Literatura (wy)czerpana? Recepcja strategii narracyjnych Andrzeja Sapkowskiego

Piotr Łukasz Żołądź

Streszczenie w języku polskim


Twórczość Andrzeja Sapkowskiego budziła kontrowersje w zasadzie od początku kariery pisarza, do czego znacząco przyczyniło się wykorzystanie przezeń wywodzącej się z prądów awangardowych techniki narracyjnej zwanej rewritingiem. Strategia pisarska prozaika sprawiła, że niektórzy czytelnicy (tzw. nieprofesjonalni), silnie zakorzenieni w kontekście literatury modernistycznej, tj. wykorzystujący kategorię oryginalności do oceny jakościowej dzieła, nazwali debiut autora Wiedźmina plagiatem. Wydawać by się mogło, że wspomniane kontrowersje można było zneutralizować lub przynajmniej osłabić ich dychotomiczną naturę na gruncie krytyki literackiej, i rzeczywiście częściowo udało się tego dokonać. Okazuje się jednak, że opisanie silnej intertekstualnej relacji między tekstem „pierwotnym” a  „przetworzonym” przysporzyło problemów również krytykom. Celem niniejszego artykułu było przeanalizowanie recepcji strategii  narracyjnych Sapkowskiego na podstawie tekstów  krytycznoliterackich Krzysztofa Uniłowskiego, Anny Misztak oraz Marka Szyjewskiego. Starano się znaleźć odpowiedzi na następujące pytania: czy kategoria oryginalności znajduje zastosowanie w opisie dyskursu, który dotyczy aktu prze-pisania (rewritingu)? czy literaturę popularną, która „pożycza”  motywy, toposy itp. od swojej „wyższej” siostry, można nazywać wyczerpaną tylko dlatego, że chętnie stosuje powtórzenia? na ile powtórzenie pełni ludyczną funkcję w odbiorze tekstu, a na ile (będąc niemal bezpośrednie) utrudnia krytykom „właściwą” interpretację dzieła (dlaczego pozostają oni na intertekstualnej powierzchni odbioru tekstu, wyliczając wyłącznie litanię dzieł przetworzonych w dziele)? Przeprowadzone badania, w których wykorzystano narzędzia historyczno- i teoretycznoliterackie (analizę dyskursu oraz krytykę ideologii) wykazały, iż odwoływanie się do kategorii oryginalności przy opisie postmodernistycznego, (wy)czerpanego dzieła literackiego jest działaniem ideologicznym. Zderzanie wyjątkowości z powtórzeniem służy bowiem na ogół temu, by umieścić dzieło  literackie w miejscu, w którym chce je widzieć krytyk.


Słowa kluczowe


Andrzej Sapkowski; krytyka literacka; strategia narracyjna

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


BIBLIOGRAFIA PODMIOTOWA

Sapkowski, A. (1986). Wiedźmin, Fantastyka, 12, s. 18–20, 45–49.

Sapkowski A. (1988). Rozpędzam się… Z Andrzejem Sapkowskim rozmawia Rafał A. Ziemkiewicz. Fantastyka, 8, s. 52.

Sapkowski, A. (2001). Rękopis znaleziony w Smoczej Jaskini. Warszawa: Wydawnictwo superNowa.

BIBLIOGRAFIA PRZEDMIOTOWA

Bacchilega, C. (1997). Postmodern Fairy Tales. Gender and Narrative Strategies. Filadelfia: University of Pennsylvania Press. DOI: https://doi.org/10.9783/9780812200638.

Barth, J. (1983). Literatura wyczerpania. Przeł. Z. Lewicki. W: Z. Lewicki (red.), Nowa proza amerykańska. Szkice (s. 38–54). Warszawa: Wydawnictwo Czytelnik.

Baudrillard, J. (2005). Symulakry i symulacja. Przeł. S. Królak. Warszawa: Wydawnictwo Sic!

Calvino, I. (2009). Wykłady amerykańskie. Sześć przypomnień dla przyszłego stulecia. Przeł. A. Wasilewska. Warszawa: Czuły Barbarzyńca.

Carroll, N. (2011). Filozofia sztuki masowej. Przeł. M. Przylipiak. Gdańsk: Wydawnictwo Słowo/Obraz Terytoria.

Chaciński, B. (1996). Wiedźmin kontra kameleon. Ex Libris, 89, s. 11.

Eco, U. (1996). Superman w literaturze masowej. Powieść popularna między retoryką a ideologią. Przeł. J. Ugniewska. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Fish, S. (2008). Interpretacja, retoryka, polityka. Eseje wybrane. Red. A. Szahaj. Kraków: Universitas.

Fulińska, A. (1999). Baśń, która ocala. Tygodnik Powszechny, 29, s. 12.

Gąskowska, L. (2009). Fan fiction, czyli złoto dla zuchwałych. Pomiędzy pragnieniem narracji a realizacją opowieści. W: H. Kubicka, O. Taranek (red.), Kody kultury. Interakcja, transformacja, synergia (s. 445–454). Wrocław: Wydawnictwo Sutoris.

