Literatura lęku, literatura nadziei – przemiany wybranych kategorii katastrofizmu i postapokaliptyki na przełomie wieku XX i XXI

Karolina Wierel

Streszczenie w języku polskim


Głównym celem rozprawy jest wskazanie ewolucji i zróżnicowania strategii narracyjnej w obrębie fantastyki naukowej, ze szczególnym uwzględnieniem twórczości, którą można zakwalifikować jako cosy catastrophe, speculative fiction, dystopia postapokaliptyczna czy ekotopia, wraz z przykładami literackimi i filmowymi. Motywy  katastrofy, końca i apokalipsy stanowią główne punkty konstrukcyjne niniejszej analizy i kierują uwagę na ich wykorzystanie w literaturze fantastycznej, szczególnie z końca wieku XX i początku wieku XXI. W celu zobrazowania przemian, jakim ulegają owe motywy,  przywołano pojęcia takie jak: fantastyka, fantastyka  postapokaliptyczna, katastrofizm, cosy catastrophe, speculative fiction. Odmiany te przedstawiono wraz z przykładami dzieł  przynależących do fantastyki naukowej. Wykorzystano narzędzia oferowane przez hermeneutykę oraz intuicjonizm. Po analizie i interpretacji zgromadzonego materiału zauważono, iż konwencje charakterystyczne dla „gatunków zmąconych” z przełomu wieku XX i XXI są podobne pod względem konstrukcji fabuły do aktualnych dyskursów prowadzonych w obszarze nowej humanistyki, humanistyki afirmatywnej czy humanistyki zaangażowanej w kwestie podstawowe dla całej dziedziny, takie jak zdefiniowanie pojęć: człowiek, życie, człowieczeństwo, nie-człowiek. Konwencje katastroficzna i postapokaliptyczna, które bazują na perspektywie stworzenia rzeczywistości odmiennej od tej sprzed katastrofy, uruchamiają obszary wiedzy z dziedziny antropologii kultury, socjologii czy psychologii w celu interpretacji tematów istotnych dla paradygmatów nowej humanistyki końca XX i początków XXI wieku. Zarysowują pejzaż intelektualny i emocjonalny czasu przełomu.</>


Słowa kluczowe


fantastyka; katastrofizm; postapokalipsa; nowa humanistyka

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


BIBLIOGRAFIA PODMIOTOWA

Atwood, M. (2004). Oryks i Derkacz. Przeł. Małgorzata Hesko-Kołodzińska. Poznań: Zysk i S-ka.

Atwood, M. (2010). Rok Potopu. Przeł. Marcin Michalski. Kraków: Znak.

Atwood, M. (2017). MaddAddam. Przeł. T. Wilusz. Warszawa: Prószyński i S-ka.

Butler, O.E. (2000). Przypowieść o siewcy. Przeł. J. Chełmniak. Warszawa: Prószyński i S-ka.

Butler, O.E. (2003). Przypowieść o talentach. Przeł. J. Chełminiak. Warszawa: Prószyński i S-ka.

Cixin, L. (2017a). Ciemny las. Przeł. A. Jankowski. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis.

Cixin, L. (2017b). Problem trzech ciał. Przeł. A. Jankowski. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis.

Cixin, L. (2018). Koniec śmierci. Przeł. A. Jankowski. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis.

Christopher, J.S. (1992). Śmierć trawy. Przeł. D. Górska. Warszawa: Wydawnictwo Iskry.

Dick, P.K. (1995). Czy androidy śnią o elektrycznych owcach? Przeł. S. Kędzierski. Warszawa: Prószyński i S-ka.

Faber, M. (2005). Pod skórą. Przeł. M. Świerkocki. Warszawa: Wydawnictwo W.A.B.

Faber, M. (2015). Księga dziwnych nowych rzeczy. Przeł. T. Kłoszewski. Warszawa: Wydawnictwo W.A.B.

Glukhovsky, D. (2010). Metro 2033. Przeł. P. Podmiotko. Kraków: Wydawnictwo Insignis.

