Studia Iuridica Lublinensia to czasopismo naukowe, które powstało na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie w 2003 r. W czasopiśmie publikowane są artykuły naukowe, glosy, recenzje i sprawozdania z konferencji naukowych, w szczególności w ramach dyscypliny naukowej – nauki prawne. Studia Iuridica Lublinensia ukazują się cztery razy w roku. Redakcja może podjąć decyzję o wydaniu numeru specjalnego, który jest publikowany w ramach stałego harmonogramu wydawniczego lub jako numer dodatkowy. Numery specjalne są wydawane w celu zaprezentowania konkretnych problemów badawczych, które są innowacyjne, szczególnie aktualne i przyczyniają się do wypełnienia luki poznawczej w obszarze nauk prawnych. Od 2018 r. wszystkie artykuły naukowe w Studia Iuridica Lublinensia publikowane są w języku angielskim. Wersja polskojęzyczna artykułu może być dodatkowo zamieszczona na stronie internetowej czasopisma jako wersja poglądowa, jeżeli jest to uzasadnione specyfiką polskiego języka prawnego i możliwością wykorzystania rezultatów badań w praktyce organów stosujących prawo. Redakcja może wyjątkowo podjąć decyzję o publikacji tekstu naukowego w języku francuskim lub niemieckim, jeżeli przemawia za tym tematyka badawcza artykułu. Glosy są publikowane zarówno w języku angielskim, jak i w języku polskim ze względu na praktyczny wymiar tej formy publikacji oraz swoistość polskiego języka prawnego, a tym samym możliwość prowadzenia stałego dialogu między sądami i doktryną prawa. Czasopismo ukazuje się w formie elektronicznej na zasadach otwartego dostępu. Studia Iuridica Lublinensia znajdują się w wykazie punktowanych czasopism naukowych Ministra Edukacji i Nauki oraz są indeksowane w bazach polskich i międzynarodowych. Indeksowanie w bazach: SCOPUS; BazHum; BazEkon; Biblioteka Nauki (Library of Science); Directory of Open Access Journals (DOAJ); EBSCO; Index Copernicus International (ICI Journals Master List); Google Scholar; POL-index; The Central European Journal of Social Sciences and Humanities (CEJSH); Central and Eastern European Online Library (CEEOL); The European Reference Index for the Humanities and the Social Sciences (ERIH PLUS); Wolters Kluwer on-line (LEX); WorldCat. Punkty Ministra Edukacji i Nauki: 100 ISSN: 1731-6375 e-ISSN: 2449-8289 Współczynnik odrzuceń nadsyłanych artykułów: ok. 53%
Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej
Pełny tekst licencji tutaj.
Prawa autorskie (c) 2025 Anna Adamczyk http://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Konstytucjonalizm planetarny. Utopia konstytucyjna dla pokryzysowego, potransformacyjnego i postapokaliptycznego świata
W artykule przedstawiono zarys teorii konstytucjonalizmu planetarnego. Konstytucjonalizm planetarny jest pomyślany jako alternatywa dla „ciemnego” konstytucjonalizmu, stanowiącego formę rządów opartych na polityce strachu. Konstytucjonalizm planetarny, będąc obecnie utopią, jest konceptualizowany jako model konstytucyjny dla świata pokryzysowego, potransformacyjnego i postapokaliptycznego. To propozycja powszechnego, międzypokoleniowo sprawiedliwego i postantropocentrycznego społeczeństwa. Autor wyjaśnia pojęcia polikryzysu konstytucyjnego i politransformacji konstytucyjnej, a także rozmaite aspekty teorii konstytucjonalizmu planetarnego jako alternatywy dla konstytucjonalizmu globalnego, konstytucjonalizmu antropocentrycznego oraz hierarchicznego konstytucjonalizmu określonego terytorialnie.
Prawa autorskie (c) 2025 Martin Belov http://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Uniwersalizm przeciwko partykularyzmom w systemach ekonomicznych. Analiza doktrynalna z perspektywy dystrybucjonizmu
Poszukiwanie optymalnego rozwiązania w obszarze ustrojów gospodarczych jest odwiecznym wysiłkiem ludzkości. Wśród niekończących się sporów i konfliktów między różnymi stronnictwami obiektywność i ogólna skuteczność w zaspokajaniu ludzkich potrzeb może być określona jako element powszechnie pożądany. Autor wykorzystuje zarys prac polskiego tomisty o. Jacka Woronieckiego OP w poszukiwaniu najlepszej odpowiedzi na ten problem. Oryginalna metoda analizy jest zastosowana do trzech najbardziej powszechnych systemów, opisanych przez katolickich myślicieli – Hilaire’a Belloca i Gilberta Keitha Chestertona. Badanie prowadzone jest z perspektywy roli własności, aktywności państwa i moralności. Zastosowane metody obejmują badania doktrynalne, prawne i filozoficzne. Wyniki dowodzą, że dystrybucjonizm jest najbardziej holistycznym i uniwersalnym rozwiązaniem, podczas gdy kapitalizm i socjalizm są partykularne w swojej naturze, a zatem ograniczone i niezadowalające. Wyniki naukowe artykułu przyczyniają się do lepszego zrozumienia wyżej wymienionych systemów, a także poszerzają sferę wiedzy pomocnej w dążeniu do możliwie najlepszego systemu ekonomicznego.