Gemra, A. (2001). Fantasy po polsku. Kilka uwag nad twórczością Andrzeja Sapkowskiego. Europa Orientalis, 1, s. 167–185.

Hollanek, A. (1986). …3…2…1…. Fantastyka, 12, s. 2.

Inglot, J. (1996). Książki pokupne. Odra, 9, s. 129–130.

Janion, M. (1980). Odnawianie znaczeń. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Jaworek, M. (2015). Baśń zrekontekstualizowana. Przegląd Humanistyczny, 3, s. 193–195.

Kaczor, K. (2006). Geralt, czarownice i wampir. Recykling kulturowy Andrzeja Sapkowskiego. Gdańsk: Słowo/Obraz Terytoria.

Kostecka, W. (2013). Tendencje postmodernistyczne we współczesnej literaturze baśniowej dla dzieci i młodzieży. W: B. Niesporek-Szamburska, M. Wójcik-Dudek (red.), Nowe opisanie świata. Literatura i sztuka dla dzieci i młodzieży w kręgu oddziaływań (s. 27–40). Katowice: Wydawnictwo UŚ.

Kostecka, W. (2014). Baśń postmodernistyczna: przeobrażenia gatunku. Warszawa: Wydawnictwo Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich.

Kowalczyk, K. (2016). Baśń w zwierciadle popkultury. Renarracje baśni ze zbioru Kinder- und Hausmärchen Wilhelma i Jakuba Grimmów w przestrzeni kultury popularnej. Wrocław: Stowarzyszenie Badaczy Popkultury i Edukacji Popkulturowej Trickster.

Lem, S. (1979). Markiz w grafie. Teksty, 1, s. 7–43.

Lewicki, Z. (red.). (1983). Nowa proza amerykańska. Szkice. Warszawa: Czytelnik.

Materska, D., Popiołek, E. (1996). Grają wiedźminem! Nowa Fantastyka, 2, s. 70.

Misztak, A. (2005). Andrzeja Sapkowskiego krótka historia zapożyczeń. Fahrenheit, XLVII, s. 12. Pobrano z: http://www.fahrenheit.net.pl/archiwum/f47/12.html (dostęp: 25.09.2018).

Nycz, R. (2010). Poetyka intertekstualna: tradycje i perspektywy. W: M.P. Markowski, R. Nycz (red.), Kulturowa teoria literatury. Główne pojęcia i problemy (s. 153–180). Kraków: Universitas.

Parowski, M. (1991). Wiedźmin Geralt jako podróżnik w czasie. Nowa Fantastyka, 12, s. 66–67.

Ricoeur, P. (1986). Lectures on Ideology and Utopia. Red. G. Taylor. Nowy Jork–Guildford: Columbia University Press.

Roszczynialska, M. (2009). Etnologiczne konteksty fantasy (na podstawie cyklu o wiedźminie Andrzeja Sapkowskiego). W: T. Ratajczak, B. Trocha (red.), Fantastyczność i cudowność.

Fantasy w badaniach naukowych (s. 99–114). Zielona Góra: OWUZ.

Roszczynialska, M. (2009). Sztuka fantasy Andrzeja Sapkowskiego. Problemy poetyki. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego.

Skowera, M. (2016). Postmodernistyczny retelling baśni – garść uwag terminologicznych. Creatio Fantastica, 2, s. 45–62.

Szyjewski, M. (2006). Intertekstualność Kopciuszka. Fahrenheit, 50, s. 14. Pobrano z: http://www. fahrenheit.net.pl/archiwum/f50/14.html (dostęp: 27.09.2018).

Uniłowski, K. (2003). Łoryginalność, czyli coś się kończy, coś się zaczyna. FA-art, 61, s. 178–180. Pobrano z: https://www.fa-art.pl/artykul.php?id_artykulu=5&szablon (dostęp: 25.09.2018).

Uniłowski, K. (2017). Historia jako parodia. Saga o wiedźminie Andrzeja Sapkowskiego. Nowa Dekada Krakowska, 1/2, s. 20–30.

Wróblewska, V. (2005). Wiedźmin Andrzeja Sapkowskiego, czyli fantastyka w stylu collage. W: A. Stoff, D. Brzostka (red.), Polska literatura fantastyczna. Interpretacje (s. 401–415). Toruń: Wydawnictwo UMK.

Varga, K. (1995). Zadzwońcie po wiedźmina. Gazeta Wyborcza, 284, s. 13.

Ziemkiewicz, R.A. (1987). Co wolno Tolkienowi, to nie „Wiedźminowi”? Fantastyka, 10, s. 55.

Zmorski, R. (1902). Podania i baśni ludu w Mazowszu (z dodatkiem kilku Szlązkich i Wielkopolskich). Warszawa: nakładem Franciszka Juliana Granowskiego.

Żołądź, P. (2018). Potworność i krytyka. Studia o cyklu wiedźmińskim Andrzeja Sapkowskiego. Kraków: Universitas.




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/ff.2018.36.2.81-94
Data publikacji: 2019-01-18 08:01:22
Data złożenia artykułu: 2018-10-22 12:37:17

Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2019 Piotr Łukasz Żołądź

Creative Commons License
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.