Rozgrzeszeni z bałwochwalstwa? Strategie „oswajania” religijnej inności w podboju Nowego Świata

Iwona Krupecka

Streszczenie w języku polskim


Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie sposobów oswajania religijnej inności – w tym wypadku „bałwochwalczego” politeizmu – w podboju Ameryki. Wybrane przykłady (Cortés, Bernal Díaz del Castillo, José de Acosta i Bartolomé de Las Casas) służą wypracowaniu podstawowych modeli odnoszenia się do rdzennych kultów religijnych, począwszy od zawłaszczenia, przez sposoby budowania różnicy radykalnej, aż po jej zanegowanie, jednak nie przez asymilację, lecz odkrycie obcości w sobie. Narzędziem interpretacyjnym jest dla mnie kategoria „niezwykłości” (Le Goff), perspektywą teoretyczną zaś propozycja Wolfganga Welscha, by kategorię własne – obce zastąpić rozróżnieniem bliskie – dalekie.


Słowa kluczowe


bałwochwalstwo; inność; Las Casas

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Abril Castelló V., La bipolarización Sepúlveda-Las Casas y sus consecuencias: la revolución de la duodecima réplica, [w:] La ética en la conquista de América. Francisco de Vitoria y la Escuela de Salamanca, Madrid 1984.

Acosta J. de, Vida religiosa y civil de los Indios, prólogo y selección E. O’Gorman, México 1963.

Adorno R., Discourses on Colonialism: Bernal Díaz, Las Casas, and the Twentieth-Century Reader, “MLN” 1988, Vol. 103(2), DOI: https://doi.org/10.2307/2905341.

Adorno R., The Discursive Encounter of Spain and America: The Authority of Eyewitness Testimony in the Writing of History, “The William and Mary Quarterly” 1992, Vol. 49(2), DOI: https://doi.org/10.2307/2947270.

Benítez-Rojo A., Bartolomé de Las Casas: Entre el infierno y la ficción, “MLN” 1988, Vol. 103(2), DOI: https://doi.org/10.2307/2905342.

Boruchoff D.A., Beyond Utopia and Paradise: Cortés, Bernal Díaz and the Retoric of Consecration, “MLN” 1991, Vol. 106(2), DOI: https://doi.org/10.2307/2904863.

Cortés H., Listy o zdobyciu Meksyku, Gdańsk 1997.

Díaz del Castillo B., Pamiętnik żołnierza Korteza, czyli prawdziwa historia podboju Nowej Hiszpanii, Warszawa 1962.

First Images of America. The Impact of the New World on the Old, eds. F. Chiappelli, M.J.B. Allen, R.L. Benson, Berkeley 1976.

Gil J., Mitos y utopías des descubrimiento: I. Colón y su tiempo, Madrid 1989.

Goody J., Renesans: czy tylko jeden?, Warszawa 2012.

Greenblatt S., Pośrednik, [w:] Poetyka kulturowa. Pisma wybrane, red. i wstęp K. Kujawińska-Courtney, Kraków 2006.

Hamann B.E., Chronological Pollution. Potsherds, Mosques, and Broken Gods before and after the Conquest of Mexico, “Current Anthropology” 2008, Vol. 49(5), DOI: https://doi.org/10.1086/591274.

Keen B., The European vision of the Indian in the XVI and XVII centuries: A sociological approach, [w:] La imagen del Indio en la Europa moderna, Sevilla 1990.

Krupecka I., Las categorías de sindéresis y prudencia en el pensamiento de Bartolomé de Las Casas, „Annales UMCS. Sectio I” 2014, nr 2, DOI: http://dx.doi.org/10.17951/i.2014.39.2.49.

La imagen del Indio en la Europa moderna, Sevilla 1990.

Las Casas B. de, Apologética historia sumaria I, Madrid 1992.

Las Casas B. de, Ginés de Sepúlveda J., Soto D. de, Dysputa w Valladolid (1550/1551), Gdańsk 2014.

Le Goff J., Świat średniowiecznej wyobraźni, Warszawa 1997.

Milhou A., El indio americano y el mito de la religión natural, [w:] La imagen del Indio en la Europa moderna, Sevilla 1990.

O’Gorman E., La idea del descubrimiento de América. Historia de esa interpretación y crítica de sus fundamentos, México 1951.

Pagden A., Señores de todo el mundo. Ideologías del imperio en España, Inglaterra y Francia (en los siglos XVI, XVII y XVIII), Barcelona 1997.

Pratt M.L., Imperialne spojrzenie. Pisarstwo podróżnicze a transkulturacja, Kraków 2011.

Rubiés J.-P., Theology, Ethnology, and the Historicization of Idolatry, “Journal of the History of Ideas” 2006, Vol. 67(4), DOI: https://doi.org/10.1353/jhi.2006.0038.

Ryan M.T., Assimilating New Worlds in the Sixteenth and Seventeenth Centuries, “Comparative Studies in Society and History” 1981, Vol. 23(4), DOI: https://doi.org/10.1017/S0010417500013542.

Todorov T., Podbój Ameryki. Problem innego, Warszawa 1996.

Todorov T., Podróżnicy i tubylcy, [w:] Człowiek renesansu, red. E. Garin, Warszawa 2001.

Waldenfels B., Podstawowe motywy fenomenologii obcego, Warszawa 2009.

Welsch W., Tożsamość w epoce globalizacji – perspektywa transkulturowa, [w:] Estetyka transkulturowa, red. K. Wilkoszewska, Kraków 2004.

White H., The Noble Savage: Theme as Fetish, [w:] First Images of America: The Impact of the New World and the Old, ed. F. Chiappelli, Berkeley–Los Angeles 1976.

Zamora M., „Todas son palabras formales del Almirante”: Las Casas y el Diario de Colón, “Hispanic Review” 1989, Vol. 57(1), DOI: https://doi.org/10.2307/474224.

Zavala S., Servidumbre natural y libertad cristiana según los tratadistad españoles de los siglos XVI y XVII, México 1975.




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/i.2017.42.1.9
Data publikacji: 2018-02-20 08:59:24
Data złożenia artykułu: 2017-05-17 12:14:40

Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2018 Iwona Krupecka

Creative Commons License
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.