Wpływ wierzeń grobowych na ewolucję sarkofagów w Egipcie faraonów

Anna Szarek

Streszczenie w języku polskim


Egipski system wierzeń funeralnych był jednym z najbardziej rozwiniętych wśród ludów starożytnego Wschodu. Dodatkowo, oprócz złożonej mitologii i rytuałów, tworzył go szereg elementów kultury materialnej dopełniających całość. Wśród nich na szczególną uwagę zasługują grobowce i sarkofagi. Możemy wyznaczyć szereg przedmiotów wchodzących na stałe do wyposażenia grobowego Egipcjan. Są to m.in. zabezpieczone w procesie mumifikacji szczątki ludzkie, sarkofagi, księgi religijne oraz drobne przedmioty codziennego użytku (biżuteria, ceramika, rzeźby, meble itp.). Oprócz formy grobu jednym z najlepszych wyznaczników chronologicznych danego pochówku jest kształt i zdobienie trumny, w jakiej została zdeponowana mumia. Możemy podzielić sarkofagi na dwie zasadnicze grupy: skrzynkowe i antropoidalne. W zależności od czasu powstania zmienia się ich forma.

Artykuł jest krótką syntezą złożonego i zasługującego na szersze omówienie problemu, który został potraktowany interdyscyplinarnie, z podkreśleniem metod badawczych archeologii i historii. Literatura egiptologiczna wielokrotnie podejmowała temat przemian zachodzących we wszystkich aspektach egipskiej wiary w życie pozagrobowe. Opracowanie zawiera charakterystykę zmian formy sarkofagu w konkretnych okresach rozwoju państwa egipskiego pod panowaniem rodzimych dynastii – od okresu predynastycznego aż do czasów XXX dynastii. Ukazuje też proces przemian, jakim podlegała egipska teologia w tym przedziale czasowym. Rozważania są oparte o konkretne przykłady zachowanych zabytków archeologicznych, datowanych na poszczególne odcinki wyznaczonej chronologii. Całość wywodu jest podparta zarówno analizą zachowanych tekstów religijnych, jak i źródeł obcych, w tym Herodota. Ta krótka próba wykazania, iż zmiany religijne wpływały na sposób dekoracji sarkofagów i lokowane na nich teksty religijne dała zadowalające efekty. Możliwe stało się wyznaczenie pewnych trendów w sposobie zdobienia trumien w zależności od dominującej tendencji teologicznej. Dość proste kształty sarkofagów okresu predynastycznego przechodzą do rozbudowanych, w niektórych przypadkach zwielokrotnionych trumien, aby w ostatecznym kontekście powrócić do prostej pojedynczej formy. Wyznaczono również tendencje stylistyczne dekoracji sarkofagów. Od początkowej formy pozbawionej malowideł, przez dość oszczędnie zdobione przykłady staro- i średnioegipskie, do „wybuchu ornamentyki” w Nowym Państwie, aby pod koniec panowania rodzimych dynastii powrócić do prostej formy z silnie zaakcentowanym jednym elementem – głową zmarłego. Co więcej, udało się wykazać, jakie czynniki zewnętrzne wpływały na te przemiany. Wymienić należy przede wszystkim sytuację polityczną Egiptu, stopień zamożności społeczeństwa, dostęp do surowców niezbędnych do produkcji i w końcu talent oraz zaangażowanie w pracę rzemieślnika ją wykonującego.

Słowa kluczowe


wierzenia grobowe; sarkofagi; ewolucja sarkofagów; mit ozyriacki; religia solarna; Egipt faraonów; mitologia

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Barwik M., Księga wychodzenia za dnia: tajemnice egipskiej Księgi Umarłych, Warszawa 2009.

Bator W., Religia starożytnego Egiptu: perspektywa religioznawcza, Kraków 2012.

Brier B., Mumie egipskie, Warszawa 2000.

Ciałowicz K., Początki cywilizacji egipskiej, Kraków – Warszawa 1999.

Cortese V., Guidotti M.K., Egipt. Sztuka, historia, cywilizacja, Warszawa 2008.

Daumas F., Od Narmera do Kleopatry, Warszawa 1982.

Edwards I.E.S., Piramidy Egiptu, Warszawa 1995.

France J., Le cercueil de Padikhonsou an musée des Beaux’ Arts de Lyon, Wiesbaden 2016.

Ikram S., Śmierć i pogrzeb w starożytnym Egipcie, Warszawa 2004.

Journey Through the Afterlife: Ancient Egyptian Book of the Dead, ed. J.H. Taylor, London 2010.

Krzyżaniak L., Egipt przed piramidami, Warszawa 1980.

Lipińska J., Sztuka egipska, Warszawa 1982.

Lipińska J., Sztuka starożytnego Egiptu, Warszawa 2008.

Lipińska J., Marciniak M., Mitologia starożytnego Egiptu, Warszawa 2006.

Lurker M., Bogowie i symbole starożytnych Egipcjan, Warszawa 1995.

Michałowski K., Nie tylko piramidy… Sztuka dawnego Egiptu, Warszawa 1969.

Neubert O., Z kraju faraonów, Warszawa 1959.

Niwiński A., Mity i symbole starożytnego Egiptu, Warszawa 1995.

Piotrowiak P., Badania paleopatologiczne nad mumiami egipskimi, „Iuvenilia” 2008, nr 3.

Spencer A.J., Death in Ancient Egypt, London 1982.

Starożytny Egipt. Życie, sztuka, obyczaje, red. A. Niwiński, Warszawa 2008.

Wüthrich A., Édition synoptique et traduction des chapiters supplémentaires du Livre des Morts 162 à 167, Wiesbaden 2015.




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/f.2015.70.99
Data publikacji: 2017-06-07 13:39:44
Data złożenia artykułu: 2017-03-06 21:26:43

Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2017 Anna Szarek

Creative Commons License
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.