Prawa autorskie (c) 2025 Paweł Boruta http://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Umowne ograniczenie podejmowania przez pracownika dodatkowego zatrudnienia (działalności) o charakterze niekonkurencyjnym wobec pracodawcy
W niniejszym opracowaniu o naukowo-badawczym charakterze analizie poddano problematykę umownego ograniczania podejmowania przez pracownika dodatkowej aktywności zawodowej o charakterze niekonkurencyjnym wobec pracodawcy. Kwestia ta jest od wielu lat przedmiotem sporu w doktrynie prawa pracy. Przeprowadzenie badań w przedmiotowym zakresie stało się na nowo aktualne ze względu na niedawno wprowadzone zmiany w przepisach Kodeksu pracy, które nastąpiły na skutek implementacji do polskiego porządku prawnego przepisów dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1152 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie przejrzystych i przewidywalnych warunków pracy w Unii Europejskiej. W ich wyniku do Kodeksu pracy wprowadzono art. 261 § 1, w którym expressis verbis wyartykułowano skierowany do pracodawcy zakaz zabraniania pracownikowi podejmowania i pozostawania w dodatkowym zatrudnieniu. Ustawodawca wzmocnił w ten sposób swobodę pracownika w zakresie podejmowania dodatkowego zatrudnienia, a także podkreślił prymat wolności pracy nad ochroną interesów pracodawcy przed niekonkurencyjną dodatkową aktywnością pracownika, która potencjalnie może godzić w te interesy. Treść przywołanej regulacji budzi jednak wątpliwości interpretacyjne co do tego, czy zakaz w niej określony dotyczy wyłącznie jednostronnego działania pracodawcy, czy również umownych ustaleń pracownika i pracodawcy w tym zakresie. Udzielenie odpowiedzi na to pytanie, poza wartością dogmatyczną, ma istotne znaczenie także dla praktyki obrotu prawnego w Polsce.
Prawa autorskie (c) 2025 Łukasz Bolesta http://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Ujednolicone kryteria rozróżniania umów spedycji i przewozu w kontekście odpowiedzialności prawnej
Prawo transportowe cechuje się metodologiczną ambiwalencją. Obejmuje bowiem różnorodne instytucje i stosunki prawne pozostające ze sobą w ścisłym powiązaniu. W demokratycznych państwach zachodnich nie istnieje jednolity akt prawny, który kompleksowo regulowałby całość relacji transportowych. Z tego względu w doktrynie mówi się o „fragmentarycznym” charakterze tej gałęzi prawa, która reguluje stosunki objęte odmiennymi reżimami prawnymi, aczkolwiek powiązanymi i zbliżonymi co do istoty. Prawo transportowe funkcjonuje na kilku poziomach. Pierwszym z nich jest poziom krajowy. Podstawowe umowy stanowiące fundament prawa transportowego uregulowane są w kodeksach cywilnych i handlowych. Następny poziom stanowią regulacje ponadkrajowe, w szczególności prawo Unii Europejskiej. Artykuł poświęcony jest z jednej strony analizie uogólnionych kryteriów kwalifikujących umowy spedycji i przewozu na podstawie Jednolitego Aktu FIATA, a z drugiej badaniu modeli regulacyjnych prawa gruzińskiego i niemieckiego pod kątem ich zgodności oraz harmonizacji z jednolitymi standardami. Zbadanie wspomnianych kryteriów na poziomie ponadkrajowym ma istotne znaczenie praktyczne dla rozróżnienia funkcji i obowiązków przewoźnika oraz spedytora, a także dla określenia właściwych reżimów odpowiedzialności prawnej. W opracowaniu omówiono również międzynarodowe inicjatywy zmierzające do unifikacji odpowiedzialności spedytorów oraz wskazano na potrzebę poszerzenia autonomii kontraktowej na poziomie ujednoliconym w kontekście deregulacji odpowiedzialności spedytora.
Prawa autorskie (c) 2025 Natia Chitashvili, Irakli Burduli, Irakli Burduli http://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Właściwość wojewody w zakresie zarządzania kryzysowego
Wojewoda został powołany do zaspokajania potrzeb publicznych występujących na szczeblu regionu. Jedną z takich potrzeb jest zapewnienie bezpieczeństwa, a służyć temu mają również mechanizmy właściwe zarządzaniu kryzysowemu. W tej sferze ważne miejsce zajmuje właśnie wojewoda. Celem artykułu jest określenie statusu prawnego wojewody w obszarze zarządzania kryzysowego, a w szczególności jego zadań i kompetencji związanych z przeciwdziałaniem sytuacjom kryzysowym i usuwaniem skutków, jakie za sobą niosą. Cel ten wymagał przeanalizowania przepisów prawnych regulujących nie tylko jego pozycję jako przedstawiciela Rady Ministrów w terenie, lecz także jego właściwość w zakresie zarządzania kryzysowego. Do przeprowadzenia badań będących przedmiotem artykułu wykorzystano dwie metody badawcze: dogmatyczno-prawną oraz teoretyczno-prawną.
Prawa autorskie (c) 2025 Małgorzata Czuryk http://creativecommons.org/licenses/by/4.0
O sprawiedliwości w sądowym stosowaniu prawa
W artykule podjęta została problematyka sprawiedliwości w sądowym stosowaniu prawa. Prowadzone rozważania ukierunkowują na sprawiedliwość rozumianą substancjalnie. Przyjęto tradycyjną formułę „oddać każdemu to, co mu się należy” (suum cuique tribuere), wypełnioną treścią naturalnych przyrodzonych uprawnień/praw człowieka. W opracowaniu modelowo wyróżniono trudne przypadki i szczególnie trudne przypadki (określone jako rzeczywiście trudne sprawy) w sądowym stosowaniu prawa. Trudne przypadki to sytuacje, gdy przepisy prawne (akt normatywny), które miałyby być podstawą decyzji, są niesprawiedliwe, amoralne, złe. Wskazano różne możliwości dochodzenia do decyzji sprawiedliwej w takich sytuacjach w oparciu o „instrumentarium prawne”, a zatem w ramach prawa, koncentrując się na decyzji walidacyjnej (ustalającej podstawę normatywną decyzji stosowania prawa) oraz na wykładni praktycznej (operatywnej). Szczególnie trudne przypadki (sprawy) to sytuacje, gdy regulacja prawna jest oczywiście niesprawiedliwa, a tym samym moralnie rażąco wadliwa, zła, a w prawie (w systemie prawa) nie ma „instrumentów” dających możliwość podjęcia decyzji sprawiedliwej. Wskazano, jakie są możliwości w takich nadzwyczajnych, szczególnie wyjątkowych i trudnych, lecz koniecznych z uwagi na sprawiedliwość sytuacjach podjęcia decyzji sprawiedliwej. Podjęto także problem prawdy. Sędzia/sąd w oparciu o prawdę wymierza sprawiedliwość. Poznanie tego, co zaistniało w rzeczywistości oraz zgodne z rzeczywistością ustalenie faktów jest punktem wyjścia, warunkiem i podstawą decyzji sprawiedliwej, natomiast zasadniczym (głównym) celem postępowania sądowego jest rozstrzygnięcie sprawiedliwe, co wymaga w trudnych przypadkach i szczególnie trudnych przypadkach włączenia w podstawę prawną (jurydyczną) decyzji normatywnych wymogów sprawiedliwości (nośników decyzji sprawiedliwej), która to wartość jest powinnościorodna, zobowiązująca i „domaga się”, by „oddać każdemu to, co mu się należy”.
