Kontrfaktyczna interwencja jako teoretyczne i praktyczne zagrożenie dla wolności. Krytyczna analiza Frankfurt Cases*

Krzysztof Rojek

Streszczenie w języku polskim


Współczesna, ontologiczna i kompleksowa analiza kategorii wolnej woli pociąga za sobą potrzebę rozważań na gruncie interdyscyplinarnym. Jedną z dziedzin, jakie analiza ta musi uwzględniać, jest współczesna etyka, a wraz z nią problematyka moralnej od-powiedzialności za czyn. Zasada alternatywnych możliwości (PAP), której falsyfikacji podjął się czołowy przedstawiciel kompatybilizmu – Harry Gordon Frankfurt – wydaje się odpowiednim przykładem, by wykazać powyższą zależność. Artykuł ma na celu ukazanie historycznego kontekstu problemu oraz analizę przypadków Frankfurta (Frankfurt Cases), w tym słynnego przykładu kontrfaktycznej interwencji Blacka. Zesta-wienie różnych, współczesnych sposobów ujęcia wolnej woli oraz występujących między nimi punktów spornych będzie miało znaczenie dla oceny trafności rozwiązania same-go Frankfurta. Zawarte w pracy krytyczne wnioski mogą również stanowić przyczynek do niegasnącej współcześnie debaty na temat wolnej woli.

Słowa kluczowe


kontrfaktyczna interwencja; wolna wola; kompatybilizm; zasada alternatywnych możliwości; przypadki Frankfurta

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Doyle B., Free Will. The Scandal in Philosophy, I-Phi Press, Cambridge 2011.

Fischer J. M. i in., Four Views on Free Will, Blackwell Publishing, Malden 2007.

Fischer J. M., Ravizza M., Odpowiedzialność i nieuchronność, tłum. J. Nowotniak, [w:] Filozofia moralności. Postanowienie i odpowiedzialność moralna, red. J. Hołówka, Wydawnictwo SPACJA, Warszawa 1997, s. 183–210.

Flournoy Th., Filozofja Williama Jamesa, tłum. De Beaurain, Nakładem Trzaski, Everta i Michalskiego, Warszawa 1923.

Frankfurt H. G., Alternatywne możliwości i odpowiedzialność moralna, tłum. J. Nowotniak, [w:] Filozofia moralności. Postanowienie i odpowiedzialność moralna, red. J. Hołówka, Wydawnictwo SPACJA, Warszawa 1997, s. 163–174.

Frankfurt H. G., Wolność woli i pojęcie osoby, tłum. J. Nowotniak, [w:] Filozofia moralności. Postanowienie i odpowiedzialność moralna, red. J. Hołówka, Wydawnictwo SPACJA, Warszawa 1997, s. 21–39.

Hartmann N., Ethics, t. III, tłum. S. Coit, G. Allen & Unwin, London 1951.

Judycki S., Wolność i determinacja, [w:] Wolność we współczesnej kulturze. Materiały V Światowego Kongresu Filozofii Chrześcijańskiej, KUL Lublin 20–25 sierpnia 1996, red. Z. J. Zdybicka, Redakcja Wydawnictw KUL, Lublin 1997, s. 355–367.

Kane R., A Contemporary Introduction to Free Will, Oxford University Press, New York–Oxford 2005.

Kane R., The Significance of Free Will, Oxford University Press, New York–Oxford 1998.

Kopciuch L., Wolność a wartości. Max Scheler – Nicolai Hartmann – Dietrich von Hildebrand – Hans Reiner, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2010.

Kvanvig J. L., Destiny and Deliberation. Essays in Philosophical Theology, Oxford University Press, New York 2011.

Lucas J. R., Determinism, [w:] Introducing Philosophy Through Film: Key Texts, Discussion, and Film Selections, red. R. Fumerton, D. Jeske, Wiley-Blackwell, Chichester–Malden 2010.

Noras A. J., Nicolaia Hartmanna koncepcja wolności woli, Wydawnictwo UŚ, Katowice 1998.

Nowakowski A., Problem psychofizyczny w systemach Arystotelesa, Spinozy, Davidsona, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2009.

Searle J. R., Freedom and Neurobiology – Reflections on Free Will, Language, and Political Power, Columbia University Press, New York 2007.

Spinoza B. de, Etyka w porządku geometrycznym dowiedziona, tłum. I. Myślicki, PWN, Warszawa 2008.

Van Inwagen P., How to Think about the Problem of Free Will, „Journal of Ethics” 2008, t. 12, nr 3-4.

Van Inwagen P., An Essay on Free Will, Clarendon Press, Oxford 1983.

Van Inwagen P., An Argument for Incompatibilism, [w:] Free Will, red. G. Watson, Oxford University Press, Oxford 1982, s. 38–58.

