia, mała ojczyzna, a nie ʽkraj’. Po drugie, zamiast bezpośrednich nominacji używa się synonimów край, кут, зямля, дом, хата.
Językowa polityka okupacyjna na ziemiach białoruskich podczas I i II wojny światowej nigdy wcześniej nie była badana w aspekcie porównawczym. W prezentowanym artykule autor rozważa terytoria okręgu okupacyjnego Ober-Ost (1915–1918) i okupowane terytoria Białorusi (1941–1944). W artykule postawiono następujące pytania: Czy istniała polityka germanizacji ludności białoruskiej na okupowanych terytoriach podczas dwóch wojen światowych?, Jaką rolę w tych okresach przypisywano językom mniejszości narodowych?, Jakie było stanowisko władz okupacyjnych wobec konkurencji cyrylicy i alfabetu łacińskiego?, Jak władze okupacyjne rozwiązywały kwestię języka szkolnictwa?, Jaką politykę prowadzono wobec języka polskiego i rosyjskiego – języków byłych metropolii?. Badania przeprowadzono głównie na podstawie dokumentów archiwalnych (publikowanych i wcześniej niepublikowanych, odnalezionych przez autora w różnych archiwach). Rezultatem analizy było stwierdzenie, że najbardziej podobnym elementem niemieckiej polityki okupacyjnej w obu wojnach było wspieranie języka białoruskiego (z różnymi ideologicznymi podstawami), odmowa germanizacji miejscowej ludności, wspieranie języków mniejszości narodowych, używanie języka narodowego w edukacji, a także depolonizacja i derusyfikacja ludności. Najbardziej oczywistą różnicą było to, że w przeciwieństwie do władz okupacyjnych z czasów I wojny światowej, Generalny Komisariat Białorusi najpierw zakazał, a następnie ograniczył naukę języka niemieckiego ze względów rasowych. Należy jednak zauważyć, że potrzeby armii i gospodarki często wymagały od władz niemieckich korekty polityki językowej.
The linguistic policy implemented by the occupying powers in Belarusian territories during the World War I and World War II has never before been studied in a comparative perspective. In the present article, the author examines the territories of the Ober-Ost occupation district (1915–1918) and the occupied territories of the Belarus (1941–1944). The article poses the following research questions: Was there a policy of Germanization of the Belarusian population in the occupied territories during the two world wars? What role was assigned to the languages of national minorities in these periods? What was the position of the occupation authorities regarding the competition between the Cyrillic and Latin alphabets? How did the occupation authorities address the issue of language in education? What policies were pursued toward the Polish and Russian languages—the languages of the former metropolises? The research is based primarily on archival documents, both published and previously unpublished, discovered by the author in various archives. The analysis revealed that the most consistent feature of German occupation policy in both wars was the support of the Belarusian language (albeit grounded in different ideological rationales), the rejection of the Germanization of the local population, the promotion of minority languages, the use of the national language in education, as well as depolonization and derussification. The most evident difference was that, unlike the occupation authorities of the First World War, the General Commissariat of Belarus initially prohibited and later restricted the teaching of the German language for racial reasons. Nevertheless, it should be noted that the needs of the army and the economy frequently adjusted the linguistic policy of the German authorities.
Językowa polityka okupacyjna na ziemiach białoruskich podczas I i II wojny światowej nigdy wcześniej nie była badana w aspekcie porównawczym. W prezentowanym artykule autor rozważa terytoria okręgu okupacyjnego Ober-Ost (1915–1918) i okupowane terytoria Białorusi (1941–1944). W artykule postawiono następujące pytania: Czy istniała polityka germanizacji ludności białoruskiej na okupowanych terytoriach podczas dwóch wojen światowych?, Jaką rolę w tych okresach przypisywano językom mniejszości narodowych?, Jakie było stanowisko władz okupacyjnych wobec konkurencji cyrylicy i alfabetu łacińskiego?, Jak władze okupacyjne rozwiązywały kwestię języka szkolnictwa?, Jaką politykę prowadzono wobec języka polskiego i rosyjskiego – języków byłych metropolii?. Badania przeprowadzono głównie na podstawie dokumentów archiwalnych (publikowanych i wcześniej niepublikowanych, odnalezionych przez autora w różnych archiwach). Rezultatem analizy było stwierdzenie, że najbardziej podobnym elementem niemieckiej polityki okupacyjnej w obu wojnach było wspieranie języka białoruskiego (z różnymi ideologicznymi podstawami), odmowa germanizacji miejscowej ludności, wspieranie języków mniejszości narodowych, używanie języka narodowego w edukacji, a także depolonizacja i derusyfikacja ludności. Najbardziej oczywistą różnicą było to, że w przeciwieństwie do władz okupacyjnych z czasów I wojny światowej, Generalny Komisariat Białorusi najpierw zakazał, a następnie ograniczył naukę języka niemieckiego ze względów rasowych. Należy jednak zauważyć, że potrzeby armii i gospodarki często wymagały od władz niemieckich korekty polityki językowej.
Artykuł dotyczy mało znanego epizodu dziejów mniejszości białoruskiej na Łotwie. Międzywojenne państwo łotewskie było jednym z największych skupisk ludności białoruskiej poza granicami Białorusi. Do 1934 r. łotewscy Białorusini posiadali autonomię kulturalno-oświatową. W kraju funkcjonowało szkolnictwo w języku białoruskim, działały organizacje społeczno-kulturalne i polityczne, wydawano prasę. Po ustanowieniu na Łotwie rządów autorytarnych autonomia ta została zlikwidowana. Latem 1940 r. Łotwa znalazła się pod okupacją Związku Sowieckiego, którą rok później zastąpiła okupacja niemiecka. Działacze mniejszości białoruskiej musieli odnaleźć się w nowej rzeczywistości politycznej. Uznali oni, że za wszelką cenę należy unikać konfrontacji z nowymi władzami. Postawa ta znalazła potwierdzenie w wystosowaniu memoriałów do sowieckich (w 1940 r.) i niemieckich (w 1941 r.) organów okupacyjnych. W artykule zostały poddane analizie przyczyny, które legły u podstaw decyzji o pojawienia się powyższych dokumentów.
The article concerns a little-known episode in the history of the Belarusian minority in Latvia. The interwar Latvian state had one of the largest concentrations of the Belarusian population outside Belarus. Until 1934, Latvian Belarusians enjoyed cultural and educational autonomy. In the country education in the Belarusian language functioned, socio-cultural and political organizations operated, and the press was published. After the introduction of an authoritarian regime in Latvia in 1934, this autonomy was abolished. In the summer of 1940, Latvia was occupied by the Soviet Union and a year later by Germany. Activists of the Belarusian minority had to adapt to the new political reality. It was decided that confrontation with the new authorities should be avoided at all costs. This was confirmed by sending two memoranda to the Soviet (in 1940) and German (in 1941) occupation authorities. The article analyzes the most important reasons underlying the decision to submit the above - mentioned documents.
Artykuł dotyczy mało znanego epizodu dziejów mniejszości białoruskiej na Łotwie. Międzywojenne państwo łotewskie było jednym z największych skupisk ludności białoruskiej poza granicami Białorusi. Do 1934 r. łotewscy Białorusini posiadali autonomię kulturalno-oświatową. W kraju funkcjonowało szkolnictwo w języku białoruskim, działały organizacje społeczno-kulturalne i polityczne, wydawano prasę. Po ustanowieniu na Łotwie rządów autorytarnych autonomia ta została zlikwidowana. Latem 1940 r. Łotwa znalazła się pod okupacją Związku Sowieckiego, którą rok później zastąpiła okupacja niemiecka. Działacze mniejszości białoruskiej musieli odnaleźć się w nowej rzeczywistości politycznej. Uznali oni, że za wszelką cenę należy unikać konfrontacji z nowymi władzami. Postawa ta znalazła potwierdzenie w wystosowaniu memoriałów do sowieckich (w 1940 r.) i niemieckich (w 1941 r.) organów okupacyjnych. W artykule zostały poddane analizie przyczyny, które legły u podstaw decyzji o pojawienia się powyższych dokumentów.
Na przełomie XIX i XX wieku, ze względu na przeczucie końca świata, „przełomu epok” i globalnych przemian historycznych, a także zainteresowanie wszystkim, co tajemnicze i co niosła ze sobą symbolika, w malarstwie europejskim zaobserwowano wzrost popularności tematyki tanatologicznej. Nowatorskie poszukiwania personifikacji wizerunku Śmierci, a także niekonwencjonalne podejście do przedstawiania pochówków i cmentarzy, można odnaleźć w twórczości wielu europejskich artystów tego okresu. W artykule tym przeanalizowano obrazy artystów z Białorusi, Polski, krajów bałtyckich i Europy Północnej, które powstały pod koniec XIX i na początku XX wieku i poświęcone są przedstawianiu śmierci jako zjawiska.
At the turn of the 19th and 20th centuries, due to the foreboding of the end of the world, the “shift in eras” and global historical changes, as well as the interest in everything mysterious brought by symbolism, a rise in the popularity of thanatological subjects was observed in European painting. Innovative searches for the personification of the image of Death, as well as unconventional approaches to depicting burials and cemeteries, are found in the works of many European artists at this time. This article analyzes the paintings of artists from Belarus, Poland, the Baltic countries, and Northern Europe, created in the late 19th and early 20th centuries, and dedicated to the representation of death as a phenomenon.
Na przełomie XIX i XX wieku, ze względu na przeczucie końca świata, „przełomu epok” i globalnych przemian historycznych, a także zainteresowanie wszystkim, co tajemnicze i co niosła ze sobą symbolika, w malarstwie europejskim zaobserwowano wzrost popularności tematyki tanatologicznej. Nowatorskie poszukiwania personifikacji wizerunku Śmierci, a także niekonwencjonalne podejście do przedstawiania pochówków i cmentarzy, można odnaleźć w twórczości wielu europejskich artystów tego okresu. W artykule tym przeanalizowano obrazy artystów z Białorusi, Polski, krajów bałtyckich i Europy Północnej, które powstały pod koniec XIX i na początku XX wieku i poświęcone są przedstawianiu śmierci jako zjawiska.
Po ukończeniu Uniwersytetu Wileńskiego Adam Mickiewicz wyjechał do Kowna, aby odpracować otrzymane w czasie studiów stypendium rządowe. Samotny młody nauczyciel, który został oderwany od przyjaciół – filomatów, pozbawiony biblioteki uniwersyteckiej i niezbyt lubił swoją pracę – poznał bardzo piękną zamężną kobietę, matkę czwórki dzieci, KarolinęKowalską. Jej najstarszy syn Konstanty uczył się u Mickiewicza, a spotkanie nauczyciela z matką ucznia było zrządzeniem losu. Wenus Kowieńska, Kowalska, została opiekunką młodego mężczyzny, a później kochanką nauczyciela syna i poety, którego sława powoli rosła. Karolina była muzą Mickiewicza, dzięki niej powstały wiersze, ballady i poematy, w których tekstach została utrwalona. Karolina była dla Adama naprawdę kochającą i ukochaną kobietą. To ona, a nie Maryla Puttkamerowa, była u boku Mickiewicza do ostatniej chwili podczas jego aresztowania, i po nim, kiedy został zesłany do Rosji. Nie myślała o sławie, honorze, pamięci – po prostu kochała i robiła wszystko, aby ukochana osoba była szczęśliwa. I rzeczywiście tak było, jak odnotowali w swoich listach przyjaciele filomaci.
After graduating from Vilnius University, Adam Mickiewicz went to Kaunas to work out the government scholarship he received during his studies. A lonely young teacher who was separated from his friends – philomathians, from the university library and did not really like his work – met a very beautiful married woman, mother of 4 children, Karolina Kowalska. Her eldest son Konstantin studied with Mickiewicz, and the meeting between the teacher and the student's mother was destined by fate. Venus of Koven, Kovalska, became the guardian and later the lover of the young teacher and poet, whose fame was slowly expanding. Karolina was Mickiewicz's muse, thank to whom poems, ballads and poems where she is mentioned were written. Carolina was a truly loving and beloved woman to Adam. She, not Maryla Puttkamer, was by Mickiewicz's side until the last minute during his arrest, after it, and when he was sent from the Motherland to Russian exile. She didn't think about fame, honor, memory – she just loved and did everything to make her loved one happy. And he was really happy, as his Philomath friends noted in their letters.
Po ukończeniu Uniwersytetu Wileńskiego Adam Mickiewicz wyjechał do Kowna, aby odpracować otrzymane w czasie studiów stypendium rządowe. Samotny młody nauczyciel, który został oderwany od przyjaciół – filomatów, pozbawiony biblioteki uniwersyteckiej i niezbyt lubił swoją pracę – poznał bardzo piękną zamężną kobietę, matkę czwórki dzieci, KarolinęKowalską. Jej najstarszy syn Konstanty uczył się u Mickiewicza, a spotkanie nauczyciela z matką ucznia było zrządzeniem losu. Wenus Kowieńska, Kowalska, została opiekunką młodego mężczyzny, a później kochanką nauczyciela syna i poety, którego sława powoli rosła. Karolina była muzą Mickiewicza, dzięki niej powstały wiersze, ballady i poematy, w których tekstach została utrwalona. Karolina była dla Adama naprawdę kochającą i ukochaną kobietą. To ona, a nie Maryla Puttkamerowa, była u boku Mickiewicza do ostatniej chwili podczas jego aresztowania, i po nim, kiedy został zesłany do Rosji. Nie myślała o sławie, honorze, pamięci – po prostu kochała i robiła wszystko, aby ukochana osoba była szczęśliwa. I rzeczywiście tak było, jak odnotowali w swoich listach przyjaciele filomaci.
Celem artykułu jest prezentacja roli napojów alkoholowych w życiu katolickich wspólnot zakonnych na terenie ziem białoruskich i litewskich w końcu XVIII–XIX wieku. Podstawę źródłową artykułu stanowią pisemne dokumenty z archiwów różnych krajów (Litwa, Białoruś, Polska, Rosja). W artykule uwzględniono wszystkie rodzaje alkoholu: zarówno lekkiego (piwo, miód, wino), jak i mocnego (wódka, rum, arak). W pracy przedstawiono różne role: tradycyjną, konsolidującą, dezintegrującą, rekreacyjną, żywnościową, ekonomiczną, statusową i obciążającą. Każdą z nich zilustrowano konkretnymi przykładami.
The purpose of the article is to highlight the main role of alcoholic beverages in the life of Catholic monastic communities on the territory of Belarusian and Lithuanian lands at the end of the 18th–19th centuries. The source base of the article consists of written documentary materials from archives of different countries (Lithuania, Belarus, Poland, Russia). The article includes all types of alcohol: both light (beer, honey, wine) and strong (vodka, rum, arak). The author singles out traditional, consolidating, disintegrating, festive, food, economic, status and aggravating roles and illustrates each of them with specific examples.
Celem artykułu jest prezentacja roli napojów alkoholowych w życiu katolickich wspólnot zakonnych na terenie ziem białoruskich i litewskich w końcu XVIII–XIX wieku. Podstawę źródłową artykułu stanowią pisemne dokumenty z archiwów różnych krajów (Litwa, Białoruś, Polska, Rosja). W artykule uwzględniono wszystkie rodzaje alkoholu: zarówno lekkiego (piwo, miód, wino), jak i mocnego (wódka, rum, arak). W pracy przedstawiono różne role: tradycyjną, konsolidującą, dezintegrującą, rekreacyjną, żywnościową, ekonomiczną, statusową i obciążającą. Każdą z nich zilustrowano konkretnymi przykładami.
Tematem artykułu jest wojna, trauma i pamięć historyczna w białoruskiej dramaturgii i teatrze w latach 2000–2020. Badania przeprowadzono zarówno w ujęciu diachronicznym, jak i synchronicznym. Materiałem źródłowym jest spektakl Wolnego Teatru Białoruskiego Быў у пана верабейка гаварушчы… (2017, reż. Nikołaj Chalezin), oparty na książce Zmitra Bartosika, sztuka Kseni Sztalenkowej Memoria nominis Klara (2020) wraz z jej adaptacją sceniczną oraz dramat Marii Bielkowicz Любое место, где остались следы (2021). Analiza synchroniczna bazuje na porównaniu utworów ukazujących fenomen wojny w duchu realizmu z dziełami o charakterze eksperymentalnym, co pozwala uchwycić ich typologiczne związki. Perspektywa diachroniczna umożliwia natomiast prześledzenie genezy tendencji eksperymentalnych w dramaturgii białoruskiej oraz wskazanie nielicznych prób podejmowania refleksji nad wojną z wykorzystaniem niekonwencjonalnych środków estetycznych.
The article focuses on one of the main vectors of artistic optics in understanding the phenomenon of war and the problematic spectrum of historical memory, trauma in Belarusian drama and theater in the 2020s, analyzed in diachronic and synchronic aspects. The „observation deck” was the performance of the Belarusian Free Theater Быў у пана верабейка гаварушчы… (2017; stage director – Nikolai Khalezin) based on the book by Zmiter Bartosik, the play by Ksenia Shtalenkova Memoria nominis Klara (2020) (with a stage version), Maria Belkovich Любое место, где остались следы (2021). The synchronic aspect of their study involves a comparative analysis with works aimed at embodying the phenomenon of war in the spirit of realism, identifying typological connections with works aimed at experiment. The diachronic aspect, on the other hand, makes it possible to trace the genesis of the experimental tendency in Belarusian dramaturgy and to point out the few attempts to reflect on the war with the help of unconventional aesthetic means.
Tematem artykułu jest wojna, trauma i pamięć historyczna w białoruskiej dramaturgii i teatrze w latach 2000–2020. Badania przeprowadzono zarówno w ujęciu diachronicznym, jak i synchronicznym. Materiałem źródłowym jest spektakl Wolnego Teatru Białoruskiego Быў у пана верабейка гаварушчы… (2017, reż. Nikołaj Chalezin), oparty na książce Zmitra Bartosika, sztuka Kseni Sztalenkowej Memoria nominis Klara (2020) wraz z jej adaptacją sceniczną oraz dramat Marii Bielkowicz Любое место, где остались следы (2021). Analiza synchroniczna bazuje na porównaniu utworów ukazujących fenomen wojny w duchu realizmu z dziełami o charakterze eksperymentalnym, co pozwala uchwycić ich typologiczne związki. Perspektywa diachroniczna umożliwia natomiast prześledzenie genezy tendencji eksperymentalnych w dramaturgii białoruskiej oraz wskazanie nielicznych prób podejmowania refleksji nad wojną z wykorzystaniem niekonwencjonalnych środków estetycznych.
Tematem artykułu jest jeden z głównych kierunków artystycznego spojrzenia na fenomen wojny oraz zagadnień z zakresu traumy oraz pamięci historycznej w białoruskiej dramaturgii i teatrze danego okresu. Analiza została przeprowadzona w aspekcie diachronicznym oraz synchronicznym. Jako materiał do badań posłużyły: spektakl Wolnego Teatru Białoruskiego Быў у пана верабейка гаварушчы… (2017; reżyser Nikołaj Chalezin) na podstawie książki Zmitra Bartosika, sztuki Kseni Sztalenkowej Memoria nominis Klara (2020) (również wersja sceniczna), Marii Bielkowicz Любое место, где остались следы (2021). Aspekt synchroniczny badania polega na analizie porównawczej z utworami, których celem jest przedstawienie fenomenu wojny w duchu realizmu, odkrycie związków typologicznych z utworami, nakierunkowanymi na eksperyment. Aspekt diachroniczny pozwala prześledzić genezę tendencji eksperymentalnej w dramaturgii białoruskiej, nieliczne próby refleksji nad wojną z pomocą niekonwencjonalnych środków estetycznych.
Artykuł został poświęcony zagadnieniu białoruskojęzycznego dziedzictwa literackiego Adama Pługa. Ten znany literat polskojęzyczny z historycznej Litwy w swojej twórczości wykorzystywał nie tylko białoruski folklor, lecz także sam język białoruski. Ale czy pisał on również odrębne utwory w tym języku? W 1918 roku bibliofil i historyk literatury Romuald Ziemkiewicz poinformował, że był w posiadaniu białoruskiego rękopisu Adama Pługa z 1849 roku. Zawierał on cztery opowiadania z życia ludu oraz jedną legendę. Z tego rękopisu ujrzał światło dzienne jedynie jeden utwór – opublikowana w mało znanym wydaniu z czasów rewolucyjnych dykteryjka Kruczanaja baba, która przez długi czas pozostawała nieznana historykom literatury. Dopiero w latach 90. XX wieku weszła do obiegu czytelniczego, jednak do dziś nie doczekała się należnego komentarza historyczno-literackiego. Nasze badania wykazały, że białoruskojęzyczna dykteryjka Kruczanaja baba stanowi integralną część powieści Adama Pługa Spowiedź. Ustęp z życia mego przyjaciela (1849), a w istocie jest tłumaczeniem dwujęzycznej polsko-białoruskiej dykteryjki A jak pan sało krau. Kto dokonał owego tłumaczenia? Sam autor – Adam Pług? A może ktoś z otoczenia szkolnego przyjaciela pisarza, Eustachego Rdułtowskiego, w majątku Snów? Skłaniamy się jednak ku hipotezie, że był to Romuald Ziemkiewicz. Po pierwsze, publikację tę można interpretować jako przejaw jego „literackiego wsparcia” dla białoruskiego odrodzenia narodowego, po drugie zaś – historyk literatury nieraz w swojej działalności stosował podobne metody.
This article is devoted to the issue of Belarusian-language literary heritage of Adam Plug. This famous Polish-speaking writer from historical Lithuania in his works used not only Belarusian folklore, but also the Belarusian language itself. But did he write separate works in Belarusian? In 1918, bibliophile and literature historian Romuald Ziemkiewicz claimed that he had in his hands a Belarusian manuscript by Adam Plug from 1849, which contained 4 stories from the life of the people and one legend. From this manuscript, only one work saw the daylight – the dykteryjka or anecdote Kruchanaya baba. Printed in a little-known publication of the revolutionary period, the dikteryjka remained unknown to literature historians for a long time. Although it was introduced into readership circulation in the 1990s, it has not received proper historical-literary commentary to this day. The research shows that the Belarusian-language dikteryjka Kruchanaya baba is a component part of the novel Spowiedź. Ustęp z życia mego przyjaciela (1849) by Adam Plug. In fact, it is a translation of the bilingual Polish-Belarusian dykteryjka A jak pan sało krau. Who carried out the translation? The author himself, Adam Plug? Someone from the circle of the writer’s school friend Eustachy Rdultowski at the Snov estate? However, I tend to hypothesize that it was Romuald Ziemkiewicz. Firstly, this publication can be interpreted as a manifestation of his „literary support” for the Belarusian national revival, and secondly, the literature historian often used similar methods in his activities.
Artykuł został poświęcony zagadnieniu białoruskojęzycznego dziedzictwa literackiego Adama Pługa. Ten znany literat polskojęzyczny z historycznej Litwy w swojej twórczości wykorzystywał nie tylko białoruski folklor, lecz także sam język białoruski. Ale czy pisał on również odrębne utwory w tym języku? W 1918 roku bibliofil i historyk literatury Romuald Ziemkiewicz poinformował, że był w posiadaniu białoruskiego rękopisu Adama Pługa z 1849 roku. Zawierał on cztery opowiadania z życia ludu oraz jedną legendę. Z tego rękopisu ujrzał światło dzienne jedynie jeden utwór – opublikowana w mało znanym wydaniu z czasów rewolucyjnych dykteryjka Kruczanaja baba, która przez długi czas pozostawała nieznana historykom literatury. Dopiero w latach 90. XX wieku weszła do obiegu czytelniczego, jednak do dziś nie doczekała się należnego komentarza historyczno-literackiego. Nasze badania wykazały, że białoruskojęzyczna dykteryjka Kruczanaja baba stanowi integralną część powieści Adama Pługa Spowiedź. Ustęp z życia mego przyjaciela (1849), a w istocie jest tłumaczeniem dwujęzycznej polsko-białoruskiej dykteryjki A jak pan sało krau. Kto dokonał owego tłumaczenia? Sam autor – Adam Pług? A może ktoś z otoczenia szkolnego przyjaciela pisarza, Eustachego Rdułtowskiego, w majątku Snów? Skłaniamy się jednak ku hipotezie, że był to Romuald Ziemkiewicz. Po pierwsze, publikację tę można interpretować jako przejaw jego „literackiego wsparcia” dla białoruskiego odrodzenia narodowego, po drugie zaś – historyk literatury nieraz w swojej działalności stosował podobne metody.
W artykule omówiono historię badań nad wpływem komedii Juliana Niemcewicza Powrót posła na sztukę Aleksandra Gribojedowa Mądremu biada. Pierwsza publikacja poświęcona temu zagadnieniu spotkała się z ostrą krytyką ze strony najwybitniejszego znawcy twórczości Gribojedowa, Nikołaja Piksanowa. W kolejnych dekadach badacze albo unikali tego tematu, albo wypowiadali się na jego temat z najwyższą ostrożnością. Mimo to kwestia relacji Niemcewicz–Gribojedow powracała w dyskursie naukowym przez cały XX wiek. Otwartą polemikę odnotowano tylko raz; dalszy rozwój tej problematyki można określić raczej jako dzieje dystansowania się badaczy oraz (auto)cenzury. W artykule przeanalizowano stanowiska wybranych uczonych na każdym etapie tej specyficznej debaty. Podjęto także próbę wskazania nowych perspektyw badawczych, uwzględniających najnowsze ustalenia dotyczące funkcjonowania tekstu teatralnego pod koniec XVIII i na początku XIX wieku, a także aktualne dane biograficzne o Niemcewiczu i Gribojedowie. Często to właśnie geografia odgrywała większą rolę w kształtowaniu kontaktów kulturowych niż oficjalne zakazy, stereotypy czy mity. Obie kluczowe postacie tej historii – Niemcewicz i Gribojedow – łączyły bliskie związki z Brześciem.
The article examines the history of research on the influence of Julian Niemcewicz’s comedy Powrót posła on Alexandr Griboyedov’s play Woe from Wit. The first publication on this topic provoked a sharp critical reaction from the leading expert on Griboyedov's works, Nikolai Piksanov. In the following decades, scholars either avoided the topic or addressed it with extreme caution. Nevertheless, throughout the 20th century, the Niemcewicz–Griboyedov theme repeatedly re-emerged in scholarly discourse. An open scholarly polemic occurred only once; the subsequent history can be described more as a history of distancing and (self)-censorship. The article analyzes the positions of the opposing sides at each stage of this distinctive scholarly debate. It also attempts to outline prospects for further research in light of recent studies on the modes of functioning of theatrical texts at the turn of the 18th and 19th centuries, as well as new biographical information about Niemcewicz and Griboyedov. In many cases, geography played a more important role in facilitating cultural contact than official prohibitions, myths, or stereotypes. Both key figures in this story – Niemcewicz and Griboyedov – were closely connected to the city Brest.
W artykule omówiono historię badań nad wpływem komedii Juliana Niemcewicza Powrót posła na sztukę Aleksandra Gribojedowa Mądremu biada. Pierwsza publikacja poświęcona temu zagadnieniu spotkała się z ostrą krytyką ze strony najwybitniejszego znawcy twórczości Gribojedowa, Nikołaja Piksanowa. W kolejnych dekadach badacze albo unikali tego tematu, albo wypowiadali się na jego temat z najwyższą ostrożnością. Mimo to kwestia relacji Niemcewicz–Gribojedow powracała w dyskursie naukowym przez cały XX wiek. Otwartą polemikę odnotowano tylko raz; dalszy rozwój tej problematyki można określić raczej jako dzieje dystansowania się badaczy oraz (auto)cenzury. W artykule przeanalizowano stanowiska wybranych uczonych na każdym etapie tej specyficznej debaty. Podjęto także próbę wskazania nowych perspektyw badawczych, uwzględniających najnowsze ustalenia dotyczące funkcjonowania tekstu teatralnego pod koniec XVIII i na początku XIX wieku, a także aktualne dane biograficzne o Niemcewiczu i Gribojedowie. Często to właśnie geografia odgrywała większą rolę w kształtowaniu kontaktów kulturowych niż oficjalne zakazy, stereotypy czy mity. Obie kluczowe postacie tej historii – Niemcewicz i Gribojedow – łączyły bliskie związki z Brześciem.
W artykule omówiono historię badań nad wpływem komedii J. Niemcewicza Powrót posła na Gore ot uma A. Gribojedowa w radzieckim i rosyjskim literaturoznawstwie. Pierwsza publikacja na ten temat wywołała ostrą krytykę ze strony najwybitniejszego znawcy twórczości Gribojedowa, N. K. Piksanowa. W kolejnych dekadach badacze albo starali się unikać tego zagadnienia, albo wypowiadali się z najwyższą ostrożnością. Niemniej jednak temat relacji Niemcewicz–Gribojedow powracał do dyskursu naukowego przez cały XX wiek. Otwarta polemika pojawiła się tylko raz; dalszy rozwój tej historii można określić raczej jako dzieje dystansowania się i (auto)cenzury. W artykule przeanalizowano stanowiska poszczególnych badaczy na każdym etapie tej specyficznej debaty. Także podjęto próbę wskazania nowych perspektyw badawczych – z uwzględnieniem nowszych ustaleń dotyczących funkcjonowania tekstu teatralnego pod koniec XVIII i na początku XIX wieku, aktualnych danych biograficznych o Niemcewiczu i Gribojedowie. Często to właśnie geografia miała większe znaczenie dla kontaktów kulturowych niż oficjalne zakazy, stereotypy i mity. Obie kluczowe postacie tej historii – Niemcewicz i Gribojedow – były ściśle związane z miastem Brześć.
Od 2010 r. obserwujemy pojawienie się w literaturze i teatrze dramaturgów, których twórczość umożliwiła pełne ukształtowanie się „nowego dramatu białoruskiego” jako fenomenu postsowieckiej sztuki teatralnej. Dmitrij Bogosławskij (ur. 1985) uchodzi za jednego z najpopularniejszych przedstawicieli tego nurtu, a szczególne miejsce w jego dorobku zajmuje sztuka Тихий шорох уходящих шагов. Celem artykułu jest analiza interpretacji tego tekstu w perspektywie teatrologicznej przez postsowieckich reżyserów młodego pokolenia („milenialsów”): Jekaterinę Awerkową, Szamila Dyikanbajewa, Stasa Żirkowa i Denisa Fiodorowa. Autor dochodzi do wniosku, że interpretacje dramatu Bogosławskiego podejmują kluczowe problemy współczesnej kultury: poszukiwanie tożsamości narodowej, refleksję nad mentalnością narodową i (post)radziecką, opis relacji międzypokoleniowych, zachowanie tradycji i wartości rodzinnych jako forma pracy nad pamięcią zbiorową oraz historią, a także utrwalanie konkretnego momentu dziejowego.
The 2010s were marked by the appearance in literature and theatre of playwrights whose works allowed the „New Belarusian Drama” to fully form as a phenomenon of post-Soviet theatre art. Dmytry Bogoslavsky (born in 1985) is recognized as one of the most popular and in-demanded representatives of this trend. A special place in his work is given to the play Тихий шорох уходящих шагов (The Quiet Rustle of Departing Footsteps). The purpose of this article is to analyze the interpretation of this text by post-Soviet directors of the „millennial” generation. The main research method is the analysis of the performance from the point of view of theatre studies. The performances of directors Ekaterina Averkova, Shamil Dyikanbaev, Stas Zhirkov, Denis Fedorov in theatres in Belarus and Ukraine are presented. The author concludes that the interpretations Bogoslavsky's drama raise the key problems of contemporary culture: the search for national identity, the analysis of national and (post-)Soviet mentality; relations between fathers and children, the preservation of traditions and family values as a reflection on collective memory and history; recording the context of a specific historical moment.
Od 2010 r. obserwujemy pojawienie się w literaturze i teatrze dramaturgów, których twórczość umożliwiła pełne ukształtowanie się „nowego dramatu białoruskiego” jako fenomenu postsowieckiej sztuki teatralnej. Dmitrij Bogosławskij (ur. 1985) uchodzi za jednego z najpopularniejszych przedstawicieli tego nurtu, a szczególne miejsce w jego dorobku zajmuje sztuka Тихий шорох уходящих шагов. Celem artykułu jest analiza interpretacji tego tekstu w perspektywie teatrologicznej przez postsowieckich reżyserów młodego pokolenia („milenialsów”): Jekaterinę Awerkową, Szamila Dyikanbajewa, Stasa Żirkowa i Denisa Fiodorowa. Autor dochodzi do wniosku, że interpretacje dramatu Bogosławskiego podejmują kluczowe problemy współczesnej kultury: poszukiwanie tożsamości narodowej, refleksję nad mentalnością narodową i (post)radziecką, opis relacji międzypokoleniowych, zachowanie tradycji i wartości rodzinnych jako forma pracy nad pamięcią zbiorową oraz historią, a także utrwalanie konkretnego momentu dziejowego.
.
Artykuł został poświęcony ważnemu dla literatury białoruskiej gatunkowi obrazka, który ukształtował się i zdobył popularność na początku XX wieku. Badania prowadzone są wieloaspektowo, w oparciu o metody porównawczo-historyczne, porównawcze, historyczno-kontekstualne oraz interpretację hermeneutyczną. Uwarunkowania historyczne sprzyjały stopniowemu zastępowaniu terminu obrazek terminem miniatura, choć pojęcia te nie są w pełni tożsame. W analizie szczególny nacisk położono na ciągłość tradycji rozwoju białoruskiego obrazka: na tle klasycznego formatu gatunku, stworzonego przez Zmitroka Biadulę, omówiono także najnowsze przykłady – utwory Aliaksieja Dzikawickiego, reprezentanta mikrojęzyka zachodniopoleskiego. Metody stylistyczne Dzikawickiego w wielu aspektach pozostają bliskie klasycznym wzorcom Biaduli. Rozwój nowych form komunikacji w mediach społecznościowych doprowadził do powstania w Internecie wizualnego „klonu” literackiego obrazka – skeczu TikTok. Oba gatunki łączy objętościowy i fabularny minimalizm, zwięzłość, element emocjonalny, a także tendencja do utrwalania wspomnieniowych i uczuciowych momentów życia oraz odzwierciedlania ich w formie szkicu o wyrazistym nastroju psychologicznym. Przedstawiona w artykule tradycja małoformatowego utworu literackiego stanowi unikalny produkt białoruskiej kultury narodowej, a zarazem element szerszej, światowej tradycji małych form prozatorskich.
The article is devoted to the genre of „abrazok” typical for Belarusian literature, which was formed and became popular in the early 20th century. The research is based on a comprehensive approach and combines comparative-historical, comparative and historical-contextual methods, hermeneutical interpretation. Historical conditions contributed to the gradual replacement of the term „abrazok” by the term „miniature”, although the concepts they mean are not absolutely identical. The analysis is focused on the continuity in the tradition of the development of „abrazok” in Belarusian literature: against the background of the classical format of this genre created by Zmitrok Biadula, the most recent examples are examined – the works of the representative of the micro-language of the Western Polesie Aliaksei Dzikavitsky. Dzikavitsky's stylistic techniques in many ways approach the classical models of Z. Biadula. As a result of the development of new spheres of communication in social networks, an internet visual „clone” of the literary „abrazok” – TikTok sketch – was born. The „abrazok” and the sketch share common features: minimalism in content and plot, curiosity, brevity and an emotional component; both types record unforgettable, emotional moments of life and portray them in a certain tone through psychological state of mind. The considered tradition of small-format artwork is a unique Belarusian national product and at the same time it is a part of broader, worldwide tradition of small prose forms.
Artykuł został poświęcony ważnemu dla literatury białoruskiej gatunkowi obrazka, który ukształtował się i zdobył popularność na początku XX wieku. Badania prowadzone są wieloaspektowo, w oparciu o metody porównawczo-historyczne, porównawcze, historyczno-kontekstualne oraz interpretację hermeneutyczną. Uwarunkowania historyczne sprzyjały stopniowemu zastępowaniu terminu obrazek terminem miniatura, choć pojęcia te nie są w pełni tożsame. W analizie szczególny nacisk położono na ciągłość tradycji rozwoju białoruskiego obrazka: na tle klasycznego formatu gatunku, stworzonego przez Zmitroka Biadulę, omówiono także najnowsze przykłady – utwory Aliaksieja Dzikawickiego, reprezentanta mikrojęzyka zachodniopoleskiego. Metody stylistyczne Dzikawickiego w wielu aspektach pozostają bliskie klasycznym wzorcom Biaduli. Rozwój nowych form komunikacji w mediach społecznościowych doprowadził do powstania w Internecie wizualnego „klonu” literackiego obrazka – skeczu TikTok. Oba gatunki łączy objętościowy i fabularny minimalizm, zwięzłość, element emocjonalny, a także tendencja do utrwalania wspomnieniowych i uczuciowych momentów życia oraz odzwierciedlania ich w formie szkicu o wyrazistym nastroju psychologicznym. Przedstawiona w artykule tradycja małoformatowego utworu literackiego stanowi unikalny produkt białoruskiej kultury narodowej, a zarazem element szerszej, światowej tradycji małych form prozatorskich.
Артыкул прысвечаны знакаваму для беларускай літаратуры жанру абразка, які аформіўся і набыў папулярнасць на пaчaткy XX cт. Гістарычныя ўмовы садзейнічалі паступовай замене тэрміну абразок тэрмінам мініяцюра, хаця азначаемыя імі паняцці не абсалютна тоесныя. Аналіз сфакусаваны на пераемнасць у традыцыі развіцця абразка ў беларускай літаратуры, на фоне класічнага фармату гэтага жанра, створанага Змітраком Бядулем, разглядаюцца навейшыя прыклады – творы Аляксея Дзікавіцкага, прадстаўніка заходнепалескай мікрамовы. Стылёвыя прыёмы Дзікавіцкага шмат у чым набліжаюцца да класічных ўзораў З. Бядулі. У выніку развіцця новых камунікатыўных сфер у сацыяльных сетках, узнікае інтэрнэтавы візуальны “клон” літаратурнага абразка – ЦікТок скетч. Абразок і скетч маюць агульныя паказчыкі: абсягавы і сюжэтны мінімалізм, цікавостка, лаканічнасць, эмацыйны складнік, абодва фіксуюць запамінальныя, пачуццёвыя моманты жыцця і адлюстроўваюць іх у пэўнай замалёўцы праз псіхалагічны настрой. Разгледжаная традыцыя малафарматнага мастацкага твора з’яўляецца ўнікальным беларускім нацыянальным прадуктам, адначасова – складнікам больш шырокай, светавай традыцыі малых празаічных форм.
Artykuł został poświęcony tematyce pierwszej wojny światowej w literaturze białoruskiej z lat 1920–1930. Proza Symona Baranawych, Zmitraka Biaduli, Płatona Haławacza, Alesia Harodni, Ciszki Hartnego, Maksima Garèckìego, Maksima Zareckiego, Kandrata Krapiwy, Janki Limanoŭskiego, Mikoły Łobana, Michasia Łyńkoua, Michasia Mialeszki, Makara Pasladowicza, Eduarda Samujlonka, Janki Skrygana, Kuźmy Czornego jest klasyfikowana ze względu na trzy różne ujęcia wydarzeń wojennych: z punktu widzenia doświadczeń żołnierzy na froncie, z perspektywy uchodźcy, w aspekcie okupacji niemieckiej. Ujęcia te wzajemnie się uzupełniają, tworząc wieloaspektowy obraz wojny, mającej destrukcyjny wpływ na uczestnika lub świadka wydarzeń wojennych. Znaczącą rolę pełni tu obraz uwikłanego w historię bohatera, który pod wpływem traumatycznych przeżyć ulega dramatycznej przemianie wewnętrznej. W artykule autorka omawia znaczącą rolę motywu wojny jako swoistego kontinuum łączącego wydarzenia z lat 1914–1918 z dwudziestowieczną historią kraju. Badanie dowiodło komplementarności obrazów i motywów w wybranych grupach tekstów, jak również rozbieżności pomiędzy prezentacją tematu pierwszej wojny światowej w literaturze z lat 1920–1930. a jego interpretacją w białoruskim literaturoznawstwie.
The article examines the results of the study of Belarusian literature of the 1920s and 30s, dedicated to the events of the First World War. Based on the prose by Symon Baranavykh, Zmìtrok Biadula, Platon Galavach, Ales Garodni, Cìshka Gartny, Maksìm Garetskì, Mìkhas Zaretskì, Kandrat Krapìva, Yanka Lìmanovskì, Mìkola Loban, Mìkhas Lynkov, Mìkhas Mialeshka, Makar Pasladovich, Eduard Samujlonak, Yan Skrygan, Kuzma Chorny, the main thematic groups are distinguished: front, rear, and refugee, the theme of life under German occupation. The complementarity of these groups is proven. They comprehensively embodied various manifestations of war and their impact on an ordinary eyewitness or participant in hostilities. The role of the image of the enemy, whose perception changes under the influence of acquired experience, is noted. The conceptual significance of the continuous war motif is determined. It allows to depict the events of 1914–1918 in inextricably connection with the national history of the 20th century. The presence of a special gap between the presentation of the First World War theme in the literature of the 1920s and 30s and its interpretation in Belarusian literary studies is emphasized.
Artykuł został poświęcony tematyce pierwszej wojny światowej w literaturze białoruskiej z lat 1920–1930. Proza Symona Baranawych, Zmitraka Biaduli, Płatona Haławacza, Alesia Harodni, Ciszki Hartnego, Maksima Garèckìego, Maksima Zareckiego, Kandrata Krapiwy, Janki Limanoŭskiego, Mikoły Łobana, Michasia Łyńkoua, Michasia Mialeszki, Makara Pasladowicza, Eduarda Samujlonka, Janki Skrygana, Kuźmy Czornego jest klasyfikowana ze względu na trzy różne ujęcia wydarzeń wojennych: z punktu widzenia doświadczeń żołnierzy na froncie, z perspektywy uchodźcy, w aspekcie okupacji niemieckiej. Ujęcia te wzajemnie się uzupełniają, tworząc wieloaspektowy obraz wojny, mającej destrukcyjny wpływ na uczestnika lub świadka wydarzeń wojennych. Znaczącą rolę pełni tu obraz uwikłanego w historię bohatera, który pod wpływem traumatycznych przeżyć ulega dramatycznej przemianie wewnętrznej. W artykule autorka omawia znaczącą rolę motywu wojny jako swoistego kontinuum łączącego wydarzenia z lat 1914–1918 z dwudziestowieczną historią kraju. Badanie dowiodło komplementarności obrazów i motywów w wybranych grupach tekstów, jak również rozbieżności pomiędzy prezentacją tematu pierwszej wojny światowej w literaturze z lat 1920–1930. a jego interpretacją w białoruskim literaturoznawstwie.