Prawa autorskie (c) 2025 Wojciech Dziedziak http://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Komunikacja marketingowa jako narzędzie kształtowania wizerunku adwokatów i radców prawnych – jakie formy oddziaływania na klientów są dozwolone i jak są postrzegane w środowisku prawniczym
Celem artykułu jest diagnoza tego, jakie możliwości działań promocyjnych mają obecnie w Polsce adwokaci i radcowie prawni, a także poznanie opinii prawników na temat wykorzystywania przez przedstawicieli tych zawodów wybranych narzędzi komunikacji marketingowej. Artykuł ma charakter naukowo-badawczy, a jego treść wpisuje się w obszary nauk prawnych oraz nauk o zarządzaniu i jakości. Eksploracja podjętego zagadnienia wypełnia zidentyfikowaną lukę badawczą, w szczególności dotyczącą skonfrontowania istniejących zapisów kodeksów etycznych z opiniami na ich temat wśród przedstawicieli zawodów prawniczych. Problem badawczy ustalono następująco: Na ile adwokaci i radcowie prawni są świadomi możliwości stosowania – zgodnego ze stanem prawnym – przez nich poszczególnych form komunikacji marketingowej oraz jak postrzegają aktywność mającą na celu zabieganie o klientów i kreowanie w ich umysłach wizerunku kancelarii? Przeprowadzone badanie miało charakter jakościowy, gdyż zastosowaną metodą był indywidualny wywiad pogłębiony, będący również wywiadem częściowo ustrukturalizowanym. Grupę respondentów stanowiło dziewięciu adwokatów i radców prawnych. Zasięg badań był krajowy, a uzyskane wyniki dostarczają istotnych wniosków związanych z postrzeganiem działań promocyjnych przez prawników oraz oceną ich etyczności i determinant skuteczności. Wyniki badania mają implikacje praktyczne. Mogą zostać wykorzystane zarówno przez agencje reklamowe obsługujące kancelarie prawnicze, jak i przez adwokatów i radców prawnych realizujących aktywność promocyjną we własnym zakresie.
Prawa autorskie (c) 2025 Marcin Merkwa, Marcin Gębarowski, Joanna Wiażewicz http://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Osobowość prawników i jej wpływ na rozwiązywanie konfliktów i mediacje. Badania empiryczne z wykorzystaniem testu MBTI wśród studentów prawa
W artykule dokonano analizy typów osobowości studentów prawa, na które wskazują wyniki testu MBTI. Dyskusja koncentruje się na potencjalnych implikacjach tych osobowości na praktykę prawa, a konkretnie na wybór strategii rozwiązywania konfliktów, w tym zastosowanie mediacji. Opierając się na badaniach amerykańskich, autorki odwołują się do hipotezy zgodności, zgodnie z którą określony typ osobowości jest skorelowany z preferencjami zawodowymi, a także próbują zweryfikować te ustalenia w kontekście polskim. Na podstawie danych empirycznych zebranych w wyniku przeprowadzonych badań z udziałem studentów prawa Uniwersytetu Warszawskiego oraz wyników innych badań podjęto próbę ustalenia, czy określone typy osobowości są szczególnie predestynowane do podejmowania studiów prawniczych oraz czy jest to zróżnicowane w różnych krajach, uwzględniając również wymiar płci. Rozważania koncentrują się na tym, w jaki sposób typ osobowości prawników może wpływać na ich podejście do konfliktów i strategii rozwiązywania konfliktów oraz jak typy osobowości mogą wpływać na mediację, w której prawnicy pełnią rolę mediatorów lub reprezentują strony. Artykuł łączy teorię, badania i praktykę w zakresie rozwiązywania sporów i rozwiązywania konfliktów.
Prawa autorskie (c) 2025 Anna Cybulko, Ewa Gmurzyńska, Aleksandra Winiarska http://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Instrumenty prawne ustanawiające współczesne rządowe organizacje międzynarodowe
Badania nad problematyką prawa rządowych organizacji międzynarodowych pozostają w ścisłym związku z badaniami, które dotyczą podstawowych instytucji współczesnego prawa międzynarodowego. Dobrym przykładem takich badań jest zaprezentowana w niniejszym artykule problematyka podstaw prawnych ustanawiania i funkcjonowania międzynarodowych organizacji rządowych. Jest ona bardzo wyraźnie powiązana zarówno z problematyką podmiotowości prawa międzynarodowego, jak i z problematyką prawa traktatów. Nie ulega wątpliwości, że instrumentami konstytutywnymi współczesnych organizacji międzynarodowych pozostają przede wszystkim umowy międzynarodowe. Coraz częściej jednak praktyka modyfikuje to klasyczne rozwiązanie. Wykorzystywane są bowiem pozatraktatowe instrumenty konstytutywne, które ustanawiają organizację międzynarodową jako nowy podmiot prawa międzynarodowego. Autor analizuje tę praktykę, oznaczającą nowy etap w procesie ewolucji organizacji międzynarodowych i prawa organizacji międzynarodowych.