Williams B., Ile wolności powinna mieć wola? i inne eseje z filozofii moralnej, tłum. T. Baszniak i in., Aletheia, Warszawa 1999.

Adequate (or Statistical) Determinism, http://www.informationphiloso pher.com/freedom/adequate_determinism.html [dostęp: 8.10.2015].

Armstrong S., Determination and the Assessment of Moral Responsibility, materiały pokonferencyjne 6th Annual WCU Philosophy Graduate Student Conference, West Chester University 5.03.2011, https://www.wcupa.edu/_ACADEMICS/sch_cas.phi/media/Armstrong.pdf [dostęp: 3.02.2015].

Bitsakis E., Forms of Physical Determination, „Science & Society” 2002, vol. 66, nr 2, Guilford Press, http://www.jstor.org/stable/40403991 [dostęp: 13.02.2016], s. 228–255.

Causal Determinism, http://www.informationphilosopher.com/solutions/ determinisms/causal [dostęp: 8.10.2015].

Chance NOT the Direct Cause of Human Action, http://www.informationphilosopher.com/freedom/chance_direct_cause.html [dostęp: 9.10.2015].

Coates J., Garden of Forking Paths, http://gfp.typepad.com/the_garden_ of_forking_pat [dostęp: 11.10.2015].

Consequence Argument, http://www.informationphilosopher.com/afterwo rds/glossary/#Consequence_Argument [dostęp: 10.10.2015].

Doyle B., Jamesian Free Will, The Two-Stage Model Of William James, „William James Studies” 2010, vol. 5. https://www.ucl.ac.uk/~ucty tho/DoyleOnDoyle2.pdf [dostęp: 10.10.2015].

Fischer J. M., Ravizza M., Responsibility and Inevitability, „Ethics” 1991, t. 101, nr 2, http://www.jstor.org/discover/10.2307/2381863?sid=21 105812932283&uid=2&uid=4 [dostęp: 8.02.2015].

Frankfurt Cases – The Principle of Alternate Possibilities, http://www.inform ationphiloso-pher.com/freedom/frankfurt_cases.html [dostęp: 11.10. 2015].

Frankfurt H. G., Freedom of the Will and the Concept of a Person, „The Journal of Philosophy” 1971, t. 68, nr 1, http://www.jstor.org/stable /2024717 [dostęp: 3.02.2015].

Frankfurt H. G., Alternate Possibilities and Moral Responsibility, „The Journal of Philosophy” 1969, t. 66, nr 23, s. 829–839, reprint: Free Will, red. D. Pereboom, Hackett Publishing Company, Indianapolis –Cambridge 2009, http://people.nnu.edu/ktimpe/research/China/ Frankfurt1.pdf [dostęp: 3.02.2015].

Harry G. Frankfurt, http://www.informationphilosopher.com/solutions/ philoso-phers/frankfurt [dostęp: 11.10.2015].

Incompatibilism, http://www.informationphilosopher.com/freedom/inco mpatibil-ism.html [dostęp: 11.10.2015].

James W., Principles of Psychology, vol. 2, b.d.w., www.bahaistudies.net/asma/principlesofpsychology.pdf [dostęp: 12. 12.2012].

James W., The Dilemma of Determinism, [w:] tenże, The Will to Believe and Other Essays in Popular Philosophy, Longmans, Green, and Co., London 1912, http://www.gutenberg.org/files/26659/26659-h/2665 9-h.htm [dostęp: 3.12.2012].

Nahmias E., Counting Heads, http://gfp.typepad.com/the_garden_of_ forking_pat/2006/10/counting_heads.html [dostęp: 11.10.2015].

Robert Hilary Kane, http://www.informationphilosopher.com/solutions/ philoso-phers/kane [dostęp: 8.10.2015].

Russell B., The Physiology of Sensation and Volition, London and New York 1948, https://tinyurl.com/z9o9e74 [dostęp: 9.10.2015].

Saka P., Statistical Determinism: The Odds get Odder and Necessity gets Even, https://ssl.uh.edu/~psaka/sylla/stet.htm [dostęp: 13.02.2016].

The Standard Argument Against Free Will, http://www.informationphilos opher.com/freedom/standard_argument.html [dostęp: 9.10.2015].

The Two-Stage Models for Free Will, http://www.informationphilosopher. com/freedom/two-stage_models/html, [dostęp: 9.10.2015].

Wiggins D., Towards a reasonable libertarianism, [w:] tenże, Needs, Val-ues, Truth: Essays in the Philosophy of Value, Clarendon Press, Ox-ford 2002, https://tinyurl.com/johgr2c [dostęp: 13.02.2016].




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/kw.2015.16.23
Data publikacji: 2016-03-21 00:00:07
Data złożenia artykułu: 2015-10-17 23:25:05

Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2016 Krzysztof Rojek

##submission.licenseURL##: http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/deed.pl