Zazwyczaj mamy do czynienia z opracowaniami naukowymi tylko wybranych aspektów klauzuli sumienia, które są podejmowane na gruncie wielu dyscyplin naukowych, a przy tym dotyczą często identycznego przedmiotu badawczego w ramach interdyscyplinarnego ujęcia. W konsekwencji potrzebne jest podejście syntetyczne, z uwzględnieniem zwłaszcza systemu opieki zdrowotnej. Z tej perspektywy istota klauzuli sumienia sprowadza się do sprzeciwu sumienia, który został uznany i zalegalizowany przez prawo, co konstrukcyjnie identyfikuje najbardziej sumienie w generalnej klauzuli odsyłającej. Tak rozumiana klauzula sumienia jest adresowana przede wszystkim do lekarzy, pielęgniarek i położnych, chociaż pośrednio dotyczy oczywiście pacjentów. Skoro klauzula sumienia stanowi równocześnie normę prawną i normę moralną, to zawsze wymusza respektowanie przez prawo wartości naturalnych, które wynikają z określonych przekonań światopoglądowych czy religijnych.