Prawa autorskie (c) 2025 Andrzej Gadkowski http://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Cesarz Hadrian i uzależnieni żołnierze? Uwagi na marginesie D. 49.16.6.7
W Digestach Justyniana zachowała się enigmatyczna decyzja cesarza Hadriana dotycząca konkretnego przypadku naruszenia dyscypliny wojskowej. Cesarz zabrał głos w sprawie żołnierzy, którzy podjęli nieudaną próbę samobójczą. Tych, których popchnął do tego desperackiego kroku jakiś ważny powód, kazał zwolnić ze służby w niesławie. Pozostałych czekała śmierć. Zaskakujące rozwiązanie przewidziano dla niedoszłych samobójców, którzy postanowili odebrać sobie życie per vinum aut lasciviam. Tych władca kazał oszczędzić. Jedyną konsekwencją było przeniesienie ich do gorszej służby. Zestawienie uchwały Hadriana ze współczesną wiedzą psychologiczną i psychiatryczną pozwala postawić hipotezę, że reskrypt cesarza odnosi się do osób, które złamały zasady dyscypliny wojskowej z powodu jakiejś formy uzależnienia.
Prawa autorskie (c) 2025 Maciej Jońca http://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Prawna ochrona zdolności produkcyjnej gleb – zagadnienia wybrane
Przedmiotem badania w artykule są prawne aspekty ochrony zdolności produkcyjnej gleb. Opracowanie ma charakter naukowo-badawczy. Autorka wychodzi od stwierdzenia, że gleby pełnią zwłaszcza funkcje środowiskowe, gospodarcze, społeczne i kulturowe, a z punktu widzenia ochrony cech warunkujących możliwość wykorzystania gleb w produkcji żywności ważna są funkcje produkcyjne, łączące się z funkcją produkcyjną rolnictwa. Celem analizy jest ustalenie, czy obowiązujące polskie prawodawstwo dostatecznie uwzględnia potrzebę ochrony zdolności produkcyjnej gleb, rozumianej jako możliwość zrównoważonego wykorzystywania tych zasobów do produkcji żywności. Rozważania nad tym zagadnieniem prowadzą do wniosku, że tak nie jest, natomiast pewien zakres ochrony zakładają projekty unijnych aktów prawnych, m.in. w sprawie monitorowania gleb, przyznający państwom członkowskim znaczącą rolę w śledzeniu i ocenie stanu gleb oraz zarządzaniu nimi.
Prawa autorskie (c) 2025 Katarzyna Leśkiewicz http://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Litygacja dotycząca zmian klimatu. Otwartość polskiego porządku konstytucyjnego
W artykule analizie poddano ewoluującą rolę litygacji (postępowań sądowych) dotyczących zmian klimatu (CCL – climate change litigation) w przeciwdziałaniu globalnemu kryzysowi klimatycznemu, ze szczególnym uwzględnieniem ich znaczenia w kontekście polskich norm konstytucyjnych. Postępowania te są coraz częściej postrzegane jako strategiczne narzędzie (SCCL – strategic climate change litigation) umożliwiające wprowadzanie systemowych zmian w zakresie zarządzania środowiskiem, wykorzystując ramy prawne do formułowania odpowiedzialności klimatycznej. Badanie podzielone jest na trzy części. W pierwszej omówiono globalny rozwój oraz historyczną trajektorię postępowań sądowych dotyczących zmian klimatu, zwracając uwagę na przełomowe orzeczenia oraz integrację argumentów z zakresu praw człowieka odnoszących się do tzw. praw klimatycznych. W drugiej przeanalizowano ponadnarodowe znaczenie SCCL, podkreślając ich wpływ na szersze ramy zarządzania środowiskiem. W trzeciej oceniono potencjał przyjęcia mechanizmów (S)CCL w polskim porządku konstytucyjnym, analizując odpowiednie normy konstytucyjne oraz możliwości zaangażowania sądów w kwestie związane z polityką klimatyczną. Wykorzystując interdyscyplinarne, porównawcze podejście prawnicze, omówione badanie wnosi wkład do trwającej debaty na temat konstytucjonalizmu środowiskowego, roli sądów w globalnym systemie zarządzania klimatem oraz powiązań krajowych porządków prawnych z międzynarodowymi standardami ochrony środowiska. Autorzy poruszają wątki teoretycznych, normatywnych i praktycznych implikacji strategicznych postępowań klimatycznych, zwłaszcza w kontekście polskim. Celem artykułu jest w szczególności pogłębienie zrozumienia ich potencjalnego wpływu na wykorzystanie krajowych ram konstytucyjnych.