У артыкуле разглядаецца адлюстраваннне тэмы Першай сусветнай вайны ў беларускай літаратуры 1920–30-х гадоў. На матэрыяле прозы Сымона Баранавых, Змітрака Бядулі, Платона Галавача, Алеся Гародні, Цішкі Гартнага, Максіма Гарэцкага, Міхася Зарэцкага, Кандрата Крапівы, Янкі Ліманоўскага, Міколы Лобана, Міхася Лынькова, Міхася Мялешкі, Макара Паслядовіча, Эдуарда Самуйлёнка, Яна Скрыгана, Кузьмы Чорнага вылучаюцца асноўныя тэматычныя групы: франтавая, тылавая і бежанская, тэма жыцця пад нямецкай акупацыяй. Доказна сцвярджаецца камплементарнасць дадзеных груп, якія комплексна ўвасобілі разнастайныя праявы вайны і іх уплыў на шараговага відавочцу ці ўдзельніка баявых дзенняў. Адзначаецца роля вобраза ворага, успрыманне якога змянялася пад уплывам набытага вопыту. Вызначаецца канцэптуальная значнасць матыву вайна / навала-кантынуум, які дазваляе адлюстраваць падзеі 1914–1918 гг. у непарыўнай сувязі з айчыннай гісторыяй ХХ ст. Падкрэсліваецца прысутнасць адмысловага разрыву паміж прэзентаванасцю тэмы Першай cусветнай вайны ў літаратуры 1920–30-х гг. і яе асэнсаваннем у беларускім літаратуразнаўстве.
W artykule został omówiony proces tworzenia systemu nazw miesięcy w języku białoruskim. Początkiem systematyzacji nazw i ich selekcji był pierwszy rok ukazania się w Wilnie (od 1906 r.) pierwszych białoruskojęzycznych gazet „Nasza Dola” i „Nasza Niwa” („Naša Niwa”). Ewentualnym źródłem poszczególnych wyrazów mógł być „Słownik gwary białoruskiej” opracowany przez Iwana Nosowicza i wydany w 1870 r. Zmienność leksemów analizowana jest na przykładach z „Našaj Niwy” z kolejnych lat (do 1915 r.) oraz materiału dialektalnego z lat 20. XX w. Zwraca się uwagę na niekompletność dostępnego materiału gwarowego, niedostateczną uwagę naukowców wcześniejszego okresu w stosunku do nazw miesięcy i historii ich funkcjonowania w języku białoruskim, co nie pozwala na całkowite odtworzenie procesu powstawania ich form, wariantów zarówno w gwarach białoruskich, jak i w języku literackim.
The article discusses the process of creating the system of month names in the Belarusian language. The systematization of names and their selection began in the first year of publication in Vilna (Vilnius) (since 1906) of the first Belarusian-language newspapers „Nasza Dola” and „Nasza Niwa” („Naša Niwa”). A possible source of words could be the „Dictionary of the Belarusian Dialect” compiled by Ivan Nosovich and published in 1870. The variability of lexemes is analyzed on examples from „Naša Niwa” from subsequent years (until 1915) and dialectal material from the 1920s. Attention is drawn to the incompleteness of the available dialectal material, the insufficient attention of scientists of the previous period to the names of months and the history of their functioning in the Belarusian language, which does not allow for a complete reconstruction of the process of creating their varieties both in Belarusian dialects, as well as in literary language.
W artykule został omówiony proces tworzenia systemu nazw miesięcy w języku białoruskim. Początkiem systematyzacji nazw i ich selekcji był pierwszy rok ukazania się w Wilnie (od 1906 r.) pierwszych białoruskojęzycznych gazet „Nasza Dola” i „Nasza Niwa” („Naša Niwa”). Ewentualnym źródłem poszczególnych wyrazów mógł być „Słownik gwary białoruskiej” opracowany przez Iwana Nosowicza i wydany w 1870 r. Zmienność leksemów analizowana jest na przykładach z „Našaj Niwy” z kolejnych lat (do 1915 r.) oraz materiału dialektalnego z lat 20. XX w. Zwraca się uwagę na niekompletność dostępnego materiału gwarowego, niedostateczną uwagę naukowców wcześniejszego okresu w stosunku do nazw miesięcy i historii ich funkcjonowania w języku białoruskim, co nie pozwala na całkowite odtworzenie procesu powstawania ich form, wariantów zarówno w gwarach białoruskich, jak i w języku literackim.
У артыкуле разглядаецца працэс складвання сістэмы назваў месяцаў у беларускай мове. За пачатак сістэматызацыі назваў, іх адбору ўзяты першы год выдання першых беларускамоўных газет „Наша Доля” і „Наша Нива” („Наша Ніва”), якія выходзілі ў Вільні з 1906 г. Выказваецца меркаванне, што адной з крыніц назваў месяцаў мог быць „Словарь бѣлорусскаго нарѣчія”, складзены Іванам Насовічам і выдадзены ў 1870 г. Аналізуецца варыянтнасць лексем з прыцягненнем прыкладаў з „Нашай Нівы” наступных гадоў (да 1915 г.) і дыялектнага матэрыялу 1920-х гг. Адзначаецца непаўната даступнага дыялектнага матэрыялу з-за недастатковай увагі вучоных у папярэдні перыяд да назваў месяцаў і гісторыі іх функцыянавання ў беларускай мове, што робіць немагчымым поўную рэканструкцыю іх форм, варыянтаў як у беларускай дыялектнай, так і ў літаратурнай мове.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
Artykuł odpowiada na pytanie, czy we współczesnym języku białoruskim są obecne dwie odrębne normy językowe. Autorka na podstawie gramatyk, słowników, podręczników, programów edukacyjnych i artykułów naukowych uwidacznia po kolei różnice między dwoma zbiorami zasad ortograficznymi funkcjonującymi we współczesnej białoruszczyźnie, omawia przeciwstawne tendencje w sposobie asymilacji zapożyczeń, prezentuje warianty końcówek gramatycznych, opisuje odrębne modele słowotwórcze oraz eksponuje różnice w leksyce i konstrukcjach składniowych. Tym sposobem udowadnia obecność we współczesnym języku białoruskim dwóch osobnych norm językowych. Pierwsza: oficjalna – tzw. narkamauka, czyli zasady prezentowane w aktualnych podręcznikach do ortografii i gramatyki języka białoruskiego, która czerpie z wielu wzorców leksykalnych, słowotwórczych i składniowych języka rosyjskiego oraz druga norma: purystyczna – tzw. taraszkiewica, czyli zasady ortograficzne wprowadzone przez Bronisława Taraszkiewicza w gramatyce wydanej w 1918 roku w Wilnie. Na zakończenie artykułu autorka dzieli się z czytelnikiem własnymi refleksjami dotyczącymi możliwości ujednolicenia normy białoruszczyzny w przyszłości.
The article answers the question whether there are two separate linguistic norms in the modern Belarusian language. On the basis of grammars, dictionaries, textbooks, educational programs and scientific articles, the author highlights the differences between the two sets of spelling rules operating in contemporary Belarusian, discusses opposing tendencies in the method of assimilation of loanwords, presents variants of grammatical endings, describes separate word-formation models and highlights the differences in lexis and syntactic structures. In this way, he proves the presence of two separate linguistic norms in the modern Belarusian language. The first: official – in accordance with the so-called narkamauka, i.e. the rules presented in current textbooks on spelling and grammar of the Belarusian language, which draws many lexical, word-formation and syntactic patterns from the Russian language, and the second norm: purist - based on the so-called tarashkievica, i.e. spelling rules introduced by Bronisław Taraszkiewicz in a textbook published in 1918 in Vilnius. At the end of the article, the author shares with the reader her own reflections on the possibility of unifying the Belarusian norms in the future.
Artykuł odpowiada na pytanie, czy we współczesnym języku białoruskim są obecne dwie odrębne normy językowe. Autorka na podstawie gramatyk, słowników, podręczników, programów edukacyjnych i artykułów naukowych uwidacznia po kolei różnice między dwoma zbiorami zasad ortograficznymi funkcjonującymi we współczesnej białoruszczyźnie, omawia przeciwstawne tendencje w sposobie asymilacji zapożyczeń, prezentuje warianty końcówek gramatycznych, opisuje odrębne modele słowotwórcze oraz eksponuje różnice w leksyce i konstrukcjach składniowych. Tym sposobem udowadnia obecność we współczesnym języku białoruskim dwóch osobnych norm językowych. Pierwsza: oficjalna – tzw. narkamauka, czyli zasady prezentowane w aktualnych podręcznikach do ortografii i gramatyki języka białoruskiego, która czerpie z wielu wzorców leksykalnych, słowotwórczych i składniowych języka rosyjskiego oraz druga norma: purystyczna – tzw. taraszkiewica, czyli zasady ortograficzne wprowadzone przez Bronisława Taraszkiewicza w gramatyce wydanej w 1918 roku w Wilnie. Na zakończenie artykułu autorka dzieli się z czytelnikiem własnymi refleksjami dotyczącymi możliwości ujednolicenia normy białoruszczyzny w przyszłości.
У артыкуле даецца адказ на пытанне, ці існуюць у сучаснай беларускай мове дзве асобныя моўныя нормы. Аўтарка на падставе граматык, слоўнікаў, падручнікаў, вучэбных праграм і навуковых артыкулаў выяўляе адрозненні паміж дзвюма арфаграфічнымі нормамі, якія дзейнічаюць у сучаснай беларускай мове, разглядае супрацьлеглыя тэндэнцыі ў спосабе асіміляцыі запазычанняў, прадстаўляе варыянты граматычных канчаткаў, апісвае асобныя мадэлі словаўтварэння і вылучае адрозненні ў лексічных і сінтаксічных структурах. Такім чынам, яна даказвае наяўнасць у сучаснай беларускай мове дзвюх асобных моўных норм. Першая: афіцыйная – т.зв наркамаўка, гэта значыць норма прапісаная ў сучасных падручнікаў па правапісу і граматыцы беларускай мовы, яна пераняла многія лексічныя, словаўтваральныя і сінтаксічныя ўзоры з рускай мовы, і другая норма: пурыстычная – т.зв. тарашкевіца, гэта значыць, заснаваная на правапісе, выкладзеным Браніславам Тарашкевічам у граматыцы, выдадзенай у 1918 г. у Вільні. Напрыканцы артыкула аўтарка дзеліцца з чытачом уласнымі разважаннямі пра магчымасць уніфікацыі беларускіх нормаў у будучыні.
Artykuł poświęcony jest analizie zagadnienia kształtowania się terminologii prawniczej w języku białoruskim. Należy zauważyć, że od początku XX w. akty ustawodawstwa w Białorusi były najpierw opracowywane w języku rosyjskim, ale jednocześnie robiono tłumaczenia na język białoruski. Przeanalizowano główne okresy tworzenia norm, zaczynając od momentu ukształtowania Białoruskiej RSR do odzyskania niepodległości w 1991 r., tj. do momentu, kiedy język białoruski miał status jedynego języka państwowego, wyodrębniono charakterystyczne cechy każdego okresu. Przeanalizowano problem tłumaczenia terminów prawniczych na język białoruski na podstawie analizy umów międzynarodowych oraz aktów wewnętrznego ustawodawstwa białoruskiego. Podczas badania zauważono, że dominacja praktyki tłumaczenia aktów prawnych na język białoruski, brak stałej tradycji tworzenia norm w języku białoruskim, ograniczenia w użyciu języka białoruskiego w egzekwowaniu prawa negatywnie wpływa na opracowanie specjalnej terminologii prawniczej w języku białoruskim. W rezultacie w tłumaczeniach na język białoruski przeważają zapożyczenia, głównie rusycyzmy. Jako możliwy sposób rozwiązania problemu proponuje się analizowanie podczas tłumaczenia pochodzenia terminu, a proces tłumaczenia łączyć z działalnością badawczą. W warunkach istnienia dwóch języków państwowych ważne jest równoległe tworzenie autentycznych tekstów w obu językach. Najlepszym rozwiązaniem problemu byłoby jednak sprowadzenie języka białoruskiego do statusu jedynego języka urzędowego i jedynego języka ustawodawstwa białoruskiego.
The article is devoted to the analysis of the problem of formation of legal terminology in the Belarusian language. It is noted that since the beginning of the twentieth century, legislative acts in Belarus were initially developed in Russian, and then translated into Belarusian. The main periods of rule-making before the period of independence, when the status of the Belarusian language was the only state language, are analyzed, and the distinctive features of the transition period are highlighted. The problem of translating terms into the Belarusian language is analyzed on the basis of an analysis of international agreements and acts of domestic Belarusian legislation. It is noted that the dominance of the practice of translating legislative acts into the Belarusian language, the lack of a permanent tradition of rule-making in Belarusian, the inability to use the Belarusian language in law enforcement negatively affects the development of special legal terminology in Belarusian. As a result, borrowings, mainly Russianisms, get along in translations. As a possible solution to the problem, it is proposed to analyze the origin of the term during translations, and combine the translation process with scientific research activities. In the context of the existence of two official languages, it is important to simultaneously create authentic texts in both languages. The best solution to the problem is the existence of the Belarusian language as a single state and a single language of legislation.
Artykuł poświęcony jest analizie zagadnienia kształtowania się terminologii prawniczej w języku białoruskim. Należy zauważyć, że od początku XX w. akty ustawodawstwa w Białorusi były najpierw opracowywane w języku rosyjskim, ale jednocześnie robiono tłumaczenia na język białoruski. Przeanalizowano główne okresy tworzenia norm, zaczynając od momentu ukształtowania Białoruskiej RSR do odzyskania niepodległości w 1991 r., tj. do momentu, kiedy język białoruski miał status jedynego języka państwowego, wyodrębniono charakterystyczne cechy każdego okresu. Przeanalizowano problem tłumaczenia terminów prawniczych na język białoruski na podstawie analizy umów międzynarodowych oraz aktów wewnętrznego ustawodawstwa białoruskiego. Podczas badania zauważono, że dominacja praktyki tłumaczenia aktów prawnych na język białoruski, brak stałej tradycji tworzenia norm w języku białoruskim, ograniczenia w użyciu języka białoruskiego w egzekwowaniu prawa negatywnie wpływa na opracowanie specjalnej terminologii prawniczej w języku białoruskim. W rezultacie w tłumaczeniach na język białoruski przeważają zapożyczenia, głównie rusycyzmy. Jako możliwy sposób rozwiązania problemu proponuje się analizowanie podczas tłumaczenia pochodzenia terminu, a proces tłumaczenia łączyć z działalnością badawczą. W warunkach istnienia dwóch języków państwowych ważne jest równoległe tworzenie autentycznych tekstów w obu językach. Najlepszym rozwiązaniem problemu byłoby jednak sprowadzenie języka białoruskiego do statusu jedynego języka urzędowego i jedynego języka ustawodawstwa białoruskiego.
Артыкул прысвечаны аналізу праблемы фарміравання прававой тэрміналогіі ў беларускай мове. Адзначаецца, што ад пачатку XX ст. акты заканадаўства ў Беларусі распрацоўваліся на рускай мове, але адначасова рабіліся пераклады на беларускую мову. У тэксце прааналізаваны асноўныя перыяды норматворчасці ад часу ўтварэння Беларускай ССР да перыяду атрымання незалежнасці ў 1991 г., г.зн. да моманту, калі беларуская мова ў краіне была адзінай дзяржаўнай, вылучаны адметныя рысы кожнага перыяду. Прааналізавана праблема перакладу юрыдычных тэрмінаў на беларускую мову на падставе аналізу міжнародных пагадненняў і актаў унутранага беларускага заканадаўства. У даследаванні адзначана, што панаванне практыкі перакладу актаў заканадаўства на беларускую мову, адсутнасць сталай традыцыі норматворчасці па-беларуску, абмежаванасць ужывання беларускай мовы ў правапрымяненні негатыўна ўплывае на выпрацоўку спецыяльнай юрыдычнай тэрміналоіі па-беларуску. У выніку ў перакладах ужываюцца запазычанні, пераважна русізмы. У якасці магчымага варыянта вырашэння праблемы ў артыкуле прапануецца аналізаваць падчас перакладу паходжанне тэрміна, а сам працэс спалучаць з навукова-даследчыцкай дзейнасцю. Ва ўмовах існавання дзвюх дзяржаўных моў важна адначасовае стварэнне аўтэнтычных тэкстаў на абедзвюх мовах. Найлепшым жа вырашэннем праблемы бачыцца існаванне беларускай мовы як адзінай дзяржаўнай і адзінай мовы заканадаўства.
W artykule przedstawiono analizę sytuacji języka białoruskiego w Białorusi po wyborach prezydenckich w 2020 roku. Scharakteryzowany został wpływ czynników pozajęzykowych (likwidacja niezależnych mediów białoruskich, publikowanie list zakazanych pisarzy, likwidacja białoruskiej łacinki jako sposobu transliteracji nazw geograficznych) na status i kondycję języka. Podano dane statystyczne państwowych wydawnictw białoruskojęzycznych oraz wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Białorusi przeprowadzonego w 2019 roku. Osobno zostały omówione wyniki odpowiedzi Białorusinów i ich postaw wobec języka białoruskiego i rosyjskiego, a także postawy przedstawicieli mniejszości narodowych Białorusi wobec języka białoruskiego.
The article presents an analysis of the situation of the Belarusian language in Belarus after the 2020 presidential elections. It characterizes the impact of extralinguistic factors (the elimination of independent Belarusian media, the publication of banned writers' lists, the elimination of the Belarusian Latin script as a method of transliterating geographical names) on the status and condition of the language. Statistical data from state Belarusian-language publications and the results of the National Census conducted in 2019 are provided. The results of Belarusians' responses and their attitudes towards the Belarusian and Russian languages, as well as the attitudes of representatives of Belarusian national minorities towards the Belarusian language, are discussed separately.
W artykule przedstawiono analizę sytuacji języka białoruskiego w Białorusi po wyborach prezydenckich w 2020 roku. Scharakteryzowany został wpływ czynników pozajęzykowych (likwidacja niezależnych mediów białoruskich, publikowanie list zakazanych pisarzy, likwidacja białoruskiej łacinki jako sposobu transliteracji nazw geograficznych) na status i kondycję języka. Podano dane statystyczne państwowych wydawnictw białoruskojęzycznych oraz wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Białorusi przeprowadzonego w 2019 roku. Osobno zostały omówione wyniki odpowiedzi Białorusinów i ich postaw wobec języka białoruskiego i rosyjskiego, a także postawy przedstawicieli mniejszości narodowych Białorusi wobec języka białoruskiego.
У артыкуле аналізуецца сітуацыя беларускай мовы ў Беларусі пасля прэзідэнцкіх выбараў у 2020 годзе. Разглядаецца ўплыў па-за моўных фактараў (ліквідацыя СМІ, публікацыя чорных спісаў пісьменнікаў, ліквідацыя беларускай лацінкі як спосабу транслітарацыі геаграфічных найменняў) на статус і кандыцыю мовы. Прыводзяцца статыстычныя дадзеныя дзяржаўнага друку беларускамоўных выданняў і вынікі Нацыянальнага перапісу насельніцтва праведзенага ў 2019 годзе. Асобна разглядаюцца вынікі апытання беларусаў і іх стасунак да беларускай і расейскай моў, а таксама аналізуюцца адносіны прадстаўнікоў нацыянальных меншасцей Беларусі да беларускай мовы.
Głównym celem artykułu było ustalenie prawdopodobnych etymologii 13 wybranych nazwisk mieszkańców w wsi Lewkowo Nowe, położonej w gminie Narewka, w powiecie hajnowskim na Białostocczyźnie. Analizie poddano nazwiska, które nie były dotychczas przedmiotem analizy etymologicznej oraz nazwiska o ustalonych etymologiach, które wymagają jednak pewnych uzupełnień i korekt, odzwierciedlających dzisiejszy stan wiedzy z zakresu antroponimii, zwłaszcza na pograniczach językowo-kulturowych. Nazwiska poddane analizie etymologicznej noszą zarówno pierwsi mieszkańcy Lewkowa Nowego i ich potomkowie, por. Ciełuszecki, Puczyński, Sacharczuk, Skiepko, jak również mieszkańcy, którzy osiedlili się w badanej wsi po II wojnie światowej, zwłaszcza na przełomie XX i XXI wieku, por. Bakanacz, Kardasz, Kryszeń, Panufnik, Poskrobko, Rubczewski, Smolski, Szykuła, Wołkowycki. Najwięcej uwagi w artykule poświęcono nazwiskom Bakanacz, Kardasz, Kryszeń, Panufnik, Puczyński, Rubczewski, Skiepko, które, jak wynika z dotychczasowych badań, nastręczają etymologom największych trudności przy ustalaniu ich pochodzenia.
The main goal of the paper was to determine the probable etymology of thirteen selected surnames of inhabitants of the Lewkowo Nowe village in the Narewka commune, Hajnówka district, Białystok Region. The surnames were analyzed that had not been the object of etymological analysis before, as were the surnames with established etymologies, which, however, require some additional explanations and corrections reflecting the current state of knowledge of anthroponymy, especially on the linguistic-cultural borderlands. The etymologically analyzed surnames are borne both by the first inhabitants of Lewkowo Nowe and their descendants, cf. Ciełuszecki, Puczyński, Sacharczuk, Skiepko, as well as by the inhabitants who settled in the village in question after World War II, especially on the turn of the 20th and 21st centuries, cf. Bakanacz, Kardasz, Kryszeń, Panufnik, Poskrobko, Rubczewski, Smolski, Szykuła, Wołkowycki. The article devotes most attention o the surnames: Bakanacz, Kardasz, Kryszeń, and Panufnik, which, as the current studies show, cause the most difficulties to etymologists trying to establish their origin.
Głównym celem artykułu było ustalenie prawdopodobnych etymologii 13 wybranych nazwisk mieszkańców w wsi Lewkowo Nowe, położonej w gminie Narewka, w powiecie hajnowskim na Białostocczyźnie. Analizie poddano nazwiska, które nie były dotychczas przedmiotem analizy etymologicznej oraz nazwiska o ustalonych etymologiach, które wymagają jednak pewnych uzupełnień i korekt, odzwierciedlających dzisiejszy stan wiedzy z zakresu antroponimii, zwłaszcza na pograniczach językowo-kulturowych. Nazwiska poddane analizie etymologicznej noszą zarówno pierwsi mieszkańcy Lewkowa Nowego i ich potomkowie, por. Ciełuszecki, Puczyński, Sacharczuk, Skiepko, jak również mieszkańcy, którzy osiedlili się w badanej wsi po II wojnie światowej, zwłaszcza na przełomie XX i XXI wieku, por. Bakanacz, Kardasz, Kryszeń, Panufnik, Poskrobko, Rubczewski, Smolski, Szykuła, Wołkowycki. Najwięcej uwagi w artykule poświęcono nazwiskom Bakanacz, Kardasz, Kryszeń, Panufnik, Puczyński, Rubczewski, Skiepko, które, jak wynika z dotychczasowych badań, nastręczają etymologom największych trudności przy ustalaniu ich pochodzenia.
Асноўнай мэтай артыкула было вызначэнне верагоднай этымалогіі 13 выбраных прозвішчаў жыхароў вёскі Ляўкова Новае, якая знаходзіцца ў гміне Нараўка, што ў Гайнаўскім павеце на Беласточчыне. Былі прааналізаваны прозвішчы, якія яшчэ не з’яўляліся прадметам этымалагічнага аналізу, і прозвішчы з усталяванымі этымалогіямі, якія, аднак, патрабуюць адпаведных дапаўненняў і выпраўленняў, абгрунтаваных сучасным станам ведаў у галіне антрапанімікі, асабліва на моўным і культурным памежжы. Прозвішчы, якія падвяргаюцца этымалагічнаму аналізу, носяць першыя жыхары Ляўкова Новага і іх нашчадкі (Ciełuszecki, Puczyński, Sacharczuk, Skiepko), а таксама жыхары, якія пасяліліся ў даследаванай вёсцы пасля Другой сусветнай вайны, асабліва на мяжы 20-21 стст. (Bakanacz, Kardasz, Kryszeń, Panufnik, Poskrobko, Rubczewski, Smolski, Szykuła, Wołkowycki). Асаблівая ўвага ў артыкуле была прысвечана прозвішчам Bakanacz, Kardasz, Kryszeń, Panufnik, Puczyński, Rubczewski, Skiepko, якія, паводле папярэдніх даследаванняў, ствараюць для этымолагаў найбольшыя цяжкасці ў вызначэнні свайго паходжання
Artykuł został poświęcony teatrowi białoruskiemu w Polsce po protestach w 2020 roku. Autorka analizuje repertuar teatru na wygnaniu, badając zarówno ilościowe, jak i jakościowe aspekty jego funkcjonowania w obcej kulturze oraz w warunkach gospodarki rynkowej. Niezależny białoruski teatr, zniszczony, zakazany i wygnany z ojczyzny, odrodził się w Polsce. W ciągu ostatnich trzech sezonów (2021–2024), dzięki solidarności ludzi teatru i wsparciu polskiego państwa w formie systemu grantów, stypendiów i rezydencji, kontynuują prace kolektywy, które wyemigrowały niemal w całości oraz powstało kilka nowych zespołów teatralnych i związków twórczych. Głównym przedmiotem analizy są pola tematyczne, które eksplorują białoruscy twórcy. Tematyka spektakli determinuje wybór formalnych środków wyrazu, a z kolei formy teatralne wpływają na sposób, w jaki publiczność odbiera i interpretuje treści przedstawienia. Z punktu widzenia zależności między treścią wypowiedzi artystycznej a doborem odpowiednich środków wyrazu autorka wyróżnia cztery sposoby komunikacji z publicznością. O czym i jak mówi teatr białoruski na wygnaniu? O protestach, represjach, więźniach politycznych, doświadczeniach emigracji i wojny (w teatrze dokumentalnym), o uniwersalnych problemach egzystencjalnych (wystawiajac klasykę i współczesną literaturę białoruską), o białoruskiej kulturze i tożsamości (eksplorując folklor i żywiołu muzyki) oraz o współczesności – łącząc plastyczny, wizualny i muzyczny kod na styku różnych gatunków teatralnych w intensywnym dialogu ze sztuką europejską.
The article is dedicated to Belarusian theatre in Poland following the 2020 protests. The author examines the repertoire of exile theatre, studies both quantitative and qualitative aspects of its functioning within a foreign culture and a market-based economy. Independent Belarusian theatre, destroyed, banned, and exiled from its homeland, has been reborn in Poland. Over the past three seasons (2021–2024), thanks to the solidarity of the people of Polish theatre and support of the Polish state in the form of a system of grants and residencies, several new theatre groups and creative associations have emerged. The main subject of analysis is the thematic areas explored by Belarusian creators. The themes of the performances determine the choice of formal means of expression, while theatrical forms, in turn, influence how the audience perceives and interprets the content of the performances. The author identifies four paths of communication with the audience, tracing the relationship between artistic content and the choice of appropriate expressive forms. What and how does Belarusian theatre in exile communicate? It speaks of protests, repression, political prisoners, the experiences of emigration, and war – through documentary theatre; of universal existential issues – using classical and contemporary Belarusian literature; of Belarusian culture and identity – by incorporating folklore and the energy of music; and of the contemporary world – combining visual, physical, and musical codes at the intersection of various theatrical genres in an intensive dialogue with European art.
Artykuł został poświęcony teatrowi białoruskiemu w Polsce po protestach w 2020 roku. Autorka analizuje repertuar teatru na wygnaniu, badając zarówno ilościowe, jak i jakościowe aspekty jego funkcjonowania w obcej kulturze oraz w warunkach gospodarki rynkowej. Niezależny białoruski teatr, zniszczony, zakazany i wygnany z ojczyzny, odrodził się w Polsce. W ciągu ostatnich trzech sezonów (2021–2024), dzięki solidarności ludzi teatru i wsparciu polskiego państwa w formie systemu grantów, stypendiów i rezydencji, kontynuują prace kolektywy, które wyemigrowały niemal w całości oraz powstało kilka nowych zespołów teatralnych i związków twórczych. Głównym przedmiotem analizy są pola tematyczne, które eksplorują białoruscy twórcy. Tematyka spektakli determinuje wybór formalnych środków wyrazu, a z kolei formy teatralne wpływają na sposób, w jaki publiczność odbiera i interpretuje treści przedstawienia. Z punktu widzenia zależności między treścią wypowiedzi artystycznej a doborem odpowiednich środków wyrazu autorka wyróżnia cztery sposoby komunikacji z publicznością. O czym i jak mówi teatr białoruski na wygnaniu? O protestach, represjach, więźniach politycznych, doświadczeniach emigracji i wojny (w teatrze dokumentalnym), o uniwersalnych problemach egzystencjalnych (wystawiajac klasykę i współczesną literaturę białoruską), o białoruskiej kulturze i tożsamości (eksplorując folklor i żywiołu muzyki) oraz o współczesności – łącząc plastyczny, wizualny i muzyczny kod na styku różnych gatunków teatralnych w intensywnym dialogu ze sztuką europejską.
Артыкул прысвечаны беларускаму тэатру ў Польшчы пасля пратэстаў 2020 года. Аўтарка разглядае рэпертуар, да якога звяртаецца тэатр у выгнанні, вывучае колькасныя і якасныя аспекты функцыянавання ва ўмовах чужой культуры і рынкавай эканомікі. Беларускі незалежны тэатр, знішчаны, забаронены, выгнаны з радзімы, актыўна адраджаецца ў Польшчы. На працягу апошніх трох сезонаў (2021–2024), дзякуючы салідарнасці польскага тэатральнага асяроддзя і падтрымцы польскай дзяржавы ў форме сістэмы грантаў, стыпендый і рэзідэнцый, працягваюць працу калектывы, якія эмігравалі з Беларусі, з’явілася таксама некалькі новых тэатральных калектываў і творчых аб’яднанняў. Асноўным прадметам аналізу з’яўляюцца тэмы, да якіх звяртаюцца беларускія творцы. Тэматыка спектакляў вызначае выбар фармальных сродкаў выяўлення, якія, у сваю чаргу, уплываюць на спосаб успрыняцця і інтэрпрэтацыі зместу публікай. Аўтарка выдзяляе чатыры шляхі камунікацыі з гледачом, адсочваючы залежнасці паміж зместам мастацкага выказвання і выбарам адпаведных сродкаў выяўлення. Выяўляе, пра што і як гаворыць беларускі тэатр на выгнанні: пра пратэсты, рэпрэсіі, палітычных вязняў, досвед эміграцыі і вайны – з дапамогай дакументальнага тэатра; пра універсальныя экзістэнцыяльныя праблемы – з выкарыстаннем класікі і сучаснай беларускай літаратуры; пра беларускую культуру і ідэнтычнасць – праз выкарыстанне фальклору і стыхіі музыкі; пра сучаснасць – спалучаючы пластычныя, візуальныя і музычныя коды на скрыжаванні розных тэатральных жанраў у інтэнсіўным дыялогу з еўрапейскім мастацтвам.
Celem artykułu jest przegląd publikacji w języku białoruskim, rosyjskim, angielskim i czeskim poświęconych Alesiowi Adamowiczowi oraz określenie aktualnych kierunków badań nad jego twórczością. W celu realizacji założeń badawczych przeprowadzono analizę wybranych prac naukowych, składających się na przewodnik po literaturze przedmiotu. Autorka uzasadnia postulat studiowania twórczości Adamowicza i nakreśla rozwojowe kierunki badań nad jego spuścizną, w szczególności – badania z zakresu publicystyki i studiów literackich, problematyki i poetyki dzieł literackich, studiów biograficznych i komparatystycznych, specyfiki gatunkowej, związków z radziecką prozą wojenną i twórczością Swiatłany Aleksiewicz, deideologizacja. Publikacja jest adresowana zarówno do badaczy twórczości Adamowicza, jak i szerokiego kręgu odbiorców.
The purpose of the article is to review publications in Belarusian, Russian, English and Czech devoted to Ales Adamovich, as well as to highlight current directions of research into his work. To achieve this goal, a brief analysis of some of the studies have been made. Thus a guide to the research on this topic was created. The author explains the necessity of studying Adamovich's work and outlines interesting directions of research: study of the themes of social and political essays and works of literary criticism, conceptual meaning and poetics of literary works, biographical and comparative studies, analysis of the specificity of genres, connection with Soviet military prose and the work of Svetlana Aleksievich, de-ideologization. This publication may be useful for a scholar studying Adamovich's work.
Celem artykułu jest przegląd publikacji w języku białoruskim, rosyjskim, angielskim i czeskim poświęconych Alesiowi Adamowiczowi oraz określenie aktualnych kierunków badań nad jego twórczością. W celu realizacji założeń badawczych przeprowadzono analizę wybranych prac naukowych, składających się na przewodnik po literaturze przedmiotu. Autorka uzasadnia postulat studiowania twórczości Adamowicza i nakreśla rozwojowe kierunki badań nad jego spuścizną, w szczególności – badania z zakresu publicystyki i studiów literackich, problematyki i poetyki dzieł literackich, studiów biograficznych i komparatystycznych, specyfiki gatunkowej, związków z radziecką prozą wojenną i twórczością Swiatłany Aleksiewicz, deideologizacja. Publikacja jest adresowana zarówno do badaczy twórczości Adamowicza, jak i szerokiego kręgu odbiorców.
Мэтай артыкула з’яўляецца агляд публікацый на беларускай, рускай, англійскай і чэшскай мовах, прысвечаных Алесю Адамовічу, а таксама асвятленне сучасных кірункаў даследаванняў яго творчасці. Для дасягнення мэты мы коратка прааналізавалі некаторыя публікацыі, стварыўшы такім чынам даведнік навуковай літаратуры па гэтай тэме. У артыкуле абгрунтоўваецца неабходнасць вывучэння творчасці Адамовіча і акрэсліваюцца перспектыўныя кірункі даследаванняў: вывучэнне тэматыкі публіцыстыкі і літаратуразнаўчых прац, ідэйнага зместу і паэтыкі мастацкіх твораў, біяграфічныя, параўнальна-гістарычныя даследаванні, аналіз спецыфікі жанраў, сувязі з савецкай ваеннай прозай і творчасцю Святланы Алексіевіч, дэідэалагізацыя. Публікацыя можа быць карыснай для даследчыка, які вывучае творчасць Адамовіча.
W artykule podjęto analizę problemu wpływu autorskiej strategii interakcji z czytelnikami na kształtowanie się indywidualności twórczej na przykładzie twórczości białoruskiej poetki Jauheniі Janiszczyc i rosyjskiej poetki Olgi Siedakowej. Aktualność tematu sprowadza się do opisu i analizy kwestii kształtowania się indywidualności twórczej w kontekstach kulturowych, estetycznych i społeczno-ideologicznych ostatniego stulecia. Celem badania jest wskazanie możliwych sposobów ujawniania się indywidualności twórczej w zależności od interakcji z oficjalnymi instytucjami literackimi, grupami odbiorców i innych czynników. Na podstawie analizy porównawczej metodą historyczno-opisową rozpatrywana jest kwestia wpływu pola władzy na pole literatury z punktu widzenia wyboru przez poetki tematyki utworów. Dystansowanie się w początkowej fazie twórczości literackiej od ogólnie przyjętego kanonu (a zwłaszcza kanonu socrealistycznego) oraz od instytucji literackich to główna różnica między autorską strategią obu poetek w wyborze grupy odniesienia, która zdeterminowała cechy ich indywidualności twórczej.
The article analyzes the problem of the influence of the author's strategy of interaction with the readership on the formation of creative individuality on the example of the works of the Belarusian poetess Eugenia Yanishchits and the Russian poetess Olga Sedakova. The relevance of the topic lies in understanding the theoretical problem of the formation of creative individuality in the cultural, aesthetic and socio-ideological contexts of the last century. The purpose of the study is to identify possible ways to reveal creative individuality depending on interaction with official literary institutions, the choice of a reference group and other factors. Based on comparative analysis using the historical-descriptive method, the question of the influence of the field of power on the field of literature is considered from the point of view of the choice of subject matter of works. The distancing of the creative position at the initial stage of literary activity from the generally accepted canon, in this case from the socialist realist canon, and from literary institutions is the main difference between the author’s strategy of the two poetesses in choosing a reference group, which determined the features of the formation of their creative individuality.
W artykule podjęto analizę problemu wpływu autorskiej strategii interakcji z czytelnikami na kształtowanie się indywidualności twórczej na przykładzie twórczości białoruskiej poetki Jauheniі Janiszczyc i rosyjskiej poetki Olgi Siedakowej. Aktualność tematu sprowadza się do opisu i analizy kwestii kształtowania się indywidualności twórczej w kontekstach kulturowych, estetycznych i społeczno-ideologicznych ostatniego stulecia. Celem badania jest wskazanie możliwych sposobów ujawniania się indywidualności twórczej w zależności od interakcji z oficjalnymi instytucjami literackimi, grupami odbiorców i innych czynników. Na podstawie analizy porównawczej metodą historyczno-opisową rozpatrywana jest kwestia wpływu pola władzy na pole literatury z punktu widzenia wyboru przez poetki tematyki utworów. Dystansowanie się w początkowej fazie twórczości literackiej od ogólnie przyjętego kanonu (a zwłaszcza kanonu socrealistycznego) oraz od instytucji literackich to główna różnica między autorską strategią obu poetek w wyborze grupy odniesienia, która zdeterminowała cechy ich indywidualności twórczej.
У артыкуле аналізуецца праблема ўплыву аўтарскай стратэгіі ўзаемадзеяння з чытацкай аўдыторыяй на станаўленне творчай індывідуальнасці на прыкладзе творчасці беларускай паэтэсы Яўгеніі Янішчыц і рускай паэтэсы Вольгі Седаковай. Актуальнасць тэмы заключаецца ў асэнсаванні тэарэтычнай праблемы станаўлення творчай індывідуальнасці ў культурна-эстэтычным і сацыяльна-ідэалагічным кантэкстах мінулага стагоддзя. Мэтай даследавання з’яўляецца выяўленне магчымых шляхоў раскрыцця творчай індывідуальнасці ў залежнасці ад узаемадзеяння з афіцыйнымі літаратурнымі інстытуцыямі, выбара рэферэнтнай групы і іншых фактараў. На аснове параўнальна-супастаўляльнага аналізу з дапамогай гісторыка-апісальнага метаду разглядаецца пытанне ўплыву поля ўлады на поле літаратуры з пункту гледжання выбара тэматыкі твораў. Дыстанцыяванне творчай пазіцыі на пачатковым этапе літаратурнай дзейнасці ад агульнапрынятага канона, у дадзеным выпадку ад сацрэалістычнага канона, і ад літаратурных інстытуцый з’яўляецца галоўным адрозненнем аўтарскай стратэгіі дзвюх паэтак у выбары рэферэнтнай групы, што абумовіла асаблівасці фармавання іх творчых індывідуальнасцяў.
Artykuł został poświęcony analizie tradycji gatunkowej poematu o charakterze burleski i trawestacji (BTP) w poezji białoruskiej w okresie od XIX do początku XXI wieku. Głównym celem badania było określenie roli tego poematu w procesie kształtowania się współczesnej literatury białoruskiej. Znaczenie analizowanej formy gatunkowej było tu fundamentalne: o ile dzieła XIX-wieczne stanowiły zaledwie podwaliny białoruskiego procesu literackiego, o tyle teksty późniejsze dowodzą jego ewolucji w nowej sytuacji literackiej końca XX–początku XXI wieku. Materiałem źródłowym jest pięć datowanych na różne okresy tekstów: Èneіda navyvarat (Eneida nawspak), Taras na Parnase (Taras na Parnasie), Skaz pra Lysuû Garu (Opowieść o Łysej Górze), Luka Mudzіščaǔ – Prezydent (Łuka Mudіszczew Prezydentem) oraz Zianon-Hop. Badane utwory są analizowane wieloaspektowo jako elementy jednego systemu gatunkowego; w artykule wprowadzono definicję kontinuum gatunkowego – zbioru tekstów o podobnej formie i treści, połączonych fabułą, będących często swobodnym tłumaczeniem dzieła sąsiedniej kultury lub imitacją wcześniejszego dzieła kultury ojczystej. Na podstawie analizy zidentyfikowano główne cechy analizowanego gatunku w ramach kultury narodowej (takie jak anonimowość, wirusowość, zmienność, groteskowość, zaangażowanie polityczne, ambiwalencja i metaironia), przedstawiono dynamikę „wysokiego/starego” i „niskiego/nowego” kodu pięciu tekstów (na podstawie której wyciągane są wnioski na temat ewolucji obrazu świata elit intelektualnych Białorusi w ostatnich dwóch stuleciach). Badanie dowiodło, że pomimo istnienia każdego tekstu w ówczesnym systemie światopoglądowym, poemat o cechach burleski i trawestacji pozostawał obojętny na wpływy literackie, będąc z jednej strony wytworem sytuacji społeczno-kulturowej, a z drugiej inwariantem hermetycznego kontinuum gatunkowego.
The article is devoted to the study of the genre continuum of a burlesque-travesty poem (BTP) in the Belarusian poetry of the 19th – early 21st centuries. The main goal of the study is to determine the role of BTP in the process of shaping modern Belarusian literature, based on the hypothesis that the role of BTP in this process was fundamental: if the works of the 19th century actually formed the foundation of the Belarusian literary process, then later texts contributed to its reformatting in the context of the new literary situation of the late 20th and early 21st centuries. The study is based on a comparative-typological analysis of five texts from different times, which the author of the article attributes to the BTP genre: Èneіda navyvarat (Aeneid Inside Out), Taras na Parnase (Taras on Parnassus), Skaz pra Lysuû Garu (The Tale of the Bald Mountain), Luka Mudzіščaǔ – Prezident (Luka Mudishchev the Prezident) and Zianon-Hop. The relevance of the research lies in the fact that the epic works mentioned above are considered comprehensively as elements of one genre system; the article introduces the definition of "genre continuum" – a sum of texts that are similar in form and content, united by a plot, which are often a free translation of a work of a neighbouring culture or an imitation of earlier works of national culture. Based on this analysis, the main features of BTP genre within national culture are identified, namely anonymity, virality, variability, grotesqueness, political involvement, ambivalence and meta-irony. In addition, a special table shows the dynamics of „high / old” and „low / new” codes of five texts, on this basis conclusions are drawn about the evolution of the picture of the world of intellectual elites of Belarus in the last two centuries. Under the influence of the cultural-historical method, it is noted that, despite the existence of this or that text in the worldview system of its time, BTP remained inert to literary influences, being on the one hand a product of the socio-cultural situation, and on the other – an invariant of a hermetic genre continuum.
Artykuł został poświęcony analizie tradycji gatunkowej poematu o charakterze burleski i trawestacji (BTP) w poezji białoruskiej w okresie od XIX do początku XXI wieku. Głównym celem badania było określenie roli tego poematu w procesie kształtowania się współczesnej literatury białoruskiej. Znaczenie analizowanej formy gatunkowej było tu fundamentalne: o ile dzieła XIX-wieczne stanowiły zaledwie podwaliny białoruskiego procesu literackiego, o tyle teksty późniejsze dowodzą jego ewolucji w nowej sytuacji literackiej końca XX–początku XXI wieku. Materiałem źródłowym jest pięć datowanych na różne okresy tekstów: Èneіda navyvarat (Eneida nawspak), Taras na Parnase (Taras na Parnasie), Skaz pra Lysuû Garu (Opowieść o Łysej Górze), Luka Mudzіščaǔ – Prezydent (Łuka Mudіszczew Prezydentem) oraz Zianon-Hop. Badane utwory są analizowane wieloaspektowo jako elementy jednego systemu gatunkowego; w artykule wprowadzono definicję kontinuum gatunkowego – zbioru tekstów o podobnej formie i treści, połączonych fabułą, będących często swobodnym tłumaczeniem dzieła sąsiedniej kultury lub imitacją wcześniejszego dzieła kultury ojczystej. Na podstawie analizy zidentyfikowano główne cechy analizowanego gatunku w ramach kultury narodowej (takie jak anonimowość, wirusowość, zmienność, groteskowość, zaangażowanie polityczne, ambiwalencja i metaironia), przedstawiono dynamikę „wysokiego/starego” i „niskiego/nowego” kodu pięciu tekstów (na podstawie której wyciągane są wnioski na temat ewolucji obrazu świata elit intelektualnych Białorusi w ostatnich dwóch stuleciach). Badanie dowiodło, że pomimo istnienia każdego tekstu w ówczesnym systemie światopoglądowym, poemat o cechach burleski i trawestacji pozostawał obojętny na wpływy literackie, będąc z jednej strony wytworem sytuacji społeczno-kulturowej, a z drugiej inwariantem hermetycznego kontinuum gatunkowego.