Prawa autorskie (c) 2025 Katarzyna Mojska, Wojciech Mojski http://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Odpowiedzialność karna za przestępstwo tzw. wymuszonego zaginięcia w ukraińskim prawie karnym (art. 146-1 ukraińskiego Kodeksu karnego)
W artykule autorzy dokonali analizy ustawowych znamion stosunkowo nowego typu przestępstwa w ukraińskim prawie karnym, jakim jest tzw. wymuszone zaginięcie (art. 146-1 u.k.k.). Konieczność kryminalizacji takiego czynu wynikała z faktu przystąpienia Ukrainy w dniu 17 czerwca 2015 r. do Konwencji o ochronie wszystkich osób przed wymuszonym zaginięciem (przyjętej w Nowym Jorku 20 grudnia 2006 r.). Do tego czasu brak odpowiedniego uregulowania statusu prawnego osób zaginionych stanowił lukę w ustawodawstwie Ukrainy, a potrzeba jej wyeliminowania stała się szczególnie pilna w związku z konfliktem zbrojnym w Autonomicznej Republice Krymu i na wschodzie Ukrainy. Bezpośrednio po wprowadzeniu art. 146-1 do u.k.k. jego stosowanie w praktyce nie stało się powszechne (69 spraw w 2020 r.), dopiero po pełnej inwazji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę liczba stwierdzonych przestępstw z tą kwalifikacją wzrosła (1120 w 2022 r.). Autorzy wskazują również na inne (poza art. 146-1 u.k.k.) kwalifikacje prawne, które są stosowane w warunkach konfliktu zbrojnego na terytorium Ukrainy w przypadkach wymuszonych zaginięć (art. 115 u.k.k. „Umyślne zabójstwo”, art. 146 u.k.k. „Nielegalne pozbawienie wolności lub uprowadzenie człowieka”, art. 147 u.k.k. „Branie zakładników”, art. 438 u.k.k. „Naruszenie praw i zwyczajów wojennych”). Z uwagi na fakt ratyfikacji przez Polskę Konwencji o ochronie wszystkich osób przed wymuszonym zaginięciem pojawia się problem odpowiedniego uzupełnienia kodeksu karnego o nowy typ przestępstwa, w czym może być pomocna analiza rozwiązań przyjętych w Ukrainie.
Prawa autorskie (c) 2025 Marta Mozgawa-Saj, Mariana Shupiana http://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Praktyka przesłuchiwania małoletnich świadków w procesie karnym w świetle badań ankietowych
Małoletni może zostać przesłuchany w procesie karnym w charakterze świadka. Kwestia ta aktualnie nie budzi wątpliwości. Dopuszczalność przesłuchania wynika m.in. z przepisów Kodeksu postępowania karnego, a także z judykatury i poglądów prezentowanych w piśmiennictwie. Przesłuchanie małoletniego przeprowadzane jest – w zależności od okoliczności sprawy oraz wieku świadka – w trybie zwykłym lub ochronnym. W każdym przypadku, niezależnie od trybu przesłuchania, organ procesowy obowiązany jest zapewnić, aby ta czynność odbywała się w sposób chroniący dziecko przed wtórną wiktymizacją oraz umożliwiający realizację przysługujących mu praw. Celem zbadania, czy te standardy są przestrzegane, a także ustalenia, jak w praktyce ta czynność jest dokonywana, w dniach od 5 do 30 kwietnia 2022 r. zostały przeprowadzone badania ankietowe wśród sędziów orzekających w sądach powszechnych. W niniejszym artykule znajduje się omówienie wyników tych badań oraz ich ocena. W pracy uwzględniono zmiany wprowadzone ustawą z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw.
Prawa autorskie (c) 2025 Katarzyna Osiak-Krynicka http://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Węgierska służba cywilna w kontekście trendów międzynarodowych
W artykule skoncentrowano się na problematyce węgierskiej służby cywilnej. Celem badań jest analiza, w jakim stopniu prawo dotyczące służby publicznej na Węgrzech, które podlega nieustannym zmianom w ciągu ostatnich trzech dekad, dostosowuje się do trendów międzynarodowych, zwłaszcza obserwowanych w Europie, takich jak zlecanie zadań publicznych podmiotom zewnętrznym, fragmentaryzacja i decentralizacja. Postawiono hipotezę, że węgierska służba cywilna wpisuje się w ogólnoświatowe tendencje, a jednocześnie cechuje ją swoiste podejście do zatrudnienia w służbie cywilnej. W opracowaniu wykorzystano szeroki zakres źródeł pierwotnych i wtórnych, w tym akty normatywne, uzasadnienia projektów ustaw, orzecznictwo węgierskiego Trybunału Konstytucyjnego oraz literaturę prawniczą krajową i międzynarodową. Nowatorski charakter analizy polega na próbie uchwycenia szczególnych cech współczesnego węgierskiego prawa o służbie cywilnej. Obecnie węgierska służba cywilna odeszła od tradycyjnego, zamkniętego modelu administracji. Do jej charakterystycznych cech należą: centralizacja wynikająca z koncepcji „silnego państwa”, współistnienie konkurencyjnych wizji prawnych dotyczących statusu urzędnika, erozja stabilności kariery zawodowej oraz deprecjacja idei kariery urzędniczej. Autor argumentuje, że w węgierskiej służbie cywilnej konieczne jest silniejsze zaakcentowanie wartości kariery, względnej stabilności i przewidywalności zatrudnienia, jak również ograniczenie uznaniowości działań pracodawcy.
Prawa autorskie (c) 2025 Zoltán Petrovics http://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Podatek od kapitałów własnych jako narzędzie zwiększenia wpływów podatkowych w czasach polikryzysu
Podczas niedawnych kryzysów (w szczególności pandemii COVID-19 i rosyjskiej agresji na Ukrainę powiązanej ze wzrostem cen energii) państwa europejskie znowelizowały wiele norm prawa podatkowego w celu zwiększenia dochodów budżetowych oraz wsparcia przedsiębiorców i gospodarek narodowych. Niezbyt wiele z tych zmian dotyczyło podatków od kapitałów własnych. Celem artykułu jest potwierdzić lub obalić hipotezę, że podatek majątkowy może być jednym z rozwiązań w pakiecie nowelizacji prawa podatkowego w Republice Czeskiej w czasach polikryzysu. W związku z tym należało przedstawić i przeanalizować fundamentalne zmiany w dziedzinie regulacji prawnopodatkowej, ze szczególnym uwzględnieniem opodatkowania mienia. Analizie poddano również poszczególne elementy konstrukcji podatków majątkowych pobieranych w państwach europejskich. Uzyskana wiedza pozwala stwierdzić, czy podatek majątkowy byłby odpowiednim instrumentem podatkowym w czasach polikryzysu oraz potencjalnie opracować odpowiednią konstrukcję podatku majątkowego dla Republiki Czeskiej i innych państw na podobnym poziomie rozwoju gospodarczego.