Артыкул прысвечаны даследаванню жанравага кантынуума бурлескна-травестыйнай паэмы (БТП) у беларускай паэзіі ХІХ – пачатку ХХІ стст. Асноўная мэта даследавання – вызначэнне ролі БТП ў працэсе фармавання беларускай літаратуры Новага часу, з апорай на гіпотэзу, што роля БТП у гэтым працэсе была фундаментальнай: калі творы ХІХ ст. фактычна склалі падмурак беларускамоўнага літпрацэсу, то пазнейшыя тэксты спрычыніліся да яго перафарматавання ў кантэксце Новай літаратурнай сітуацыі канца ХХ – пачатку ХХІ ст. Даследаванне грунтуецца на параўнальна-тыпалагічным аналізе пяці тэкстаў рознага часу, якія аўтарка артыкула адносіць да жанру БТП: Энеіда навыварат, Тарас на Парнасе, Сказ пра Лысую Гару, Лука Мудзішчаў – прэзідэнт і Зянон-Хоп. Актуальнасць даследавання палягае на тым, што згаданыя эпічныя творы разглядаюцца комлексна, як элементы адной жанравай сістэмы; у артыкуле ўводзіцца азначэнне „жанравага кантынууму” – сумы блізкіх па форме і змесце тэкстаў, аб’яднаных сюжэтам, якія часта з’яўляюцца вольным перакладам твора суседняй культуры ці перайманнем ранейшага твора айчыннай культуры. На падставе гэтага аналізу вызначаюцца асноўныя рысы жанру БТП у рамках нацыянальнай культуры, а менавіта ананімнасць, віруснасць, варыятыўнасць, гратэскавасць, палітычная ангажаванасць, амбівалентнасць і метаіранічнасць. Апроч таго, у спецыяльнай табліцы адлюстраваная дынаміка „высокага / старога” і „нізкага / новага” кодаў пяці тэкстаў, на падставе якой робяцца высновы пра эвалюцыю карціны свету інтэлектуальных элітаў Беларусі ў апошнія два стагоддзі. Пад уплывам культурна-гістарычнага метаду адзначаецца, што, нягледзячы на бытаванне кожнага тэксту ў светапогляднай сістэме свайго часу, БТП заставаліся інертнымі да літаратурных уплываў, будучы з аднаго боку – прадуктам сацыякультурнай сітуацыі, а з іншага – інварыянтам герметычнага жанравага кантынууму.
Od czasów sowieckich podstawą białoruskiej metanarracji patriotycznej była teza o polonizacji jako głównej przyczynie stopniowego upadku powstałego w XIX wieku języka białoruskiego. Propagowana w dyskursie historycznym i kulturowym BSRR teza o niekorzystnych dla rozwoju języka narodu białoruskiego warunkach nie straciła na aktualności w okresie postradzieckim. Interpretacje tekstów z tego okresu pod kątem językowym są wieloznaczne: brak lub niewyrazistość lingwistycznej analizy wiąże się z wykreowaniem wyidealizowanych koncepcji rozwoju literackiego, mających świadczyć o dążeniu pisarzy należących do białoruskiej przestrzeni kulturowej do sakralizacji (staro)białoruskiego języka i wykorzystania go w swojej twórczości. Celem artykułu jest rekonstrukcja osobliwości językowych w białoruskiej przestrzeni kulturowej XVI–XIX wieku z perspektywy historii literatury, a także określenie miejsca w tym kontekście roli języka ruskiego Wielkiego Księstwa Litewskiego (języka starobiałoruskiego) oraz mieszanego idiomu, odnotowanego w tekstach z XVIII – pierwszej połowy XIX wieku.
The basis of the Belarusian historical metanarrative since the Soviet times has been the thesis of polonization as the cause of the gradual decline of the Belarusian language, which was revived in the 19th century. The ideologeme of unfavourable conditions for the development of the language of the Belarusian people, which was actively supported in the historical discourse of the BSSR, retains its relevance in the post-Soviet period. At the same time, the linguistic identification of literary is presented rather amorphously in scientific and didactic publications. Most often, the absence or blurriness of linguistic characteristics is connected with the researchers' desire to create idealized concepts of literary development, which in one way or another articulate the aspiration of literary writers belonging to the Belarusian cultural space to sacralize the (Old)Belarusian language and use it in their works. The purpose of this article is to reconstruct the actual linguistic disposition in the Belarusian cultural space of the 16th -19th centuries from the historical and literary perspective, having determined the place in this disposition of the Ruthenian language of the Grand Duchy of Lithuania (Old Belarusian language) as well as the mixed idiom recorded in the texts of the 16th – first half of the 19th century.
Od czasów sowieckich podstawą białoruskiej metanarracji patriotycznej była teza o polonizacji jako głównej przyczynie stopniowego upadku powstałego w XIX wieku języka białoruskiego. Propagowana w dyskursie historycznym i kulturowym BSRR teza o niekorzystnych dla rozwoju języka narodu białoruskiego warunkach nie straciła na aktualności w okresie postradzieckim. Interpretacje tekstów z tego okresu pod kątem językowym są wieloznaczne: brak lub niewyrazistość lingwistycznej analizy wiąże się z wykreowaniem wyidealizowanych koncepcji rozwoju literackiego, mających świadczyć o dążeniu pisarzy należących do białoruskiej przestrzeni kulturowej do sakralizacji (staro)białoruskiego języka i wykorzystania go w swojej twórczości. Celem artykułu jest rekonstrukcja osobliwości językowych w białoruskiej przestrzeni kulturowej XVI–XIX wieku z perspektywy historii literatury, a także określenie miejsca w tym kontekście roli języka ruskiego Wielkiego Księstwa Litewskiego (języka starobiałoruskiego) oraz mieszanego idiomu, odnotowanego w tekstach z XVIII – pierwszej połowy XIX wieku.
Грунтам беларускага метанаратыву з савецкіх часоў быў тэзіс пра паланізацыю як прычыну паступовага заняпаду беларускай мовы, якая адрадзілася ў XIX ст. Ідэалагема неспрыяльных умоў развіцця мовы беларускага народа, якая актыўна падтрымлівалася ў гісторыка-культурным дыскурсе БССР, захоўвае сваю актуальнасць і ў постсавецкі перыяд. Разам з тым, моўная ідэнтыфікацыя літаратурных твораў прадстаўлена ў навуковых і дыдактычных публікацыях даволі аморфна. Часцей за ўсё адсутнасць або невыразнасць лінгвістычных характарыстык звязана з жаданнем даследчыкаў ствараць ідэалізаваныя канцэпцыі літаратурнага развіцця, якія так ці інакш артыкулююць імкненне літаратараў, прыналежных да беларускай культурнай прасторы, сакралізаваць (стара)беларускую мову і выкарыстоўваць яе ў сваёй творчасці. Мэта артыкула – рэканструяваць рэальную моўную дыспазіцыю ў беларускай культурнай прасторы XVI–XIX стст. з гісторыка-літаратурнай перспектывы, вызначыўшы месца ў ёй рускай мовы Вялікага Княства Літоўскага (старабеларускай мовы), а таксама мяшанага ідыёму, які зафіксаваны ў тэкстах XVIII і пачатку XIX ст.
Przedmiotem analizy są podobieństwa i różnice prezentacji niematerialnego dziedzictwa kulturowego w białoruskiej i polskiej prasie oraz mediach społecznościowych. Wyniki badań mogą posłużyć jako przyczynek do opracowania wytycznych kodeksu etycznego dziennikarzy i jednostek pracujących z niematerialnym dziedzictwem kulturowym. Artykuł ujmuje nie tylko stanowisko badaczki, ale jednocześnie dziennikarki i działaczki, która od 2012 r. pisze dla białoruskich mediów o zagadnieniach związanych z niematerialnym dziedzictwem kulturowym (autorka pracowała także w instytucjach kulturowych, a od 2008 r. jest związana z organizacją pozarządową „Studenckie Stowarzyszenie Etnograficzne”, akredytowaną przez UNESCO).
The article analyses the similarities and differences in the representation of intangible cultural heritage in Belarusian and Polish press materials and social networks, which in the long run may serve to develop recommendations on the creation of an Ethical Code for journalists and other authors working with intangible cultural heritage. This text reflects not only the position of the researcher, but also that of a journalist and activist, who has been covering topics related to the intangible cultural heritage in the Belarusian media since 2012, working in different cultural institutions, and since 2008 has been associated with the NGO “Students’ Ethnographic Association” accredited by UNESCO to provide advisory services to the Intergovernmental Committee in the framework of the 2003 UNESCO Convention for the safeguarding of Intangible Cultural Heritage.
Przedmiotem analizy są podobieństwa i różnice prezentacji niematerialnego dziedzictwa kulturowego w białoruskiej i polskiej prasie oraz mediach społecznościowych. Wyniki badań mogą posłużyć jako przyczynek do opracowania wytycznych kodeksu etycznego dziennikarzy i jednostek pracujących z niematerialnym dziedzictwem kulturowym. Artykuł ujmuje nie tylko stanowisko badaczki, ale jednocześnie dziennikarki i działaczki, która od 2012 r. pisze dla białoruskich mediów o zagadnieniach związanych z niematerialnym dziedzictwem kulturowym (autorka pracowała także w instytucjach kulturowych, a od 2008 r. jest związana z organizacją pozarządową „Studenckie Stowarzyszenie Etnograficzne”, akredytowaną przez UNESCO).
У артыкуле разглядаюцца падабенствы і адрозненні ў асвятленні нематэрыяльнай культурнай спадчыны ў беларускіх і польскіх публікацыях у прэсе і сацяльных сетках, што ў перспектыве можа стаць падставай для выпрацоўкі рэкамендацый па стварэнні этычнага кодэксу журналістаў і іншых актараў, якія працуюць з нематэрыяльнай культурнай спадчынай. Артыкул напісаны не толькі з пазіцыі даследчыцы, але таксама і журналісткі, якая з 2012 г. асвятляе тэмы, звязаныя з нематэрыяльнай культурнай спадчынай, у беларускіх медыя, а таксама практыка – некаторы час аўтарка працавала ва ўстановах культуры, а з 2008 г. звязана з РМГА „Студэнцкае этнаграфічнае таварыства”, якое акрэдытавана UNESCO як арганізацыя-кансультант па пытаннях нематэрыяльнай культурнай спадчыны.
Studiowanie biografii jednostki często rzuca nowe światło na postrzeganie jej jako emigranta – z jednej strony inicjatora zmian społecznych, a z drugiej – zakładnika wydarzeń historycznych. Z tego punktu widzenia droga życiowa Aleksandry s. Stanisława Mamońki (Staszkiewicz) (1899–?) – żony słynnego białoruskiego działacza społeczno-politycznego Jazepa Mamonki (1889–1937) – jest sama w sobie skomplikowana (krótkie wspólne życie z mężem, niestabilność domowa i próżne nadzieje na karierę i uznanie) i trudna do analizy na podstawie materiałów źródłowych. Większość danych na jej temat dotyczy roku 1920. Z tego okresu pochodzą informacje o przyjeździe rodziny Mamońków do Pragi, w szczególności – studiach Aleksandry Mamońki jako wolnej słuchaczki na Wydziale Muzyczno-Pedagogicznym Ukraińskiego Wyższego Instytutu Pedagogicznego im. M. Drogomanowa w Pradze, działalności politycznej Jazepa i jego skreśleniu z listy studentów Ukraińskiej Akademii Rolniczej w Podiebradach, przyjaźni Aleksandry z córką Sofii Rusowej (1856–1940) – Lyubowią Lindfors (1886–1962), próbach Aleksandry Stanisławownej śpiewu operowego.
The Life of Alexandra Mamonka (Stashkevich) in the Interwar Prague (1921–1929)The study of the biography of a particular person contributes to clarifying the idea of an emigrant, an emigrant hero, who, on the one hand, acts as an initiator of social changes, and on the other hand, is a hostage of historical events. From this point of view, the everyday life of Aleksandra Stanislavovna Mamonka (Stashkevich) (1899–?) – the wife of the famous Belarusian public and political figure Yazep Alekseevich Mamonka (1889–1937) is difficult in itself (a short life together with her husband, household unsettlement and vain hopes for a career and recognition) and difficult to research due to insufficient source base. Most of the information about the woman dates back to the 1920s. It is about the arrival of the Mamonka family to Prague; studies of Aleksandra Mamonka as a free listener at the music and pedagogical faculty of the Ukrainian Higher Pedagogical Institute named after M. Dragomanov in Prague; the political activity of Yazep and his expulsion from the ranks of students of the Ukrainian Agricultural Academy in Podebrady; Alexandra Stanislavovna's friendship with Sophia Fyodorovna Rusova's daughter (1856–1940) – Lyubov Lindfors (1886–1962); Alexandra Stanislavovna's attempts to find herself in opera singing.
Studiowanie biografii jednostki często rzuca nowe światło na postrzeganie jej jako emigranta – z jednej strony inicjatora zmian społecznych, a z drugiej – zakładnika wydarzeń historycznych. Z tego punktu widzenia droga życiowa Aleksandry s. Stanisława Mamońki (Staszkiewicz) (1899–?) – żony słynnego białoruskiego działacza społeczno-politycznego Jazepa Mamonki (1889–1937) – jest sama w sobie skomplikowana (krótkie wspólne życie z mężem, niestabilność domowa i próżne nadzieje na karierę i uznanie) i trudna do analizy na podstawie materiałów źródłowych. Większość danych na jej temat dotyczy roku 1920. Z tego okresu pochodzą informacje o przyjeździe rodziny Mamońków do Pragi, w szczególności – studiach Aleksandry Mamońki jako wolnej słuchaczki na Wydziale Muzyczno-Pedagogicznym Ukraińskiego Wyższego Instytutu Pedagogicznego im. M. Drogomanowa w Pradze, działalności politycznej Jazepa i jego skreśleniu z listy studentów Ukraińskiej Akademii Rolniczej w Podiebradach, przyjaźni Aleksandry z córką Sofii Rusowej (1856–1940) – Lyubowią Lindfors (1886–1962), próbach Aleksandry Stanisławownej śpiewu operowego.
Вывучэнне біяграфіі канкрэтнага чалавека дапамагае скарэктаваць уяўленне пра эмігранта, эмігранта‑героя, які з аднаго боку выступае ініцыятарам сацыяльных змен, а з другога – закладнікам гістарычных падзей. З гэтага пункту гледжання складаным зʼяўляецца жыццёвы шлях Аляксандры Станіславаўны Мамонькі (Сташкевіч) (1899–?) – жонкі вядомага беларускага грамадска-палітычнага дзеяча Язэпа Аляксеевіча Мамонькі (1889–1937) як такі (кароткае сумеснае жыццё з мужам, бытавая неўладкаванасць і марныя спадзяванні на карʼеру і прызнанне), і цяжка вывучаецца з пункту гледжання крыніцазнаўчай базы. Большасць звестак пра Аляксандру Мамоньку (Сташкевіч) адносіцца да 1920 г. Гаворка ідзе пра прыезд сямʼі Мамонькаў у Прагу; вучобу Аляксандры Станіславаўны ў якасці вольнага слухача на музычна-педагагічным факультэце Украінскага вышэйшага педагагічнага інстытута ім. М. Драгаманава ў Празе; палітычную дзейнасць Язэпа Аляксеевіча і выключэнне яго з ліку студэнтаў Украінскай сельскагаспадарчай акадэміі ў Падэбрадах; сяброўства Аляксандры Станіславаўны з дачкой Софʼі Фёдараўны Русавай (1856–1940) – Любоўю Ліндфорс (1886–1962); спробы Аляксандры Станіславаўны знайсці сябе ў оперным спеве.
Europejski kryzys polityczny, który w jesienią 1938 r. osiągnął swoje apogeum, mocno zaangażował państwo polskie. Na skutek ultymatywnych żądań terytorialnych wobec Czechosłowacji doszło do gwałtownego zaostrzenia relacji polsko-sowieckich, na co obywatele II RP reagowali w sposób zróżnicowany. W tym kontekście wyróżniającą się grupą byli Białorusini. Autor artykułu opisuje nastroje w obrębie tej grupy narodowej, określa losy jednostek ze szczególnym naciskiem na konsekwencje które ponieśli za swoje poglądy Białorusini. Badaniu zostały poddane środowiska narodowe (wywodzące się z Białoruskiej Chrześcijańskiej Demokracji), organizacje komunistyczne (KPZB), a także ludność funkcjonującą poza strukturami politycznymi. Analiza źródeł doprowadziła do wniosku, że wśród dużej części Białorusinów dominowały nastroje niechętne lub wrogie państwu polskiemu. Traktowała ona kryzys polityczny 1938 r. jako zapowiedź radykalnej zmiany swojego położenia. Dla wielu z nich oznaczało to wyczekiwanie na polsko-sowiecki konflikt zbrojny, który doprowadzi do oderwania północno-wschodnich województw II RP.
The European political crisis, which reached its climax in the autumn of 1938, heavily involved the Polish state. The most important form of the crisis was the ultimatum territorial demands on Czechoslovakia, which led to a sharp deterioration in Polish-Soviet relations. The citizens of the Second Republic reacted to the situation in different ways. A group of Belarusians stood out among others. The text contains a catalogue of attitudes registered within this national group. It identifies their determinants, as well as proposes interpretations of the consequences associated with the position voiced by the Belarusians of Poland. The observation covers national circles (originating from the Belarusian Christian Democracy), communist organisations (KPZB), as well as communities that operated outside the influence of political structures. The analysis of the sources leads to the conclusion that among a large part of the Belarusian population, sentiments reluctant or hostile to the Polish state prevailed. They treated the political crisis of 1938 as a possible danger and radical changes in their own situation. For many of them, this meant waiting for a Polish-Soviet armed conflict that would lead to the separation of the north-eastern provinces of the Second Republic.
Europejski kryzys polityczny, który w jesienią 1938 r. osiągnął swoje apogeum, mocno zaangażował państwo polskie. Na skutek ultymatywnych żądań terytorialnych wobec Czechosłowacji doszło do gwałtownego zaostrzenia relacji polsko-sowieckich, na co obywatele II RP reagowali w sposób zróżnicowany. W tym kontekście wyróżniającą się grupą byli Białorusini. Autor artykułu opisuje nastroje w obrębie tej grupy narodowej, określa losy jednostek ze szczególnym naciskiem na konsekwencje które ponieśli za swoje poglądy Białorusini. Badaniu zostały poddane środowiska narodowe (wywodzące się z Białoruskiej Chrześcijańskiej Demokracji), organizacje komunistyczne (KPZB), a także ludność funkcjonującą poza strukturami politycznymi. Analiza źródeł doprowadziła do wniosku, że wśród dużej części Białorusinów dominowały nastroje niechętne lub wrogie państwu polskiemu. Traktowała ona kryzys polityczny 1938 r. jako zapowiedź radykalnej zmiany swojego położenia. Dla wielu z nich oznaczało to wyczekiwanie na polsko-sowiecki konflikt zbrojny, który doprowadzi do oderwania północno-wschodnich województw II RP.
Еўрапейскі палітычны крызіс, які дасягнуў свайго піка восенню 1938 года, глыбока закрануў польскую дзяржаву. Важнейшай праявай крызісу былі ўльтыматыўныя тэрытарыяльныя патрабаванні да Чэхаславакіі, што прывяло да рэзкага пагаршэння польска-савецкіх адносін. Грамадзяне ІІ Рэчы Паспалітай рэагавалі на сітуацыю па-рознаму. Сярод іншых вылучалася група беларусаў. Тэкст узнаўляе каталог настрояў, зафіксаваных у гэтай нацыянальнай групе, вызначае умовы іх узнікнення, а таксама прапаноўвае тлумачэнні наступстваў, звязаных з пазіцыяй, агучанай беларусамі Польшчы. У артыкуле разглядаюцца нацыяналістычныя асяродкі (выхадцы з Беларускай Хрысціянскай Дэмакратыі), камуністычныя арганізацыі (КПЗБ), а таксама суполкі, якія дзейнічалі па-за ўплывам палітычных структур. Праведзены аналіз крыніц дазваляе зрабіць выснову, што сярод значнай часткі беларусаў панавалі непрыхільныя ці варожыя настроі ў стаўленні да польскай дзяржавы. Беларусы разглядалі палітычны крызіс 1938 г. як магчымую небяспеку і радыкальныя змены ўласнага становішча. Для многіх з іх гэта азначала чаканне польска-савецкага ўзброенага канфлікту, які прывядзе да аддзялення паўночна-ўсходніх ваяводстваў ІІ Рэчы Паспалітай.
Artykuł został poświęcony represyjnej polityce generał-gubernatora wileńskiego Michaiła Murawjowa wobec urzędników samorządu szlacheckiego guberni litewsko-białoruskich w czasie powstania styczniowego. Na przykładzie mińskiego gubernialnego marszałka szlachty Aleksandra Łappy ukazano przemianę wysokiej rangi urzędnika szlacheckiego i lojalnego poddanego Imperium w przypadkową ofiarę „systemu Murawjowa”. W toku badania położono nacisk na związek dobrowolnej rezygnacji Łappy ze stanowiska z jego aresztowaniem na osobisty rozkaz Murawjowa. Szczegółowa rekonstrukcja chronologii wydarzeń związanych z aresztowaniem i wygnaniem Łappy pozwoliła ujawnić charakter i mechanizmy represyjnej polityki caratu na ziemiach białoruskich. Usunięcie Łappy z areny społeczno-politycznej położyło kres istnieniu instytucji wyborów marszałków szlachty w zachodniej części Imperium i zapoczątkowało proces gwałtownej likwidacji polskiej własności ziemskiej.
The article is devoted to the repressive policy of the Governor General of Vilna Mikhail Muravyov against the officials of the gentry’s self-government of the Belarusian-Lithuanian Governorates during the January Uprising. Using the example of Alexander Łappa, Marshal of the Nobility of the Minsk Governorate, the author shows how a prominent noble official and loyal patrial of the Empire became an accidental victim of the „Muravyov’s system”. The connection between Łappa’s voluntary resignation and his arrest by Muravyov’s personal order is emphasized. A detailed reconstruction of the chronology of events related to Łappa’s arrest and exile allows a deeper understanding of the nature and mechanisms of tsarist repression in the Belarusian lands. Łappa’s removal from the socio-political arena marked the end of the institution for electing marshals of the nobility in the western region of the Empire and initiated the violent weakening of the role of the Polish landowning.
Artykuł został poświęcony represyjnej polityce generał-gubernatora wileńskiego Michaiła Murawjowa wobec urzędników samorządu szlacheckiego guberni litewsko-białoruskich w czasie powstania styczniowego. Na przykładzie mińskiego gubernialnego marszałka szlachty Aleksandra Łappy ukazano przemianę wysokiej rangi urzędnika szlacheckiego i lojalnego poddanego Imperium w przypadkową ofiarę „systemu Murawjowa”. W toku badania położono nacisk na związek dobrowolnej rezygnacji Łappy ze stanowiska z jego aresztowaniem na osobisty rozkaz Murawjowa. Szczegółowa rekonstrukcja chronologii wydarzeń związanych z aresztowaniem i wygnaniem Łappy pozwoliła ujawnić charakter i mechanizmy represyjnej polityki caratu na ziemiach białoruskich. Usunięcie Łappy z areny społeczno-politycznej położyło kres istnieniu instytucji wyborów marszałków szlachty w zachodniej części Imperium i zapoczątkowało proces gwałtownej likwidacji polskiej własności ziemskiej.
Артыкул прысвечаны рэпрэсіўнай палітыцы віленскага генерал-губернатара Міхаіла Мураўёва супраць службовых асоб дваранскага самакіравання беларуска-літоўскіх губерняў у перыяд паўстання 1863–1864 гг. На прыкладзе мінскага губернскага маршалка шляхты Аляксандра Лапы паказана пераўтварэнне буйнога дваранскага чыноўніка і лаяльнага падданага імперыі ў выпадковую ахвяру „сістэмы Мураўёва”. Падкрэслена сувязь паміж добраахвотнай адстаўкай Лапы і ягоным арыштам паводле асабістага распараджэння Мураўёва. Дэталёвая рэканструкцыя храналогіі падзей, звязаных з арыштам і выгнаннем Лапы, дазваляе глыбей раскрыць характар і механізмы рэпрэсіўнай палітыкі царызму на беларускіх землях. Выдаленне Лапы з сацыяльна-палітычнай арэны паставіла кропку ў існаванні інстытута выбараў маршалкаў шляхты ў заходнім рэгіёне імперыі і паклала пачатак гвалтоўнаму паслабленню ролі польскага землеўладання.
.
.
.
.
Środkowo-zachodnie Podlasie to teren pograniczny, na którym od czasu jego zasiedlenia ścierały się etniczne, językowe, religijne i kulturowe wpływy zachodnio- i wschodniosłowiańskie. Takie terytoria są niezwykle interesującymi obszarami badań z uwagi na różnorodność czynników działających na badane obiekty w płaszczyźnie synchronicznej i diachronicznej. W niniejszym opracowaniu przedmiotem dociekań są imiona kobiet warstwy mieszczańskiej i chłopskiej tego terenu w okresie od początku XVII do końca XVIII w. Autora opracowania interesowały szczególnie imiona, wykazujące wschodniosłowiańskie cechy językowe. Formalnymi wyznacznikami owych cech okazały się fonetyczne i morfologiczne właściwości derywatów onimicznych, będące rezultatem adaptacji imion na lokalnym podłożu językowym. Głównym celem artykułu było zbadanie, czy występowanie w imionach elementów wschodniosłowiańskich jest zdeterminowane pochodzeniem onimów. Aby to osiągnąć, konieczne było dokonanie klasyfikacji genetycznej materiału imienniczego, zarówno całości, jak również grupy zawierającej elementy wschodniosłowiańskie. W wyniku przeprowadzanego badania okazało się, że ogromna większość imion ze wschodniosłowiańskimi cechami językowymi to miana hagiograficzne pochodzenia greckiego. Jednostki te wystąpiły w znacznej liczbie wariantów fonetyczno-morfologicznych, co świadczy o żywotności onimicznych procesów transformacyjnych na lokalnym gruncie. Wnioskiem wynikającym z dokonanej analizy jest konkluzja, że forma i geneza imion związana była z przynależnością konfesyjną ich nosicielek, w tym wypadku wyznawczyń prawosławia lub katolicyzmu obrządku bizantyjskiego.
Central-western Podlasie is a border area where Western and Eastern Slavic ethnic, linguistic, religious and cultural influences have clashed since its settlement. Such territories are extremely interesting research areas due to the variety of factors acting on the studied objects on a synchronic and diachronic levels. This study examines the forenames of women of the bourgeois and peasant classes of this area in the period from the beginning of the 17th to the end of the 18th century. The author of the study was particularly interested in the forenames showing East Slavic linguistic features. The formal determinants of these features turned out to be the phonetic and morphological properties of onymic derivatives, resulting from the adaptation of names on a local linguistic basis. The main aim of the article was to examine whether the occurrence of East Slavic elements in the forenames is determined by the origin of the onyms. To achieve this, it was necessary to make a genetic classification of the forenames, both as a whole and as a group containing East Slavic elements. As a result of the research, it turned out that the vast majority of the forenames with East Slavic linguistic features are hagiographic forenames of Greek origin. These units appeared in a significant number of phonetic and morphological variants, which proves the vitality of onymic transformation processes in the local area. The conclusion resulting from the analysis is that the form and origin of the forenames were related to the confessional affiliation of their bearers, in this case, followers of Orthodox Christianity or Byzantine Catholicism.
Środkowo-zachodnie Podlasie to teren pograniczny, na którym od czasu jego zasiedlenia ścierały się etniczne, językowe, religijne i kulturowe wpływy zachodnio- i wschodniosłowiańskie. Takie terytoria są niezwykle interesującymi obszarami badań z uwagi na różnorodność czynników działających na badane obiekty w płaszczyźnie synchronicznej i diachronicznej. W niniejszym opracowaniu przedmiotem dociekań są imiona kobiet warstwy mieszczańskiej i chłopskiej tego terenu w okresie od początku XVII do końca XVIII w. Autora opracowania interesowały szczególnie imiona, wykazujące wschodniosłowiańskie cechy językowe. Formalnymi wyznacznikami owych cech okazały się fonetyczne i morfologiczne właściwości derywatów onimicznych, będące rezultatem adaptacji imion na lokalnym podłożu językowym. Głównym celem artykułu było zbadanie, czy występowanie w imionach elementów wschodniosłowiańskich jest zdeterminowane pochodzeniem onimów. Aby to osiągnąć, konieczne było dokonanie klasyfikacji genetycznej materiału imienniczego, zarówno całości, jak również grupy zawierającej elementy wschodniosłowiańskie. W wyniku przeprowadzanego badania okazało się, że ogromna większość imion ze wschodniosłowiańskimi cechami językowymi to miana hagiograficzne pochodzenia greckiego. Jednostki te wystąpiły w znacznej liczbie wariantów fonetyczno-morfologicznych, co świadczy o żywotności onimicznych procesów transformacyjnych na lokalnym gruncie. Wnioskiem wynikającym z dokonanej analizy jest konkluzja, że forma i geneza imion związana była z przynależnością konfesyjną ich nosicielek, w tym wypadku wyznawczyń prawosławia lub katolicyzmu obrządku bizantyjskiego.
Цэнтральна-заходняе Падляшша – гэта памежная тэрыторыя, на якой з даўніх часоў сутыкаюцца заходне- і ўсходнеславянскія этнічныя, моўныя, рэлігійныя і культурныя ўплывы. Падобныя тэрыторыі з’яўляюцца надзвычай цікавым аб’eктам даследавання па прычыне разнастайнасці фактараў, якія дзейнічаюць як на сінхранічным, так і дыяхранічным узроўнях. У дадзеным даследаванні разглядаюцца жаночыя імёны, якія выступалі на данай тэрыторыі ў перыяд XVII–XVIII стст., адносіліся яны да асоб жаночага полу мяшчанскага і сялянскага саслоўяў. Асаблівую цікаўнасць аўтара даследавання выклікалі назвы з усходнеславянскімі моўнымі рысамі. Фармальным дэтэрмінантам гэтых асаблівасцей аказаліся фанетычныя і марфалагічныя ўласцівасці анімічных дэрыватаў, якія ўзніклі ў выніку адаптацыі назваў на мясцовай моўнай аснове. Асноўнай мэтай артыкула было высветліць, ці ўсходнеславянскія элементы ў імёнах жанчын звязваны з паходжаннем онімаў. Для гэтага неабходна было правесці генетычную класіфікацыю анімічнага матэрыялу як у цэлым, так і размеркаваць у класы паводле характэрных усходнеславянскіх элементаў. У выніку даследавання высветлілася, што большасць назваў з усходнеславянскімі моўнымі асаблівасцямі – грэчаскага паходжання. Гэтыя адзінкі выступалі ў значнай колькасці фанетычных і марфалагічных варыянтаў, што сведчыць аб устойлівым характары анімічных трансфармацыйных працэсаў на данай тэрыторыі. Вывад, які вынікае з аналізу, заключаецца ў тым, што форма і паходжанне імён былі звязаныя з канфесійнай прыналежнасцю іх носьбітаў, у дадзеным выпадку асоб жаночага полу, вызнаўцаў праваслаўнага хрысціянства або каталіцкай царквы візантыйскага абраду.
-
-
-
Artykuł został poświęcony organizowanym w latach 2003–2006 i 2009–2012 przez Białoruski PEN Centrum konkursom literackim dla młodych pisarzy. Celem badań było określenie roli konkursów w konsolidacji środowiska pisarzy w białoruskim procesie literackim początku XXI wieku. Autorka dowodzi, że dla pewnego kręgu współczesnych autorów białoruskich wygrywanie konkursów, a także udział w wydarzeniach organizowanych dla laureatów (takich, jak seminaria literackie, okrągłe stoły, prezentacje zbiorów zbiorowych wydanych w wyniku konkursów) stały się ważną częścią ich twórczej i zawodowej biografii. Sami autorzy wysoko oceniają rolę konkursów w ich rozwoju twórczym. Wydarzenia organizowane dla laureatów wpłynęły na kształtowanie wiedzy finalistów na temat aktualnego procesu literackiego, stworzyły możliwości doskonalenia warsztatu i umiejętności literackich oraz publikacji nadesłanych na konkurs tekstów, bliższego poznania się autorów, ponadto zaowocowały nawiązaniem twórczej i profesjonalnej współpracy, która trwała także po zakończeniu konkursu. Konkursy odegrały ważną rolę w powstaniu nieformalnego młodzieżowego środowiska literackiego, skupionego wokół osoby Andreja Chadanowicza, głównego koordynatora konkursów i imprez konkursowych, jak również w formowaniu się kręgu młodych działaczy literackich wokół Białoruskiego PEN Centrum. Wyniki badań dowiodły, że konkursy literackie – jako jedna z ważniejszych form konsolidacji środowiska pisarzy – miały istotny wpływ na wiele procesów i zjawisk literatury białoruskiej XXI wieku.
The article provides a review of the contests of young writers held by the Belarusian PEN Centre in 2003–2006 and 2009–2012. The aim of the research is to determine the role of these contests in the consolidation of writers in the Belarusian literary process at the beginning of the 21st century. The author proves that for a certain circle of contemporary Belarusian authors, winning contests, as well as participation in events organized for the winners (such as literature seminars, roundtables, presentations of collections published in the outcome of contests), became an important part of their creative and professional biography. The authors themselves value highly the role ofcontests in their creative formation. The events organized for the winners influenced the formation of knowledge of finalists on the current literary process, created an opportunity to improve literary skills and publication of texts sent to a contest, to give authors a possibility to get to know each other better and, in addition, they resulted in the establishment of a creative and professional cooperation, which continued after the end of the contest. Such contests played an important role in the emergence of an informal youth literary circle, united around the person of Andrej Khadanovich, the main coordinator of contests and contest events, as well as in the formation of a circle of young literary activists around the Belarusian PEN Centre. The results of the research proved that literary contests - as one of the most important forms of consolidation of the environment of the writers – had a significant influence on many processes and phenomena of Belarusian literature of the 21st century.
Artykuł został poświęcony organizowanym w latach 2003–2006 i 2009–2012 przez Białoruski PEN Centrum konkursom literackim dla młodych pisarzy. Celem badań było określenie roli konkursów w konsolidacji środowiska pisarzy w białoruskim procesie literackim początku XXI wieku. Autorka dowodzi, że dla pewnego kręgu współczesnych autorów białoruskich wygrywanie konkursów, a także udział w wydarzeniach organizowanych dla laureatów (takich, jak seminaria literackie, okrągłe stoły, prezentacje zbiorów zbiorowych wydanych w wyniku konkursów) stały się ważną częścią ich twórczej i zawodowej biografii. Sami autorzy wysoko oceniają rolę konkursów w ich rozwoju twórczym. Wydarzenia organizowane dla laureatów wpłynęły na kształtowanie wiedzy finalistów na temat aktualnego procesu literackiego, stworzyły możliwości doskonalenia warsztatu i umiejętności literackich oraz publikacji nadesłanych na konkurs tekstów, bliższego poznania się autorów, ponadto zaowocowały nawiązaniem twórczej i profesjonalnej współpracy, która trwała także po zakończeniu konkursu. Konkursy odegrały ważną rolę w powstaniu nieformalnego młodzieżowego środowiska literackiego, skupionego wokół osoby Andreja Chadanowicza, głównego koordynatora konkursów i imprez konkursowych, jak również w formowaniu się kręgu młodych działaczy literackich wokół Białoruskiego PEN Centrum. Wyniki badań dowiodły, że konkursy literackie – jako jedna z ważniejszych form konsolidacji środowiska pisarzy – miały istotny wpływ na wiele procesów i zjawisk literatury białoruskiej XXI wieku.
Артыкул прысвечаны даследаванню конкурсаў маладых літаратараў, якія ў перыяд з 2003 па 2006 і з 2009 па 2012 год праводзіліся Беларускім ПЭН-цэнтрам. Галоўная мэта даследавання – вызначэнне ролі конкурсаў у кансалідацыі пісьменніцкіх сіл у беларускім літаратурным працэсе пачатку ХХІ ст. Абгрунтоўваецца, што для пэўнага кола сучасных беларускіх аўтараў перамога ў конкурсах, а таксама ўдзел у мерапрыемствах, арганізаваных для іх пераможцаў (літаратурныя семінары, круглыя сталы, прэзентацыі выдадзеных па выніках конкурсаў калектыўных зборнікаў) сталі важнай часткай творчай і прафесійнай біяграфіі. Самі аўтары высока ацэньваюць ролю конкурсаў у іх творчым станаўленні. Арганізаваныя для пераможцаў мерапрыемствы паўплывалі на фарміраванне ў фіналістаў ведаў пра актуальны літаратурны працэс; стварылі магчымасці для ўдасканалення дасланых на конкурс тэкстаў, паляпшэння літаратурных уменняў і навыкаў, блізкага знаёмства аўтараў між сабой і з творчасцю адно аднаго; абумовілі ўсталяванне творчага і прафесійнага супрацоўніцтва, якое працягвалася і пасля завяршэння конкурсных мерапрыемстваў. Конкурсы адыгралі важную ролю ў з’яўленні нефармальнага моладзевага літаратурнага асяродку, аб’яднанага вакол асобы Андрэя Хадановіча – галоўнага каардынатара конкурсаў і конкурсных мерапрыемстваў, а таксама ва ўтварэнні маладога актыву літаратараў, аб’яднаных вакол Беларускага ПЭН-цэнтра. Выяўленыя ў працэсе даследавання вынікі дазволілі вызначыць конкурсы як адну з важных форм кансалідацыі пісьменніцкіх сіл, якая паўплывала на шматлікія працэсы і з’явы ў гісторыі беларускай літаратуры ХХІ ст.
Poezja Wiktara Siamaszki stanowi znaczący i radykalnie nowy wkład w dziedzictwo literackie Białoruskiego Stowarzyszenia Literackiego „Białowieża”. Krótkie, wręcz minimalistyczne wiersze poety uderzają niebanalnymi i niekonwencjonalnymi środkami językowymi, takimi jak gra słów, eufonia, anafora czy palindrom. Równie imponująco prezentuje się tematyka poezji Siamaszki: od problematyki rodzinnej, poprzez starzenie się i śmierć, religię (szczególnie wiarę katolicką), aż po życie w mieście i na wsi, od Moskwy po Paryż, z Mińskiem jako centrum wszechświata. Pięć wydanych dotąd (w latach 2010–2023) książek tego muzyka i dziennikarza, a także poety awangardowego dla odbiorcy stanowi zarówno wyzwanie, jak i inspirację głównie ze względu na szatę językową: odważnym operowaniem nowatorskim słownictwem oraz przełamywaniem językowego tabu. Wyobraźnia poetycka oraz metaforyka Siamaszki wymagają szerszego opracowania, niniejszy artykuł został poświęcony jedynie ogólnej prezentacji twórczości poetyckiej tego zasługującego na uwagę poety.
The poetry of Viktar Siamaška brings a strong and radically new contribution to the literary heritage of the Bielavieža group of Belarusian writers in eastern Poland. His mainly short, even minimalist, verses strike fresh and unconventional notes, rich in wordplay, euphony, anaphora and palindromes in all the themes he tackles, such as family, ageing and death, religion (particularly his Catholic faith), urban and rural life, the latter including many fantastic, personified images; his view of the city is dyspeptic from Moscow to Paris with Miensk in the centre. Musician and journalist as well as avant-garde poet, his five books to date (2010–2023) are both challenging and stimulating. Adventurous in form on the page, their lexical range is broad, not least in the use of non-standard, previously taboo words. A whole study could be made of Siamaška’s fantastic imagery and metaphoric structures, but the present study is devoted only to an overall picture of his poetic achievement to date.
Poezja Wiktara Siamaszki stanowi znaczący i radykalnie nowy wkład w dziedzictwo literackie Białoruskiego Stowarzyszenia Literackiego „Białowieża”. Krótkie, wręcz minimalistyczne wiersze poety uderzają niebanalnymi i niekonwencjonalnymi środkami językowymi, takimi jak gra słów, eufonia, anafora czy palindrom. Równie imponująco prezentuje się tematyka poezji Siamaszki: od problematyki rodzinnej, poprzez starzenie się i śmierć, religię (szczególnie wiarę katolicką), aż po życie w mieście i na wsi, od Moskwy po Paryż, z Mińskiem jako centrum wszechświata. Pięć wydanych dotąd (w latach 2010–2023) książek tego muzyka i dziennikarza, a także poety awangardowego dla odbiorcy stanowi zarówno wyzwanie, jak i inspirację głównie ze względu na szatę językową: odważnym operowaniem nowatorskim słownictwem oraz przełamywaniem językowego tabu. Wyobraźnia poetycka oraz metaforyka Siamaszki wymagają szerszego opracowania, niniejszy artykuł został poświęcony jedynie ogólnej prezentacji twórczości poetyckiej tego zasługującego na uwagę poety.
Паэзія Віктара Сямашкі ўносіць прыкметны і радыкальна новы ўклад у літаратурную спадчыну Беларускага літаратурнага аб’яднання „Белавежа” ва ўсходняй Польшчы. Кароткія, нават мінімалістычныя вершы паэта ўражваюць арыгінальнымі і нетрадыцыйнымі моўнымі сродкамі, такімі як гульня слоў, эўфанія, анафара і паліндром. Не менш уражвае і тэматычны дыяпазон паэзіі Сямашкі: ад сямейных праблем праз старэнне і смерць, рэлігію (асабліва каталіцкую) да жыцця ў горадзе і ў вёсцы, ад Масквы да Парыжа, з Мінскам як цэнтрам сусвету. Пяць кніг паэта-авангардыста, музыканта і журналіста, апублікаваныя дагэтуль (у 2010–2023 гг.), уяўляюць сабой выклік, але таксама натхненне для чытача, дзякуючы іх непаўторнай мове і аўтарскаму стылю: смеламу выкарыстанню наватарскай лексікі і парушэнню моўных табу. Фантастычная вобразнасць і метафарычныя канструкцыі Сямашкі заслугоўваюць асобнага глыбокага даследавання; даны артыкул дае толькі агульнае ўяўленне пра творчасць гэтага знакамітага паэта, пра яго важнейшыя дасягненні на сённяшні дзень.