Prawa autorskie (c) 2025 Michal Radvan, Taisiia Chepys http://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Status prawny Nuncjusza Apostolskiego w Polsce
Nuncjusz apostolski jest przedstawicielem dyplomatycznym Stolicy Apostolskiej. Wykonuje swoją misję jednocześnie wobec państwa i wobec Kościołów partykularnych na terytorium tego państwa. Status prawny Nuncjusza Apostolskiego w Polsce wynika z przepisów prawa kanonicznego, prawa międzynarodowego, a także prawa zwyczajowego, tj. w szczególności Konwencji wiedeńskiej o stosunkach dyplomatycznych, Kodeksu Prawa Kanonicznego oraz Konkordatu między Stolicą Apostolską a Rzecząpospolitą Polską. W związku z tym celem niniejszego opracowania jest odpowiedź na pytanie: W jakim zakresie przepisy prawa kanonicznego, prawa państwowego i prawa międzynarodowego mają zastosowanie do Nuncjusza Apostolskiego w Polsce w odniesieniu do szczegółowych kwestii, takich jak mianowanie i odwoływanie nuncjusza apostolskiego, jego kompetencje, a także wykonywanie przez niego funkcji dziekana korpusu dyplomatycznego?
Prawa autorskie (c) 2025 Agnieszka Romanko http://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Analiza porównawcza przepisów prawnych dotyczących ochrony osób starszych przed oszustwami internetowymi
W ostatnich latach odnotowano dramatyczny wzrost cyberprzestępstw wymierzonych w seniorów. W krajach takich jak Polska rozpowszechniły się specyficzne metody oszustw, takie jak „na wnuczka” czy „na policjanta”, a także ataki phishingowe, które często prowadzą do utraty oszczędności całego życia. Pomimo rosnącej skali problemu kryminologia napotyka trudności w dokładnym pomiarze zakresu oszustw internetowych. Zasięg i anonimowość Internetu ułatwiają popełnianie tych przestępstw, co sprawia, że ich wykrywanie i zapobieganie są trudniejsze niż w przypadku tradycyjnych metod. To rodzi istotne pytania dotyczące adekwatności obecnych rozwiązań prawnych chroniących osoby starsze oraz tego, czy prawo karne powinno uwzględniać wykorzystywanie ich łatwowierności lub niewiedzy. Analizując definicje prawne, modus operandi sprawców oraz porównawcze rozwiązania międzynarodowe, autor opracowania ma na celu ocenę, czy istniejące ramy prawne wystarczająco chronią seniorów oraz zbadanie potencjału harmonizacji ponadnarodowych środków prawnych, które mogłyby skuteczniej zabezpieczyć tę coraz częściej atakowaną grupę społeczną.
Prawa autorskie (c) 2025 Maciej Siwicki http://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Ustalenie wartości nieruchomości obciążonej hipoteką w postępowaniu o podział majątku wspólnego małżonków – uwagi de lege lata
Problem ustalenia wartości nieruchomości obciążonej hipoteką w postępowaniu o podział majątku wspólnego małżonków niejednokrotnie był przedmiotem analizy przedstawicieli nauki prawa cywilnego. Na przestrzeni lat w orzecznictwie Sądu Najwyższego ukształtowały się dwa przeciwstawne poglądy w zakresie sposobu ustalania wartości nieruchomości obciążonej hipoteką. Jako pierwszy wykształcił się i utrwalił pogląd, zgodnie z którym przyjmuje się, że obciążenia nieruchomości, w tym również hipoteki zabezpieczające kredyty udzielone małżonkom w czasie trwania wspólności majątkowej, powodują zmniejszenie wartości nieruchomości. Sąd, ustalając wartość tego składnika majątku wspólnego, uwzględnia więc kwotę niespłaconego (do daty wydania orzeczenia o podziale majątku) przez małżonków długu, a przyznając nieruchomość jednemu z nich, pomniejsza odpowiednio dopłatę lub spłatę na rzecz drugiego Zgodnie z drugim poglądem, obecnie dominującym, ustalając wartość wchodzącej w skład majątku wspólnego małżonków nieruchomości obciążonej hipoteką zabezpieczającą udzielony małżonkom kredyt, sąd uwzględnia jedynie jej wartość rynkową, z pominięciem tego obciążenia. Wydaje się jednak, że każda z prezentowanych metod ustalania wartości nieruchomości obciążonej hipoteką w postępowaniu o podział majątku wspólnego małżonków może nieść za sobą ryzyko pokrzywdzenia jednego z małżonków. Pomimo bogatego orzecznictwa i licznych wypowiedzi przedstawicieli nauki na gruncie obowiązujących przepisów, problem ten jest ciągle aktualny i wymaga rozważenia wprowadzenia zmian legislacyjnych w tym zakresie.
Prawa autorskie (c) 2025 Agnieszka Szczekala http://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Imperatyw sprawności postępowania administracyjnego vs stabilność gwarancji procesowych stron. Wybrane zagadnienia na tle praktyki stosowania zasad ogólnych
W artykule przeprowadzono analizę fundamentalnego dylematu współczesnego postępowania administracyjnego, w którym dążenie do zwiększenia sprawności działania organów administracji publicznej styka się z obowiązkiem zachowania stabilności gwarancji procesowych stron. Badanie koncentruje się na praktyce stosowania wybranych zasad ogólnych Kodeksu postępowania administracyjnego w kontekście postępującej elektronizacji administracji publicznej. Autorzy przyjęli prakseologiczne rozumienie sprawności, odróżniając je od węższego pojęcia efektywności, co znajduje uzasadnienie w konstytucyjnym ujęciu działania instytucji publicznych. Szczególną uwagę poświęcono analizie relacji między zasadą szybkości i prostoty postępowania a innymi zasadami ogólnymi, takimi jak zasada prawdy obiektywnej, czynnego udziału strony oraz współdziałania organów. Krytycznej ocenie poddano wprowadzenie art. 14 § 1b k.p.a. dotyczącego automatyzacji załatwiania spraw, wskazując na ryzyko nadinterpretacji przepisu w kierunku pełnej automatyzacji decyzji administracyjnych. Przeprowadzona analiza wykazała, że zachowanie równowagi między sprawnością a bezpieczeństwem proceduralnym wymaga wypracowania nowej homeostazy, która uwzględnia nie tylko dyrektywę szybkości, ale także stabilność gwarancji procesowych w środowisku cyfrowego bezpieczeństwa proceduralnego oraz koherencję pomiędzy pozostałymi zasadami postępowania administracyjnego.