-
-
-
W latach 1922–1936 w Białoruskiej Republice Radzieckiej funkcjonowały cztery języki urzędowe: białoruski, jidysz, polski i rosyjski. Istniały instytucje edukacyjne, teatry, wydawnictwa drukowane i organizacje literackie mniejszości narodowych, w tym łotewskiej i litewskiej. Rosyjskojęzyczni autorzy, którzy zaczynali w kółkach korespondentów robotniczych i pracowniach literackich, do 1926 r. utworzyli grupę „Zwienia” („Ogniwa”), z której w 1927 r. wyodrębniła się grupa „Minskij Pereval” („Mińska Przełęcz”). W opracowaniach poświęconych białorusko-rosyjskim związkom literackim i historii literatury rosyjskojęzycznej na Białorusi działalność tej grupy nie jest prezentowana. Artykuł wypełnia tę lukę. Autorka omawia nowe aspekty stosunków białorusko-rosyjskich i literatury niebiałoruskojęzycznej na Białorusi. Obydwa zagadnienia, pomimo znacznej liczby dostępnych badań, pozostają aktualne. Autorka artykułu podważa pogląd uznający Białoruś za rdzenną część „rosyjskiego świata”, proponuje jednocześnie popularną w literaturoznawstwie w odniesieniu do okresu XVI-XIX w. (niekiedy także – XX wieku) koncepcję „wielojęzycznej literatury Białorusi”. W artykule prześledzono etapy zinstytucjonalizowanego istnienia grupy rosyjskojęzycznej w białoruskiej przestrzeni literackiej, od sprzecznych relacji z wpływowym stowarzyszeniem „Maladniak” („Młodniak”) po powstanie Związku Pisarzy Radzieckich (1934). Wykorzystano dokumenty archiwalne, publikacje rosyjskojęzycznych autorów z lat 20. i wczesnych 30. XX wieku oraz dosłowne sprawozdanie z Pierwszego Zjazdu Pisarzy Radzieckich. Grupa nie została zrealizowana jako projekt grupowy, gdyż w budowanej od połowy lat dwudziestych XX wieku „wielonarodowej literaturze sowieckiej” nie było miejsca dla ekstraterytorialnej literatury rosyjskojęzycznej jako literatury mniejszości narodowej.
In the years 1922–1936 in the Belarusian Soviet republic there were four official languages: Belarusian, Yiddish, Polish and Russian. There were educational institutions, theatres, print publishing houses and literary organizations of national minorities, including Latvian and Lithuanian. Russian-speaking authors who started in the circles of workers’ correspondents (rabkors) and literary studios, by 1926 formed the group “Zvenya” (“Links”), from which in 1927 the group “Minsky Pereval” (“Minsk Pass”) was separated. In the studies devoted to the Belarusian-Russian literary interrelations and the history of Russian-language literature in Belarus, the activities of this group are not presented. The article fills this gap and offers new aspects for considering the problem of Belarusian-Russian relations and non-Belarusianlanguage literature in Belarus. Despite a significant number of studies, both problems remain relevant. The material of the article controverts the ideologically biased position that considers Belarus as an indigenous part of the “Russian world”, and at the same time proposes a popular one in literary studies in relation to the period of the 16th–19th centuries (sometimes also the 20th century) the concept of “multilingual literature of Belarus”. The article traces the stages of the institutionalized existence of Russian-speaking group in the Belarusian literary space, from contradictory relations with the influential association “Maladniak” (“Saplings”) to the establishment of the Union of Soviet Writers (1934). It was used the archival documents, publications of Russian-language authors of the 1920s and early 1930s, and the verbatim report of the First Congress of Soviet Writers.
W latach 1922–1936 w Białoruskiej Republice Radzieckiej funkcjonowały cztery języki urzędowe: białoruski, jidysz, polski i rosyjski. Istniały instytucje edukacyjne, teatry, wydawnictwa drukowane i organizacje literackie mniejszości narodowych, w tym łotewskiej i litewskiej. Rosyjskojęzyczni autorzy, którzy zaczynali w kółkach korespondentów robotniczych i pracowniach literackich, do 1926 r. utworzyli grupę „Zwienia” („Ogniwa”), z której w 1927 r. wyodrębniła się grupa „Minskij Pereval” („Mińska Przełęcz”). W opracowaniach poświęconych białorusko-rosyjskim związkom literackim i historii literatury rosyjskojęzycznej na Białorusi działalność tej grupy nie jest prezentowana. Artykuł wypełnia tę lukę. Autorka omawia nowe aspekty stosunków białorusko-rosyjskich i literatury niebiałoruskojęzycznej na Białorusi. Obydwa zagadnienia, pomimo znacznej liczby dostępnych badań, pozostają aktualne. Autorka artykułu podważa pogląd uznający Białoruś za rdzenną część „rosyjskiego świata”, proponuje jednocześnie popularną w literaturoznawstwie w odniesieniu do okresu XVI-XIX w. (niekiedy także – XX wieku) koncepcję „wielojęzycznej literatury Białorusi”. W artykule prześledzono etapy zinstytucjonalizowanego istnienia grupy rosyjskojęzycznej w białoruskiej przestrzeni literackiej, od sprzecznych relacji z wpływowym stowarzyszeniem „Maladniak” („Młodniak”) po powstanie Związku Pisarzy Radzieckich (1934). Wykorzystano dokumenty archiwalne, publikacje rosyjskojęzycznych autorów z lat 20. i wczesnych 30. XX wieku oraz dosłowne sprawozdanie z Pierwszego Zjazdu Pisarzy Radzieckich. Grupa nie została zrealizowana jako projekt grupowy, gdyż w budowanej od połowy lat dwudziestych XX wieku „wielonarodowej literaturze sowieckiej” nie było miejsca dla ekstraterytorialnej literatury rosyjskojęzycznej jako literatury mniejszości narodowej.
У Беларускай савецкай рэспубліцы 1922–1936 гг. было чатыры афіцыйныя мовы – беларуская, ідыш, польская, руская. Існавалі навучальныя ўстановы, тэатры, друкаваныя выданні, а таксама літаратурныя арганізацыі нацыянальных меншасцяў, у тым ліку латышскія і літоўскія. Рускамоўныя аўтары, якія пачыналі ў гуртках рабкораў, літаратурных студыях у 1926 г. стварылі групу „Звенья”, з якой у 1927 г. вылучылася група „Минский перевал”. У даследаваннях, прысвечаных беларуска-рускім літаратурным узаемасувязям, а таксама гісторыі рускамоўнай літаратуры Беларусі, дзейнасць групы „Минский перевал” не прадстаўлена. Артыкул запаўняе гэты прабел і прапануе новыя аспекты для разгляду праблемы беларуска-рускіх узаемасувязяў і небеларускамоўнай літаратуры Беларусі. Абедзве праблемы, нягледзячы на значны корпус наяўных даследаванняў, захоўваюць сваю актуальнасць. Матэрыял артыкула аспрэчвае ідэалагічна ангажаваную пазіцыю, што разглядае Беларусь як спрадвечную частку „рускага свету”; прапануе паняцце „шматмоўнай літаратуры Беларусі”, што зацвердзілася ў літаратуразнаўстве ў дачыненні да перыядаў XVI-XX ст.ст., пашырыць на феномены ХХ ст. Артыкул прасочвае этапы інстытуалізаванага існавання рускамоўных груп у беларускай літаратурнай прасторы, ад супярэчлівых узаемаадносін з уплывовым аб'яднаннем „Маладняк” да стварэння Саюза савецкіх пісьменнікаў (1934). Выкарыстоўваюцца архіўныя дакументы, публікацыі рускамоўных аўтараў 1920-х – пачатку 1930-х, стэнаграфічная справаздача Першага з'езду савецкіх пісьменнікаў. Як калектыўны праект рускамоўныя групы не рэалізаваліся, бо ў „шматнацыянальнай савецкай літаратуры”, якая выбудоўвалася з сярэдзіны 1920-х гадоў, не было пазіцыі для экстратэрытарыяльнай рускамоўнай літаратуры як літаратуры нацыянальнай меншасці.
Artykuł został poświęcony protestom po sfałszowanych wyborach prezydenckich na Białorusi w 2020 r. na przykładzie zbioru opowiadań Alhierda Bacharewicza Ператрус у музэі. W centrum badań znajdują się kreacje bohaterów, a także uwikłanie jednostki w historię. Bohaterowie dzielą się na dwie grupy: zwykłych ludzi, którzy mimo odczuwanego strachu zdecydowali się uczestniczyć w demonstracjach oraz ludzi zmagających się z trudem codziennej egzystencji,którzy pomimo braku zaangażowania politycznego stają się przedmiotem zainteresowania przedstawicieli autorytarnej władzy. Wydany w 2023 r. zbiór opowiadań wprowadza do współczesnejprozy białoruskiej nowy kierunek związany z protestami. Analizowany utwór nie był dotąd przedmiotem pogłębionej refleksji literaturoznawczej. Autor artykułu operuje tradycyjną analizą porównawczą, w której nadrzędnym kryterium było pozycjonowanie względem roli katofiara. Celem artykułu jest weryfikacja hipotezy, że bohaterami społecznych protestów byli zwykli ludzie, których do działania pchnęła niezgoda na jawne pogwałcenie wolności wyboru i brak możliwości decydowania o swym losie lub bestialstwo przedstawicieli władzy. W opowiadaniach odnajdujemy bohaterów wyrażających doświadczenie zarówno jednostkowe, jak i zbiorowe. Wykreowane postacie i ich perypetie są zatem literackim zapisem wydarzeń związanych z powyborczymi protestami, jak i codzienną egzystencją. Przeprowadzona analiza dowiodła, że w obrazie protestów szczególną uwagę poświęcono człowiekowi i roli historii w jego życiu. Wykreowani bohaterowie to zwykli ludzie, przedstawiciele różnych zawodów i warstw społecznych. Nie są to jednostki, których cechy charakteru wyróżniałyby na tle społeczeństwa. To przeciętne osoby nie potrafiące dalej akceptować działań władzy. W większości pozbawione przeszłości, ta bowiem wspominana jest marginalnie. Takie ujęcie pozwala uwypuklić rolę odbywających się wydarzeńi wskazuje, że to one determinują życie człowieka.
The article is devoted to the protests after the falsified presidential elections in Belarus in 2020 on the example of a collection of stories by Alhierd Bakharevich “A Police Search in the Museum”. Particular attention is paid to the creation of heroes, as well as the entanglement of the individual in history. The characters are divided into two groups: ordinary people who, despite their fear, decided to participate in demonstrations, and people struggling with the hardships of everyday existence, who, despite their lack of political involvement, become the subject of interest of representatives of the authoritarian power. The collection of stories, published in 2023, introduces a new direction in contemporary Belarusian prose related to protests. The analyzed work has not yet been the subject of in-depth reflection in literary studies. A traditional comparative analysis was used, where the decisive criterion was the positioning in relation to the role of executioner – victim. The aim of the article is to point out that the heroes of social protests were ordinary people who were pushed into action by their disagreement over the open violation of freedom of choice and the inability to decide on their fate, or the brutality of the representatives of the authorities. In the stories, there are characters expressing both individual and collective experience. The created characters and their adventures are therefore a literary record of events related to the post-election protests and everyday existence. The analysis proved that in the image of the protests, special attention was paid to a man and the role of history in his life. The characters created are ordinary people, representatives of various professions and social classes. These are not individuals whose character traits would make them stand out from society. These are average people who are unable to accept the actions of the authorities any longer. The past is largely absent, as it is only marginally remembered. Such an approach allows us to emphasize the role of ongoing events and indicates that they determine a person’s life.
Artykuł został poświęcony protestom po sfałszowanych wyborach prezydenckich na Białorusi w 2020 r. na przykładzie zbioru opowiadań Alhierda Bacharewicza Ператрус у музэі. W centrum badań znajdują się kreacje bohaterów, a także uwikłanie jednostki w historię. Bohaterowie dzielą się na dwie grupy: zwykłych ludzi, którzy mimo odczuwanego strachu zdecydowali się uczestniczyć w demonstracjach oraz ludzi zmagających się z trudem codziennej egzystencji,którzy pomimo braku zaangażowania politycznego stają się przedmiotem zainteresowania przedstawicieli autorytarnej władzy. Wydany w 2023 r. zbiór opowiadań wprowadza do współczesnejprozy białoruskiej nowy kierunek związany z protestami. Analizowany utwór nie był dotąd przedmiotem pogłębionej refleksji literaturoznawczej. Autor artykułu operuje tradycyjną analizą porównawczą, w której nadrzędnym kryterium było pozycjonowanie względem roli katofiara. Celem artykułu jest weryfikacja hipotezy, że bohaterami społecznych protestów byli zwykli ludzie, których do działania pchnęła niezgoda na jawne pogwałcenie wolności wyboru i brak możliwości decydowania o swym losie lub bestialstwo przedstawicieli władzy. W opowiadaniach odnajdujemy bohaterów wyrażających doświadczenie zarówno jednostkowe, jak i zbiorowe. Wykreowane postacie i ich perypetie są zatem literackim zapisem wydarzeń związanych z powyborczymi protestami, jak i codzienną egzystencją. Przeprowadzona analiza dowiodła, że w obrazie protestów szczególną uwagę poświęcono człowiekowi i roli historii w jego życiu. Wykreowani bohaterowie to zwykli ludzie, przedstawiciele różnych zawodów i warstw społecznych. Nie są to jednostki, których cechy charakteru wyróżniałyby na tle społeczeństwa. To przeciętne osoby nie potrafiące dalej akceptować działań władzy. W większości pozbawione przeszłości, ta bowiem wspominana jest marginalnie. Takie ujęcie pozwala uwypuklić rolę odbywających się wydarzeńi wskazuje, że to one determinują życie człowieka.
У дадзеным артыкуле абмяркоўваецца вобраз пратэстаў пасля сфальсіфікаваных прэзідэнцкіх выбараў у Беларусі ў 2020 г. на прыкладзе зборніка апавяданняў Альгерда Бахарэвіча Ператрус у музэі. Апавяданьні. Асаблівая ўвага надаецца стварэнню вобразаў герояў, а таксама дэтэрмінацыі асобы гісторыяй. Героі падзяляюцца на дзве групы: звычайныя людзi, якія, нягледзячы на страх, вырашылі выйсці на дэманстрацыі, і тыя, хто жывуць клопатамі паўсядзённага жыццця, але, нягледзячы на сваю палітычную незаангажаванасць, становяцца аб’ектам цікавасці прадстаўнікоў аўтарытарнай улады. Зборнік апавяданняў, які выйшаў у 2023 годзе, уводзіць у сучасную беларускую прозу новую тэму, звязаную з пратэстамі. Згаданы твор яшчэ не стаў прадметам глыбокага літаратуразнаўчага разгляду. У артыкуле выкарыстаоўваўся традыцыйны параўнальны аналіз, дзе вырашальным крытэрыем было пазіцыянаванне ў адносінах да ролі ката-ахвяры. Мэта артыкула — адзначыць, што героямі сацыяльных пратэстаў былі звычайныя людзі, якіх падштурхнула да дзеяння нязгода з адкрытым парушэннем свабоды выбару і вырашэннем іхняга лёсу, альбо жорсткасць прадстаўнікоў ўлады. У апавяданнях мы знаходзім персанажаў, якія выказваюць як індывідуальны, так і калектыўны вопыт. Такім чынам, створаныя героі, іхнія перыпетыі — гэта літаратурны запіс падзей, звязаных з паслявыбарчымі пратэстамі і паўсядзённым жыццём. Аналіз паказаў, што ў вобразе пратэстаў асаблівая ўвага нададзена чалавеку і ролі гісторыі ў ягоным жыцці. Створаныя персанажы — звычайныя людзі, прадстаўнікі розных прафесій і сацыяльных класаў. Гэта не тыя асобы, рысы характару якіх вылучалі б іх з грамадства. Гэта звычайныя людзі, якія не могуць далей трываць дзеянняў ўлады. У асноўным героі пазбаўлены мінулага, якoe згадваецца толькі маргінальна. Гэта падкрэслівае ролю падзей, якія адбываюцца, і сведчыць пра тое, што яны вызначаюць жыццё чалавека.
Na początku XXI wieku społeczeństwa krajów postradzieckich wciąż borykają się z problemem określenia swojej pozycji wobec sowieckiej przeszłości oraz samoidentyfikacji tożsamości narodowej. Popularność nostalgicznej narracji o utraconym socjalistycznym porządku świata, w niektórych krajach aktywnie wspierana przez oficjalną propagandę, doprowadziła do paradoksalnej metamorfozy projektu przyszłego społeczeństwa – oto idee socjalistyczne stały się symbolem konserwatywnych wartości i chwalebnej heroicznej przeszłości. Od początku lat 40. XX wieku w literaturze medium pamięci stała się poddana mitologizacji wizja drugiej wojny światowej. Przedmiotem artykułu jest analiza dramatu współczesnego pisarza białoruskiego Nikołaja Rudkowskiego Дожить до премьеры (Dożyć do premiery). Eksplorując temat wojny dramaturg ukazuje ewolucję percepcji wydarzenia pamięciowego: od wysokiej rangi faktu historycznego do doświadczenia jednostki, skazanej na funkcjonowanie w wojennej rzeczywistości. Pamięć zbiorową oraz sowiecki, rosyjski i białoruski kanon literacki dramatopisarz interpretuje w nawiązaniu do różnego typów metatekstów, korespondujących z tematyką wojenną.
At the beginning of the 21st century, the societies of the post-Soviet countries are still faced with the problem of determining its position in relation to the Soviet past and self-identification of national identity. The popularity of the nostalgic narrative about the lost socialist world order, actively supported by official propaganda in some countries, led to a paradoxical metamorphosis – the project of the future socialist society has become a symbol of conservative values and a glorious heroic past. Since the beginning of the 40s of the 20th century in the literature of the medium memory a mythologizing vision of the Second World War has become subjected. The subject of the article is the analysis of the drama of contemporary Belarusian writer Nikolai Rudkovsky “Дожить до премьеры” (“Live to See the Premiere”). Exploring the theme of war, the playwriter shows the evolution of the perception of a memorable event: from the high rank of a historical fact to the experience of an individual, doomed to operate in a warlike reality. The playwriter interprets collective memory and the Soviet, Russian and Belarusian literary canon in reference to various types of metatexts corresponding to the theme of war.
Na początku XXI wieku społeczeństwa krajów postradzieckich wciąż borykają się z problemem określenia swojej pozycji wobec sowieckiej przeszłości oraz samoidentyfikacji tożsamości narodowej. Popularność nostalgicznej narracji o utraconym socjalistycznym porządku świata, w niektórych krajach aktywnie wspierana przez oficjalną propagandę, doprowadziła do paradoksalnej metamorfozy projektu przyszłego społeczeństwa – oto idee socjalistyczne stały się symbolem konserwatywnych wartości i chwalebnej heroicznej przeszłości. Od początku lat 40. XX wieku w literaturze medium pamięci stała się poddana mitologizacji wizja drugiej wojny światowej. Przedmiotem artykułu jest analiza dramatu współczesnego pisarza białoruskiego Nikołaja Rudkowskiego Дожить до премьеры (Dożyć do premiery). Eksplorując temat wojny dramaturg ukazuje ewolucję percepcji wydarzenia pamięciowego: od wysokiej rangi faktu historycznego do doświadczenia jednostki, skazanej na funkcjonowanie w wojennej rzeczywistości. Pamięć zbiorową oraz sowiecki, rosyjski i białoruski kanon literacki dramatopisarz interpretuje w nawiązaniu do różnego typów metatekstów, korespondujących z tematyką wojenną.
В двухтысячные годы перед обществом в постсоветских странах по-прежнему остро стоит проблема конструирования национальной идентичности и самоопределения по отношению к советскому прошлому. Популярность ностальгического нарратива по утраченному социалистическому мироустройству, в некоторых странах активно поддерживаемая официальной идеологией, привела к парадоксальной метаморфозе – проект будущего социалистического общества стал символом консервативных ценностей и славного героического прошлого. В данном контексте несомненно основополагающим событием памяти становится Великая отечественная война, в мифологизации и „памятизации” которой литература, начиная с 1940-х годов, играла значительную роль, во многом выполняя роль медиума памяти. Базируясь на исследованиях коллективной памяти и постпамяти, в статье проанализирована пьеса современного белорусского драматурга Николая Рудковского Дожить до премьеры, в которой автор, обращаясь к теме войны, с помощью обширных интертекстуальных связей воссоздает эволюцию восприятия события памяти от эмпирического и монументального модуса до рефлексирующего, показывает опасности пропагандистской трактовки военного нарратива, интерпретирует сберегающую память и сложившийся литературный советский, российский и белорусский канон, тем самым фиксируя и одновременно анализируя коллективную память и постпамять современного белорусского общества.
Charakterystyczną cechą białoruskiego procesu literackiego XIX wieku jest paralelne występowanie dzieł autorskich oraz anonimowych. W korpusie tekstów artystycznych tego okresu znajduje się ponad sto anonimowych dzieł. Znamy wprawdzie imiona i nazwiska wielu pisarzy, którzy rzekomo pisali po białorusku, ale do naszych czasów nie zachowały się żadne białoruskie utwory. Przedmiotem niniejszego badania są perypetie życiowe i twórcze losy Juliana Laskowskiego (1826–1889), a także hipotezy dotyczące możliwego zaangażowania poety w powstanie wiersza Zahraj, zahraj, chłopcze mały... oraz tekstów propagandowych dla ludu z początku lat 60. XIX w. Artykuł, oparty na analizie materiałów drukowanych i rękopiśmiennych, dowodzi, że J. Laskowski, występujący najczęściej pod pseudonimami J. Korabicz, Marcin Mizera i Mroczek, w swojej twórczości posługiwał się nie tylko językiem polskim, ale także białoruskim. Jest wielce prawdopodobne, że wiersze Ziemielka maja… i Pad dudu, opublikowane przez niego jako ludowe w artykule Słówko o pieśni (1882), są jego autorstwa. Jednak najbardziej znaczącym dowodem tego, że J. Laskowski pisał po białorusku, jest wypowiedź Adama Honory Kirkora, w której znany wileński redaktor i wydawca włącza poetę i publicystę Juliana Mroczka do grona najsłynniejszych pisarzy białoruskich połowy XIX wieku – Wincenta Dunina-Marcinkiewicza, Arcioma Weryha-Darewskiego, Władysława Syrokomli, Wikiencija K.
A distinctive feature of the Belarusian literary process of the 19th century is the parallel presence of authorial and anonymous works. In the corpus of artistic texts of this period there are more than a hundred anonymous works. We know the names and surnames of many writers who allegedly wrote in Belarusian, but to our time no Belarusian works have survived. The subject of this study is the life and creative vicissitudes of Yulian Liaskouski (1826–1889), as well as hypotheses regarding the possible involvement of the poet in the creation of the poem Zahraj, zahraj, chłopcze mały... (Play, Play, Boy Small...) and propaganda texts for the people from the early 1860s. The article, based on the analysis of printed and handwritten materials, proves that Yulian Liaskouski, who most often performed under the pseudonyms Y. Korabicz, Marcin Mizera, and Mroczek, used not only Polish, but also Belarusian in his works. It is very likely that the poems Ziemielka maja… (My land…) and Pad dudu (Sing the Bagpipe Pad), published by him as folk ones in the article Słówko o pieśni (A Word about Song) (1882), belong to him. However, the most significant evidence in favour of the fact that Y. Liaskouski has written some works in Belarusian is the statement of Adam Honori Kirkor, in which a well-known Vilnius editor and publisher includes the poet and publicist Yulian Mroczek among the most famous Belarusian writers of the middle of the 19th century – Vincent Dunin-Marcinkewicz, Arciom Viaryha-Dareuski, Uladislau Syrakomlia, Vikentij K.
Charakterystyczną cechą białoruskiego procesu literackiego XIX wieku jest paralelne występowanie dzieł autorskich oraz anonimowych. W korpusie tekstów artystycznych tego okresu znajduje się ponad sto anonimowych dzieł. Znamy wprawdzie imiona i nazwiska wielu pisarzy, którzy rzekomo pisali po białorusku, ale do naszych czasów nie zachowały się żadne białoruskie utwory. Przedmiotem niniejszego badania są perypetie życiowe i twórcze losy Juliana Laskowskiego (1826–1889), a także hipotezy dotyczące możliwego zaangażowania poety w powstanie wiersza Zahraj, zahraj, chłopcze mały... oraz tekstów propagandowych dla ludu z początku lat 60. XIX w. Artykuł, oparty na analizie materiałów drukowanych i rękopiśmiennych, dowodzi, że J. Laskowski, występujący najczęściej pod pseudonimami J. Korabicz, Marcin Mizera i Mroczek, w swojej twórczości posługiwał się nie tylko językiem polskim, ale także białoruskim. Jest wielce prawdopodobne, że wiersze Ziemielka maja… i Pad dudu, opublikowane przez niego jako ludowe w artykule Słówko o pieśni (1882), są jego autorstwa. Jednak najbardziej znaczącym dowodem tego, że J. Laskowski pisał po białorusku, jest wypowiedź Adama Honory Kirkora, w której znany wileński redaktor i wydawca włącza poetę i publicystę Juliana Mroczka do grona najsłynniejszych pisarzy białoruskich połowy XIX wieku – Wincenta Dunina-Marcinkiewicza, Arcioma Weryha-Darewskiego, Władysława Syrokomli, Wikiencija K.
Беларускі літаратурны працэс у ХІХ ст. адметны тым, што ў корпусе ягоных мастацкіх тэкстаў маецца больш за сто ананімных твораў. І гэта пры тым, што мы ведаем імёны і прозвішчы шматлікіх літаратараў таго часу, якія, па сведчанні сучаснікаў, пісаліпа-беларуску, але анічога з іхняе беларускамоўнае спадчыны нібыта не захавалася. Прадметам дадзенага даследавання з’яўляюцца перыпетыі жыцця і творчага лёсу ЮльянаЛяскоўскага (1826–1889), а таксама гіпотэзы адносна магчымай датычнасці паэта да напісання верша Zahraj, zahraj, chłopcze mały... і агітацыйных тэкстаў для люду на пачатку 1860-х гг. У артыкуле на падставе аналізу друкаваных і рукапісных матэрыялаўдаводзіцца, што Ю. Ляскоўскі, які часцей за ўсё выступаў пад псеўданімамі J. Korabicz, Marcin Mizera, а таксама Mroczek, выкарыстоўваў у сваёй творчасці не толькі польскую мову, але і беларускую. Вельмі імаверна, што яму належаць вершы Ziemielka maja… і Pad dudu, апублікаваныя ім як народныя ў артыкуле Słówko o pieśni (1882). Аднак самым істотным сведчаннем на карысць таго, што Ю. Ляскоўскі пісаў па-беларуску, з’яўляеццасцверджанне Адама Ганоры Кіркора, у якім знаны віленскі рэдактар і выдавец далучае паэта і публіцыста Юльяна Мрочака да кагорты самых вядомых беларускамоўных літаратараў сярэдзіны ХІХ стагоддзя – Вінцэнта Дунін-Марцінкевіча, Арцёма Вярыгі- Дарэўскага, Уладзіслава Сыракомлі, Вікенція К.
Artykuł jest poświęcony charakterystyce form fleksyjnych przymiotników starobiałoruskich. Jako źródło materiału badawczego posłużyły dwa zabytki XVI–XVIII wieku, reprezentujące pierwszą (Kronika supraska) i ostatnią (Kronika Bychowca) redakcję latopisów Wielkiego Księstwa Litewskiego. Literatura kronikarska w większym stopniu odzwierciedla stan żywego języka tego okresu niż utwory religijne podporządkowane kanonom tradycji cerkiewnosłowiańskiej. Celem badań była analiza rozwoju form fleksyjnych przymiotników ze zwróceniem szczególnej uwagi na podobieństwa i różnice w stosunku do stanu ogólnoruskiego. Na podstawie analizy wyekscerpowanych z tekstów form przymiotnikowych i porównania ich z paradygmatami okresu wcześniejszego stwierdzono, iż system fleksyjny przymiotnika cechował z jednej strony zaawansowany proces wycofywania form odmiany niezłożonej (rzeczownikowej), z drugiej zaś upowszechnianie się form odmiany złożonej (zaimkowej). W jej obrębie śladowo udokumentowane zostały stare cechy, nawiązujące do języka cerkiewnosłowiańskiego, chociaż równocześnie bardzo wyraźnie zaznaczyły się cechy o charakterze innowacji białoruskich. System fleksyjny przymiotnika, w szczególności Kroniki Bychowca, utrwalił również pewne rysy regionalne, które wykazują nawiązania do zespołu gwar południowo-zachodniobiałoruskich. Zjawiska te mogą być wskazówką pomocną przy ustalaniu lokalizacji zabytku lub miejsca pochodzenia jego autora.
The article is devoted to the inflectional forms old Belarusian adjectives. As a source of research material, two monuments of the 16th–18th centuries were used, representing the first (the Chronicle of Suprasl) and the last (the Chronicle of Bychowiec) editions of the Chronicles of the Grand Duchy of Lithuania. Chronicle literature reflects the condition of the living language of that period better than religious works subordinated to the canons of Church Slavonic tradition. The aim of the research is the analysis of the development of inflectional forms of adjectives with particular attention to similarities and differences in reference to the Ruthenian condition. Forms of adjectives have been selected and compared to paradigms of the earlier period. It has been established that inflectional system of adjectives took into consideration both the advanced process of phasing-out of non-complex inflexion (nominal) and the promotion of complex inflection (pronominal). Within its framework, old features referring to the Church Slavonic language have been documented, although at the same time, features of the nature of Belarusian innovations have been very clearly marked. Inflectional system of adjectives (especially The Chronicle of Bychowiec) preserved some regional features which indicate references to the south-western Belarusian dialects. These phenomena may help to establish the location of the monument or the place of origin of its author.
Artykuł jest poświęcony charakterystyce form fleksyjnych przymiotników starobiałoruskich. Jako źródło materiału badawczego posłużyły dwa zabytki XVI–XVIII wieku, reprezentujące pierwszą (Kronika supraska) i ostatnią (Kronika Bychowca) redakcję latopisów Wielkiego Księstwa Litewskiego. Literatura kronikarska w większym stopniu odzwierciedla stan żywego języka tego okresu niż utwory religijne podporządkowane kanonom tradycji cerkiewnosłowiańskiej. Celem badań była analiza rozwoju form fleksyjnych przymiotników ze zwróceniem szczególnej uwagi na podobieństwa i różnice w stosunku do stanu ogólnoruskiego. Na podstawie analizy wyekscerpowanych z tekstów form przymiotnikowych i porównania ich z paradygmatami okresu wcześniejszego stwierdzono, iż system fleksyjny przymiotnika cechował z jednej strony zaawansowany proces wycofywania form odmiany niezłożonej (rzeczownikowej), z drugiej zaś upowszechnianie się form odmiany złożonej (zaimkowej). W jej obrębie śladowo udokumentowane zostały stare cechy, nawiązujące do języka cerkiewnosłowiańskiego, chociaż równocześnie bardzo wyraźnie zaznaczyły się cechy o charakterze innowacji białoruskich. System fleksyjny przymiotnika, w szczególności Kroniki Bychowca, utrwalił również pewne rysy regionalne, które wykazują nawiązania do zespołu gwar południowo-zachodniobiałoruskich. Zjawiska te mogą być wskazówką pomocną przy ustalaniu lokalizacji zabytku lub miejsca pochodzenia jego autora.
Артыкул прысвечаны характарыстыцы склонавых форм старабеларускіх прыметнікаў. У якасці крыніцы матэрыялу для даследавання выкарыстаны два помнікі XVI–XVIII стст., якія прадстаўляюць першую (Супрасльскі летапіс) і апошнюю (Хроніка Быхаўца) рэдакцыі летапісаў ВКЛ. Летапісная літаратура ў большай ступені адлюстроўвае стан жывой мовы гэтага перыяду, чым рэлігійныя творы, падпарадкаваныя канонам царкоўнаславянскай традыцыі. Мэта даследавання – прааналізаваць развіццё склонавых форм прыметнікаў, звяртаючы асаблівую ўвагу на падабенства і адрозненне з агульнарускім станам. На аснове аналізу прыметнікавых формаў, выдзеленых з тэкстаў, і параўнання іх з парадыгмамі больш ранняга перыяду ўстаноўлена, што для сістэмы прыметніка характэрны, з аднаго боку, інтэнсіўны працэс страты простых (назоўнікавых) форм, а з другога – распаўсюджванне складаных (займеннікавых) форм. У межах складанага скланення ў невялікай ступені фіксyюцца яшчэ старыя з’явы, якія адносяцца да царкоўнаславянскай мовы, але адначасова значна больш выразна прасочваюцца рысы беларускіх флексійных інавацый. Флексійная сістэма прыметніка, асабліва Хронікі Быхаўца, замацавала таксама некаторыя рэгіянальныя асаблівасці, якія паказваюць адносіны да паўднёва-заходніх беларускіх гаворак. Гэтыя моўныя рысы могуць аказацца важнымі для вызначэння месца стварэння помніка або месца паходжання яго аўтара.
Artykuł poświęcony jest korespondencji jaką prowadził, w latach 1946–1947, Liavon Rydleuski - białoruski działacz emigracyjny z Białorusinami, którzy znaleźli się we Francji lub chcieli się w niej osiedlić. Głównym powodem zainteresowania listami była chęć rozpoznania ich potencjału w badaniach diaspory i jej losów. Należy zaznaczyć, że w badaniach emigracji białoruskiej nie jest to źródło nowe, ale do tej pory badacze koncentrowali uwagę przede wszystkim na korespondencji osób znanych, rozpoznawalnych. Natomiast listy, które są podstawą artykułu zostały napisane przez osoby nie zaliczające się do tej grupy. Korespondencja ta została opracowana od strony formalnej, a także z wykorzystaniem metody jaką jest analiza zawartości treści. Wykazała ona obecność dwóch głównych pól tematycznych: diaspory jako bytu społeczno-antropologicznego i politycznego, w ramach których odnaleźć można wiele wątków pomniejszych. Udowodniła, że również listy pisane przez osoby zwykłe mogą przysłużyć się badaniom diaspory białoruskiej.
The article is devoted to the correspondence conducted in 1946-1947 by Liavon Rydleuski, a Belarusian emigration activist, with Belarusians who found themselves in France or wanted to settle there. The main reason for the interest in the letters was the desire to recognise their potential in the study of the diaspora and its fate. It should be noted that this is not a new source in the study of Belarusian emigration, but until now researchers have focused primarily on the correspondence of well-known, recognisable people. In contrast, the letters that form the basis of the article were written by people who do not belong to this group. This correspondence was drawn up from the formal side, as well as using such method as content analysis. It demonstrated the presence of two main thematic fields: the diaspora as a socio-anthropological and political entity, within which many minor threads can be found. It also proved that letters written by ordinary people can also be useful for the study of Belarusian diaspora.
Artykuł poświęcony jest korespondencji jaką prowadził, w latach 1946–1947, Liavon Rydleuski - białoruski działacz emigracyjny z Białorusinami, którzy znaleźli się we Francji lub chcieli się w niej osiedlić. Głównym powodem zainteresowania listami była chęć rozpoznania ich potencjału w badaniach diaspory i jej losów. Należy zaznaczyć, że w badaniach emigracji białoruskiej nie jest to źródło nowe, ale do tej pory badacze koncentrowali uwagę przede wszystkim na korespondencji osób znanych, rozpoznawalnych. Natomiast listy, które są podstawą artykułu zostały napisane przez osoby nie zaliczające się do tej grupy. Korespondencja ta została opracowana od strony formalnej, a także z wykorzystaniem metody jaką jest analiza zawartości treści. Wykazała ona obecność dwóch głównych pól tematycznych: diaspory jako bytu społeczno-antropologicznego i politycznego, w ramach których odnaleźć można wiele wątków pomniejszych. Udowodniła, że również listy pisane przez osoby zwykłe mogą przysłużyć się badaniom diaspory białoruskiej.
Артыкул прысвечаны перапісцы, якую вёў у 1946–1947 гг. Лявон Рыдлеўскі – дзеяч беларускай эміграцыі – з беларусамі, якія жылі ў Францыі ці хацелі туды пераехаць. Мэтай было вывучыць патэнцыял лістоў як крыніц для даследавання дыяспары і яе лёсаў. Трэба адзначыць, што ў даследаваннях беларускай эміграцыі гэта не новая крыніца, але дасюль даследчыкі канцэнтраваліся перадусім на карэспандэнцыі знакамітых, распазнавальных людзей. А лісты, якія сталі падставай для напісання гэтага артыкулу, напісаныя людзьмі, якія не належаць да гэтай групы. Карэспандэнцыя апрацаваная з фармальнага боку, а таксама з выкарыстаннем метаду аналізу зместу. Ён паказаў наяўнасць галоўных тэматычных палёў: дыяспары як сацыяльна-антрапалагічнага і палітычнага аб’екту, у межах чаго можна знайсці шмат змяшаных сюжэтаў. Аналіз выявіў, што лісты, якія пісалі звычайныя людзі, могуць прыдацца для даследавання беларускай дыяспары.
Artykuł poświęcony jest procesowi przezwyciężania depersonalizacji historiografii białoruskiej, która miała miejsce do połowy lat 80. XX wieku. Jego celem jest odpowiedź na pytanie, jak w kontekście kształtowania się białoruskocentrycznego paradygmatu historii wprowadzano do nauki, kultury i pamięci zbiorowej „nowe” lub nowo odkryte postacie historyczne Wielkiego Księstwa Litewskiego (WKL). Tekst podzielony został na 5 części. W pierwszej ukazano fakt, że wyeliminowanie WKL z pamięci Białorusinów wykształciło u nich kompleks niższości historycznej. W drugiej części opisano proces „zasiedlania” historii Białorusi w latach 1988–1995 przez nowych bohaterów, aż do ich utrwalenia w pierwszych wydaniach encyklopedycznych Republiki Białoruś i podręcznikach historii. Część trzecia opowiada o ciosie, jaki w latach 1995–1996 zadali zwolennicy resowietyzacji nauk historycznych białoruskiemu panteonowi narodowemu i liderom jego formowania, którego skutki dały się odczuć na początku XXI wieku. Сzęść czwarta poświęcona została uzupełnianiu panteonu bohaterów WKL przez przedstawicieli arystokracji. W piątej części ujawniono kanały transmisji nazwisk i czynów bohaterów białoruskiego panteonu historycznego do pamięci zbiorowej, które są wykorzystywane od przełomu XX i XXI wieków. Artykuł uzasadnia fakt popularności rekonstrukcji biograficznej we współczesnych dziełach naukowych i literackich. Zaprezentowano „obszary ryzyka” i „konflikty pamięci” w promocji nowego panteonu – z byłymi sojusznikami w WKL, różnymi białoruskimi strategiami interpretacyjnymi i nowymi próbami rewizji panteonu.
The article is devoted to the process of overcoming the depersonalization of Belarusian historiography, which took place until the mid-1980s. Its aim is to answer the question of how, in the context of the formation of the Belarusian-centric paradigm of history, «new» or newly discovered historical figures of the Grand Duchy of Lithuania (GDL) were introduced into science, culture and collective memory. The text is divided into 5 parts. The first one shows the fact that the elimination of the GDL from the memory of Belarusians has formed a complex of historical inferiority. The second part describes the process of «settling» the history of Belarus in 1988–1995 by new heroes, until their fixation in the first encyclopaedic editions of the Republic of Belarus and history textbooks. The third part tells about the blow that in 1995–1996 the supporters of the re-Sovietisation of historical science inflicted on the Belarusian national pantheon and the leaders of its formation, the consequences of which were felt at the beginning of the 21st century. The fourth part is devoted to replenishment of the pantheon of GDL heroes by representatives of the aristocracy. The fifth part reveals the channels for transferring the names and deeds of the heroes of the Belarusian historical pantheon to the collective memory, which have been used since the turn of the 20th and 21st centuries. The article justifies the fact of the popularity of biographical reconstruction in modern scientific and literary works. “Risk zones” and “memory conflicts” were presented in the promotion of the new pantheon – with former allies in the GDL, various Belarusian interpretive strategies and new attempts to revise the pantheon.
Artykuł poświęcony jest procesowi przezwyciężania depersonalizacji historiografii białoruskiej, która miała miejsce do połowy lat 80. XX wieku. Jego celem jest odpowiedź na pytanie, jak w kontekście kształtowania się białoruskocentrycznego paradygmatu historii wprowadzano do nauki, kultury i pamięci zbiorowej „nowe” lub nowo odkryte postacie historyczne Wielkiego Księstwa Litewskiego (WKL). Tekst podzielony został na 5 części. W pierwszej ukazano fakt, że wyeliminowanie WKL z pamięci Białorusinów wykształciło u nich kompleks niższości historycznej. W drugiej części opisano proces „zasiedlania” historii Białorusi w latach 1988–1995 przez nowych bohaterów, aż do ich utrwalenia w pierwszych wydaniach encyklopedycznych Republiki Białoruś i podręcznikach historii. Część trzecia opowiada o ciosie, jaki w latach 1995–1996 zadali zwolennicy resowietyzacji nauk historycznych białoruskiemu panteonowi narodowemu i liderom jego formowania, którego skutki dały się odczuć na początku XXI wieku. Сzęść czwarta poświęcona została uzupełnianiu panteonu bohaterów WKL przez przedstawicieli arystokracji. W piątej części ujawniono kanały transmisji nazwisk i czynów bohaterów białoruskiego panteonu historycznego do pamięci zbiorowej, które są wykorzystywane od przełomu XX i XXI wieków. Artykuł uzasadnia fakt popularności rekonstrukcji biograficznej we współczesnych dziełach naukowych i literackich. Zaprezentowano „obszary ryzyka” i „konflikty pamięci” w promocji nowego panteonu – z byłymi sojusznikami w WKL, różnymi białoruskimi strategiami interpretacyjnymi i nowymi próbami rewizji panteonu.
Артыкул прысвечаны працэсу пераадолення дэперсаніфікацыі беларускага гісторыяпісання, якая мела месца да сярэдзіны 1980-х гг. Яго мэта – адказаць на пытанне, як у кантэксце фарміравання беларускацэнтрычнай парадыгмы гісторыі адбывалася ўвядзенне ў навуку, культуру і калектыўную памяць „новых” або наноў адкрытых гістарычных асоб з ліку дзеячаў Вялікага Княства Літоўскага (ВКЛ). Тэкст падзелены на пяць частак. У першай з іх паказана, што выключэнне ВКЛ з памяці беларусаў абярнулася для іх комплексам гістарычнай непаўнавартаснасці. У другой — прасочаны працэс „засялення” ў 1988–1995 гг. беларускай гісторыі сваімі героямі аж да замацавання персанальных змен у пантэоне ў першых энцыклапедычных выданнях Рэспублікі Беларусь і падручніках гісторыі. Трэцяя частка распавядае пра ўдар, які ў 1995–1996 гг. нанеслі прыхільнікі рэсаветызацыі гістарычнай навукі па нацыянальным пантэоне і лідарах яго фарміравання, і вынікі якога былі адчувальныя ў пачатку ХХІ ст. Чацвёртая частка прысвечана паказу папаўнення пантэона прадстаўнікамі арыстакратыі. У пятай частцы ўстаноўлены каналы трансляцыі імёнаў і спраў герояў беларускага гістарычнага пантэона ў калектыўную памяць, якія пачалі выкарыстоўвацца на мяжы ХХ–ХХІ ст.ст. У артыкуле абгрунтаваны факт папулярнасці біяграфічнай рэканструкцыі ў навуковай і літаратурнай творчасці сучаснаснага перыяду. Выяўлены „зоны рызыкі” і „канфлікты памяці” ў прасоўванні новага пантэона – з былымі саюзнікамі па ВКЛ, розныя беларускія інтэрпрэтацыйныя стратэгіі і новыя спробы перагляду пантэона.