Prawa autorskie (c) 2025 Arkadiusz Bereza, Marzena Świstak http://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Prawo człowieka do pracy i sztuczna inteligencja o cechach ludzkich w miejscu pracy. Bezrobocie technologiczne jako kwestia prawna i etyczna
W niniejszym artykule rozważono różne scenariusze, które mogą się zrealizować po pojawieniu się sztucznej inteligencji podobnej do ludzkiej. Autor twierdzi w szczególności, że bezrobocie technologiczne (i ogólnie bezrobocie przymusowe) nie powinno być postrzegane wyłącznie jako kwestia techniczna należąca do dyskursu ekonomicznego. Bezrobocie technologiczne należy również postrzegać jako kwestię etyczną i prawną, ponieważ teoria, która powierza alokację zasobów i miejsc pracy wyłącznie prawu podaży i popytu, jest wyraźnie sprzeczna z Powszechną Deklaracją Praw Człowieka oraz różnymi kartami konstytucyjnymi i przepisami prawa powszechnego. Akty te stanowią, że praca nie jest jedynie szansą, którą mogą wykorzystać kompetentne osoby, lecz podstawowym prawem człowieka.
Prawa autorskie (c) 2025 Riccardo Campa http://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Rola radcy prawnego w zapewnieniu zgodności przetwarzania danych osobowych z przepisami prawa o ochronie danych
W artykule dokonano analizy roli radcy prawnego w zapewnianiu zgodności przetwarzania danych osobowych z unijnym i krajowym prawem ochrony danych. Autor wskazuje rosnącą złożoność przepisów dotyczących ochrony danych, wynikającą w szczególności z nowych aktów prawnych, a także zwraca uwagę na wyzwania, przed którymi stają radcowie prawni w praktyce. Podkreślono, że skuteczna pomoc prawna świadczona przez radców prawnych pozostaje kluczowa dla wielu administratorów i podmiotów w celu wypełnienia obowiązujących wymogów prawnych. W opracowaniu wskazane zostały typowe obszary dotyczące wymogów określonych w RODO, w których radca prawny może służyć wsparciem. Przedmiotem analiz jest też kwestia tego, czy radca prawny może wykonywać funkcję inspektora ochrony danych. Wskazano również na znaczenie zmian legislacyjnych oraz podkreślono konieczność zaangażowania i podnoszenia kwalifikacji prawników, aby mogli oni skutecznie sprostać nowym wymogom prawnym w zakresie ochrony danych.
Prawa autorskie (c) 2025 Paweł Fajgielski http://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Rola sztucznej inteligencji w regulacji zobowiązań finansowych w prawie międzynarodowym
Regulacja zobowiązań finansowych w prawie międzynarodowym stanowi poważne wyzwanie ze względu na złożoność i wzajemne powiązania globalnych transakcji finansowych. W tym kontekście pojawienie się sztucznej inteligencji (AI) oferuje potencjał transformacyjny, który może usprawnić mechanizmy regulacyjne i ograniczyć ryzyko finansowe. W artykule omówiono rolę AI w regulacji zobowiązań finansowych w wymiarze transgranicznym, podkreślając jej wpływ na identyfikację ryzyka, zgodność z przepisami itp. Dzięki wykorzystaniu zaawansowanych algorytmów i możliwości analizy danych systemy AI umożliwiają monitorowanie transakcji finansowych w czasie rzeczywistym, usprawniają procesy due diligence oraz ułatwiają proaktywne zarządzanie ryzykiem. Wdrożenie AI w regulacjach finansowych rodzi jednak dylematy etyczne dotyczące prywatności danych, stronniczości algorytmów oraz odpowiedzialności. Międzynarodowa współpraca i działania normalizacyjne mają kluczowe znaczenie dla wspierania konwergencji regulacyjnej oraz zapewnienia równych warunków działania w globalnym otoczeniu finansowym. Dzięki odpowiedzialnemu wykorzystaniu AI zainteresowane strony mogą utorować drogę do bardziej odpornego i sprawiedliwego międzynarodowego systemu finansowego.
Prawa autorskie (c) 2025 Ilham Huseynov http://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Możliwość wykorzystania sztucznej inteligencji w procesie tworzenia kryminalistycznych portretów pamięciowych
W artykule podjęto próbę przedstawienia najnowocześniejszych zdobyczy techniki w kontekście możliwości ich wykorzystania we wspieraniu działań wykrywczych prowadzonych przez organy ścigania. Dynamiczny rozwój nauk ścisłych, w tym informatyki, jest jedną z determinant tempa i kierunku rozwoju kryminalistyki. Ma on m.in. bezpośredni wpływ na zasady sporządzania znanego od czasów starożytnych portretu pamięciowego nieznanego sprawcy przestępstwa. Autor poprzez przegląd najnowszej literatury dąży do zaprezentowania możliwości wykorzystania sztucznej inteligencji (AI) w procesie kreowania wizualnego przedstawienia sylwetki, a w szczególności wyglądu twarzy nieznanego sprawcy przestępstwa. Ponadto celem artykułu jest próba precyzyjnego ustalenia charakteru prawnego czynności sporządzania portretu pamięciowego.