Prace nad rolą antroponimów biblijnych w białoruskiej i polskiej frazeologii skupiają się na wielu aspektach, w tym na procesie apelatywizacji, fonetycznych cechach imion biblijnych oraz analizie frazeologizmów z tym samym antroponimicznym komponentem w obu językach słowiańskich. Metoda opisowa umożliwia dokładne zbadanie struktury, semantyki i obrazowej treści frazeologizmów, co pozwala na identyfikację podobieństw i różnic między nimi. Metoda opisowa obejmuje również badanie ekwiwalentów frazeologicznych, czyli odpowiedników wyrażeń frazeologicznych w obu językach. Ponadto, zwraca się uwagę na foniczne cechy antroponimów, co może wpływać na percepcję frazeologizmów i ich ekwiwalentów przez użytkowników obu języków. Ważnym aspektem jest również uwzględnienie interkulturowego kontekstu. Część frazeologizmów może być wspólna dla obu języków ze względu na chrześcijańskie korzenie i związki obu narodów z ogólnoeuropejską kulturą. Jednakże, mimo wspólnego źródła tekstu sakralnego, frazeologizmy biblijne mogą różnić się gramatycznie, semantycznie i stylowo, co wynika z ewolucji języków i specyfiki kulturowo-językowej obu społeczności. Analiza ilustruje także pewne braki lub różnice ilościowe w materiałach językowych, co może być wynikiem historycznych, społecznych i kulturowych uwarunkowań obu języków. Istnienie tych różnic podkreśla potrzebę dalszych, pogłębionych badań nad biblijnymi imionami w frazeologii białoruskiej i polskiej, a także perspektywę rozszerzenia badań na inne języki słowiańskie.
The article focuses on the role of biblical anthroponyms in the phraseology of both Belarusian and Polish. It delves into the characteristics of the process of appellativization and highlights the phonetic peculiarities of biblical anthroponyms and analyses phraseologisms with the same anthroponymic component in both Slavic languages. The descriptive method allows to careful study of the structure, semantics and figurative content of phraseologisms, which makes it possible to identify similarities and differences between them. The abovementioned method also includes the examination of phraseological equivalents, that is, the equivalents of phraseological expressions in both languages. In addition, attention is drawn to the phonic characteristics of anthroponyms, which can affect the perception of phraseologisms and their equivalents by users of both languages. It is also important to consider the intercultural context. Some phraseological units may be common to both languages due to the Christian roots and the links of both nations with pan-European culture. However, despite the common source of the sacred text, biblical phraseologisms can differ grammatically, semantically and stylistically, which is due to the evolution of languages and the cultural and linguistic specifics of both communities. The analysis also illustrates certain deficiencies or quantitative differences in language materials, which may be due to historical, social and cultural circumstances of both languages. The existence of these differences underscores the need for further, in-depth research on Biblical names in Belarusian and Polish phraseology, as well as the prospect of expanding research into other Slavic languages.
Prace nad rolą antroponimów biblijnych w białoruskiej i polskiej frazeologii skupiają się na wielu aspektach, w tym na procesie apelatywizacji, fonetycznych cechach imion biblijnych oraz analizie frazeologizmów z tym samym antroponimicznym komponentem w obu językach słowiańskich. Metoda opisowa umożliwia dokładne zbadanie struktury, semantyki i obrazowej treści frazeologizmów, co pozwala na identyfikację podobieństw i różnic między nimi. Metoda opisowa obejmuje również badanie ekwiwalentów frazeologicznych, czyli odpowiedników wyrażeń frazeologicznych w obu językach. Ponadto, zwraca się uwagę na foniczne cechy antroponimów, co może wpływać na percepcję frazeologizmów i ich ekwiwalentów przez użytkowników obu języków. Ważnym aspektem jest również uwzględnienie interkulturowego kontekstu. Część frazeologizmów może być wspólna dla obu języków ze względu na chrześcijańskie korzenie i związki obu narodów z ogólnoeuropejską kulturą. Jednakże, mimo wspólnego źródła tekstu sakralnego, frazeologizmy biblijne mogą różnić się gramatycznie, semantycznie i stylowo, co wynika z ewolucji języków i specyfiki kulturowo-językowej obu społeczności. Analiza ilustruje także pewne braki lub różnice ilościowe w materiałach językowych, co może być wynikiem historycznych, społecznych i kulturowych uwarunkowań obu języków. Istnienie tych różnic podkreśla potrzebę dalszych, pogłębionych badań nad biblijnymi imionami w frazeologii białoruskiej i polskiej, a także perspektywę rozszerzenia badań na inne języki słowiańskie.
Даследчыкі біблійных антрапонімаў беларускай і польскай фразеалогіі сваю ўвагу засяроджваюць на некалькіх аспектах, між іншым, на апелятывацыі, фанетычных рысах біблійных імён, а таксама на аналізе фразеалагізмаў з такім самым антрапанімічным кампанентам у абедзвюх славянскіх мовах. Апісальны метад дае магчымасць распазнаць будову, семантыку івобразнае напаўненне фразеалагічных адзінак і, гэтым самым, дазваляе знайсці падабенствы і адрозненні паміж імі. Пры дапамозе апісальнага метада адбываецца і параўнальны аналіз фразеалагізмаў, увага звяртаецца на выяўленне фразеалагічных эквівалентаў. Аналізуецца фанетычны вобраз антрапонімаў, які можа ўплываць на ўспрыманне фразеалагізмаў і іх эквівалентаў карыстальнікамі абедзвюх моў. Важным аспектам даследавання з’яўляецца міжкультурны кантэкст. Частка фразеалагізмаў можа быць агульная для беларускай і польскай моў па прычыне хрысціянскіх каранёў і сувязяў абодвух народаў з агульнаеўрапейскай культурай. Аднак, нягледзячы на агульную крыніцу сакральнага тэксту, фразеалагізмы могуць адрознівацца паводле будовы, семантыкі, стылістычнага афармлення, паколькі кожная мова характарызуецца сваім эвалюцыйным шляхам, а кожная грамадскасць мае свае культурна-моўныя асаблівасці. Аналіз паказаў і розніцу ў колькасці фразеалагічных адзінак у сабраным беларускім і польскім моўным матэрыяле, што з’яўляецца вынікам гістарычных, грамадскіх і культурных варункаў развіцця абедзвюх моў. Заўважаныя розніцы сведчаць, што далейшыя грунтоўныя даследаванні біблійнай антрапаніміі ў галіне беларускай і польскай фразеалогіі павінны працягвацца, іх можна пашырыць і на іншыя славянскія мовы.
Badania opierają się na dwóch koncepcjach: 1) stabilna nazwa etniczna (etnonim) świadczy o silnej tożsamości etnicznej ludu, a zmiany w tej nazwie wskazują na zmiany w samoświadomości grupy. 2) Nazwa języka, którym posługuje się etos (lingwonim), podobnie jak etnonim, ma duże znaczenie dla tożsamości etnicznej, a stabilny lingwonim i jego ukształtowanie są ważniejsze jest dla mentalności ludzi niż zmiany wewnątrzjęzykowe. Celem artykułu jest ukazanie etapów powstawania nazwy Białorusinów i języka białoruskiego. Celu tego nie da się zrealizować bez odniesienia się do kształtowania tożsamości etnicznej Białorusinów. W artykule przyjęto podejście diachroniczne, więc podany został niezbędny kontekst historyczno-geograficzny i językowy. W opracowaniu zastosowano metody pracy z tekstem: zarówno z literaturą naukową, jak i z oryginalnymi tekstami z zakresu problematyki. Informacje z tych dwóch typów źródeł służą do pokazania etapów kształtowania się białoruskich etnonimów i lingwonimów. Syntezy i ostatecznej interpretacji dokonano także w perspektywie ekstralingwistycznej (przede wszystkim historycznej). Zastanawiano się także nad kształtowaniem się poszczególnych nazw ojczyzny. W wyniku przeprowadzonych badań autorka przychodzi do przekonania, że na początku XX w. Białorusini mieli już ukształtowane nazwy ojczyzny, etosu oraz języka, oznacza to, że od ponad stu lat uważają się za osobny naród.
The research is based on two concepts: 1) a stable ethnic name (ethnonym) testifies to the strong ethno-identity of people, and changes in this name indicate changes in ethnic selfconsciousness of the group; 2) the name of the language used by the ethnos (linguonym), as well as the ethnonym, is very significant for ethnic identity, and a stable linguonym and its formation is more important for the mentality of people than intra-linguistic changes. The purpose of the article is to show the stages of the formation of the names of Belarusians and the Belarusian language. This goal cannot be realized without referring to the formation of the ethnic identity of Belarusians. Since the diachronic approach is adopted, the necessary historical-geographical and linguistic context is given. The study applies methods of working with text: both with scientific literature and with original texts in the field of issues. The information from these two types of sources is used to show the stages of the formation of Belarusian ethnonyms and linguonyms. The synthesis and final interpretation were also carried out through the extralinguistic (first of all, historical) perspective. The formation of the names of the concept of “homeland” was also considered. As a result of the research, the author comes to conclusion that at the beginning of the 20th century Belarusians had already formed the names of their homeland, ethnos and language, that is, for more than a hundred years they considered themselves a separate nation.
Badania opierają się na dwóch koncepcjach: 1) stabilna nazwa etniczna (etnonim) świadczy o silnej tożsamości etnicznej ludu, a zmiany w tej nazwie wskazują na zmiany w samoświadomości grupy. 2) Nazwa języka, którym posługuje się etos (lingwonim), podobnie jak etnonim, ma duże znaczenie dla tożsamości etnicznej, a stabilny lingwonim i jego ukształtowanie są ważniejsze jest dla mentalności ludzi niż zmiany wewnątrzjęzykowe. Celem artykułu jest ukazanie etapów powstawania nazwy Białorusinów i języka białoruskiego. Celu tego nie da się zrealizować bez odniesienia się do kształtowania tożsamości etnicznej Białorusinów. W artykule przyjęto podejście diachroniczne, więc podany został niezbędny kontekst historyczno-geograficzny i językowy. W opracowaniu zastosowano metody pracy z tekstem: zarówno z literaturą naukową, jak i z oryginalnymi tekstami z zakresu problematyki. Informacje z tych dwóch typów źródeł służą do pokazania etapów kształtowania się białoruskich etnonimów i lingwonimów. Syntezy i ostatecznej interpretacji dokonano także w perspektywie ekstralingwistycznej (przede wszystkim historycznej). Zastanawiano się także nad kształtowaniem się poszczególnych nazw ojczyzny. W wyniku przeprowadzonych badań autorka przychodzi do przekonania, że na początku XX w. Białorusini mieli już ukształtowane nazwy ojczyzny, etosu oraz języka, oznacza to, że od ponad stu lat uważają się za osobny naród.
У аснове даследавання ляжаць дзве ідэі: 1) устойлівая этнічная назва (этнонім) сведчыць аб моцнай этнаідэнтычнасці народу, а змены гэтай назвы – аб зменах у яго этнічнай самасвядомасці; 2) назва мовы, на якой размаўляе этнас (лінгвонім), як і этнонім, мае вялікае значэнне для этнічнай самасвядомасці, а ўстойлівы лінгвонім і яго фарміраванне больш важныя для менталітэту народа, чым унутрымоўныя змены. Мэта артыкула – прасачыць утварэнне назваў беларускага этнасу і беларускай мовы. Паколькі выкарыстоўваецца дыяхранічны падыход, даецца неабходны гісторыкагеаграфічны і лінгвістычны кантэкст. У даследаванні прымяняюцца метады работы з тэкстам: як з навуковай літаратурай, так і з арыгінальнымі тэкстамі па праблеме. Звесткі з гэтых двух тыпаў крыніц выкарыстоўваюцца для паэтапнага мадэлявання шляху ўтварэння беларускіх этнонімаў і лінгвонімаў. Сінтэз і канчатковая інтэрпрэтацыя ажыццяўляліся i пры дапамозе экстралінгвістычных (найперш гістарычных) звестак. Разглядалася таксама станаўленне назваў айчыны. У выніку даследавання аўтарка прыходзіць да высновы, што на пачатку ХХ ст. беларусы мелі ўжо ўстойлівыя найменні айчыны, этнасу, мовы – значыць, больш за стагоддзе бачаць сябе самастойным народам.
Artykuł poświęcony jest niektórym strategiom tłumaczeniowym stosowanym przez słynnego prekursora drukarstwa białoruskiego Franciszka Skarynę podczas tłumaczenia Pisma Świętego. Franciszek Skaryna to jedna z najwybitniejszych postaci białoruskiego renesansu. Analizie jego działalności poświęcono wiele prac naukowych, jednak jego spuścizna wciąż pozostaje terra incognita. Wciąż nie wiadomo, co było podstawą jego tłumaczenia Pisma Świętego – czy był to starożytny hebrajski tekst masorecki, czy Septuaginta, czy Wulgata, czy czeski przekład Biblii, czy też Biblia w języku cerkiewno-słowiańskim? W artykule przedstawiono wyniki analizy tekstowej Księgi Hioba, Księgi proroka Daniela, Księgi Koheleta oraz liczne dowody na wykorzystanie przez Skarynę czeskiego przekładu Biblii. Należy zauważyć, że w pojedynczych przypadkach, tłumacząc dobrze znane czytelnikom fragmenty precedensowe, sięgał także po cerkiewnosłowiański przekład Pisma Świętego. Z tego tłumaczenia weszły do jego tłumaczenia Biblii często używane wyrazy i stałe połączenia wyrazowe, które należą do kanonu tekstów starosłowiańskich. W artykule konkluduje się, że to właśnie archaiczność cerkiewno-słowiańskiego tekstu Biblii skłoniła Skarynę do sięgnięcia po inną, nowocześniejszą wersję – przekład czeski. W rezultacie powstał tekst hybrydowy, w którym na poziomie leksykalnym występują zarówno elementy cerkiewno-słowiańskie, jak i czeskie.
The article is devoted to some features of the translation technique used by the famous forerunner of Belarusian printing Francysk Skaryna when translating the Holy Scriptures. Francysk Skaryna is one of the greatest figures of Belarusian Renaissance. Numerous scientific investigations have been devoted to his work, but his legacy still remains terra incognita. One of the questions concerns the original he used when translating the Holy Scriptures – the ancient Hebrew Masoretic text, the Septuagint, the Vulgate, the Czech translation of the Bible, or the Bible in the Church Slavonic language? The article presents the results of the textual analysis of the Book of Job, the Book of the prophet Daniel, and the Book of Ecclesiastes, as well as numerous examples of Skaryna’s use of the Czech translation of the Bible. It should be noted that in some cases when translating well known passages, he used the Church Slavonic translation of the Holy Scriptures. Frequent lexical elements and collocations from the Old Church Slavonic canon entered Skaryna’s translation of the Bible. The article concludes that it was the archaic of Church Slavonic text of the Bible that prompted Skaryna to reach for another, more modern version – the Czech translation. As a result, a hybrid text was created, in which both Church Slavonic and Czech elements were presented at the lexical level.
Artykuł poświęcony jest niektórym strategiom tłumaczeniowym stosowanym przez słynnego prekursora drukarstwa białoruskiego Franciszka Skarynę podczas tłumaczenia Pisma Świętego. Franciszek Skaryna to jedna z najwybitniejszych postaci białoruskiego renesansu. Analizie jego działalności poświęcono wiele prac naukowych, jednak jego spuścizna wciąż pozostaje terra incognita. Wciąż nie wiadomo, co było podstawą jego tłumaczenia Pisma Świętego – czy był to starożytny hebrajski tekst masorecki, czy Septuaginta, czy Wulgata, czy czeski przekład Biblii, czy też Biblia w języku cerkiewno-słowiańskim? W artykule przedstawiono wyniki analizy tekstowej Księgi Hioba, Księgi proroka Daniela, Księgi Koheleta oraz liczne dowody na wykorzystanie przez Skarynę czeskiego przekładu Biblii. Należy zauważyć, że w pojedynczych przypadkach, tłumacząc dobrze znane czytelnikom fragmenty precedensowe, sięgał także po cerkiewnosłowiański przekład Pisma Świętego. Z tego tłumaczenia weszły do jego tłumaczenia Biblii często używane wyrazy i stałe połączenia wyrazowe, które należą do kanonu tekstów starosłowiańskich. W artykule konkluduje się, że to właśnie archaiczność cerkiewno-słowiańskiego tekstu Biblii skłoniła Skarynę do sięgnięcia po inną, nowocześniejszą wersję – przekład czeski. W rezultacie powstał tekst hybrydowy, w którym na poziomie leksykalnym występują zarówno elementy cerkiewno-słowiańskie, jak i czeskie.
Артыкул прысвечаны некаторым асаблівасцям перакладчыцкай тэхнікі, выкарыстанай славутым беларускім першадрукаром Францыскам Скарынам пры перакладзе Святога Пісьма. Францыск Скарына з’яўляецца адным з найвялікшых дзеячаў беларускага Адраджэння. Аналізу яго дзейнасці прысвечаны шматлікія навуковыя працы, але ў вывучэнні яго творчасці застаецца шмат белых плямаў. Адно з пытанняў датычыць арыгіналу, выкарыстанага ім падчас перакладу Святога Пісьма — ці гэта быў старажытнаяўрэйскі масарэцкі тэкст, ці Септуагінта, ці Вульгата, ці чэшскі пераклад Бібліі, ці царкоўна-славянскі? У артыкуле падаюцца вынікі тэксталагічнага аналізу кнігі Іова, кнігі прарока Данііла, кнігі Эклезіяста, а таксама шматлікія прыклады выкарыстання Скарынам чэшскага перакладу Бібліі. Адзначаецца, што ў асобных выпадках пры перакладзе прэцэдэнтных фрагментаў, добра вядомых чытачам, ён звяртаўся да царкоўнаславянскага перакладу Святога Пісьма. З гэтага перакладу да Бібліі Скарыны траплялі часта ўжываныя словы і ўстойлівыя спалучэнні, якія ўзыходзяць да вузкага канона стараславянскіх тэкстаў. У артыкуле робіцца выснова, што менавіта такая архаічнасць царкоўнаславянскага тэксту Бібліі падказала Скарыну звярнуцца да іншай, больш сучаснай версіі – чэшскага перакладу. У выніку ўзнік гібрыдны тэкст, дзе на лексічным узроўні адбылося змешванне царкоўна-славянскіх і чэскіх элементаў.
W niniejszym badaniu, poświęconym analizie pieśni kupałowskiej o Sopuсhie, podjęto próbę ustalenia wewnętrznego logicznego związku między motywami folklorystycznymi zawartymi w tej pieśni a ogólną semantyką przekrojową „bani”, włączając w to analizę pragmatyki obrzędów związanych z panną młodą i kobietami w łaźni. Motywy „słupka nowotoczonego” w północno-rosyjskich lamentach i „krzyżem leżeć” w północno-białoruskiej pieśni kupałowskiej opisują obrzędy lecznicze i magiczne, które były używane do oczyszczania kobiety po porodzie, pozbywania się menstruacji lub jej przywrócenia. Pieśń została wybrana jako przedmiot badania ze względu na fakt, że w literaturze folklorystyczno-etnograficznej jest ona błędnie interpretowana jako tekst bezpośrednio opisujący archaiczne obrzędy religijne Słowian Wschodnich, w tym mężczyzn, potwierdzający wyobrażenia o łaźni jako pogańskiej świątyni lub „sanktuarium rodu dziewczyny”. Obok podejścia semiotycznego zastosowano analizę cech gatunkowych utworu i inwektyw, co jest nowością w badaniu tego utworu jako elementu kultury tradycyjnej. Ważnym rezultatem badania jest sformułowanie nowych argumentów przeciwko wyłącznie mitologicznej interpretacji obrzędu łaźni przedweselnej panny młodej i obrzędu pożegnania z krásotoj (‘menstruacja’, ‘krew menstruacyjna’), zgodnie z którą panna młoda symbolicznie traci dziewictwo.
In this study, devoted to the analysis of Kupala song about Sopukha, an attempt is made to establish an internal logical connection between the folklore motifs contained in the song and the transcending semantics of the bathhouse, including an analysis of the pragmatics of the rituals of the bride and the women in the bathhouse. The motifs of “a newly rolled stick” in the Northern Russian bride’s laments and “lying in a cross position” in the Northern Belarusian Kupala song describe the healing and magical rites that were used to cleansing a woman after childbirth, getting rid of menstruation or restoring it. This song was chosen as the subject of the study due to the fact that it was mistakenly interpreted in folklore and ethnographic literature as the text directly describing the archaic religious rites of the Eastern Slavs, including men, thereby confirming the idea of the bathhouse as a pagan temple or a “sanctuary of the girl’s clan”. In addition to the semiotic approach, the analysis of the genre features of the song and its invectives was applied, which represents an innovation in the study of this song as an element of the traditional culture. An important result of the study is the formulation of new arguments against the purely mythological interpretation of the rite of the bride's pre-wedding bath and the rite of farewell to krásota (“menstruation”, “menstrual blood”), according to which the bride symbolically loses her virginity.
W niniejszym badaniu, poświęconym analizie pieśni kupałowskiej o Sopuсhie, podjęto próbę ustalenia wewnętrznego logicznego związku między motywami folklorystycznymi zawartymi w tej pieśni a ogólną semantyką przekrojową „bani”, włączając w to analizę pragmatyki obrzędów związanych z panną młodą i kobietami w łaźni. Motywy „słupka nowotoczonego” w północno-rosyjskich lamentach i „krzyżem leżeć” w północno-białoruskiej pieśni kupałowskiej opisują obrzędy lecznicze i magiczne, które były używane do oczyszczania kobiety po porodzie, pozbywania się menstruacji lub jej przywrócenia. Pieśń została wybrana jako przedmiot badania ze względu na fakt, że w literaturze folklorystyczno-etnograficznej jest ona błędnie interpretowana jako tekst bezpośrednio opisujący archaiczne obrzędy religijne Słowian Wschodnich, w tym mężczyzn, potwierdzający wyobrażenia o łaźni jako pogańskiej świątyni lub „sanktuarium rodu dziewczyny”. Obok podejścia semiotycznego zastosowano analizę cech gatunkowych utworu i inwektyw, co jest nowością w badaniu tego utworu jako elementu kultury tradycyjnej. Ważnym rezultatem badania jest sformułowanie nowych argumentów przeciwko wyłącznie mitologicznej interpretacji obrzędu łaźni przedweselnej panny młodej i obrzędu pożegnania z krásotoj (‘menstruacja’, ‘krew menstruacyjna’), zgodnie z którą panna młoda symbolicznie traci dziewictwo.
У дадзеным даследаванні, прысвечаным разгляду купальскай песні пра Сопуху, зроблена спроба выявіць унутраную лагічную сувязь паміж фальклорнымі матывамі, якія змяшчаюцца ў песні, і агульнай скразной семантыкай „лазні”, прыцягваючы да аналізу прагматыку абрадаў нявесты і жанчын у лазні. Матывы „слупка новаточанага” у паўночна-рускіх галашэннях і „крыжам ляжаць” у паўночна-беларускай купальскай песні апісваюць прагматыку лячэбна-магічных абрадаў, якія ўжываліся для аднаўлення пасля родаў, пазбаўлення ад рэгул або іх аднаўлення. Гэтая песня абрана ў якасці прадмета даследавання ў сувязі з тым, што яна ў фальклорна-этнаграфічнай літаратуры памылкова трактуецца як тэкст, які непасрэдна апісвае архаічныя рэлігійныя абрады ўсходніх славян, у тым ліку, мужчын, пацвярджаючы тым самым уяўленні пра лазню як пра паганскі храм або „сьвятыню роду дзяўчыны”. Нароўні з семіятычным падыходам прымяняецца аналіз жанравых асаблівасцяў песні і iнвектываў, што з’яўляецца навацыяй пры даследванні гэтай песні як элемента традыцыйнай культуры. Важным вынікам з’яўляецца фармуляванне новых аргументаў супраць выключна міфалагічнай трактоўкі абраду шлюбнай лазні нявесты і абраду развітання з крáсотой (‘регуламi’, ‘менструальная кроў’), згодна з якой нявеста сімвалічна губляе некранутасць.
Artykuł jest poświęcony analizie materiałów historii mówionej, które odzwierciedlają stosunek mieszkańców wsi północnej Białorusi do funkcjonariuszy policji spośród miejscowej ludności w okresie okupacji nazistowskiej. Badanie prezentuje ludową interpretację motywów wstępowania w szeregi policji, ocena działań kolaborantów oraz opinię na temat ich karania. Przy generalnie negatywnym nastawieniu mieszkańców wsi do policjantów, w lokalnych społecznościach wiejskich główny nacisk położono na konkretne działania i zachowania policjantów w stosunku do lokalnej społeczności. Tych kolaborantów, którzy brali udział w akcjach karnych i rabunkach, charakteryzowano we wspomnieniach zdecydowanie negatywnie („gorsi niż Niemcy”). W wymiarze antropologicznym taka surowa ocena opiera się na absolutnym odrzuceniu osoby, która była „swoją”, ale przeszła na stronę „obcych”, stosując przemoc wobec współmieszkańców, sąsiadów, a nawet krewnych. Metodologia badań ma charakter interdyscyplinarny i opiera się na teoretycznych i praktycznych podejściach etnografii terenowej, antropologii wojny, historii mówionej i mikrohistorii.
The article is devoted to the analysis of the oral history materials which reflect the attitude of the villagers of northern Belarus to the local police during the Nazi occupation. The research shows local people’s interpretation of the motives and reasons for joining the police, evaluation of the activities of collaborators and opinions about their methods of punishment. With the generally negative attitude of the villagers towards the police, the main emphasis within the local rural communities was placed on the specific actions and behaviour of the police towards the local community. Those collaborators who took part in punitive actions and robberies left in the memory features categorically negative ("worse than the Germans"). In anthropological terms, such a harsh assessment is based on the absolute rejection of the person, who was "theirs", but went to the side of "others", for violence against fellow residents, neighbours, and even relatives. The research methodology is interdisciplinary and is based on the theoretical and practical approaches to field ethnography, oral history, anthropology of war and microhistory.
Artykuł jest poświęcony analizie materiałów historii mówionej, które odzwierciedlają stosunek mieszkańców wsi północnej Białorusi do funkcjonariuszy policji spośród miejscowej ludności w okresie okupacji nazistowskiej. Badanie prezentuje ludową interpretację motywów wstępowania w szeregi policji, ocena działań kolaborantów oraz opinię na temat ich karania. Przy generalnie negatywnym nastawieniu mieszkańców wsi do policjantów, w lokalnych społecznościach wiejskich główny nacisk położono na konkretne działania i zachowania policjantów w stosunku do lokalnej społeczności. Tych kolaborantów, którzy brali udział w akcjach karnych i rabunkach, charakteryzowano we wspomnieniach zdecydowanie negatywnie („gorsi niż Niemcy”). W wymiarze antropologicznym taka surowa ocena opiera się na absolutnym odrzuceniu osoby, która była „swoją”, ale przeszła na stronę „obcych”, stosując przemoc wobec współmieszkańców, sąsiadów, a nawet krewnych. Metodologia badań ma charakter interdyscyplinarny i opiera się na teoretycznych i praktycznych podejściach etnografii terenowej, antropologii wojny, historii mówionej i mikrohistorii.
Артыкул прысвечаны аналізу матэрыялаў вуснай гісторыі, якія адлюстроўваюць стаўленне вяскоўцаў паўночнай Беларусі да паліцэйскіх з ліку мясцовага насельніцтва ў часе нацысцкай акупацыі. Даследванне паказвае народную інтэрпрэтацыю матываў і прычын уступлення асобных людзей у шэрагі паліцыі, ацэнку дзейнасці калабарантаў і меркаванне адносна іх пакарання. Пры агульна негатыўным стаўленні вясковых жыхароў да паліцэйскіх, у межах лакальных вясковых супольнасцяў асноўны акцэнт рабіўся на канкрэтных учынках і паводзінах паліцэйскіх у дачыненні да мясцовай грамады. Катэгарычна адмоўную характарыстыку ва ўспамінах („горш за немцаў”) маюць тыя калабаранты, якія ўдзельнічалі ў карных акцыях і рабунках. У антрапалагічным вымярэнні такая жорсткая ацэнка грунтуецца на абсалютным непрыняцці чалавека, які быў „сваім”, але перайшоў на бок „чужых” дзеля гвалту над аднавяскоўцамі, суседзямі і нават сваякамі. Метадалогія даследвання мае міждысцыплінарны характар і грунтуецца на тэарэтычных і практычных падыходах палявой этнаграфіі, вуснай гісторыі, ваенна-гістарычнай антрапалогіі і мікрагісторыі.
W artykule przedstawiona jest analiza sposobów na artykułowanie swojej i cudzej tożsamości etnicznej mieszkańców Wileńszczyzny na podstawie językowych, terytorialnych i religijnych wyznaczników odrębności. Badanie opiera się na etnograficznych materiałach terenowych zebranych na początku XXI wieku. Język jest najważniejszym markerem tożsamości etnicznej na pograniczu białorusko-litewskim, gdzie ciężko jest odnaleźć inne kontrastujące odrębności kulturowe między Litwinami, Polakami i Białorusinami. Na przykład Litwini są najczęściej identyfikowani przez lokalnych mieszkańców słowiańskojęzycznych na podstawie akurat tej cechy. Natomiast w przypadku osób posługujących się regionalną odmianą języka białoruskiego na Wileńszczyźnie mamy do czynienia z anomalią etniczną lub kategorią liminalną, często określaną jako tutejsi. Mieszkańcy, którzy uważają się za Polaków, nazywają swój język prostym. Dla nich nie jest on już bezpośrednim wyznacznikiem przynależności etnicznej. W tym przypadku inne wyznaczniki stają się markerami tożsamości. Przede wszystkim jest to terytorium pochodzenia i religia, które sytuacyjnie sygnalizują etniczne granice między Litwinami, Polakami i Białorusinami Wileńszczyzny.
The article presents an analysis of ways to articulate one's and another's ethnic identity of the inhabitants of Vilnius region on the basis of linguistic, territorial and religious markers of distinctiveness. The research is based on the ethnographic fieldwork materials collected in 2007-2011. Language is the most significant marker of ethnic identity in the Belarusian-Lithuanian borderland, where it is difficult to find other contrasting cultural differences between Lithuanians, Poles and Belarusians. For example, in Vilnius region Lithuanians are most often identified by local Slavic-speaking residents on the basis of this feature. However, in the case of people who speak a regional variant of the Belarusian language in Vilnius region, we are dealing with an ethnic anomaly or liminal category – often referred to as locals (“people from here”). Residents who consider themselves Poles call their language simple (prostaya mova). For them, it is no longer a direct marker of ethnicity. In this case, other determinants become markers of identity. First of all, it is the territory of origin and religion that situationally signal the ethnic boundaries between Lithuanians, Poles and Belarusians of Vilnius region.
W artykule przedstawiona jest analiza sposobów na artykułowanie swojej i cudzej tożsamości etnicznej mieszkańców Wileńszczyzny na podstawie językowych, terytorialnych i religijnych wyznaczników odrębności. Badanie opiera się na etnograficznych materiałach terenowych zebranych na początku XXI wieku. Język jest najważniejszym markerem tożsamości etnicznej na pograniczu białorusko-litewskim, gdzie ciężko jest odnaleźć inne kontrastujące odrębności kulturowe między Litwinami, Polakami i Białorusinami. Na przykład Litwini są najczęściej identyfikowani przez lokalnych mieszkańców słowiańskojęzycznych na podstawie akurat tej cechy. Natomiast w przypadku osób posługujących się regionalną odmianą języka białoruskiego na Wileńszczyźnie mamy do czynienia z anomalią etniczną lub kategorią liminalną, często określaną jako tutejsi. Mieszkańcy, którzy uważają się za Polaków, nazywają swój język prostym. Dla nich nie jest on już bezpośrednim wyznacznikiem przynależności etnicznej. W tym przypadku inne wyznaczniki stają się markerami tożsamości. Przede wszystkim jest to terytorium pochodzenia i religia, które sytuacyjnie sygnalizują etniczne granice między Litwinami, Polakami i Białorusinami Wileńszczyzny.
У артыкуле разглядаецца, як жыхары Віленшчыны артыкулююць сваю і чужую этнічную ідэнтычнасць, выкарыстоўваючы моўныя, тэрытарыяльныя і рэлігійныя маркеры адметнасці. Даследаванне выканана на падставе палявых этнаграфічных матэрыялаў, сабраных у пачатку ХХІ ст. Мова з’яўляецца найважнейшым маркерам этнічнай ідэнтычнасці на беларуска-літоўскім памежжы, дзе мы не знаходзім іншых кантрасных культурных адрозненняў паміж літоўцамі, палякамі і беларусамі. Напрыклад, літоўцы часцей за ўсё ідэнтыфікуюцца мясцовымі славянамоўнымі жыхарамі паводле гэтай прыкметы. Аднак у выпадку з носьбітамі рэгіянальнага варыянта беларускай мовы на Віленшчыне мы сутыкаемся з этнічнай анамаліяй або лімінальнай катэгорыяй, якая нярэдка вызначаецца як тутэйшыя. Сваю мову мясцовыя жыхары, якія лічаць сябе палякамі, называюць простай і для іх яна ўжо не з’яўляецца прамым індыкатарам этнічнай прыналежнасці. У гэтым выпадку маркіруючае значэнне набываюць іншыя прыкметы ідэнтычнасці – найперш тэрыторыя паходжання і рэлігія, якія сітуацыйна сігналізуюць пра этнічныя межы паміж літоўцамі, палякамі і беларусамі Віленшчыны.
.
.
.
.
Recenzja monografii: Tabu w literaturze i sztuce. Wczoraj i dziś, red. Weronika Biegluk-Leś, Ewa Pańkowska. Kraków: Universitas, 2021, 376 s.
Recenzja monografii: Tabu w literaturze i sztuce. Wczoraj i dziś, red. Weronika Biegluk-Leś, Ewa Pańkowska. Kraków: Universitas, 2021, 376 s.
Artykuł wykorzystując parametry typologiczne analizuje fenomen narodowego języka literackiego na podstawie jego terminologiczneji teoretycznej prezentacji w białoruskim i polskim paradygmacie naukowo-edukacyjnym. Jako materiał analityczny wykorzystano źródła teoretyczne, dydaktyczne i leksykograficzne, odzwierciedlające wspólne, charakterystyczne cechy w konceptualizacji narodowego języka literackiego Białorusinów i Polaków. Występuje asymetria terminologiczna i klasyfikacyjna w interpretacji słowiańskiego języka literackiego w ramach językoznawstwa narodowego i slawistyki. Konceptualizacja białoruskiego i polskiego języka literackiego jest pośrednio związana z ich parametrami typologicznymi i może być wykorzystana jako model typologiczny
The typological parameters to analyse the phenomenon of the national literary language on the basis of its terminological and theoretical presentation in the Belarusian and Polish scientific and educational paradigm are used in the article. Theoretical, educational methodological and lexicographic sources reflecting common and distinctive features in the conceptualization of the national literary language of Belarusians and Poles are used as analytical material. A terminological and classificatory asymmetry is traced in the interpretation of the national literary Slavic language within the boundaries of national linguistic and Slavic studies. The conceptualization of the Belarusian and Polish literary languages is indirectly related to their typological parameters and can be used as a typological model.
Artykuł wykorzystując parametry typologiczne analizuje fenomen narodowego języka literackiego na podstawie jego terminologiczneji teoretycznej prezentacji w białoruskim i polskim paradygmacie naukowo-edukacyjnym. Jako materiał analityczny wykorzystano źródła teoretyczne, dydaktyczne i leksykograficzne, odzwierciedlające wspólne, charakterystyczne cechy w konceptualizacji narodowego języka literackiego Białorusinów i Polaków. Występuje asymetria terminologiczna i klasyfikacyjna w interpretacji słowiańskiego języka literackiego w ramach językoznawstwa narodowego i slawistyki. Konceptualizacja białoruskiego i polskiego języka literackiego jest pośrednio związana z ich parametrami typologicznymi i może być wykorzystana jako model typologiczny
У артыкуле па тыпалагічных параметрах аналізуецца феномен нацыянальнай літаратурнай мовы на аснове яго тэрміналагічнага і тэарэтычнага прэзентавання ў беларускай і польскай навукова-адукацыйнай парадыгме. Аналітычным матэрыялам паслужылі тэарэтычныя, навучальна-метадычныя і лексікаграфічныя крыніцы, якія адлюстроўваюць агульныя і адрозныя асаблівасці ў канцэптуалізацыі нацыянальнай літаратурнай мовы беларусаў і палякаў. Прасочваюцца тэрміналагічная і класіфікацыйная асіметрыя ў інтэрпрэтацыі нацыянальнай славянскай літаратурнай мовы ў межах прыватнай лінгвістыкі і славістыкі. Канцэптуалізацыя беларускай і польскай літаратурных моў ускосным чынам звязана з іх тыпалагічнымі параметрамі і можа быць выкарыстана ў якасці тыпалагічнай мадэлі.
У артыкуле па тыпалагічных параметрах аналізуецца феномен нацыянальнай літаратурнай мовы на аснове яго тэрміналагічнага і тэарэтычнага прэзентавання ў беларускай і польскай навукова-адукацыйнай парадыгме. Аналітычным матэрыялам паслужылі тэарэтычныя, навучальна-метадычныя і лексікаграфічныя крыніцы, якія адлюстроўваюць агульныя і адрозныя асаблівасці ў канцэптуалізацыі нацыянальнай літаратурнай мовы беларусаў і палякаў. Прасочваюцца тэрміналагічная і класіфікацыйная асіметрыя ў інтэрпрэтацыі нацыянальнай славянскай літаратурнай мовы ў межах прыватнай лінгвістыкі і славістыкі. Канцэптуалізацыя беларускай і польскай літаратурных моў ускосным чынам звязана з іх тыпалагічнымі параметрамі і можа быць выкарыстана ў якасці тыпалагічнай мадэлі.
Celem artykułu jest analiza idiolektu (języka osobniczego) Jana Drewnickiego – znanego białoruskiego krajoznawcy, folklorysty, pedagoga i mieszkańca z miejscowości Kućki (rejon miadziolski, obwód miński na Białorusi). Wywiady, których fragmenty zostały zaprezentowane w artykule, były zbierane na przestrzeni ośmiu lat (2010–2018), notowałam również swobodne dyskusje z rozmówcą i jego przemyślenia. Pozwoliło to przedstawić tożsamościową sylwetkę krajoznawcy oraz charakterystykę jego języka osobniczego. Wśród wybranych aspektów idiolektalnych znalazły się elementy fonetyczne, leksykalne, słowotwórcze, morfologiczne i składniowe. Analizowane fragmenty wywiadów zamieszczone w tekście prezentują: 1) charakterystyczną artykulację, akcent i intonację; 2) bogatą leksykę: oprócz białoruskiego języka literackiego, którym na co dzień posługuje się Drewnicki, w jego mowie występują wyrazy gwarowe, potoczne, zapożyczenia z języka polskiego czy rosyjskiego; 3) osobliwości słowotwórcze; 4) ciekawe formy gramatyczne, właściwe dla gwary miejscowej oraz 5) swoistą składnię. Każdy z wymienionych elementów przyczynia się do powstania indywidualnego, niepowtarzalnego języka i stylu, przez które przejawia się osobowość człowieka.
The main purpose of the article is to analyse the personal language (idiolect) of Jan Drevnitski - a well-known Belarusian ethnographer, folklorist, great educator and human being from the village of Kutski ( Myadzel district, Minsk region in Belarus). The interviews, fragments of which are presented in the article, were collected over a period of 8 years (2010–2018), I also noted down free discussions with the interlocutor and his thoughts. This made it possible both to present the identity profile of the ethnographer and to characterise his personal language. Among the selected idiolectal aspects were phonetic, lexical, word-forming, morphological and syntactic elements. The analysed interview fragments included in the text present: 1) characteristic articulation, accent and intonation; 2) rich vocabulary: in addition to the Belarusian literary language that Drevnitski used every day, his speech contains dialect words, colloquial words, borrowings from Polish or Russian; 3) word-form peculiarities; 4) interesting grammatical forms, characteristic of the local dialect; 5) specific syntax. Each of the aforementioned elements contributes to an individual, unique language and style, through which a person's personality manifests itself.
Celem artykułu jest analiza idiolektu (języka osobniczego) Jana Drewnickiego – znanego białoruskiego krajoznawcy, folklorysty, pedagoga i mieszkańca z miejscowości Kućki (rejon miadziolski, obwód miński na Białorusi). Wywiady, których fragmenty zostały zaprezentowane w artykule, były zbierane na przestrzeni ośmiu lat (2010–2018), notowałam również swobodne dyskusje z rozmówcą i jego przemyślenia. Pozwoliło to przedstawić tożsamościową sylwetkę krajoznawcy oraz charakterystykę jego języka osobniczego. Wśród wybranych aspektów idiolektalnych znalazły się elementy fonetyczne, leksykalne, słowotwórcze, morfologiczne i składniowe. Analizowane fragmenty wywiadów zamieszczone w tekście prezentują: 1) charakterystyczną artykulację, akcent i intonację; 2) bogatą leksykę: oprócz białoruskiego języka literackiego, którym na co dzień posługuje się Drewnicki, w jego mowie występują wyrazy gwarowe, potoczne, zapożyczenia z języka polskiego czy rosyjskiego; 3) osobliwości słowotwórcze; 4) ciekawe formy gramatyczne, właściwe dla gwary miejscowej oraz 5) swoistą składnię. Każdy z wymienionych elementów przyczynia się do powstania indywidualnego, niepowtarzalnego języka i stylu, przez które przejawia się osobowość człowieka.
Галоўнай мэтай артыкула з’яўляецца аналіз індывідуальнай мовы (ідыялекту) Яна Драўніцкага – вядомага беларускага краязнаўцы, фалькларыста, выдатнага педагога і цудоўнага чалавека з вёскі Куцькі (Мядзельскі раён, Мінская вобласць, Беларусь). Інтэрв’ю, фрагменты якіх прадстаўлены ў артыкуле, я збірала на працягу васьмі гадоў (2010–2018); акрамя таго запісвала дыскусіі з суразмоўцам на вольную тэму і яго думкі. Гэта дазволіла прадставіць тоеснасную постаць краязнаўцы, а таксама асаблівасці яго індывідуальнай мовы. Сярод адначаных ідыялектных аспектаў вылучаюцца фанетычныя, лексічныя, словаўтваральныя, марфалагічныя і сінтаксічныя элементы. Прааналізаваныя ўрыўкі прадстаўляюць: 1) характэрную артыкуляцыю, акцэнт і інтанацыю; 2) багатую лексіку: акрамя беларускай літаратурнай мовы, якой Драўніцкі паслугоўваўся штодзённа, у яго маўленні сустракаюцца дыялектныя і прастамоўныя словы, а таксама запазычанні з польскай ці рускай моў; 3) словаўтваральныя асаблівасці; 4) цікавыя граматычныя формы, уласцівыя мясцоваму дыялекту; 5) спецыфічны сінтаксіс. Кожны з вышэйназваных элементаў садзейнічае стварэнню індывідуальнай, непаўторнай мовы і стылю, праз якія праяўляецца чалавечая асоба.
.
.
Recenzja monografii: Людміла Сінькова, Беларуская „звышлітаратура”. Мінск: Кнігазбор, 2019, 224 с.
Recenzja monografii: Людміла Сінькова, Беларуская „звышлітаратура”. Мінск: Кнігазбор, 2019, 224 с.
Carmen de bisonte in English and for an International Audience – a Critical Review of and Supplement to Frederick J. Booth’s Bilingual Edition. Booth, Frederick J. (ed., transl.).Song of the Bison. Text and Translation of Nicolaus Hussovianus’s „Carmen de statura, feritate ac venatione bisontis”. Leeds-Amsterdam: Arc Humanities Press; Amsterdam University Press, 2019, 87 p.
The publication of a Latin-English edition of Nicolaus Hussovianus’ “Carmen de bisonte” in 2019 is a highly significant event as it makes this canonical text of Old Belarusian (as well as Lithuanian) literature accessible to a broad, international and interdisciplinary audience. This article analyses in detail the merits and shortcomings of Frederick J. Booth’s edition. It proposes some alternative translations, adds information that was not accessible to the classical philologist, and highlights the relevance of recent discoveries that change our knowledge about Hussovianus’ origin and biography. Designed as a kind of interface between research communities that are scarcely connected, the article demonstrates what we can and should learn from each other.With emphasis on the significance of working with the original old print, a subchapter of the article acquaints the reader with the figures in “Carmen de bisonte” and analyses the emblem on the last page of the book. It shows a picture of the Roman god Terminus, framed by quotes in Latin, Greek, and Hebrew. This emblem served in the 1520s as a printer’s device for a “humanistic series” of the Krakow publisher Hieronymus Vietor. The fact that it was built upon an iconic symbol used by Erasmus of Rotterdam exemplifies what aroused Booth’s initial interest in CdB: the pan-European scope of Neo-Latin literature and the close connectedness of regions which in his academic youth were separated by the Iron Curtain.
Carmen de bisonte in English and for an International Audience – a Critical Review of and Supplement to Frederick J. Booth’s Bilingual Edition. Booth, Frederick J. (ed., transl.).Song of the Bison. Text and Translation of Nicolaus Hussovianus’s „Carmen de statura, feritate ac venatione bisontis”. Leeds-Amsterdam: Arc Humanities Press; Amsterdam University Press, 2019, 87 p.
Tekst jest recenzją książki Katarzyny Konczewskiej Polacy i język polski na Grodzieńszczyźnie, Prace Instytutu Języka Polskiego PAN 160, Kraków, 2021, ss. 192, ISBN: 978-83-64007-71-2.
Tekst jest recenzją książki Katarzyny Konczewskiej Polacy i język polski na Grodzieńszczyźnie, Prace Instytutu Języka Polskiego PAN 160, Kraków, 2021, ss. 192, ISBN: 978-83-64007-71-2.
Recenzja monografii: Jolanta Darczewska, Joanna Getka, Na drodze do wolności. Białoruska partyzantka kulturowa w przestrzeni publicznej i w Internecie, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2021, 330 s.
Recenzja monografii: Jolanta Darczewska, Joanna Getka, Na drodze do wolności. Białoruska partyzantka kulturowa w przestrzeni publicznej i w Internecie, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2021, 330 s.
Celem artykułu jest ukazanie wkładu Michała Sajewicza w rozwój badań nad współczesną i historyczną antroponimią Białostocczyzny. Badacz jest znanym i cenionym językoznawcą, związanym naukowo z Uniwersytetem Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Slawista opublikował monografię oraz 28 artykułów naukowych o tematyce antroponimicznej. Z niniejszego opracowania wynika, że zainteresowania profesora skupiają się na następujących kategoriach nazw osobowych: imionach, nazwiskach, przezwiskach oraz marytonimach, z terenu obecnego powiatu hajnowskiego w województwie podlaskim. Na podstawie analizy dorobku badawczego językoznawcy można stwierdzić, że przedmiotem jego szczegółowych dociekań onomastycznych są: 1) imiona mieszkańców Kleszczel i okolicznych wsi w XVI–XVIII w., 2) imiona absolwentów Liceum Ogólnokształcącego z Białoruskim Językiem Nauczania w Hajnówce od lat 50. do 90. XX w., 3) nazwiska patronimiczne z formantem -uk w powiecie hajnowskim 4) przezwiska mieszkańców Lewkowa Starego i okolic oraz 5) nazwy żon w gwarach białoruskich okolic Narewki. W niniejszym tekście starano się również ukazać w jakim stopniu w badaniach polsko-wschodniosłowiańskiego pogranicza językowego prowadzonych przez slawistę, znalazły odbicie uwarunkowania historyczne, geograficzne, etniczne, wyznaniowe, kulturowe i socjologiczne. Dokonany tu przegląd osiągnięć badawczych Michała Sajewicza upoważnia do stwierdzenia, że wniósł on duży wkład w badania nad antroponimią Białostocczyzny.
The aim of this article is to present the contribution of Michal Sajewicz to the development of research on the contemporary and historical anthroponymy of the Bialystok region. The researcher is a well-known and respected linguist, scientifically associated with the Maria Curie-Skłodowska University in Lublin. The Slavist published a monograph and 28 scientific articles on anthroponymy. This study shows that the Professor's interests focus on the following categories of personal names: first names, surnames, nicknames and marytonyms, from the area of the present Hajnówka district in the Podlasie voivodeship. On the basis of analysis of the Linguist's research achievements, it can be concluded that the subjects of his detailed onomastic investigations are: 1) first names of Kleszczele and surrounding villages residents in the 16th-18th centuries, 2) first names of graduates of the Secondary School with the Belarusian Language of Teaching in Hajnówka from the 50's to the 90's of the 20th century, 3) patronymics surnames with a formant -uk in the Hajnówka district 4 ) nicknames of Lewkowo Stare and the surrounding area residents, and 5) names of wives in the Belarusian dialects of the vicinity of Narewka. In his linguistic research, Michal Sajewicz also addresses issues related to history, sociology and religious diversity of the Polish-East Slavic language borderland. Their results were published in the monograph and 28 scientific articles. This text also attempts to show to what extent the historical, geographic, ethnic, religious, cultural and sociological conditions were reflected in the research on the Polish-East Slavic language borderland conducted by the Slavist. The review of Michal Sajewicz’s research achievements presented here allows us to state that he made a significant contribution to research on the anthroponymy of the Bialystok region.
Celem artykułu jest ukazanie wkładu Michała Sajewicza w rozwój badań nad współczesną i historyczną antroponimią Białostocczyzny. Badacz jest znanym i cenionym językoznawcą, związanym naukowo z Uniwersytetem Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Slawista opublikował monografię oraz 28 artykułów naukowych o tematyce antroponimicznej. Z niniejszego opracowania wynika, że zainteresowania profesora skupiają się na następujących kategoriach nazw osobowych: imionach, nazwiskach, przezwiskach oraz marytonimach, z terenu obecnego powiatu hajnowskiego w województwie podlaskim. Na podstawie analizy dorobku badawczego językoznawcy można stwierdzić, że przedmiotem jego szczegółowych dociekań onomastycznych są: 1) imiona mieszkańców Kleszczel i okolicznych wsi w XVI–XVIII w., 2) imiona absolwentów Liceum Ogólnokształcącego z Białoruskim Językiem Nauczania w Hajnówce od lat 50. do 90. XX w., 3) nazwiska patronimiczne z formantem -uk w powiecie hajnowskim 4) przezwiska mieszkańców Lewkowa Starego i okolic oraz 5) nazwy żon w gwarach białoruskich okolic Narewki. W niniejszym tekście starano się również ukazać w jakim stopniu w badaniach polsko-wschodniosłowiańskiego pogranicza językowego prowadzonych przez slawistę, znalazły odbicie uwarunkowania historyczne, geograficzne, etniczne, wyznaniowe, kulturowe i socjologiczne. Dokonany tu przegląd osiągnięć badawczych Michała Sajewicza upoważnia do stwierdzenia, że wniósł on duży wkład w badania nad antroponimią Białostocczyzny.
Мэтай артыкула з’язляецца паказаць значэнне навуковых даследаванняў Міхала Саевіча ў галіне сучаснай і гістарычнай антрапаніміі Беласточчыны. М. Саевіч – вядомы і прызнаны мовазнаўца, які на працягу доўгага часу працаваў ва Ўніверсітэце Марыі Кюры-Складоўскай у Любліне. Славіст апублікаваў манагарафію і 28 навуковых артыкулаў на тэму антрапанімікі. З дадзенага нарысу вынікае, што навуковыя зацікаўленні даследчыка засяродзіліся на наступных катэгорыях асабовых назваў: імёнах, прозвішчах, мянушках, а таксама назвах замужніх жанчын на тэрыторыі Гайнаўскага павета Падляшскага ваяводства. На падставе аналізу вынікаў даследаванняў мовазнаўцы аўтар артыкула сцвярджае, што прадметам дэталёвых анамастычных разважанняў М. Саевіча з’яўляюцца: 1) імёны жахароў Кляшчэляў і навакольных вёсак у XVI–XVIII стст., 2) імёны выпускнікоў Агульнаадукацыйнага ліцэя з беларускай мовай навучання ў Гайнаўцы ў перыяд 1950–1999 гг., 3) патранімічныя прозвішчы з фармантам -ук у Гайнаўскім павеце, 4) мянушкі жыхароў Ляўкова Старога і наваколля, 5) назвы жон у беларускіх гаворках наваколля Нарэўкі. У дадзеным тэксце ўвага звяртаецца таксама на тое, у якой ступені ў даследаваннях польска-ўсходнеславянскага моўнага памежжа, што славістам разглядалася, адлюстраваны гістарычныя, геаграфічныя, этнічныя, культурныя і сацыялагічныя ўмовы, а таксама веравызнанне жыхароў. Прадстаўлены чытачу агляд навуковых дасягненняў Міхала Саевіча дазволіў аўтару сцвердзіць, што люблінскі славіст зрабіў значны ўклад у даследаванні антрапанімікі Беласточчыны.
Gwarowe osobliwości w funkcjonowaniu gramatycznej kategorii rodzaju charakterystyczne dla północno-wschodnich dialektów języka polskiego mogą być skorelowane geograficznie i typologicznie z odpowiadającymi im zjawiskami zlokalizowanymi głównie w północno- i południowo-zachodnich dialektach białoruskich – areały poszczególnych rzeczowników rodzaju żeńskiego są kontynuowane na wschodzie polskiego kontinuum językowego.Zakładając, że centrum irradiacji lub bodziec, który spowodował pojawienie się morfologicznej innowacji kłomel (f.) odnotowanej w północno-wschodniej Polsce hipotetycznie jest zlokalizowany na Białorusi, w obszarze rozpowszechniania się gwar poleskich autorka przedstawia wyniki analizy porównawczej danych dotyczących zmiennej kategorii rodzaju w języku polskim, białoruskim i niektórych innych językach słowiańskich i niesłowiańskich, a także dane językowo-geograficzne, strukturalno-semantyczne, etymologiczne dotyczące tej arealnej innowacji z dostępnym materiałem słowiańskim i niesłowiańskim, co pozwala zbliżyć się do rozwiązania jej genezy i przyczyn pojawienia się w gwarach północno-wschodniej Polski, gdzie leksem kłomel (f.) jest formalnie związany przede wszystkim ze strukturą wyrazów rodzaju męskiego i jest używany obok znanego odpowiednika rodzaju żeńskiego kłomla.Badania przeprowadzono metodami: porównawczą, porównawczo-historyczną, opisowo-analityczną oraz arealno-typologiczną. Ich kompleksowe zastosowanie prowadzi do wniosku, że zachodniopolesko-poniemońskie słowo klomla należy interpretować jako zjawisko stymulujące powstawanie morfologicznej innowacji kłomel (f.) w północno-wschodnich gwarach języka polskiego. Ekspansję femininum można w tym przypadku uznać za wynik redystrybucji form żeńskich i męskich w międzysłowiańskiej i bałtycko-słowiańskiej strefie kontaktowej, co z kolei spowodowało zmiany w morfologii i odpowiednie mutacje w rozpatrywanym leksemie.
Dialectal peculiarities in the functioning of the grammatical category of gender, characteristic of the north-eastern dialects of the Polish language, can be geographically and typologically correlated with the corresponding phenomena localized mainly in the north- and south-western Belarusian dialects – the areas of the individual feminine nouns continue in the East of the Polish language continuum.Assuming that the centre of irradiation or the stimulus that caused the appearance of the morphological innovation kłomel (f.), noted in the North-East of Poland, is hypothetically located in Belarus, in the area of expansion of the Polesie dialects, the author presents some results of a comparative analysis of data regarding the variable category of gender in Polish, Belarusian and some other Slavic and non-Slavic languages, as well as linguistic-geographical, structural-semantic, etymological data regarding this areal innovation with available Slavic and non-Slavic material, which allows us to get closer to solving its origin and the reasons for its appearance in the north-eastern speeches of Poland, where the lexeme kłomel (f.) is formally related primarily to the masculine word structure and is used alongside the well-known feminine equivalent kłomla.The research was conducted with the application of comparative, comparative-historical, descriptive-analytical and areal-typological methods. Their complex application leads to the conclusion that the Western Polesian-Panmonian word klomla should be interpreted as a stimulus phenomenon for the formation of the morphological innovation kłomel (f.) in the north-eastern dialects of the Polish language. The expansion of femininum in this case can be considered as the result of the redistribution of feminine and masculine forms in the inter-Slavic and Baltic-Slavic contact zone, which in turn caused changes in morphology and corresponding mutations in the considered lexeme.
Gwarowe osobliwości w funkcjonowaniu gramatycznej kategorii rodzaju charakterystyczne dla północno-wschodnich dialektów języka polskiego mogą być skorelowane geograficznie i typologicznie z odpowiadającymi im zjawiskami zlokalizowanymi głównie w północno- i południowo-zachodnich dialektach białoruskich – areały poszczególnych rzeczowników rodzaju żeńskiego są kontynuowane na wschodzie polskiego kontinuum językowego.Zakładając, że centrum irradiacji lub bodziec, który spowodował pojawienie się morfologicznej innowacji kłomel (f.) odnotowanej w północno-wschodniej Polsce hipotetycznie jest zlokalizowany na Białorusi, w obszarze rozpowszechniania się gwar poleskich autorka przedstawia wyniki analizy porównawczej danych dotyczących zmiennej kategorii rodzaju w języku polskim, białoruskim i niektórych innych językach słowiańskich i niesłowiańskich, a także dane językowo-geograficzne, strukturalno-semantyczne, etymologiczne dotyczące tej arealnej innowacji z dostępnym materiałem słowiańskim i niesłowiańskim, co pozwala zbliżyć się do rozwiązania jej genezy i przyczyn pojawienia się w gwarach północno-wschodniej Polski, gdzie leksem kłomel (f.) jest formalnie związany przede wszystkim ze strukturą wyrazów rodzaju męskiego i jest używany obok znanego odpowiednika rodzaju żeńskiego kłomla.Badania przeprowadzono metodami: porównawczą, porównawczo-historyczną, opisowo-analityczną oraz arealno-typologiczną. Ich kompleksowe zastosowanie prowadzi do wniosku, że zachodniopolesko-poniemońskie słowo klomla należy interpretować jako zjawisko stymulujące powstawanie morfologicznej innowacji kłomel (f.) w północno-wschodnich gwarach języka polskiego. Ekspansję femininum można w tym przypadku uznać za wynik redystrybucji form żeńskich i męskich w międzysłowiańskiej i bałtycko-słowiańskiej strefie kontaktowej, co z kolei spowodowało zmiany w morfologii i odpowiednie mutacje w rozpatrywanym leksemie.
Дыялектныя асаблівасці ў функцыянаванні граматычнай катэгорыі роду, характэрныя для паўночна-ўсходніх гаворак польскай мовы, арэальна і тыпалагічна могуць быць суаднесены з адпаведнымі з’явамі, лакалізаванымі пераважна ў паўночна- і паўднёва-заходніх беларускіх гаворках – арэалы асобных назоўнікаў femininum маюць працяг на ўсходзе польскага моўнага кантынуума.Мяркуючы, што цэнтр ірадыяцыі або стымул, які выклікаў узнікненне марфалагічнай інавацыі kłomel (f.), адзначанай на паўночным усходзе Польшчы, гіпатэтычна знаходзіцца на Беларусі, у зоне пашырэння палескіх гаворак, аўтар прадстаўляе некаторыя вынікі супастаўляльнага аналізу звестак адносна зменнай катэгорыі роду ў польскай, беларускай і некаторых іншых, славянскіх і неславянскіх, мовах, а таксама лінгвагеаграфічных, структурна-семантычных, этымалагічных дадзеных адносна гэтай арэальнай інавацыі з наяўным славянскім і неславянскім матэрыялам, што дазваляе наблізіцца да разгадкі яе паходжання і прычын з’яўлення ў паўночна-ўсходніх гаворках Польшчы, дзе лексема kłomel (f.) фармальна суадносіцца ў першую чаргу са структурай слоў мужчынскага роду і выкарыстоўваецца побач з агульнавядомым эквівалентам kłomla жаночага роду.Даследаванне праводзілася з ужываннем параўнальнага, параўнальна-гістарычнага, апісальна-аналітычнага і арэальна-тыпалагічнага метадаў. Іх комплекснае прымяненне прыводзіць да высноў аб тым, што заходнепалеска-панямонскае слова кломля варта трактаваць як з’яву-стымул для ўтварэння марфалагічнай інавацыі kłomel (f.) у паўночна-ўсходніх гаворках польскай мовы. Экспансія femininum у дадзеным выпадку можа разглядацца як вынік пераразмеркавання ў кантактнай міжславянскай і балта-славянскай зоне форм жаночага і мужчынскага роду, што ў сваю чаргу выклікала змены ў марфалогіі і адпаведныя мутацыі ў разгледжанай лексеме.
Celem artykułu jest opis popularnych nazwisk mieszkańców powiatu hajnowskiego na początku XXI wieku. Przedmiotem analizy są nazwiska, które pod względem liczby ich nosicieli uplasowały się w tym powiecie na 20–40 miejscu. Analizie poddano następujące nazwiska: Pawluczuk, Sawczuk, Sacharczuk, Wołkowycki, Sadowski, Gawryluk, Leoniuk, Oniszczuk, Daniluk, Jakoniuk, Niczyporuk, Jakubowski, Fiedoruk, Jakimiuk, Androsiuk, Sajewicz, Ostaszewski, Roszczenko, Romańczuk, Sidoruk.Nazwiska opisano według następującego schematu:a) wymowa gwarowa nazwiska,b) liczba nosicieli nazwiska w kraju,c) zasięg nazwiska,d) skupiska nosicieli nazwiska w województwie podlaskim,e) większe skupiska nosicieli nazwiska poza województwem podlaskim,f) liczba nosicieli nazwiska w powiecie hajnowskim,g) odsetek nosicieli nazwiska w powiecie hajnowskim na tle ogólnopolskim,h) miejsce powiatu hajnowskiego w kraju pod względem liczby nosicieli nazwiska,i) prawdopodobne etymologie i motywacje nazwiska,j) nazwiska pokrewne.Nazwiskom najbardziej popularnym w powiecie hajnowskim na początku XXI wieku autor poświęcił odrębną publikację, w którym dokonał opisu 20 antroponimów.Analiza materiału antroponimicznego wykazała, że system nazwiskowy mieszkańców powiatu hajnowskiego w znacznym stopniu zachował tradycyjny wschodniosłowiański charakter. Dominują tu przeważające na obszarach wschodniosłowiańskich nazwiska patronimiczne, nawiązujące do imion pochodzenia greckiego. System ten zawiera cechy właściwe poszczególnym językom wschodniosłowiańskim, a także językowi polskiemu, który odegrał znaczącą rolę w jego formowaniu się.
The aim of the article is to describe popular surnames of the residents of the Hajnowka district in the early 21st century. The object of analysis is the surnames that, with regard to the number of their bearers, occupy the 20th to 40th position. The following surnames have been analyzed: Pawluczuk, Sawczuk, Sacharczuk, Wołkowycki, Sadowski, Gawryluk, Leoniuk, Oniszczuk, Daniluk, Jakoniuk, Niczyporuk, Jakubowski, Fiedoruk, Jakimiuk, Androsiuk, Sajewicz, Ostaszewski, Roszczenko, Romańczuk, Sidoruk.The surnames are described according to the following patterns:a) dialectal pronunciation of the surname,b) the number of bearers of the surname in Poland,c) the distribution of the surname,d) populations of bearers of the surname in the Podlaskie voivodeship,e) larger populations of the surname bearers outside of the Podlaskie voivodeship,f) the number of the surname bearers in the Hajnowka district,g) the percentage of the surname bearers in the Hajnowka district compared to the whole country,h) the position of the Hajnowka district in Poland with regard to the number of bearers of the surname,i) probable etymologies and motivations of the surname,j) cognate surnames.A separate publication was devoted to the most popular names in the Hajnowka district in the early 21st century, where the author described 20 anthroponyms.The analysis of the anthroponymic material shows that the surname system of the Hajnowka district residents has largely preserved its traditional East Slavic character. The prevailing ones here are patronymic surnames, predominant in the East Slavic areas, which are related to names of Greek origin. This system contains features typical of individual East Slavic languages and of the Polish language, which played a significant role in its formation.
Celem artykułu jest opis popularnych nazwisk mieszkańców powiatu hajnowskiego na początku XXI wieku. Przedmiotem analizy są nazwiska, które pod względem liczby ich nosicieli uplasowały się w tym powiecie na 20–40 miejscu. Analizie poddano następujące nazwiska: Pawluczuk, Sawczuk, Sacharczuk, Wołkowycki, Sadowski, Gawryluk, Leoniuk, Oniszczuk, Daniluk, Jakoniuk, Niczyporuk, Jakubowski, Fiedoruk, Jakimiuk, Androsiuk, Sajewicz, Ostaszewski, Roszczenko, Romańczuk, Sidoruk.Nazwiska opisano według następującego schematu:a) wymowa gwarowa nazwiska,b) liczba nosicieli nazwiska w kraju,c) zasięg nazwiska,d) skupiska nosicieli nazwiska w województwie podlaskim,e) większe skupiska nosicieli nazwiska poza województwem podlaskim,f) liczba nosicieli nazwiska w powiecie hajnowskim,g) odsetek nosicieli nazwiska w powiecie hajnowskim na tle ogólnopolskim,h) miejsce powiatu hajnowskiego w kraju pod względem liczby nosicieli nazwiska,i) prawdopodobne etymologie i motywacje nazwiska,j) nazwiska pokrewne.Nazwiskom najbardziej popularnym w powiecie hajnowskim na początku XXI wieku autor poświęcił odrębną publikację, w którym dokonał opisu 20 antroponimów.Analiza materiału antroponimicznego wykazała, że system nazwiskowy mieszkańców powiatu hajnowskiego w znacznym stopniu zachował tradycyjny wschodniosłowiański charakter. Dominują tu przeważające na obszarach wschodniosłowiańskich nazwiska patronimiczne, nawiązujące do imion pochodzenia greckiego. System ten zawiera cechy właściwe poszczególnym językom wschodniosłowiańskim, a także językowi polskiemu, który odegrał znaczącą rolę w jego formowaniu się.
Мэтай даследавання быў аналіз папулярных прозвішчаў жыхароў Гайнаўскага павета на пачатку XXI cт. Прадметам даследавання зʼяўляліся прозвішчы, якія паводле колькасці носьбітаў займалі на тэрыторыі гэтага павета 20–40 месцы. Праведзены аналіз датычыў наступных прозвішчаў: Pawluczuk, Sawczuk, Sacharczuk, Wołkowycki, Sadowski, Gawryluk, Leoniuk, Oniszczuk, Daniluk, Jakoniuk, Niczyporuk, Jakubowski, Fiedoruk, Jakimiuk, Androsiuk, Sajewicz, Ostaszewski, Roszczenko, Romańczuk, Sidoruk.Прозвішчы былі апісаны паводле наступнай схемы:a) вымаўленне прозвішча ў мясцовай гаворцы,b) колькасць носьбітаў прозвішча ў краіне,c) распаўсюджанне прозвішча,d) сканцэнтраванне носьбітаў прозвішча ў Падляшскім ваяводстве,e) прысутнасць носьбітаў прозвішча па-за межамі Падляшскага ваяводства,f) колькасць носьбітаў прозвішча ў Гайнаўскім павеце,g) адсотак носьбітаў прозвішча ў Гайнаўскім павеце на фоне агульнай колькасці ў Польшчы,h) месца Гайнаўскага павета ў краіне паводле колькасці носьбітаў прозвішча,i) праўдападобная этымалогія i матывацыя прозвішча,j) роднасныя прозвішчы.Найбольш папулярным прозвішчам ў Гайнаўскім павеце на пачатку XXI ст. аўтар прысвяціў асобны артыкул, у якім апісаў 20 антрапонімаў.Дадзены аналіз антрапонімаў паказаў, што сістэма прозвішчаў жыхароў Гайнаўскага павета захавала ў значнай ступені свой традыцыйны ўсходнеславянскі характар. Ёй характэрныя патранімічныя прозвішчы, якія пераважаюць на ўсходнеславянскіх тэрыторыях і якія ўзніклі ад імён грэчаскага паходжання. Гэтая сістэма ўвабрала ў сябе рысы ўласцівыя асобным усходнеславянскім мовам, а таксама польскай мове, якая адыграла значную ролю ў яе фарміраванні.
Artykuł przedstawia analizę wybranych przykładów użycia tradycji w białoruskich protestach 2020–2021 r., spowodowanych wyborami prezydenckimi w sierpniu 2020 r. Aranżowanie przekazów protestowych w oparciu o elementy folkloru i kultury ludowej mieści się w ramach zjawiska folkloryzmu, polegającego na celowym wykorzystywaniu w sytuacjach bieżącego życia treści i form folkloru, pochodzących z środowiska naturalnego lub z folklorystycznej dokumentacji. W białoruskich protestach treści tradycyjne, głęboko symboliczne, zakorzenione w ludowym obrazie świata w celu ukazania protestu społecznego zostały przeniesione na grunt miejski i zaktualizowane według obecnej sytuacji społeczno-politycznej. Wykorzystywanie tradycyjnych praktyk obrzędowych przybrało formę akcji performatywnych, demonstrujących opór przez tradycyjną symbolikę. Odwoływanie się do kultury ludowej przyczyniło się do jednoczenia uczestników protestu oraz do konstruowania tożsamości etnokulturowej protestu w oparciu o elementy bialoruskiej kultury ludowej, które miały symbolicznie uporać się z ogólnonarodowymi zadaniami, ważnymi dla protestu.
The article presents an analysis of selected examples of the use of traditions in Belarusian protests of 2020–2021 caused by the presidential election in August 2020. The arrangement of protest messages with elements of folklore and folk culture is a part of the phenomenon of folklorism. Folklorism based on the deliberate use of the content and forms of folklore extracted from the natural environment or folklore documentation and placed in current life situations. Traditional, deeply symbolic content, rooted in the people’s world picture in order to show civic resistance was relocated to the urban ground and actualized according to the current socio-political situation. The use of traditional rituals was changed into the form of performative actions, demonstrating the protest based on traditional symbols. The return to tradition contributed to the unity of protesters. It was affected on the construction of ethno-cultural identity of the protest based on elements of Belarusian folk culture. These elements of the tradition were meant to symbolically resolve national tasks important for the protest.
Artykuł przedstawia analizę wybranych przykładów użycia tradycji w białoruskich protestach 2020–2021 r., spowodowanych wyborami prezydenckimi w sierpniu 2020 r. Aranżowanie przekazów protestowych w oparciu o elementy folkloru i kultury ludowej mieści się w ramach zjawiska folkloryzmu, polegającego na celowym wykorzystywaniu w sytuacjach bieżącego życia treści i form folkloru, pochodzących z środowiska naturalnego lub z folklorystycznej dokumentacji. W białoruskich protestach treści tradycyjne, głęboko symboliczne, zakorzenione w ludowym obrazie świata w celu ukazania protestu społecznego zostały przeniesione na grunt miejski i zaktualizowane według obecnej sytuacji społeczno-politycznej. Wykorzystywanie tradycyjnych praktyk obrzędowych przybrało formę akcji performatywnych, demonstrujących opór przez tradycyjną symbolikę. Odwoływanie się do kultury ludowej przyczyniło się do jednoczenia uczestników protestu oraz do konstruowania tożsamości etnokulturowej protestu w oparciu o elementy bialoruskiej kultury ludowej, które miały symbolicznie uporać się z ogólnonarodowymi zadaniami, ważnymi dla protestu.
У артыкуле прадстаўлены аналіз асобных прыкладаў выкарыстання традыцый у беларускіх пратэстах 2020–2021 гг., выкліканых прэзідэнцкімі выбарамі ў жніўні 2020 г. Пратэстнае выказванне з дапамогай элементаў фальклору і народнай культуры з’яўляецца часткай феномена фалькларызму, які заключаецца ў наўмысным выкарыстанні ў актуальных жыццёвых абставінах зместу і форм фальклору, запазычаных з натуральнага для іх асяроддзя або з фальклорнай дакументацыі. Традыцыйны, глыбока сімвалічны змест, укаранёны ў вобразе свету народа, з мэтай выяўлення грамадскага супраціўлення быў перанесены на гарадскую глебу і адаптаваны ў адпаведнасці з сучаснай грамадска-палітычнай сітуацыяй. Выкарыстанне традыцыйных рытуалаў мела форму перфарматыўных дзеянняў, дэманструючых пратэст праз традыцыйную сімволіку. Зварот да традыцыі спрыяў згуртаванню пратэстоўцаў і пабудове канструяванню этнакультурнай ідэнтычнасці пратэсту, заснаванай на элементах беларускай народнай культуры, якія павінны былі сімвалічна вырашаць агульнацыянальныя задачы, важныя для пратэсту.
Stosunki polsko-białoruskie w czasie II wojny światowej były bardzo złożone i napięte. Polskie władze na uchodźstwie i polskie podziemie zbrojne w kraju dążyły do przywrócenia suwerenności Polski. Natomiast zwolennicy utworzenia niepodległego państwa białoruskiego współpracowali z Niemcami w nadziei, że Niemcy pomogą im w stworzeniu państwa białoruskiego. Mimo tych różnic istniała możliwość współpracy polsko-białoruskiej. Jednym z najmniej znanych epizodów tej współpracy jest próba nawiązania przez działaczy Białoruskiej Rady Centralnej kontaktów z polskimi władzami na emigracji w 1945 r. W tym samy czasie podjęto również próbę pozyskania dla sprawy białoruskiej władz Wielkiej Brytanii. W artykule przedstawiono kilka dokumentów świadczących o tych kontaktach.
Polish-Belarusian relations during World War II were very сomplicated and tense. The Polish authorities in exile and the Polish armed underground in the country sought to restore Poland's sovereignty. On the other hand, the supporters of the creation of an independent Belarusian state collaborated with Germany in the hope that the Third Reich would help them achieve their goal. Despite these differences, there was a possibility of Polish-Belarusian cooperation. One of the least known episodes of this cooperation is the attempt by activists of the Belarusian Central Council to establish contacts with the Polish authorities in exile in 1945. At the same time, an attempt was made to interest the British authorities in Belarusian affairs. This article presents several documents that testify to Polish-Belarusian contacts during this period. These documents are kept at the National Archives in London-Kew and Rutgers University (USA).
Stosunki polsko-białoruskie w czasie II wojny światowej były bardzo złożone i napięte. Polskie władze na uchodźstwie i polskie podziemie zbrojne w kraju dążyły do przywrócenia suwerenności Polski. Natomiast zwolennicy utworzenia niepodległego państwa białoruskiego współpracowali z Niemcami w nadziei, że Niemcy pomogą im w stworzeniu państwa białoruskiego. Mimo tych różnic istniała możliwość współpracy polsko-białoruskiej. Jednym z najmniej znanych epizodów tej współpracy jest próba nawiązania przez działaczy Białoruskiej Rady Centralnej kontaktów z polskimi władzami na emigracji w 1945 r. W tym samy czasie podjęto również próbę pozyskania dla sprawy białoruskiej władz Wielkiej Brytanii. W artykule przedstawiono kilka dokumentów świadczących o tych kontaktach.
Польска-беларускія адносіны ў гады ІІ сусветнай вайны былі вельмі складанымі і напружанымі. Польскія ўлады ў эміграцыі і польскае ўзброенае падполле імкнуліся аднавіць суверэнітэт Польшчы. Тым часам прыхільнікі стварэння незалежнай беларускай дзяржавы супрацоўнічалі з Германіяй у нaдзеі, што ІІІ Рэйх дапаможа ім ажыццявіць іх мэту. Нягледзячы на гэтыя адрозненні, існавала магчымасць польска-беларускага супрацоўніцтва. Адным з найменш вядомых эпізодаў гэтага супрацоўніцтва з'яўляецца спроба дзеячоў Беларускай Цэнтральнай Рады ўсталяваць кантакты з польскімі ўладамі на чыжыне ў 1945 г. У гэтых ж час была зроблена спраба зацікавіць беларускімі справамі ўлады Вялікабрытаніі. У артыкуле прадстаўлена некалькі дакументаў, якія сведчаць аб гэтых кантактах.
Artykuł jest poświęcony obecności tematyki białoruskiej w jednym z dzienników francuskich - „Le Monde”. Jego celem jest odpowiedź na pytanie: czy i jak Białoruś (w rozumieniu państwa i społeczeństwa) była i jest postrzegana w mediach francuskich oraz czy wydarzenia takie jak wybory prezydenckie z 9 VIII 2020 r. i związane z nimi protesty wpłynęły na zainteresowanie i charakter publikowanych materiałów/informacji prasowych. Tekst został podzielony na trzy części, otwiera je krótka charakterystyka dziennika „Le Monde” oraz refleksja nad przyczynami jego postrzegania jako wpływowego i opiniotwórczego. Drugą część stanowi syntetyczne przedstawienie wątków białoruskich, o których pisano przed 9 VIII 2020 roku. Wreszcie w trzeciej zaprezentowane zostały wyniki analizy materiałów prasowych publikowanych w „Le Monde” od 9 VIII 2020 r. do 9 VIII 2021 r. Spojrzenie diachroniczne ujawniło powolne zmiany zachodzące w obrazie Białorusi wytwarzanym przez media francuskie oraz rewizję słów-kluczy i związanych z nimi ram interpretacyjnych. Dotychczas wykorzystywana do opisu Białorusi rama: Aleksander Łukaszenko (ostatni dyktator Europy) - opozycja polityczna (więźniowie polityczni, ofiary reżimu) przestała wystarczać. Obok niej zaczyna pojawiać się figura społeczeństwa białoruskiego, które nie jest bezwolne i podporządkowane, a staje się kreatywne i mimo zastraszania przez władze coraz bardziej sprawcze, walczące o nową Białoruś.
The article focuses on topics concerning Belarus appearing in the French daily Le Monde. The goal is to determine whether and how Belarus (defined as a state and a society) has been and is perceived in the French media, and whether the events, such as the presidential election of 9 August 2020 and the resulting protests, have impacted the interest of the media and the character of the published materials/press articles. The article has been divided into three parts, including a short characteristic of the Le Monde daily and a discussion on the reasons why the newspaper is regarded as an influential and opinion-forming. The second part is a brief presentation of the Belarussian themes, which were present in Le Monde before 9 August 2020. Finally, the third part of the article presents the analysis of press articles published in Le Monde between 9 August 2020 and 9 August 2021. The diachronic focus has revealed a gradual transformation of the image of Belarus, shaped by the French media, and a revision of the key words and the related interpretation framework. The framework, which has been used to describe Belarus until that time: Alexander Lukashenko (the last European dictator) − political opposition (political prisoners, victims of the regime) has proved to be insufficient. New notions have been appearing alongside the old framework, such as the Belarussian society, which is no longer passive and submissive but is becoming creative and increasingly active in the fight for a new Belarus, despite the threat of repressions from the authorities.
Artykuł jest poświęcony obecności tematyki białoruskiej w jednym z dzienników francuskich - „Le Monde”. Jego celem jest odpowiedź na pytanie: czy i jak Białoruś (w rozumieniu państwa i społeczeństwa) była i jest postrzegana w mediach francuskich oraz czy wydarzenia takie jak wybory prezydenckie z 9 VIII 2020 r. i związane z nimi protesty wpłynęły na zainteresowanie i charakter publikowanych materiałów/informacji prasowych. Tekst został podzielony na trzy części, otwiera je krótka charakterystyka dziennika „Le Monde” oraz refleksja nad przyczynami jego postrzegania jako wpływowego i opiniotwórczego. Drugą część stanowi syntetyczne przedstawienie wątków białoruskich, o których pisano przed 9 VIII 2020 roku. Wreszcie w trzeciej zaprezentowane zostały wyniki analizy materiałów prasowych publikowanych w „Le Monde” od 9 VIII 2020 r. do 9 VIII 2021 r. Spojrzenie diachroniczne ujawniło powolne zmiany zachodzące w obrazie Białorusi wytwarzanym przez media francuskie oraz rewizję słów-kluczy i związanych z nimi ram interpretacyjnych. Dotychczas wykorzystywana do opisu Białorusi rama: Aleksander Łukaszenko (ostatni dyktator Europy) - opozycja polityczna (więźniowie polityczni, ofiary reżimu) przestała wystarczać. Obok niej zaczyna pojawiać się figura społeczeństwa białoruskiego, które nie jest bezwolne i podporządkowane, a staje się kreatywne i mimo zastraszania przez władze coraz bardziej sprawcze, walczące o nową Białoruś.
Артыкул прысвечаны прысутнасці беларускай тэматыкі на старонках адной з французскіх газет “Монд”. Яго мэта – адказ на пытанне: ці і як Беларусь (у значэнні ‘дзяржава’ і ‘грамадства’) успрымалася і ўспрымаецца зараз у французскіх масмедыях і ці выбары прэзідэнта 9 VIII 2020 г., а таксама пратэсты супраць фальсіфікацыі паўплывалі на ўзрост зацікаўлення і характар публікаваных у прэсе матэрыялаў. Тэкст падзелены на тры часткі, у першай з іх змешчана кароткая інфармацыя пра газету “Монд” і развагі, чаму яна лічыцца ўплывовым на погляды чытачоў сродкам масавай інфармацыі. Другая частка – гэта сінтэз беларускіх сюжэтаў да 9 VIII 2020 г. Урэшце ў трэцяй прадстаўлены вынікі аналізу газетных артыкулаў, апублікаваных у “Монд” у перыяд з 9 VIII 2020 г. да 9 VIII 2021 г. Дыяхранічны падыход паказаў павольныя змены, якія адбываюцца ў вобразе Беларусі ў французскіх масмедыях шляхам прагляду ключавых слоў і звязаных з імі інтэрпрэтацыйных мадэляў. Дасюль каб схарактарызаваць Беларусь, выкарыстоўвалася мадэль: Аляксандр Лукашэнка (апошні дыктатар Еўропы) – палітычная апазіцыя (палітычныя вязні, ахвяры рэжыму), сёння яна аказалася недастатковай. Побач з ёй узнікла і выкарыстоўваецца новая фігура – беларускае грамадства, якое перастала быць лаяльным і падпарадкаваным, становіцца крэатыўным і, нягледзячы на рэпрэсіі ўлады, усё больш актыўным у барацьбе за новую Беларусь.
Celem artykułu jest prześledzenie obecności problematyki białoruskiej na łamach warszawskiego tygodnika w latach 1918–1919. Analiza publikacji wykazała, iż redakcja poczytnego pisma nie zdecydowała się na jednoznaczne określenie własnego stanowiska wobec przyszłości Białorusi. Periodyk wypracował strategię polegającą na włączaniu kwestii białoruskiej w polonocentryczny dyskurs, w którym eksponowano kulturową dojrzałość Polski oraz znaczenie polskiego oręża w walce z dążącymi do przejęcia ziem białoruskich bolszewikami.
The purpose of the article is to trace the presence of Belarusian issues on the pages of the Warsaw weekly “Świat” [The World] in 1918–1919. Content analysis of the publications showed that the editors of the widely read weekly did not decide to clearly determine their stance on the future of Belarus. The periodical developed a strategy of including the Belarusian issue in a Polish-centric discourse, which emphasized Poland's cultural maturity and the importance of Polish arms in the struggle against the Bolsheviks, who were seeking to take over Belarusian lands.
Celem artykułu jest prześledzenie obecności problematyki białoruskiej na łamach warszawskiego tygodnika w latach 1918–1919. Analiza publikacji wykazała, iż redakcja poczytnego pisma nie zdecydowała się na jednoznaczne określenie własnego stanowiska wobec przyszłości Białorusi. Periodyk wypracował strategię polegającą na włączaniu kwestii białoruskiej w polonocentryczny dyskurs, w którym eksponowano kulturową dojrzałość Polski oraz znaczenie polskiego oręża w walce z dążącymi do przejęcia ziem białoruskich bolszewikami.
Мэтай артыкула з’яўляецца агляд беларускай праблематыкі на старонках варшаўскага штотыднёвіка “Свет” у перыяд 1918–1919 гг. Аналіз артыкулаў выявіў, што рэдакцыя папулярнага часопіса не вырашылася адназначна акрэсліць уласную пазіцыю ў адносінах да будучыні Беларусі. Стратэгіяй перыядычнага выдання стала спроба разглядаць беларускую праблематыку ў межах дыскурса, у якім аўтары праз прызму Польшчы і палякаў разважалі пра суседзяў. Падкрэслівалі ўзровень культурнага развіцця Польшчы і значэнне польскай узброеннай барацьбы супраць бальшавікоў, якія імкнуліся заняць беларускія землі.
Artykuł podejmuje problem strategii autorskich na przykładzie białoruskiej i włoskiej poezji kobiecej okresu międzywojennego, w szczególności białoruskich poetek Natalii Arsienniewej, Jewgienii Pflaumbaum i włoskiej poetki Antonii Pozzi. W ich twórczości można wyodrębnić kilka wspólnych tematów: piękno/wspaniałość, twórczości/poezji, natury i jej ścisłego związku ze stanem emocjonalnym lirycznej bohaterki, a także dystansowanie się od motywów społecznych. W artykule analizuje się, jak w tym okresie zmieniały się autorskie strategie poetek.
The article deals with the problem of the author’s strategies on the example of Belarusian and Italian women's poetry of the interwar period, in particular, Belarusian poetesses Natallia Arsiennieva, Jaughenia Pflaumbaum and Italian poetess Antonia Pozzi. There are several common themes in their works11: beauty /magnificence, creativity/ of the poetry, nature and its close connection with the emotional state of the lyrical character, as well as distancing from social motives. The article examines how the authorial strategies of poetesses changed during this period.
Artykuł podejmuje problem strategii autorskich na przykładzie białoruskiej i włoskiej poezji kobiecej okresu międzywojennego, w szczególności białoruskich poetek Natalii Arsienniewej, Jewgienii Pflaumbaum i włoskiej poetki Antonii Pozzi. W ich twórczości można wyodrębnić kilka wspólnych tematów: piękno/wspaniałość, twórczości/poezji, natury i jej ścisłego związku ze stanem emocjonalnym lirycznej bohaterki, a także dystansowanie się od motywów społecznych. W artykule analizuje się, jak w tym okresie zmieniały się autorskie strategie poetek.