Prawa autorskie (c) 2025 Karol Kagan http://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Problem dostosowania jako wyzwanie kulturowe i prawne. Sztuczna inteligencja, interpretowalność i poszukiwanie sensu
W artykule analizie poddano problem dostosowania sztucznej inteligencji (AI alignment problem), stanowiący fundamentalne wyzwanie w zakresie międzykulturowej komunikacji między ludzkimi ramami interpretacyjnymi a algorytmiczną optymalizacją. Autor wskazuje, że skuteczne dostosowanie AI wymaga integracji praktyk kulturowego nadawania sensu oraz ram prawnych, które różnią się w poszczególnych społeczeństwach. Analiza prowadzi do wniosku, że obecne próby regulacyjne, w tym rozporządzenie o sztucznej inteligencji Unii Europejskiej (EU AI Act) oraz krajowe strategie dotyczące AI, napotykają trzy powiązane ze sobą wyzwania: zapewnienie interpretowalności decyzji algorytmicznych, zarządzanie indeterminizmem właściwym systemom AI oraz rozwiązywanie kontrowersji związanych z pozyskiwaniem wiedzy. Poprzez analizę nowych zjawisk, takich jak agenci AI, a także zjawiska „przechwytywania” regulacji przez globalne korporacje technologiczne (Big Tech) oraz wzrostu tzw. nacjonalizmu AI, autor dowodzi, że niepowodzenia w procesie dostosowania wynikają nie tylko z ograniczeń technicznych, lecz również z niewystarczającego uwzględnienia różnorodnych kulturowych logik interpretacyjnych. Autor proponuje ramy umożliwiające adaptację systemów AI do odmiennych kontekstów przy jednoczesnym zachowaniu ich podstawowej funkcjonalności. W konkluzji wskazuje, że rozwiązanie problemu dostosowania wymaga zastosowania obliczeniowego modelowania kulturowego, zdolnego do nawigowania w warunkach pluralizmu wartości. Autor ostrzega, że bez integracji technicznych mechanizmów bezpieczeństwa z kulturowymi ramami społeczeństw systemy AI mogą stać się narzędziami eksploatacji i kontroli, a nie partnerami służącymi dobru społecznemu.
Prawa autorskie (c) 2025 Karol Kasprowicz http://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Dostęp do akt sprawy postępowania przygotowawczego. Przyczynek do dyskusji wokół odformalizowania procedury karnej
Należyta znajomość treści akt postępowania przygotowawczego jest bardzo istotna dla właściwej realizacji praw i obowiązków stron postępowania karnego, a przede wszystkim pozwala na opracowanie właściwego schematu obrony podejrzanego lub już oskarżonego. Stąd też łatwy dostęp do akt sprawy na każdym etapie postępowania odgrywa kluczową rolę. Dostęp do akt sprawy jest powiązany z naczelnymi zasadami procesu karnego w polskim porządku prawnym. Celem artykułu jest analiza dostępu do akt sprawy w postępowaniu przygotowawczym w kontekście postulatów odformalizowania procedury karnej. Autor przedstawia aktualne uregulowania prawne oraz orzecznictwo, zwracając uwagę na ich praktyczne konsekwencje dla stron postępowania, zwłaszcza podejrzanego lub oskarżonego i jego obrońcy. Podejmuje również próbę odpowiedzi na pytanie, czy szerszy i bardziej zautomatyzowany dostęp do akt postępowania przygotowawczego na każdym etapie postępowania może realnie przyczynić się do zwiększenia kontradyktoryjności i transparentności procedury karnej. Analiza prowadzi do wniosku, że elektroniczny dostęp do akt postępowania przygotowawczego na etapie postępowania sądowego w znacznym stopniu ułatwia stronom korzystanie z ich uprawnień, jak również usprawnia pracę pracowników administracji sądowej.
Prawa autorskie (c) 2025 Maciej Stodółkiewicz http://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Elektroniczne postępowanie upominawcze – od nakazu do egzekucji sądowej
Przedmiotem artykułu jest elektroniczne postępowanie upominawcze, które stanowi jedno z odrębnych postępowań w polskiej procedurze cywilnej. W opracowaniu przedstawiono i omówiono elektroniczne postępowanie upominawcze oraz postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie elektronicznego tytułu wykonawczego. Autorzy zdiagnozowali i omówili główne problemy związane z elektronicznym postępowaniem upominawczym oraz postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym na podstawie elektronicznego tytułu wykonawczego, a także przedstawili propozycje ich rozwiązania. W swoich badaniach wykorzystali dane statystyczne dotyczące postępowania w sprawie nakazu zapłaty w trybie elektronicznym oraz dane dotyczące postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie elektronicznego tytułu wykonawczego.
Prawa autorskie (c) 2025 Piotr Szczekocki, Jarosław Kowalski http://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Rejestracja działalności gospodarczej przez osoby fizyczne w systemie CEIDG (Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej). Propozycje zmian
Artykuł ma charakter naukowo-badawczy. Tematem badań jest rejestracja działalności gospodarczej przez osoby fizyczne w systemie CEIDG (Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej). W wyniku przeprowadzonej analizy systemu stwierdzono dość znaczące jego niesprawności, powodujące istotne negatywne skutki dla rejestrujących się osób fizycznych, w postaci m.in. nieprzejrzystości procesu rejestracji, stanowiącego podstawę do potencjalnych sankcji prawnych dla tych osób. Ponadto stwierdzono niedostateczny zakres integracji systemowej CEIDG z systemami instytucji państwowych, brak jednego „elektronicznego miejsca” z pełną i kompleksową informacją o spółce cywilnej, a także dającą się przewidzieć niedrożność systemu w czasie zwiększonego w nim ruchu. Wskazano konkretne modyfikacje przedmiotowego systemu, które mogą poprawić funkcjonalność CEIDG. Artykuł ma wartość poznawczą dla nauki, a w szczególności dla praktyki funkcjonowania tego obszaru rzeczywistości.
Prawa autorskie (c) 2025 Zbigniew Władek http://creativecommons.org/licenses/by/4.0