У артыкуле разглядаецца праблема аўтарскіх стратэгій на прыкладзе беларускай і італьянскай жаночай паэзіі міжваеннага перыяду, у прыватнасці беларускіх паэтак Наталлі Арсенневай, Яўгеніі Пфляўмбаўм і італьянскай паэткі Антоніі Поццы. У іх творчасці можна выдзеліць некалькі агульных тэмаў: красы / хараства, творчасці / паэзіі, прыроды і яе цеснай сувязі з эмацыйным станам лірычнай гераіні, а таксама дыстанцыянаванне ад сацыяльных матываў. У артыкуле даследуецца, якім чынам змяняліся аўтарскія стратэгіі паэтак на працягу дадзенага перыяду.
W artykule przedstawiono niemal nieznaną historię granego do dziś w Narodowym Teatrze Kupały w Mińsku słynnego spektaklu „Paulinka”, wystawionego w 1944 r. przez Lwa Litwinowa. Pomimo etnograficznego i komediowego charakteru przedstawienia, podczas protestów 2020 r. stał się on przestrzenią walki ideologicznej między aktorami, którzy opuścili teatr (przyłączyli się do protestów) a zwolennikami reżimu. W artykule nakreślono osie ideologiczne tego sporu, a także skrywane dotąd losy tytułowej Paulinki, zrekonstruowane przez reżysera na podstawie dokumentów pochodzących między innymi z archiwum rodzinnego Litwinowów.
The article explores the almost indescribable history of the famous performance Pavlinka staged in 1944 by Lev Litvinav that still is performed at the National Kupala Theatre in Minsk. Despite the ethnographic and comedy character of the performance, during the protests 2020, it became a space for the ideological struggle between the actors who left the theatre (joined the protests) and those who supported the regime. Briefly presenting the main points of this ideological campaign between two troupes of the National Kupala Theatre, the article describes the history of the play Pavlinka and as well as the biography of its director Lev Litvinav, which the author could reconstruct using archival documents, including from Litvinav’s family archive.
W artykule przedstawiono niemal nieznaną historię granego do dziś w Narodowym Teatrze Kupały w Mińsku słynnego spektaklu „Paulinka”, wystawionego w 1944 r. przez Lwa Litwinowa. Pomimo etnograficznego i komediowego charakteru przedstawienia, podczas protestów 2020 r. stał się on przestrzenią walki ideologicznej między aktorami, którzy opuścili teatr (przyłączyli się do protestów) a zwolennikami reżimu. W artykule nakreślono osie ideologiczne tego sporu, a także skrywane dotąd losy tytułowej Paulinki, zrekonstruowane przez reżysera na podstawie dokumentów pochodzących między innymi z archiwum rodzinnego Litwinowów.
У артыкуле даследуецца амаль неапісаная гісторыя знакамітага спектакля Паўлінка Нацыянальнага тэатра імя Янкі Купалы, які быў пастаўлены рэжысёрам Львом Літвінавым ў 1944 годзе. Нягледзячы на этнаграфічна-камедыйны характар, падчас пратэстаў 2020 года гэты спектакль стаў прасторай ідэалагічнай барацьбы паміж акцёрамі, якія пакінулі тэатр (далучыўшыся да пратэстаў), і тымі, хто падтрымаў рэжым. Коратка паказваючы асноўныя моманты гэтай ідэалагічнай кампаніі паміж дзвюма трупамі Купалаўскага тэатра, артыкул апісвае гісторыю спектакля, а таксама біяграфію ягонага рэжысёра, якія аўтарка змагла аднавіць з дапамогай архіўных дакументаў, у тым ліку з сямейнага архіва Літвінавых.
Tematem artykułu jest spektakl Białoruskiego Wolnego Teatru na podstawie powieści Аlhierda Bacharewicza Рsy Europy, którego premiera odbyła się w Mińsku 7 III 2019 r., a następna inscenizacja została zaprezentowana podczas występόw gościnnych w Londynie w marcu 2022 roku. Ten projekt , przygotowany w warunkach motywowanej politycznie relokacji trupy w Kijowie, zamierzamy badać w artykule w kontekście najnowszych praktyk scenicznych o wysokim potencjale performatywnym i receptywnym, co przybliża je do technik medialnych, protestów politycznych. To zaś motywuje wybór metodologii naszych badań. Wykorzystujemy metody teorii komunikacji, badamy zjawisko ,,teatralizacji” życia, a także właściwości dramatu, które można badać w kontekście zwrotu performatywno-receptywnego we współczesnej dramaturgii i teatrze. Naszym zdaniem, wersja teatralna powieści Аlhierda Bacharewicza Рsy Europy na scenie Białoruskiego Wolnego Teatru odpowiada zasadom estetycznym i postawie politycznej teatru. Od momentu powstania w 2005 r. teatr pozycjonował się jako ,,teatr barykady”. Białoruski Wolny Teatr często zwracał się ku bolesnym tematom współczesności, takim jak podziały polityczne i światopoglądowe w społeczeństwie, zagrożenia wojną światową, stłumienie wolności i demokracji na Białorusi w 2020 r., czy inwazja wojsk rosyjskich na terytorium Ukrainy w 2022 roku.
The article focuses on the performance of the Belarusian Free Theatre based on the novel The Dogs of Europe by Аlhierd Bacharevich, which premiered in Minsk on 7.03.2019, and the next stage version was presented during the tour of the collective in London in March 2022. The production, arranged in the conditions of a politically motivated relocation of the troupe in Kiev, is considered in the article in the context of the latest stage practices with high performative-receptive potential, bringing them closer to the techniques of mass media, political protest actions. This determined the methodological basis of the research, which turned to the aesthetic aspects of the theory of communication, the phenomenon of ,,theatricalization” (the focus on visual action presentation) of all spheres of life, as well as to the immanent properties of drama, revealed taking into account the performative turn in modern drama and theatre, which have become adequate artistic statements about the complex relationships within the dyad ,,man ― society”. In the course of the study, it was found that the reception of the novel by Аlhierd Bacharevich was carried out on the stage of the Belarusian Free Theatre in line with the ideological and aesthetic attitudes of the collective, which since its foundation in 2005 has been approving the concept of the ,,barricade theatre”, typologically close to a number of theatrical and dramaturgical projects dedicated to the ,,pain points” of modernity: the demarcation of the world continuum according to political and ideological principles, the threat of a global military conflict and their latest local refractions: the suppression of peaceful protests in Belarus in 2020, the invasion of Russian troops on the territory of Ukraine in 2022.
Tematem artykułu jest spektakl Białoruskiego Wolnego Teatru na podstawie powieści Аlhierda Bacharewicza Рsy Europy, którego premiera odbyła się w Mińsku 7 III 2019 r., a następna inscenizacja została zaprezentowana podczas występόw gościnnych w Londynie w marcu 2022 roku. Ten projekt , przygotowany w warunkach motywowanej politycznie relokacji trupy w Kijowie, zamierzamy badać w artykule w kontekście najnowszych praktyk scenicznych o wysokim potencjale performatywnym i receptywnym, co przybliża je do technik medialnych, protestów politycznych. To zaś motywuje wybór metodologii naszych badań. Wykorzystujemy metody teorii komunikacji, badamy zjawisko ,,teatralizacji” życia, a także właściwości dramatu, które można badać w kontekście zwrotu performatywno-receptywnego we współczesnej dramaturgii i teatrze. Naszym zdaniem, wersja teatralna powieści Аlhierda Bacharewicza Рsy Europy na scenie Białoruskiego Wolnego Teatru odpowiada zasadom estetycznym i postawie politycznej teatru. Od momentu powstania w 2005 r. teatr pozycjonował się jako ,,teatr barykady”. Białoruski Wolny Teatr często zwracał się ku bolesnym tematom współczesności, takim jak podziały polityczne i światopoglądowe w społeczeństwie, zagrożenia wojną światową, stłumienie wolności i demokracji na Białorusi w 2020 r., czy inwazja wojsk rosyjskich na terytorium Ukrainy w 2022 roku.
У цэнтры ўвагі артыкула – спектакль Беларускага свабоднага тэатра паводле рамана Альгерда Бахарэвіча Сабакі Эўропы, прэм’ера якога адбылася ў Мінску 7 III 2019, а наступная сцэнічная версія была прадстаўлена падчас гастроляў калектыву ў Лондане ў сакавіку 2022 года. Пастаноўка, зладжаная ва ўмовах палітычна матываванай рэлакацыі трупы ў Кіеве, разглядаецца ў артыкуле ў кантэксце найноўшых сцэнічных практык, якія адзначаны высокім перформатыўна-рэцэптыўным патэнцыялам, што набліжае іх да прыёмамі масмедыя, акцый палітычнага пратэсту. Гэта абумовіла метадалагічны базіс нашага даследавання, звернутага да эстэтычных аспектаў тэорыі камунікацыі, феномену ,,тэатралізацыі” (то бок скіраванасці да візуальнай экшн-прэзентацыі) усіх сфер жыцця, а таксама да іманентных уласцівасцях драмы, раскрытых з улікам перфарматыўнага павароту ў сучаснай драматургіі і тэатры, якія сталі адэкватнымі мастацкімі выказваннямі аб складаных узаемаадносінах у межах дыяды ,,чалавек – соцыум”. Падчас даследавання высветлілася, што рэцэпцыя рамана А. Бахарэвіча ажыццяўлялася на сцэне Беларускага свабоднага тэатра ў рэчышчы ідэйна-эстэтычных установак калектыву, які сцвярджае з моманту свайго заснавання ў 2005 годзе канцэпцыю ,,тэатра-барыкады”, тыпалагічна блізкую шэрагу тэатральных і драматургічных праектаў, прысвечаных ,,болевым кропкам” сучаснасці: размежаванню сусветнага кантынууму па палітычных і светапоглядных прынцыпах, пагрозе ваеннага канфлікту сусветнага маштабу і іх найноўшым лакальным прыкладам: падаўленню мірных акцый пратэсту ў Беларусі ў 2020 годзе, уводу расійскіх войскаў на тэрыторыю Украіны у 2022 годзе.
Tematem artykułu są pochodzące z różnych lat przekłady poematu Adama Mickiewicza Dziady na język białoruski. Najstarsze napisane i wydane części poematu, tj. II oraz IV, powstały w tym samym czasie, co uważana za manifest polskiego i białoruskiego romantyzmu ballada Romantyczność. Obydwa utwory wiele łączy: w jednym i drugim występują podobne idee, ponadto poemat Dziady zawiera fragmenty Romantyczności. W swojej istocie poemat Mickiewicza jest rozszerzonym oraz nacechowanym patriotycznie manifestem romantyzmu. Większość bohaterów Dziadów to związani ze swoją ziemią miejscowi chłopi albo litewsko-białoruska młodzież. W poemacie zostały opisane białoruskie obrzędy ludowe, dlatego przekłady poematu na język białoruski zajmują znaczące miejsce w literaturze i kulturze Białorusi. Autor artykułu prezentuje kronikę przekładów fragmentów Dziadów na język białoruski oraz omawia inscenizacje poematu w teatrach białoruskich.
This article discusses the history of translations of Adam Mickiewicz's poem Dziady (Forefathers' Eve) into the Belarusian language. Parts II and IV of the poem, written and published first, were created simultaneously with Adam Mickiewicz's ballad Romantyczność (Romance). This ballad is considered the manifesto of romanticism in Polish and Belarusian literature. Poem Dziady (Forefathers' Eve) contains quotes from this ballad, the main ideas of the works coincide. In fact, the poem Dziady (Forefathers' Eve) is an extended manifesto of romanticism. It is patriotic romanticism. Most of the heroes of the poem act on their own land. These are local peasants, Lithuanian-Belarusian youth. The poem describes Belarusian folk rituals. Therefore, the translation of the poem into Belarusian is important for Belarusian literature and culture. The author of the article gives a chronicle of translations of fragments of the poem into Belarusian, as well as performances of the poem in Belarusian theatres.
Tematem artykułu są pochodzące z różnych lat przekłady poematu Adama Mickiewicza Dziady na język białoruski. Najstarsze napisane i wydane części poematu, tj. II oraz IV, powstały w tym samym czasie, co uważana za manifest polskiego i białoruskiego romantyzmu ballada Romantyczność. Obydwa utwory wiele łączy: w jednym i drugim występują podobne idee, ponadto poemat Dziady zawiera fragmenty Romantyczności. W swojej istocie poemat Mickiewicza jest rozszerzonym oraz nacechowanym patriotycznie manifestem romantyzmu. Większość bohaterów Dziadów to związani ze swoją ziemią miejscowi chłopi albo litewsko-białoruska młodzież. W poemacie zostały opisane białoruskie obrzędy ludowe, dlatego przekłady poematu na język białoruski zajmują znaczące miejsce w literaturze i kulturze Białorusi. Autor artykułu prezentuje kronikę przekładów fragmentów Dziadów na język białoruski oraz omawia inscenizacje poematu w teatrach białoruskich.
У артыкуле разглядаецца гісторыя перакладаў на беларускую мову паэмы Адама Міцкевіча Дзяды (Dziady). Часткі II і IV паэмы, напісаныя і апублікаваныя першымі, былі створаны адначасова з баладай Адама Міцкевіча Рамантычнасць (Romantyczność). Гэтая балада лічыцца маніфестам рамантызму ў польскай і беларускай літаратуры. Паэма Дзяды змяшчае цытаты з гэтай балады, асноўныя ідэі твораў супадаюць. Па сутнасці, паэма Дзяды — пашыраны маніфест рамантызму. Рамантызму „патрыяцэнтрычнага”. Большасць герояў паэмы дзейнічаюць на сваёй зямлі. Гэта мясцовыя сяляне, літоўска-беларуская моладзь. У паэме апісваюцца беларускія народныя абрады. Таму пераклад паэмы на беларускую монаву важны для беларускай літаратуры і культуры. Аўтар артыкула прыводзіць хроніку перакладаў фрагментаў паэмы на беларускую мову, а таксама ўзнаўляе гісторыю пастановак паэмы ў беларускіх тэатрах.
Artykuł został poświęcony historii, pierwszemu wydaniu w 1946 r. oraz recepcji w białoruskich studiach literackich Opowieści, opowiadań Nauma (1857) Wincentego Dunina-Marcinkiewicza – ostatniego (szóstego) z cyklu dzieł poetyckich pisarza w języku białoruskim. W latach 50. XIX w. w wielojęzycznej literaturze Białorusi szczególną popularność zyskał gatunek podróżniczy, jednocześnie toczyły się mające wpływ na treść i formę Opowieści… dyskusje o tworzeniu literatury „podręcznej” dla ludu. Utwór cechował eksperymentalizm, wielopoziomowość, odrzucenie a priori metody etnograficznej, związek z aktualnymi problemami społeczno-politycznymi epoki, wprowadzenie wizerunku nowego bohatera pochodzącego z ludu, a także – antynomia swój / obcy oraz złożona kompozycja składająca się z dwóch samodzielnych części Zła żona i Chalimon. Znani krajowi literaturoznawcy podjęli szereg dyskusji dotyczących między innymi światopoglądu Dunina-Marcinkiewicza, aktualności tematu jego utworu, specyfiki gatunkowej dzieła, jego poetyki oraz odrębności kompozycyjnej. W latach 30. XX w., na podstawie fałszywych przesłanek socjologicznych W. Dunin-Marcinkiewicz został zaliczony do kategorii pisarzy reakcyjnych, natomiast Opowieści... zakwalifikowane jako dzieło kłamliwe, nasycone iluzjami do caratu. Autor artykułu opisuje rolę białoruskich badaczy drugiej połowy XX – początku XXI w. w procesie obalania mitów opartych na prymitywnych schematach interpretacyjnych, ponadto określa znaczenie utworu w procesie ewolucji artystycznej autora i historii rodzimej litertury pięknej.
The article is devoted to the creative history, the circumstances of the first publication in 1946 and turns of reception in Belarusian literary criticism of Bylicy, raskazy Navuma (Tales, Stories of Navum) (1857) by Vincent Dunin-Marcinkievich, the last (sixth) in the cycle of Belarusian epic poems of the writer. In the 1850s the genre of travel became especially popular in multilingual Belarusian literature, there were discussions about the creation of written literature for people, which influenced on the content and form of Bylicy, raskazy Navuma. Experimentalism, complexity, the fundamental denial of orientation on artistic ethnography, the connection of issues with the current socio-political questions of the epoch, the image of a new hero-peasant, a distinctive representative of the Homeland, the opposition of local / foreign, complicated composition with two independent components Zlaja žonka (Angry wife) and Chalimon na karanacyi (Khalimon at the coronation) became dominant and artistically important methods of achieving expected reader’s impression. The peculiarities of the author's worldview, the relevance of topics, specifics of the genre, compositional distinctiveness and poetics have become the cause of debatable aspects in the ideological and artistic interpretation of the work by well-known domestic literary critics. In the 1930s, according to vulgar sociological assessments V. Dunin-Marcinkievich was characterized as reactionary writer-slave, Bylicy… was qualified as a contradictory work and full of tsarist illusions. The role of Belarusian researchers of the second half of the 20th – early 21st centuries has been traced in denying the primitive interpretive schemes of vulgarizers. The significance of Bylicy… in the process of the author’s creative evolution and in the history of national beautiful writing is clarified.
Artykuł został poświęcony historii, pierwszemu wydaniu w 1946 r. oraz recepcji w białoruskich studiach literackich Opowieści, opowiadań Nauma (1857) Wincentego Dunina-Marcinkiewicza – ostatniego (szóstego) z cyklu dzieł poetyckich pisarza w języku białoruskim. W latach 50. XIX w. w wielojęzycznej literaturze Białorusi szczególną popularność zyskał gatunek podróżniczy, jednocześnie toczyły się mające wpływ na treść i formę Opowieści… dyskusje o tworzeniu literatury „podręcznej” dla ludu. Utwór cechował eksperymentalizm, wielopoziomowość, odrzucenie a priori metody etnograficznej, związek z aktualnymi problemami społeczno-politycznymi epoki, wprowadzenie wizerunku nowego bohatera pochodzącego z ludu, a także – antynomia swój / obcy oraz złożona kompozycja składająca się z dwóch samodzielnych części Zła żona i Chalimon. Znani krajowi literaturoznawcy podjęli szereg dyskusji dotyczących między innymi światopoglądu Dunina-Marcinkiewicza, aktualności tematu jego utworu, specyfiki gatunkowej dzieła, jego poetyki oraz odrębności kompozycyjnej. W latach 30. XX w., na podstawie fałszywych przesłanek socjologicznych W. Dunin-Marcinkiewicz został zaliczony do kategorii pisarzy reakcyjnych, natomiast Opowieści... zakwalifikowane jako dzieło kłamliwe, nasycone iluzjami do caratu. Autor artykułu opisuje rolę białoruskich badaczy drugiej połowy XX – początku XXI w. w procesie obalania mitów opartych na prymitywnych schematach interpretacyjnych, ponadto określa znaczenie utworu w procesie ewolucji artystycznej autora i historii rodzimej litertury pięknej.
Артыкул прысвечаны творчай гісторыі, акалічнасцям першай публікацыі ў 1946 г. і перыпетыям рэцэпцыі ў беларускім літаратуразнаўстве Быліцаў, расказаў Навума (1857) Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча, апошняга (шостага) у цыкле беларускамоўных твораў паэтычнага эпасу пісьменніка. У 1850-я гады жанр “падарожжа” набыў асаблівую папулярнасць у шматмоўнай літаратуры Беларусі, вяліся дыскусіі пра стварэнне „кніжнай” літаратуры для народа, што паўплывала на змест і форму Быліцаў… Эксперыментальнасць, шматпланавасць, прынцыповае адмаўленне ад арыентацыі на мастацкі этнаграфізм адлюстравання, сувязь праблематыкі з актуальнымі грамадска-палітычнымі пытаннямі эпохі, вобраз новага героя-селяніна, адметнага рэпрэзентанта радзімы, проціпастаўленне свой/чужы, ускладненая кампазіцыя з двухчасткавых самастойных кампанентаў Злая жонка і Халімон на каранацыі сталі дамінантнымі і па-мастацку важнымі прыёмамі дасягнення чаканага чытацкага ўражання. Асаблівасці светапогляду аўтара, актуальнасць тэматыкі, жанравая спецыфіка, кампазіцыйная адметнасць і паэтыка сталі прычынай дыскусійных аспектаў у ідэйна-мастацкай інтэрпрэтацыі твора вядомымі айчыннымі літаратуразнаўцамі. У 1930-я гады паводле вульгарна-сацыялагічных ацэнак В. Дунін-Марцінкевіч быў залічаны да катэгорыі рэакцыйных пісьменнікаў-прыгоннікаў, Быліцы… кваліфікаваліся як твор супярэчлівы і насычаны царысцкімі ілюзіямі. У артыкуле прасочана роля беларускіх даследчыкаў другой паловы ХХ – пачатку ХХІ стст. у адмаўленні прымітыўных інтэрпрэтацыйных схем вульгарызатараў. Удакладняецца значэнне Быліцаў… у працэсе творчай эвалюцыі аўтара і гісторыі айчыннага прыгожага пісьменства.
AbstraktCelem artykułu jest analiza stylu poetyckiego liryki Adama Asnyka, opis podstaw ideowo-estetycznych jego metody twórczej, a także określenie miejsca i roli tego wybitnego przedstawiciela literatury polskiej w nawiązaniu do białoruskiego paradygmatu kulturowo-historycznego. Na podstawie wybranych utworów literackich autor wskazuje interpretacje artystyczne Asnyka szeregu zagadnień, które niepokoiły zarówno jego samego, jak i społeczeństwo polskie w dobie postromantyzmu. Należy zauważyć, że A. Asnyk pochodził z tzw. „ruskiej” Polski, tj. regionów, które w wyniku zaborów Rzeczypospolitej wraz z Wielkim Księstwem Litewskim (ziemie białoruskie) weszły w skład Imperium Rosyjskiego. Fakt ten był nie tylko jednym z głównych czynników, które wpłynęły na kształtowanie się świadomości twórczej samego A. Asnyka, ale także kluczem do wyjaśnienia, jak i dlaczego wiersze poety wywarły wpływ na białoruskich pisarzy – Janka Łuczynę, Janka Kupałę, Zośkę Wieras, Janka Bryla. Ponadto znaczące zainteresowanie Białorusinów polskim autorem można objaśnić wspólnymi polsko-białoruskimi wartościami i tradycjami kulturowo-historycznymi, a także nawiązaniem do przedstawicieli poprzedniej epoki (Adama Mickiewicza, Juliusza Słowackiego, Andrzeja Towiańskiego) przy jednoczesnym odrzuceniu niektórych zasad estetycznych epoki romantyzmu.
The purpose of the article is to study the artistic features of the lyrics of Adam Asnyk, analyse the ideological and aesthetic foundations of his creative method and poetic style, as well as scientific understanding of the place and role of this outstanding representative of Polish literature within the Belarusian cultural and historical paradigm. To achieve this goal, on the example of individual poems, the methods of artistic interpretation by the poet of a number of issues that worried both him and Polish society in the era of post-romanticism were shown. It should be noted that A. Asnyk was a native of the so-called „Russian” Poland – those regions that, after the partition of the Polish–Lithuanian Commonwealth, together with the lands of the Grand Duchy of Lithuania (Belarusian lands), became part of the Russian Empire. This fact becomes not only one of the main factors that influenced the formation of the creative consciousness of A. Asnyk himself, but also the key to explaining how and why his poetry found a response from Belarusian writers – Yanka Luchina, Yanka Kupala, Zoska Veras, Yanka Bryl. Also, the genuine interest of Belarusians in the Polish author is explained by common cultural and historical values and traditions, a similar orientation towards representatives of the previous era (Adam Mitskevich, Juliush Slovatsky, Andrzej Toviansky) with simultaneous rejection of some principles of romantic art.
AbstraktCelem artykułu jest analiza stylu poetyckiego liryki Adama Asnyka, opis podstaw ideowo-estetycznych jego metody twórczej, a także określenie miejsca i roli tego wybitnego przedstawiciela literatury polskiej w nawiązaniu do białoruskiego paradygmatu kulturowo-historycznego. Na podstawie wybranych utworów literackich autor wskazuje interpretacje artystyczne Asnyka szeregu zagadnień, które niepokoiły zarówno jego samego, jak i społeczeństwo polskie w dobie postromantyzmu. Należy zauważyć, że A. Asnyk pochodził z tzw. „ruskiej” Polski, tj. regionów, które w wyniku zaborów Rzeczypospolitej wraz z Wielkim Księstwem Litewskim (ziemie białoruskie) weszły w skład Imperium Rosyjskiego. Fakt ten był nie tylko jednym z głównych czynników, które wpłynęły na kształtowanie się świadomości twórczej samego A. Asnyka, ale także kluczem do wyjaśnienia, jak i dlaczego wiersze poety wywarły wpływ na białoruskich pisarzy – Janka Łuczynę, Janka Kupałę, Zośkę Wieras, Janka Bryla. Ponadto znaczące zainteresowanie Białorusinów polskim autorem można objaśnić wspólnymi polsko-białoruskimi wartościami i tradycjami kulturowo-historycznymi, a także nawiązaniem do przedstawicieli poprzedniej epoki (Adama Mickiewicza, Juliusza Słowackiego, Andrzeja Towiańskiego) przy jednoczesnym odrzuceniu niektórych zasad estetycznych epoki romantyzmu.
Мэтай артыкула з’яўляецца вывучэнне мастацкіх асаблівасцей лірыкі Адама Асныка, аналіз ідэйна-эстэтычных асноў яго творчага метаду і паэтычнага стылю, а таксама навуковае асэнсаванне месца і ролі гэтага яркага прадстаўніка польскай літаратуры ўнутры беларускай культурна-гістарычнай парадыгмы. Для рэалізацыі дадзенай мэты на прыкладзе асобных вершаў былі паказаны спосабы мастацкай інтэрпрэтацыі паэтам шэрагу пытанняў, якія хвалявалі і яго самога, і польскае грамадства ў эпоху пострамантызму. Варта заўважыць, што А. Аснык з’яўляўся выхадцам з так званай „рускай” Польшчы – тых рэгіёнаў, якія пасля падзелу Рэчы Паспалітай разам з землямі Вялікага Княства Літоўскага (беларускімі землямі) увайшлі ў склад Расійскай імперыі. Гэты факт становіцца не толькі адным з галоўных фактараў, якія паўплывалі на асаблівасць фармавання творчай свядомасці самога А. Асныка, але і ключом да тлумачэння, як і чаму яго паэзія знаходзіла водгук у беларускіх літаратараў – Янкі Лучыны, Янкі Купалы, Зоські Верас, Янкі Брыля. Таксама непадробная цікавасць беларусаў да польскага аўтара тлумачыцца агульнымі культурна-гістарычнымі каштоўнасцямі і традыцыямі, аналагічнай арыентацыяй на прадстаўнікоў папярэдняй эпохі (Адама Міцкевіча, Юльюша Славацкага, Анджэя Тавяньскага) з адначасовым непрыманнем некаторых прынцыпаў рамантычнага мастацтва.
Artykuł jest poświęcony charakterystyce białoruskojęzycznych komentarzy zamieszczanych na forum Tut.by. W tym celu sprawdzono, na ile popularny jest język białoruski wśród użytkowników forum: autor artykułu zestawił liczbę białorusko- i rosyjskojęzycznych komentarzy pod najczęściej komentowanymi artykułami zamieszczonymi na portalu Tut.by. W wyniku przeprowadzonej analizy udowodniono, że chociaż język rosyjski dominuje na omawianym forum, to białoruskojęzyczne komentarze są obecne pod każdym z wybranych artykułów. Ponieważ głównym celem artykułu jest charakterystyka białoruskojęzycznych komentarzy, a wyszukiwanie pojedynczych wypowiedzi wydawało się mało efektywnym sposobem gromadzenia materiału, zdecydowano się na stworzenie korpusu tekstów składającego się z 50 ostatnich wpisów 13 internautów, którzy w dniach 1 stycznia – 31 marca 2019 r. zamieścili na forum Tut.by przynajmniej jeden białoruskojęzyczny post. W ten sposób stworzono zbiór tekstów składający się z 890 unikalnych segmentów (wypowiedzi), które oceniono pod względem ich sprawności i poprawności językowej. W efekcie przeprowadzonego badania stwierdzono, że białoruskojęzyczne komentarze są bardzo różnorodne ze względu na ich treść i formę. Większość autorów białoruskojęzycznych wpisów prezentowało wspólne postawy, uczestniczyli oni w internetowych dyskusjach poświęconych rozmaitym tematom, aczkolwiek ich komentarze bardzo odbiegały od siebie pod wglądem poprawności językowej, predyspozycji posługiwania się językiem stosownie do sytuacji i celu, poziomem emocjonalności, sposobem werbalizacji znaków niewerbalnych oraz kulturą konwersacji. Analiza ukazała, że odmiana języka białoruskiego funkcjonującego na forum Tut.by charakteryzuje się różnorodnością stylistyczną, a decydującą rolę w jej formie odgrywają przede wszystkim indywidualne umiejętności i preferencje każdego internauty.
An article on the characteristics of comments in the Belarusian language posted on the Tut.by forum. At the beginning of the article, the author examines the popularity of the Belarusian language among forum users by compiling the number of Belarusian and Russian-language comments under the most commented articles posted on the forum Tut.by. As a result of the analysis, it was proved that although the Russian language dominates the discussed forum, Belarusian-language comments are present under each of the selected articles. However, since the main goal of the article is to characterize Belarusian-language comments, searching for individual statements under articles seemed to be an ineffective way of collecting a sufficient amount of material. Therefore, it was decided to create a text corpus consisting of a sample of the last 50 entries of 13 Internet users who between January 1 - March 31 2019, posted at least one Belarusian-language post on the Tut.by forum. In this way, a set of texts was created consisting of 890 unique segments, on the basis of which further analysis was carried out. As a result of the research, it was found that Belarusian-language comments are very diverse in terms of their content and form. Although most of the Belarusian-language authors of these posts presented common attitudes, they participated in online discussions on various topics, and their comments differed greatly in terms of linguistic correctness and diligence, the level of emotionality, the way of verbalizing non-verbal signs and the culture of conversation. Therefore, it seems reasonable to conclude that the variety of the Belarusian language researched on the Tut.by forum is very diverse, and the individual skills and preferences of each Internet user plays a decisive role in its form.
Artykuł jest poświęcony charakterystyce białoruskojęzycznych komentarzy zamieszczanych na forum Tut.by. W tym celu sprawdzono, na ile popularny jest język białoruski wśród użytkowników forum: autor artykułu zestawił liczbę białorusko- i rosyjskojęzycznych komentarzy pod najczęściej komentowanymi artykułami zamieszczonymi na portalu Tut.by. W wyniku przeprowadzonej analizy udowodniono, że chociaż język rosyjski dominuje na omawianym forum, to białoruskojęzyczne komentarze są obecne pod każdym z wybranych artykułów. Ponieważ głównym celem artykułu jest charakterystyka białoruskojęzycznych komentarzy, a wyszukiwanie pojedynczych wypowiedzi wydawało się mało efektywnym sposobem gromadzenia materiału, zdecydowano się na stworzenie korpusu tekstów składającego się z 50 ostatnich wpisów 13 internautów, którzy w dniach 1 stycznia – 31 marca 2019 r. zamieścili na forum Tut.by przynajmniej jeden białoruskojęzyczny post. W ten sposób stworzono zbiór tekstów składający się z 890 unikalnych segmentów (wypowiedzi), które oceniono pod względem ich sprawności i poprawności językowej. W efekcie przeprowadzonego badania stwierdzono, że białoruskojęzyczne komentarze są bardzo różnorodne ze względu na ich treść i formę. Większość autorów białoruskojęzycznych wpisów prezentowało wspólne postawy, uczestniczyli oni w internetowych dyskusjach poświęconych rozmaitym tematom, aczkolwiek ich komentarze bardzo odbiegały od siebie pod wglądem poprawności językowej, predyspozycji posługiwania się językiem stosownie do sytuacji i celu, poziomem emocjonalności, sposobem werbalizacji znaków niewerbalnych oraz kulturą konwersacji. Analiza ukazała, że odmiana języka białoruskiego funkcjonującego na forum Tut.by charakteryzuje się różnorodnością stylistyczną, a decydującą rolę w jej formie odgrywają przede wszystkim indywidualne umiejętności i preferencje każdego internauty.
Артыкул характарызуе беларускамоўныя каментары, размешчаныя на форуме Tut.by. З гэтай мэтай было праверана, наколькі папулярная беларуская мова сярод карыстальнікаў форуму, г.зн. была параўнана колькасць беларускамоўных і рускамоўных каментароў да артыкулаў на сайце Tut.by, якія выклікалі найбольшы грамадскі рэзананс. У выніку аналізу аўтар артыкула прыходзіць да высновы, што, хаця на згаданым форуме пераважае руская мова, беларускамоўныя каментары прысутнічаюць пад кожным з выбраных артыкулаў. Паколькі асноўнай мэтай артыкула зʼяўляецца характарыстыка беларускамоўных каментароў, а пошук адзіночных выказванняў аказаўся недастаткова эфектыўным, было вырашана змадыфікаваць спосаб збору матэрыялу. У выніку аўтарам быў ствараны тэкставы корпус – 50 запісаў 13 карыстальнікаў форуму Tut.by, якія з 1 студзеня да 31 сакавіка 2019 г. размясцілі хаця б адзін беларускамоўны допіс. Такім чынам быў створаны корпус тэкстаў, г.зн. 890 унікальных беларускамоўных выказванняў, у якіх былі ацэнены стараннасць і правільнасць мовы. У выніку праведзенага даследавання выяўлена, што беларускамоўныя каментары з’яўляюцца вельмі разнастайнымі па сваім змесце і форме. Большасць беларускамоўных карыстальнікаў форуму Tut.by выказвала падобныя погляды, яны ўдзельнічалі ў інтэрнэт-дыскусіях на розныя тэмы, а іх каментары моцна адрозніваліся паміж сабой з пункту гледжання нормы маўлення і здольнасці выкарыстання мовы адпаведна да сітуацыі і мэты, а таксама па сваёй эмацыянальнасці, спосабе вербалізацыі невербальных знакаў і культуры мовы. Аналіз паказаў, што выказванні на беларускай мове на форуме Tut.by характарызуюцца стылістычнай разнастайнасцю, а на форму выказвання ўплываюць у першую чаргу індывідуальныя навыкі Інтэрнэт-карыстальніка.
Badania terenowe przeprowadzone w obwodzie brzeskim na Białorusi ujawniają wiele synonimów w słownictwie gwarowym związanym z rolnictwem i gospodarstwem domowym (jest to słownictwo najstarsze i najbardziej archaiczne). Tym niemniej do tej pory wiele faktów leksykalnych, które funkcjonują w codziennej komunikacji mieszkańców obwodu brzeskiego, nie zostało wprowadzonе do obiegu naukowego, nie przypadkowo więc badacze kierują uwagę do tak tematycznie zakrojonego słownictwa.Rozpowszechnienie jednostek leksykalnych najbardziej obrazowo można przedstawić za pomocą regionalnej geografii językowej. Dlatego w artykule zamieszczono mapy językowe sporządzone na podstawie analizy licznych materiałów odnotowanych osobiście przez autora w około 70 osadach wiejskich obwodu brzeskiego. Wyróżniające się leksemy, które po raz pierwszy zostają wprowadzone do użytku naukowego w tym artykule, ponownie potwierdzają wnioski innych badaczy o bogactwie językowym badanego regionu (i całego Polesia), z pewnością mogą znacznie poszerzyć podstawę materiałową dialektologii słowiańskiej.
Field research conducted in the Brest region of Belarus reveals many synonyms in dialect vocabulary related to agriculture and the household (this is the most ancient and archaic vocabulary). But many lexical facts that exist in the speeches of the Brest region of Belarus have not been introduced into scientific use, therefore, the attention of researchers to this topic is not accidental. The most obvious distribution of lexical facts can be shown by regional linguistic geography. Therefore, the article contains linguistic maps based on the analysis of numerous linguistic materials recorded by the author himself in about 70 rural settlements of the Brest region. Distinctive lexemes, which are introduced into scientific use for the first time, once again confirm the conclusions of previous researchers about the linguistic richness of the studied region (and the whole Polesie) and can significantly expand the factual basis of Slavic dialectology.
Badania terenowe przeprowadzone w obwodzie brzeskim na Białorusi ujawniają wiele synonimów w słownictwie gwarowym związanym z rolnictwem i gospodarstwem domowym (jest to słownictwo najstarsze i najbardziej archaiczne). Tym niemniej do tej pory wiele faktów leksykalnych, które funkcjonują w codziennej komunikacji mieszkańców obwodu brzeskiego, nie zostało wprowadzonе do obiegu naukowego, nie przypadkowo więc badacze kierują uwagę do tak tematycznie zakrojonego słownictwa.Rozpowszechnienie jednostek leksykalnych najbardziej obrazowo można przedstawić za pomocą regionalnej geografii językowej. Dlatego w artykule zamieszczono mapy językowe sporządzone na podstawie analizy licznych materiałów odnotowanych osobiście przez autora w około 70 osadach wiejskich obwodu brzeskiego. Wyróżniające się leksemy, które po raz pierwszy zostają wprowadzone do użytku naukowego w tym artykule, ponownie potwierdzają wnioski innych badaczy o bogactwie językowym badanego regionu (i całego Polesia), z pewnością mogą znacznie poszerzyć podstawę materiałową dialektologii słowiańskiej.
Палявыя даследаванні, праведзеныя на тэрыторыі Брэсцкай вобласці Беларусі, дазваляюць выявіць шматлікія сінонімы ў дыялектнай лексіцы, звязанай з сельскай і хатняй гаспадаркай (гэта найбольш старажытная і архаічная лексіка). Але да сёння многія лексічныя факты, што бытуюць у гаворках Брэсцкай вобласці Беларусі, не ўведзены ў навуковы зварот, таму ўвага даследчыкаў да гэтай тэмы – невыпадковая. Найбольш наглядна пашырэнне лексічных фактаў можна паказаць з дапамогай рэгіянальнай лінгвагеаграфіі. Таму ў артыкуле змешчаны лінгвістычныя карты, зробленыя на падставе аналізу шматлікага моўнага матэрыялу, запісанага прыкладна ў 70 вясковых паселішчах Брэсцкай вобласці асабіста аўтарам. Адметныя лексемы, якія ўводзяцца ў навуковы ўжытак упершыню, яшчэ раз пацвярджаюць высновы ранейшых даследчыкаў пра моўнае багацце даследаванага рэгіёна (ды і ўсяго Палесся) і могуць значна пашырыць факталагічную базу славянскай дыялекталагічнай навукі.
W artykule przeanalizowano projekt poziomowego programu nauczania języka białoruskiego jako obcego, który dotyczy głównie gramatyki, choć także kwestii wymowy, pisowni, słowotwórstwa, składni i leksyki. Jest to pierwsza tego typu propozycja podziału materiału według poziomów biegłości językowej, opracowana w Katedrze Białorutenistyki Uniwersytetu Warszawskiego według wzorów europejskich. Na Białorusi taki program nauczania dla obcokrajowców dopiero jest przygotowywany i wkrótce powinien ukazać się drukiem. Jest on bardzo ważny, gdyż bez niego nie jest możliwe opracowywanie poziomowych materiałów glottodydaktycznych i pisanie poziomowych podręczników dla obcokrajowców.
The following article analyses the draft of the level curriculum for Belarusian as a foreign language, which mainly concerns grammar, but also the issues of pronunciation, spelling, word formation, syntax, and lexis. This is the first proposal of this type to divide the material according to the language proficiency levels, developed at the Department of Belarusian Studies at the University of Warsaw according to European patterns. In Belarus, such a curriculum for foreigners is still being developed and should be published soon. It is very important because, without it, it is impossible to develop level teaching materials and write level textbooks for foreigners.
W artykule przeanalizowano projekt poziomowego programu nauczania języka białoruskiego jako obcego, który dotyczy głównie gramatyki, choć także kwestii wymowy, pisowni, słowotwórstwa, składni i leksyki. Jest to pierwsza tego typu propozycja podziału materiału według poziomów biegłości językowej, opracowana w Katedrze Białorutenistyki Uniwersytetu Warszawskiego według wzorów europejskich. Na Białorusi taki program nauczania dla obcokrajowców dopiero jest przygotowywany i wkrótce powinien ukazać się drukiem. Jest on bardzo ważny, gdyż bez niego nie jest możliwe opracowywanie poziomowych materiałów glottodydaktycznych i pisanie poziomowych podręczników dla obcokrajowców.
У артыкуле аналізуецца праект узроўневай праграмы па беларускай мове як замежнай, які датычыць, галоўным чынам, граматыкі, але таксама пытанняў вымаўлення, правапісу, словаўтварэння, сінтаксісу і лексікі. Гэта першая такога кшталту прапанова падзелу матэрыялу паводле ўзроўняў авалодання замежнай мовай, створаная на кафедры беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта паводле еўрапейскіх узораў. У Беларусі такая вучэбная праграма для замежнікаў толькі рыхтуецца і хутка павінна быць надрукаваная. Яна вельмі важная, таму што без яе немагчыма ствараць узроўневыя глотадактычныя матэрыялы і пісаць узроўневыя падручнікі для замежнікаў.
W ujęciu tradycyjnym analiza językowa zabytków piśmiennictwa starobiałoruskiego bazuje na materiale wyekscerpowanym z rękopiśmiennych i drukowanych gramatyk, w tym glos i odwołań. Oprócz wymienionych źródeł, bogatego materiału badawczego dostarczają prace religijne i polemiczne z przełomu XVI i XVII w. W niniejszym artykule przedmiotem opisu są wybrane aspekty lingwistyczne fragmentów następujących utworów: Synod Brzeski Piotra Skargi, Apocrisis Chrystofora Filaleta, Antirresis Hypaсego Pocieja oraz Palinodia Zachariasza Kopysteńskiego. Na podstawie przeanalizowanego materiału ustalono, że cechy językowe wybranych zabytków piśmiennictwa starobiałoruskiego najczęściej ujawniają się w praktykach przekładowych: poszczególne wyrazy i związki wyrazowe są tłumaczone na marginesach, gdzie niejednokrotnie podawane są wersje oryginalne oraz informacje dodatkowe dotyczące aspektów semantycznych, gramatycznych i słowotwórczych w parach przekładowych. Analiza zapisanej w badanych urywkach terminologii językoznawczej wykazała, że funkcjonujące w dawnych czasach nazwy pojęć lingwistycznych pochodzenia greckiego lub łacińskiego (np. антонνмія, арѳра, арѳронъ, женский родъ, имя, мѣстоимение, началное имя, сенсъ, синонима, члонки грамматичныи), jak i inne terminy (np. прекладанье, прекладане, перекладъ, переложити) nawiązują do tradycji polskojęzycznej. Udowodniono także związek utworu Apocrisis Chrystofora Filaleta z polemicznym dziełem biskupa anglikańskiego Salisbury Johna Jewela. Przebadane pod kątem językoznawczym fragmenty, świadczące o wysokim stopniu rozwoju ówczesnej myśli filologicznej, pozwalają powiązać początki rodzimego przekładoznawstwa ze starobiałoruskimi utworami polemiczno-religijnymi.
Traditionally, the existence of linguistic thought in the Old Belarusian written language is associated with handwritten and printed grammars, the practice of glosses and references. However, in addition to this, religious and polemical works of the late XVI – early XVII centuries provide rich material. The object of study in this article is parts of the works of Brest Synod by Piotr Skarga, The Apocrisis by Christopher Filalet, The Antirresis by Hypatius Potei, and The Palinody by Zachary Kopystensky, in which elements of linguistic research were identified. As a result of the description, comprehension and systematization of these parts, it has been established that they are most often associated with the practice of translation: individual words and expressions are explained in the margins, a textual comparison of the original source and the translation is carried out, the semantic, grammatical and word-formation aspects of the text being translated and already translated text are touched upon. The analysis of the system of names of special concepts used in the works under consideration revealed both linguistic terms already established in the scientific discourse of that time, dating back to ancient Greek and Latin traditions (антонνмія, арѳра, арѳронъ, женский родъ, имя, мѣстоимение, началное имя, сенсъ, синонима, члонки грамматичныи /antonymy, category, арѳронъ, feminine gender, name, pronoun, initial name, sense, synonym, grammatical parts), and peculiar preterms (прекладанье, прекладане, перекладъ, переложити /translation, translate/, etc.), some of which express their proximity to the Polish-speaking tradition. Among other results of the conducted research, there is the revealed connection of the text of The Apocrisis by Christopher Filаlet with the text of the polemical work of the Anglican Bishop of Salisbury John Jewel. The text excerpts with elements of linguistic research, considered in this article, allow us to link the origins of the Russian science of the theory and practice of translation with Old Belarusian religious and polemical works and indicate a high level of development of philological thinking at that time.
W ujęciu tradycyjnym analiza językowa zabytków piśmiennictwa starobiałoruskiego bazuje na materiale wyekscerpowanym z rękopiśmiennych i drukowanych gramatyk, w tym glos i odwołań. Oprócz wymienionych źródeł, bogatego materiału badawczego dostarczają prace religijne i polemiczne z przełomu XVI i XVII w. W niniejszym artykule przedmiotem opisu są wybrane aspekty lingwistyczne fragmentów następujących utworów: Synod Brzeski Piotra Skargi, Apocrisis Chrystofora Filaleta, Antirresis Hypaсego Pocieja oraz Palinodia Zachariasza Kopysteńskiego. Na podstawie przeanalizowanego materiału ustalono, że cechy językowe wybranych zabytków piśmiennictwa starobiałoruskiego najczęściej ujawniają się w praktykach przekładowych: poszczególne wyrazy i związki wyrazowe są tłumaczone na marginesach, gdzie niejednokrotnie podawane są wersje oryginalne oraz informacje dodatkowe dotyczące aspektów semantycznych, gramatycznych i słowotwórczych w parach przekładowych. Analiza zapisanej w badanych urywkach terminologii językoznawczej wykazała, że funkcjonujące w dawnych czasach nazwy pojęć lingwistycznych pochodzenia greckiego lub łacińskiego (np. антонνмія, арѳра, арѳронъ, женский родъ, имя, мѣстоимение, началное имя, сенсъ, синонима, члонки грамматичныи), jak i inne terminy (np. прекладанье, прекладане, перекладъ, переложити) nawiązują do tradycji polskojęzycznej. Udowodniono także związek utworu Apocrisis Chrystofora Filaleta z polemicznym dziełem biskupa anglikańskiego Salisbury Johna Jewela. Przebadane pod kątem językoznawczym fragmenty, świadczące o wysokim stopniu rozwoju ówczesnej myśli filologicznej, pozwalają powiązać początki rodzimego przekładoznawstwa ze starobiałoruskimi utworami polemiczno-religijnymi.
Традыцыйна існаванне лінгвістычнай думкі ў старабеларускім пісьменстве звязваецца з рукапіснымі і друкаванымі граматыкамі, практыкай глос і спасылак. Аднак акрамя гэтага багаты матэрыял даюць рэлігійна-палемічныя творы канца XVI – пачатку XVII ст. Аб’ектам вывучэння ў дадзеным артыкуле выступаюць часткі сачыненняў Сабор Берасцейскі Пятра Скаргі, Апокрысіс Хрыстафора Філалета, Антырызіс Іпація Пацея, Палінодыя Захарыя Капысценскага, у якіх былі выяўлены элементы мовазнаўчага даследавання. У выніку апісання, асэнсавання і сістэматызацыі дадзеных частак устаноўлена, што часцей за ўсё яны звязаны з практыкай перакладу: асобныя словы і выразы тлумачацца на палях, праводзіцца тэксталагічнае супастаўленне арыгінальнай крыніцы і перакладу, закранаюцца семантычны, граматычны і словаўтваральны аспекты перакладаемага і перакладзенага тэксту. Аналіз выкарыстанай у разглядаемых сачыненнях сістэмы назваў спецыяльных паняццяў выявіў як ужо ўсталяваныя ў тагачасным навуковым дыскурсе лінгвістычныя тэрміны, што ўзыходзяць да старажытнагрэчаскай і лацінскай традыцый (антонνмія, арѳра, арѳронъ, женский родъ, имя, мѣстоимение, началное имя, сенсъ, синонима, члонки грамматичныи), так і своеасаблівыя прадтэрміны (прекладанье, прекладане, перекладъ, переложити і інш.), некаторыя з якіх выказваюць блізкасць да польскамоўнай традыцыі. Сярод іншых вынікаў праведзенага даследавання – выяўлена сувязь тэксту Апокрысіса Хрыстафора Філалета з палемічным сачыненнем англіканскага епіскапа Солсберы Джона Джэвела. Разгледжаныя ў дадзеным артыкуле тэкставыя ўрыўкі з элементамі мовазнаўчага даследавання дазваляюць звязваць вытокі айчыннай навукі пра тэорыю і практыку перакладу са старабеларускімі рэлігійна-палемічнымі творамі і сведчаць пра высокі ўзровень развіцця тагачаснага філалагічнага мыслення.
Artykuł został poświęcony analizie komparatystycznej prezentacji koloru niebieskiego w białoruskiej i czeskiej frazeologii. Podstawę do analizy stanowią frazeologizmy z koloronimem (сіні/modrý). Głównym założeniem było synchroniczno-diachroniczne porównanie frazeologizmów dwóch języków w celu ukazania ekwiwalentów i luk oraz opisanie ich narodowo-kulturowej specyfiki. Wykorzystane zostały metody z zakresu komparatystyki, uzupełnione etymologicznymi i lingwokulturoznawczymi komentarzami, a także metoda ekscerpcji materiału z wielkich słowników frazeologicznych. Badania nad rozwojem semantyki koloru niebieskiego potwierdzają ideę ambiwalentności semantycznej dowolnej barwy. Frazeologizmy, w których koloronim metaforyzował się, odzwierciedlają zjawiska socjalne, których twórcą jest człowiek. W „niebieskiej frazeologii” obydwu języków przeważają jednostki przestarzałe. Neologiczne procesy związane są z trendami globalizacji oraz realiami wewnątrznarodowymi. Analiza wykazała, że zarówno w białoruskim, jak i czeskim języku kolor niebieski nie odgrywa roli dominującej, ale we frazeologicznym zasobie leksykalnym zajmuje swoją niszę i niesie konkretny semantyczny ładunek. Artykuł jest wkładem w rozwój białorusko-czeskiej komparatywistyki w badaniach nad frazeologią, a zaprezentowana w nim analiza porównawcza koloru niebieskiego w języku białoruskim i czeskim nie była dotąd badana.
The following article is dedicated to a comparative analysis of the colour blue in Belarusian and Czech phraseology. The objects of research are phraseological units with coloronym (сіні/modrý). The main goal is to compare the representation of the colour blue using both synchronic and diachronic approaches in order to identify equivalents and lacunae and describe their national and cultural specifics. The main comparative method is supplemented by etymological and linguistic-cultural commentaries, the method of continuous sampling of material from significant phraseological dictionaries is also implemented. Observations of the development of phraseological semantics of the colour blue confirm the idea of semantic ambivalence of any colour. Phraseologisms in which the colour blue is subject to the process of metaphorization reflects the social tendencies created by man. Outdated units prevail in the „blue phraseology” of both languages. Neological tendencies are connected to globalization trends and national realities. The analysis showed that in Belarusian and Czech phraseology blue is not dominant, but in the phraseological stock of both languages, it occupies its niche and carries a specific semantic load. The article is a contribution to the development of phraseological comparative research of Belarusian and Czech, the topic of phraseological representation of blue being compared in these two languages has not been previously examined.
Artykuł został poświęcony analizie komparatystycznej prezentacji koloru niebieskiego w białoruskiej i czeskiej frazeologii. Podstawę do analizy stanowią frazeologizmy z koloronimem (сіні/modrý). Głównym założeniem było synchroniczno-diachroniczne porównanie frazeologizmów dwóch języków w celu ukazania ekwiwalentów i luk oraz opisanie ich narodowo-kulturowej specyfiki. Wykorzystane zostały metody z zakresu komparatystyki, uzupełnione etymologicznymi i lingwokulturoznawczymi komentarzami, a także metoda ekscerpcji materiału z wielkich słowników frazeologicznych. Badania nad rozwojem semantyki koloru niebieskiego potwierdzają ideę ambiwalentności semantycznej dowolnej barwy. Frazeologizmy, w których koloronim metaforyzował się, odzwierciedlają zjawiska socjalne, których twórcą jest człowiek. W „niebieskiej frazeologii” obydwu języków przeważają jednostki przestarzałe. Neologiczne procesy związane są z trendami globalizacji oraz realiami wewnątrznarodowymi. Analiza wykazała, że zarówno w białoruskim, jak i czeskim języku kolor niebieski nie odgrywa roli dominującej, ale we frazeologicznym zasobie leksykalnym zajmuje swoją niszę i niesie konkretny semantyczny ładunek. Artykuł jest wkładem w rozwój białorusko-czeskiej komparatywistyki w badaniach nad frazeologią, a zaprezentowana w nim analiza porównawcza koloru niebieskiego w języku białoruskim i czeskim nie była dotąd badana.
Артыкул прысвечаны кампаратыўнаму аналізу прэзентацыі сіняга колеру ў беларускай і чэшскай фразеалогіі. Аб’ектам даследавання служаць фразеалагізмы з каларонімам (сіні/modrý). Асноўная задача – сінхронна-дыяхроннае параўнанне фразеалагізмаў дзвюх моў з мэтай выяўлення эквівалентаў і лакун, апісання іх нацыянальна-культурнай спецыфікі. У якасці асноўнага выкарыстаны кампаратыўны метад, дапоўнены этымалагічным і лінгвакультурным каментарамі, а таксама метад суцэльнай выбаркі матэрыялу з вялікіх фразеалагічных слоўнікаў. Назіранні над развіццём семантыкі сіняга колеру пацвярджаюць ідэю семантычнай амбівалентнасці любога колеру. Фразеалагізмы, у якіх каларонім сіні метафарызаваўся, адлюстроўваюць сацыяльныя з’явы, творцам якіх з’яўляецца чалавек. У „сіняй фразеалогіі” абедзвюх моў пераважаюць устарэлыя адзінкі. Неалагічныя працэсы звязаны з трэндамі глабалізацыі і ўласна нацыянальнымі рэаліямі. Аналіз паказаў, што ў беларускай і чэшскай фразеалогіі сіні колер не з’яўляецца дамінуючым, але ў фразеалагічным запасе абедзвюх моў ён займае сваю нішу і нясе канкрэтную семантычную нагрузку. Артыкул з’яўляецца ўнёскам у развіццё беларуска-чэшскіх кампаратыўных даследаванняў фразеалогіі, прадстаўленая ў ім прэзентацыя сіняга колеру ў міжмоўным супастаўленні дагэтуль не разглядалася.
Memy internetowe są definiowane jako główna jednostka strukturalna współczesnej przestrzeni medialnej (A. Kwiat), posiadająca wysoki potencjał perswazyjny. Postrzegane są nie tylko jako natychmiastowa reakcja użytkowników na wydarzenia, ale także jako sposób wyrażania poglądów politycznych. Celem artykułu jest analiza metaforycznego kreowania relacji „pionowych” w cyfrowym dyskursie politycznym na przykładzie korpusu memów na temat spotkania prezydentów W. Putina i A. Łukaszenki w Soczi w 2020 roku. Mem interpretuję jako złożony kompleks znaczeniowy zdolny do natychmiastowej replikacji, zwykle o wyrazie werbalno-ikonicznym, odnoszącym się do różnych sfer-źródeł, które adresat musi zidentyfikować. W tym aspekcie wysoka intertekstualna gęstość memów internetowych jest ich cechą konstytutywną, a kluczowym wymogiem ich adekwatnej percepcji jest wspólna baza apercepcyjna komunikujących się i zdolność odbiorcy do dostrzegania znaków kulturowych w memie. W refleksji nad złożonymi relacjami międzypaństwowymi w memetyce politycznej aktualizuje się konceptualna metafora wasalstwa. Do rozwiązania problemów badawczych zastosowano metody analizy interpretacyjnej i intersemiotycznej, główne założenia teorii metafory pojęciowej G. Lakoffa i M. Johnsona, a także teorii integracji pojęciowej (amalgamatów pojęciowych) G. Fauconniera i M. Turnera. Nacisk jest położony na analizę komponentu ikonicznego. W wyniku badań zidentyfikowano i opisano sloty amalgamatu „Łukaszenka wasalem Putina” reprezentowane przez memy, z uwzględnieniem powiązania tego metaforycznego konstruktu z innymi fragmentami zbiorowej przestrzeni kognitywnej. Sem „podległości i zależności”, który spowodował kreację amalgamatu pojęciowego, eksplikuje się poprzez integrację sfery polityki z konceptualnymi przestrzeniami innych asymetrycznych relacji (rodzina, feudalizm, związek miłosny). Analiza korpusu memów wyraźnie wykazała ich charakterystyczną właściwość – realizację walencji. Ze względu na aktualność, anonimowość i skalę rozpowszechnienia memów internetowych można je traktować jako wskaźnik nastrojów publicznych i sposób kształtowania mentalnych postaw społeczeństwa.
Internet memes are defined as the main structural unit of the modern media space (A. Kvyat), possessing a high persuasive potential. They are viewed not only as an instant reaction of users to events but also as a way of expressing political opinion. The aim is to analyse the metaphorical creation of vertically oriented relations in digital political discourse using the example of a corpus of memes on the theme of the meeting of Presidents Putin and Lukashenko in Sochi in 2020. We interpret the meme as an elaborate semantic complex capable of instant replication, usually of verbal-iconic expression, referring to different spheres-sources that the communicant must identify. In this regard, a high intertextual density of Internet memes is their constitutive feature, and the key requirement for their adequate perception is the general apperception base of the communicants and the recipient’s ability to see the cultural signs embedded in the meme. When comprehending complex international relations in political memetics, the conceptual metaphor of vassalage is actualized. To solve the research problems, the methods of interpretive and intersemiotic analysis, the main provisions of the theory of conceptual metaphor by J. Lakoff and M. Johnson, as well as the theory of conceptual integration (blending, or conceptual amalgams) by G. Fauconnier and M. Turner are used. The emphasis is on considering the iconic component. As a result of the research, the slots of the amalgam „Lukashenko is Putin’s vassal” represented by memes were identified and described taking into account the connections of this metaphorical construct with other fragments of the collective cognitive space. The seme of „subordination and dependence” that gave rise to the conceptual amalgam is explicated through the integration of the sphere of politics with the conceptual spaces of other asymmetric relations (family, feudalism, love relationship). When analysing the corpus of memes, their characteristic property – the realization of valence – was clearly revealed. Due to their topicality, anonymity and prevalence, Internet memes are an indicator of public sentiment and a means of forming the mental attitudes of society.
Memy internetowe są definiowane jako główna jednostka strukturalna współczesnej przestrzeni medialnej (A. Kwiat), posiadająca wysoki potencjał perswazyjny. Postrzegane są nie tylko jako natychmiastowa reakcja użytkowników na wydarzenia, ale także jako sposób wyrażania poglądów politycznych. Celem artykułu jest analiza metaforycznego kreowania relacji „pionowych” w cyfrowym dyskursie politycznym na przykładzie korpusu memów na temat spotkania prezydentów W. Putina i A. Łukaszenki w Soczi w 2020 roku. Mem interpretuję jako złożony kompleks znaczeniowy zdolny do natychmiastowej replikacji, zwykle o wyrazie werbalno-ikonicznym, odnoszącym się do różnych sfer-źródeł, które adresat musi zidentyfikować. W tym aspekcie wysoka intertekstualna gęstość memów internetowych jest ich cechą konstytutywną, a kluczowym wymogiem ich adekwatnej percepcji jest wspólna baza apercepcyjna komunikujących się i zdolność odbiorcy do dostrzegania znaków kulturowych w memie. W refleksji nad złożonymi relacjami międzypaństwowymi w memetyce politycznej aktualizuje się konceptualna metafora wasalstwa. Do rozwiązania problemów badawczych zastosowano metody analizy interpretacyjnej i intersemiotycznej, główne założenia teorii metafory pojęciowej G. Lakoffa i M. Johnsona, a także teorii integracji pojęciowej (amalgamatów pojęciowych) G. Fauconniera i M. Turnera. Nacisk jest położony na analizę komponentu ikonicznego. W wyniku badań zidentyfikowano i opisano sloty amalgamatu „Łukaszenka wasalem Putina” reprezentowane przez memy, z uwzględnieniem powiązania tego metaforycznego konstruktu z innymi fragmentami zbiorowej przestrzeni kognitywnej. Sem „podległości i zależności”, który spowodował kreację amalgamatu pojęciowego, eksplikuje się poprzez integrację sfery polityki z konceptualnymi przestrzeniami innych asymetrycznych relacji (rodzina, feudalizm, związek miłosny). Analiza korpusu memów wyraźnie wykazała ich charakterystyczną właściwość – realizację walencji. Ze względu na aktualność, anonimowość i skalę rozpowszechnienia memów internetowych można je traktować jako wskaźnik nastrojów publicznych i sposób kształtowania mentalnych postaw społeczeństwa.
Інтэрнэт-мэмы зʼяўляюцца асноўнымі структурнымі адзінкамі сучаснай медыяпрасторы (А. Квят), яны валодаюць высокім персуазіўным патэнцыялам. Мемы разглядаюцца не толькі як імгненная рэакцыя карыстальнікаў на падзеі, але і як спосаб выказвання палітычных поглядаў. Мэтай артыкула зʼяўляецца аналіз метафарычнай крэацыі вертыкальна арыентаваных адносін у віртуальным палітычным дыскурсе на прыкладзе корпуса мемаў на тэму сустрэчы прэзідэнтаў У. Пуціна і А. Лукашэнкі ў Сочы ў 2020 г. Мем разглядаецца намі як здольны да імгненнай рэплікацыі складаны сэнсавы комплекс вербальна-іранічнага выказвання з адсылкай да розных сфер і крыніц, якія камунікант мусіць распазнаць. У сувязі з гэтым высокая інтэртэкстуальная шчыльнасць інтэрнэт-мемаў зʼяўляецца іх канструкцыйнай прыкметай, а ключавым патрабаваннем да іх адэкватнага ўспрыняцця – наяўнасць агульнай аперцэпцыйнай базы камунікантаў і здольнасць адрасата бачыць культурныя знакі, закладзеныя ў меме. Пры асэнсаванні складаных міждзяржаўных адносін у палітычнай мематыцы актуалізуецца канцэптуальная метафара васалітэту. Для вырашэння задач нашага даследавання выкарыстоўваюцца метады інтэрпрэтацыйнага і інтэрсеміятычнага аналізу, асноўныя палажэнні тэорыі канцэптуальнай метафары Дж. Лакофа і М. Джонсана, а таксама тэорыі канцэптуальнай інтэграцыі (блэндынга альбо паняційных амальгам) Ж. Факанье і М. Тэрнэра. Націск кладзецца на разгляд іранічнага кампанента. У выніку даследавання былі вылучаны і апісаны слоты прадстаўленай мемамі амальгамы „Лукашэнка – васал Пуціна”, з улікам сувязі дадзенага метафарычнага канструкта з іншымі фрагментамі калектыўнай кагнітыўнай прасторы. Канцэптуальная амальгама народжаная семай „падпарадкавання ізалежнасці” эксплікуецца пры дапамозе інтэграцыі палітычнай сферы з канцэптуальнымі прасторамі іншых асіметрычных адносін (сямʼі, феадалізму, любоўных сувязяў). Падчас аналізу корпуса мемаў выразна выявілася іх характэрная ўласцівасць – рэалізацыя валентнасці. У сілу сваёй актуальнасці, ананімнасці і распаўсюджанасці інтэрнэт-мемы зʼяўляюцца індыкатарам грамадскіх настрояў і сродкам фарміравання ментальных установак соцыуму.
Krótkie słowne zaklęcia zwane zamowami stanowią integralną część folkloru zachodniej Białorusi. Cechuje je bogactwo linii fabularnych, motywów i wątków obecnych od dawna w białoruskiej kulturze ludowej. Jednak hierarchia poszczególnych składowych oraz ich zbadanie wykazują obraz nieco niejednorodny, mimo że stanowią pewną całość. W niniejszym artykule poddano analizie pochodzące z folkloru polskiego formuły, postacie, motywy ludowe, które są rozrzucone w otoczeniu białoruskim i które nadal notujemy w osobnych punktach w regionach zamieszkanych przez ludność wyznania katolickiego. Jednocześnie niektóre motywy oraz ich zespoły funkcjonujące w zamowach na pograniczu nie występują. Poprzez polską tradycję zaklęć słownych do białoruskiej przedostały się elementy zachodnioeuropejskie, tymczasem bezpośrednie zapożyczenia z folkloru polskiego należą do rzadkości. Przeprowadzone studium porównawcze dowodzi tezy o istnieniu wspólnej polsko-białoruskiej przestrzeni fabularnej zamów i zaklęć ludowych.
Spells from the western territories are an organic part of the folk magic compendium of Belarus, which are included in the general ethnic piggy bank with the main and frequent plots, motifs and images, but at the level of priorities and development of individual elements they make up a slightly different and at the same time complete picture. There are a lot of formulas, images, and motifs that continue the Polish spell tradition and then „dissipate”, point-by-point fixed in places of compact residence of the Catholic population. At the same time, several motifs and even complexes associated with individual functional spell groups fall out of the border zone. The Polish folk magic tradition has become a kind of conductor of Western European influences for Belarusian ones, while direct borrowings from Polish texts are rare. In general, comparative studies give grounds to express the idea of the existence of a common Western Belarusian-Polish plot and motif spell space.
Krótkie słowne zaklęcia zwane zamowami stanowią integralną część folkloru zachodniej Białorusi. Cechuje je bogactwo linii fabularnych, motywów i wątków obecnych od dawna w białoruskiej kulturze ludowej. Jednak hierarchia poszczególnych składowych oraz ich zbadanie wykazują obraz nieco niejednorodny, mimo że stanowią pewną całość. W niniejszym artykule poddano analizie pochodzące z folkloru polskiego formuły, postacie, motywy ludowe, które są rozrzucone w otoczeniu białoruskim i które nadal notujemy w osobnych punktach w regionach zamieszkanych przez ludność wyznania katolickiego. Jednocześnie niektóre motywy oraz ich zespoły funkcjonujące w zamowach na pograniczu nie występują. Poprzez polską tradycję zaklęć słownych do białoruskiej przedostały się elementy zachodnioeuropejskie, tymczasem bezpośrednie zapożyczenia z folkloru polskiego należą do rzadkości. Przeprowadzone studium porównawcze dowodzi tezy o istnieniu wspólnej polsko-białoruskiej przestrzeni fabularnej zamów i zaklęć ludowych.
Замовы з заходніх тэрыторый – арганічная частка замоўна-заклінальнага кампендыума Беларусі, асноўнымі і частотнымі сюжэтамі, матывамі і вобразамі ўваходзяць у агульнаэтнічную скарбонку, аднак на ўзроўні прыярытэтаў і распрацаванасці асобных элементаў складаюць некалькі адрозную і ў той жа час цэласную карціну. Выяўляецца шэраг формулаў, вобразаў, матываў, якія працягваюць польскую замоўную традыцыю і далей „рассейваюцца”, кропкава фіксуюцца ў месцах кампактнага пражывання каталіцкага насельніцтва. У той жа час некалькі матываў і нават комплексаў, звязаных з асобнымі функцыянальнымі замоўнымі групамі, выпадае з зоны памежжа. Польская замоўная традыцыя стала для беларускай своеасаблівым правадніком заходнееўрапейскіх уплываў, у той час як прамыя запазычанні з польскіх тэкстаў рэдкія. У цэлым параўнальныя штудыі даюць падставы выказваць думку аб існаванні агульнай заходнебеларуска-польскай сюжэтна-матыўнай замоўнай прасторы.
W artykule zaprezentowano wyniki pragmatycznej analizy synchronicznej mitologicznych tekstów ludowych, które funkcjonują obecnie w różnych regionach Białorusi. Podczas analizy materiału źródłowego uwzględniono jego specyfikę tematyczną, językową oraz sytuacyjną. Ustalono, iż teksty folklorystyczne funkcjonujące w życiu codziennym człowieka, a także utrwalone w kulturze gatunki obrzędowe, odzwierciedlają stereotypy ludzkich zachowań. Ukierunkowane na pierwszy człon opozycji „norma – antynorma” ujawniają zasady, nakazy, zakazy oraz konsekwencje ich łamania. Mimo że formuły zakazów, zasad postępowania, zaleceń często nie są składnikami analizowanych tekstów, są one czytelne dla odbiorcy, „nosiciela” tradycji, dzięki znajomości szerszego kontekstu kulturowego, który pomaga mu je odkryć. Przy tym wnioski mogą dotyczyć różnorodnych sfer: wiedzy mitologicznej, praktycznych umiejętności niezbędnych w życiu codziennym oraz sytuacjach ekstremalnych, moralnoetycznych i religijnych idei oraz norm. W zależności od indywidualnych dyspozycji odbiorcy teksty mitologiczne nie tylko przekonują słuchacza o istnieniu sił nadprzyrodzonych oraz istot pozaziemskich, o możliwości przekraczania granicy świata realnego i fantastycznego, o dyfuzji tego i tamtego świata, stwierdzają jedność żywych i zmarłych członków rodu oraz pozwalają wizualizację, „odczucie” przedstawicieli świata pozaziemskiego. Poza dominującą funkcją fatyczną, mitologiczne teksty ludowe pełnią także funkcję informacyjną, dydaktyczną, terapeutyczną oraz związaną z wymienionymi emocjonalną.
The following article presents the results of synchronous pragmatic analysis of mythological texts that exist in different regions of Belarus nowadays. The analysis takes into account thematic, linguistic and situational parameters of the actualization of mythological texts. It is shown that mythological texts, functioning in various forms of everyday, semi-ritual and ceremonial speech, affirm stereotypes of human behaviour, which are focused on the first member of the opposition „norm – anti-norm,” reveal the features of rules, regulations, prohibitions, and consequences. The wording of prohibitions, rules, and recommendations may not be included in the text if the experienced listener – „the bearer” of the tradition – has mastered the necessary background knowledge and is able to derive these formulations independently. Moreover, such conclusions can simultaneously relate to different areas: mythological knowledge, practical skills needed in everyday life and extreme situations, moral and ethical, religious ideas, and norms. Mythological stories, depending on the individual dispositions of the active bearers of the tradition can not only convince listeners of the existence of extraterrestrial forces and beings, the possibility of crossing the world border on both sides, the diffuse interpenetration of this and other worlds, affirm the unity of living and dead members, but also allow you to visualize, „feel/hear” representatives of the outside world. In addition to the dominant phatic function, informative, didactic, therapeutic, and emotional functions related to all of the above are defined.
W artykule zaprezentowano wyniki pragmatycznej analizy synchronicznej mitologicznych tekstów ludowych, które funkcjonują obecnie w różnych regionach Białorusi. Podczas analizy materiału źródłowego uwzględniono jego specyfikę tematyczną, językową oraz sytuacyjną. Ustalono, iż teksty folklorystyczne funkcjonujące w życiu codziennym człowieka, a także utrwalone w kulturze gatunki obrzędowe, odzwierciedlają stereotypy ludzkich zachowań. Ukierunkowane na pierwszy człon opozycji „norma – antynorma” ujawniają zasady, nakazy, zakazy oraz konsekwencje ich łamania. Mimo że formuły zakazów, zasad postępowania, zaleceń często nie są składnikami analizowanych tekstów, są one czytelne dla odbiorcy, „nosiciela” tradycji, dzięki znajomości szerszego kontekstu kulturowego, który pomaga mu je odkryć. Przy tym wnioski mogą dotyczyć różnorodnych sfer: wiedzy mitologicznej, praktycznych umiejętności niezbędnych w życiu codziennym oraz sytuacjach ekstremalnych, moralnoetycznych i religijnych idei oraz norm. W zależności od indywidualnych dyspozycji odbiorcy teksty mitologiczne nie tylko przekonują słuchacza o istnieniu sił nadprzyrodzonych oraz istot pozaziemskich, o możliwości przekraczania granicy świata realnego i fantastycznego, o dyfuzji tego i tamtego świata, stwierdzają jedność żywych i zmarłych członków rodu oraz pozwalają wizualizację, „odczucie” przedstawicieli świata pozaziemskiego. Poza dominującą funkcją fatyczną, mitologiczne teksty ludowe pełnią także funkcję informacyjną, dydaktyczną, terapeutyczną oraz związaną z wymienionymi emocjonalną.
У артыкуле разглядаюцца вынікі сінхроннага прагматычнага аналізу міфалагічных тэкстаў, якія бытуюць у розных рэгіёнах Беларусі ў наш час. Пры аналізе ўлічваюцца тэматычныя, моўныя і сітуатыўныя параметры актуалізацыі міфалагічных тэкстаў. Высветлена, что міфалагічныя тэксты, функцыянуючы ў розных формах побытавага, паўабрадавага і абрадавага маўлення, сцвярджаюць стэрэатыпы чалавечых паводзінаў, якія арыентаваны на першы член апазіцыі «норма – антынорма», раскрываюць асаблівасці правілаў, прадпісанняў, забарон і наступствы іх парушэння. Самі фармулёўкі забаронаў, правілаў, рэкамендацый могуць не ўключацца ў тэкст, калі дасведчаны слухач – „носьбіт” традыцыі – засвоіў неабходны комплекс фонавых ведаў і ў стане вывесці гэтыя фармулёўкі самастойна. Прычым такія вывады могуць адначасова тычыцца розных сфер: і міфалагічных ведаў, і практычных навыкаў, неабходных у паўсядзённым жыцці ды экстрэмальных сітуацыях, і маральна-этычных, рэлігійных ідэй, нормаў. Міфалагічныя аповеды ў залежнасці ад індывідуальных дыспазіцый актыўных „носьбітаў” традыцыі могуць не толькі ўпэўніваць слухачоў у існаванні іншасветных сіл і істот, у магчымасці перасячэння міжсветавай мяжы з абодвух яе бакоў, дыфузнага ўзаемапранікнення таго і гэтага светаў, сцвярджаць адзінства жывых і памерлых членаў родавага калектыву, але і дазваляюць візуалізаваць, «адчуць/пачуць» прадстаўнікоў іншасвету. Акрамя дамінантнай фатычнай функцыі, вызначаюцца інфарматыўная, дыдактычная, тэрапеўтычная, а таксама звязаная з усімі пералічанымі эмацыянальная функцыі.
Artykuł nawiązuje do studiów z tzw. pamięcioznawstwa, interdyscyplinarnej dziedziny naukowej, której poświęca się dużo uwagi w ostatnich kilku dziesięcioleciach. Celem artykułu jest ukazanie elementów symbolicznych typów „pamięci” (zasygnalizowanych w tytule artykułu) w pamięci zbiorowej powojennych przesiedleńców z północnokresowego Nowogródka i okolicy. Do zebrania materiału wspomnieniowego zastosowano metodę zapisywania i nagrywania wypowiedzi oraz ekscerpcji korespondencji; materiał językowy zebrano na podstawie długoletniej obserwacji językowej przesiedleńców, odpytywania kwestionariusza i ekscerpcji źródeł pisanych (listów, zeszytów szkolnych, brudnopisów podań i różnych notatek). Pamięć traumatyczna dotyczy bolesnych wydarzeń z pierwszej wojny światowej i okresu wojny polsko-bolszewickiej (1919–1921), przywoływanych w okresie międzywojennym, z drugiej wojny światowej (wspomnienia o wymordowanych Żydach nowogródzkich) i z dwóch powojennych lat, w których przesiedleńcy musieli opuścić Nowogródek. Pamięć nostalgiczna polegała na tym, że po 1945 r. tęskniono za Nowogródkiem i okolicą jak za ziemią ojczystą, za czymś, co było w życiu cenne, ale zostało utracone. Przejawem pamięci językowej jest przede wszystkim to, że w języku przesiedleńców z Nowogródka i okolicy oraz częściowo w języku ich dzieci (urodzonych nie później niż 10–15 lat po wojnie) zachowało się ponad 200 dobrze znanych kresowizmów leksykalnych, głównie pochodzenia białoruskiego, białorusko-rosyjskiego oraz rosyjskiego
This article refers to the studies from so-called Memory Science, an interdisciplinary scientific field, which has received a lot of attention in the last few decades. The purpose of the article is to present the elements of symbolic types of „memory” (indicated in the title of the article) in the collective memory of post-war displaced people from Novogrudok and the surrounding area. The method of writing and recording of statements and excerpts from correspondence was used to collect the memoirs; the linguistic material was collected on the basis of long-term linguistic observations of displaced people, questionnaires and excerpts from written sources (letters, school notebooks, drafts of applications and various notes). Traumatic memory refers to the painful events of World War I, the period of the Polish-Bolshevik war (1919–1921), recalled in the interwar period, as well as memories from the Second World War (memories of the murdered Jews of Novogrudok). This includes the two post-war years, in which the displaced people had to leave Novogrudok. Nostalgic memory is based on the fact that after 1945 they missed their homeland, Novogrudok and its surroundings, something that was valuable in their life but was lost. The manifestation of linguistic memory is primarily the fact that more than 200 well-known lexical kresovisms, mainly of Belarusian, Belarusian-Russian and Russian origin, have been preserved in the language of displaced people from Novogrudok and the surrounding area, and partly in the language of their children (born no later than 10–15 years after the war).
Artykuł nawiązuje do studiów z tzw. pamięcioznawstwa, interdyscyplinarnej dziedziny naukowej, której poświęca się dużo uwagi w ostatnich kilku dziesięcioleciach. Celem artykułu jest ukazanie elementów symbolicznych typów „pamięci” (zasygnalizowanych w tytule artykułu) w pamięci zbiorowej powojennych przesiedleńców z północnokresowego Nowogródka i okolicy. Do zebrania materiału wspomnieniowego zastosowano metodę zapisywania i nagrywania wypowiedzi oraz ekscerpcji korespondencji; materiał językowy zebrano na podstawie długoletniej obserwacji językowej przesiedleńców, odpytywania kwestionariusza i ekscerpcji źródeł pisanych (listów, zeszytów szkolnych, brudnopisów podań i różnych notatek). Pamięć traumatyczna dotyczy bolesnych wydarzeń z pierwszej wojny światowej i okresu wojny polsko-bolszewickiej (1919–1921), przywoływanych w okresie międzywojennym, z drugiej wojny światowej (wspomnienia o wymordowanych Żydach nowogródzkich) i z dwóch powojennych lat, w których przesiedleńcy musieli opuścić Nowogródek. Pamięć nostalgiczna polegała na tym, że po 1945 r. tęskniono za Nowogródkiem i okolicą jak za ziemią ojczystą, za czymś, co było w życiu cenne, ale zostało utracone. Przejawem pamięci językowej jest przede wszystkim to, że w języku przesiedleńców z Nowogródka i okolicy oraz częściowo w języku ich dzieci (urodzonych nie później niż 10–15 lat po wojnie) zachowało się ponad 200 dobrze znanych kresowizmów leksykalnych, głównie pochodzenia białoruskiego, białorusko-rosyjskiego oraz rosyjskiego
У артыкуле выкарыстоўваецца падыход, заснаваны на вывучэнні памяці, у польскай навуцы існуе асобны тэрмін “памяцязнаўства” як інтэрдысцыплінарная навуковая галіна, якой прысвячаецца шмат увагі ў апошнія дзесяцігоддзі. Мэта артыкула – паказаць элементы сімвалічных тыпаў „памяці” (пазначаных у назве артыкула) у калектыўнай памяці пасляваенных перасяленцаў з Навагрудка і ваколіц. Для збору ўспамінаў выкарыстоўваліся метады традыцыйнага запісу і аўдыёзапісу выказванняў, а таксама вытрымкі з карэспандэнцыі; моўны матэрыял сабраны на падставе шматгадовага назірання за мовай перасяленцаў, апытальніка і выбаркі прыкладаў з пісьмовых крыніц (лістоў, школьных сшыткаў, чарнавікоў заяваў і розных нататак). Траўматычная памяць датычыць балючых падзей, напр. Першай сусветнай вайны і польска-бальшавіцкай вайны (1919–1921), якія мелі месца ў міжваенны перыяд, Другой сусветнай вайны (успаміны пра вынішчэнне навагрудскіх габрэяў) і двух пасляваенных гадоў, г.зн. у час, калі перасяленцы вымушаны былі пакінуць Навагрудак. Настальгічная памяць заключалася ў тым, што пасля 1945 г. сум па Навагрудку і ваколіцах быў адначасова сумам па бацькаўшчыне, па тым, што было вельмі каштоўным у жыцці, але беспаваротна страчаным. Праяўленнем моўнай памяці зʼяўляецца перад усім тое, што ў мове перасяленцаў з Навагрудка і ваколіц, а таксама часткова ў мове іх дзяцей (народжаных не пазней як 10–15 гг. пасля вайны) захавалася больш за 200 лексічных рэгіяналізмаў, пераважна беларускага, беларуска-рускага і рускага паходжання.
Obecna sytuacja polityczna na Białorusi, a zwłaszcza protesty obywatelskie w przestrzeni miejskiej Mińska skłaniają do podjęcia refleksji nad krajobrazem kulturowym miasta ukształtowanego w totalitaryzmie. Celem artykułu jest zatem analiza jednego z nielicznych przedstawień Mińska w literaturze dostępnej polskiemu czytelnikowi: książki Artura Klinaua Mińsk. Przewodnik po Mieście Słońca [Małaja padarożnaja kniżka pa Goradze Sonca]. W analizie wykorzystano perspektywę socjologii literatury. Zwrócono uwagę na specyfikę gatunku tekstu, jakim jest przewodnik turystyczny. Odwołano się również do ustaleń socjologii dzieciństwa oraz kategorii pamięci biograficznej. Aby zrekonstruować i zrozumieć autorską wizję miasta zawartą w książce Klinaua, na początku przedstawiono, w jaki sposób autor opisuje oswajanie architektonicznej utopii Miasta Słońca z perspektywy dziecka. Następnie wspomniano kategorię walki o przestrzeń, w której orężem są: architektura i założenia urbanistyczne. Przykładową potyczką w tej walce są opisane przez Klinaua losy dzielnicy Niemiga. Podsumowaniem jest przywołanie strategii, do jakich ucieka się autor, broniąc swej biografii przed zawłaszczeniem przez totalitarną utopię.
The current political situation in Belarus, and especially the civil protests in the area of Minsk, encourage reflection on the cultural landscape of the city shaped by totalitarianism. The aim of the article is therefore to analyse one of the few representations of Minsk in the literature available to the Polish reader: the book by Artur Klinau Minsk. A guide to the City of the Sun. The analysis uses the perspective of the sociology of literature. The specificity of the text genre, which is a tourist guide, has been emphasized. The findings of childhood sociology and the category of biographical memory are also referred to. In order to reconstruct and understand the original vision of Minsk, the author first describes how Klinau presents the taming of the architectural utopia of the City of the Sun from a child’s perspective. Next, the category of the fight for space is mentioned, in which the weapons are architecture and urban planning. An example of a skirmish in this fight is the fate of the Niemiga district described by Klinau. The summary is a reference to the strategies Klinau uses to defend his biography against appropriation by a totalitarian utopia.
Obecna sytuacja polityczna na Białorusi, a zwłaszcza protesty obywatelskie w przestrzeni miejskiej Mińska skłaniają do podjęcia refleksji nad krajobrazem kulturowym miasta ukształtowanego w totalitaryzmie. Celem artykułu jest zatem analiza jednego z nielicznych przedstawień Mińska w literaturze dostępnej polskiemu czytelnikowi: książki Artura Klinaua Mińsk. Przewodnik po Mieście Słońca [Małaja padarożnaja kniżka pa Goradze Sonca]. W analizie wykorzystano perspektywę socjologii literatury. Zwrócono uwagę na specyfikę gatunku tekstu, jakim jest przewodnik turystyczny. Odwołano się również do ustaleń socjologii dzieciństwa oraz kategorii pamięci biograficznej. Aby zrekonstruować i zrozumieć autorską wizję miasta zawartą w książce Klinaua, na początku przedstawiono, w jaki sposób autor opisuje oswajanie architektonicznej utopii Miasta Słońca z perspektywy dziecka. Następnie wspomniano kategorię walki o przestrzeń, w której orężem są: architektura i założenia urbanistyczne. Przykładową potyczką w tej walce są opisane przez Klinaua losy dzielnicy Niemiga. Podsumowaniem jest przywołanie strategii, do jakich ucieka się autor, broniąc swej biografii przed zawłaszczeniem przez totalitarną utopię.
Сучасная палітычная сітуацыя ў Беларусі, асабліва грамадзянскія пратэсты ў гарадской прасторы Мінска, заахвочваюць да разважанняў над культурным ландшафтам горада, сфарміраваным пры таталітарызме. У сувязі з гэтым мэта артыкула – прааналізаваць адно з нешматлікіх, даступных польскаму чытачу, адлюстраванняў Мінска ў літаратуры, а менавіта твор Артура Клінава Малая падарожная кніжка па Горазе Сонца. Аналіз праводзіўся з перспектывы сацыялогіі літаратуры. Звярталася ўвага на спецыфіку жанру тэкста, якім зʼяўляецца турыстычны даведнік. Выкарыстоўваліся таксама вызначэнні сацыялогіі дзяцінства і катэгорыі біяграфічнай памяці. Дзеля рэканструкцыі і зразумення аўтарскага бачання горада, змешчанага ў кнізе Клінава, на пачатку артыкула разглядаецца, якім чынам аўтар апісвае асваенне архітэктурнай утопіі Горада Сонца з перспектывы дзіцяці. Далей разглядаецца катэгорыя барацьбы за прастору, у якой ролю зброі выконваюць архітэктура і горадабудаўніцтва. Прыкладам сутыкнення у гэтай барацьбе зʼяўляецца апісаны Клінавым лёс раёна Няміга. У высновах пералічваюцца стратэгіі, выкарыстаныя пісьменнікам дзеля абароны сваёй біяграфіі ад падпарадкавання яе таталітарнай утопіяй.