Glukhovsky, D. (2010). Metro 2034. Przeł. P. Podmiotko. Kraków: Wydawnictwo Insignis.

Glukhovsky, D. (2015). Metro 2035. Przeł. P. Podmiotko. Kraków: Wydawnictwo Insignis.

Huxley, A. (1932). Brave New World. Londyn: Chatto & Windus.

Ishiguro, K. (2007). Nie opuszczaj mnie. Przeł. A. Szulc. Warszawa: Wydawnictwo Albatros.

Ishiguro, K. (2017). Pogrzebany olbrzym. Przeł. A. Szulc. Warszawa: Wydawnictwo Albatros.

Jemisin, N.K. (2015). Piąta pora roku (audiobook). Przeł. J. Małecki. Czyt. M. Więckowski. Kraków: Wydawnictwo SQN. Pobrano z: https://www.youtube.com/watch?v=_cyWgfHIg2c (dostęp: 31.10.2018).

Jemisin, N.K. (2016). Wrota obelisków. Przeł. J. Małecki. Kraków: Wydawnictwo SQN. Pobrano z: https://www.youtube.com/watch?v=zL6gnJil34Y (dostęp: 31.10.2018).

Jemisin, N.K. (2017). Kamienne niebo. Przeł. J. Małecki. Kraków: Wydawnictwo SQN.

McCarthy, C. (2008). Droga, wyd. II . Przeł. R. Sudół. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Shelley, M. (1826). The Last Man. Londyn: Henry Kolbum.

Shelley, M. (2013). Frankenstein albo Nowy Prometeusz. Przeł. M. Płaza. Czerwonak: Wydawnictwo Vesper.

Tołstoj, T. (2004). Kyś. Przeł. J. Czech. Kraków: Znak.

BIBLIOGRAFIA PRZEDMIOTOWA

Agamben, G. (2008). Wspólnota która nadchodzi. Przeł. S. Królak. Warszawa: Wydawnictwo Sic!

Aldis, B. (1973). Billion Year of Spree: The True History of Science Fiction. Nowy Jork: Doubleday.

Böhme, G. (1998). Antropologia filozoficzna: ujęcie pragmatyczne. Przeł. P. Domański. Warszawa: Wydawnictwo IFI S PAN.

Braidotti, R. (2013). The Posthuman. Nowy Jork: Polity Press.

Czapliński, P. (2017). Sploty. Teksty Drugie, 1, s. 9–17.

Domańska, E. (2017). Sprawiedliwość epistemiczna w humanistyce zaangażowanej. Teksty Drugie, 1, s. 41–59.

Frelik, P. (2017). Kultury wizualne science fiction. Kraków: Universitas.

Girard, R. (2018). Apokalipsa tu i teraz. Przeł. C. Zalewski. Kraków: Wydawnictwo W.A.M.

Geertz, C. (1990). O gatunkach zmąconych: nowe konfiguracje myśli społecznej. Przeł. Z. Łapiński. Teksty Drugie, 2, s. 113–130.

Heffernan, T. (2008). Post-Apocalyptic Culture: Modernism, Postmodernism and the Twentieth-Century Novel. Toronto–Buffalo–Londyn: University of Toronto Press.

Hölderlin, F. (2014). Patmos. W: F. Hölderlin, Poezje zebrane. Przeł. A. Lam. Pułtusk: Wydawnictwo Typografia.

Latour, B. (2009). Polityka natury: nauki wkraczające do demokracji. Przeł. A. Czarnecka. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.

Latour, B. (2011). Nigdy nie byliśmy nowocześni. Przeł. M. Gdula. Warszawa: Oficyna Naukowa.

Morton, T. (2013). Hiperobjects. Philosophy and Ecology After the End of the World. Minneapolis–London: University of Minnesota Press.

Morton, T. (2016). Dark Ecology: For a Logic of Future Coexistence. Nowy Jork: Columbia University Press.

Nietzsche, F. (2012). Narodziny tragedii. Przeł. P. Pieniążek. Łódź: Wydawnictwo Oficyna.

Nurek, G. (2016). Festiwal Conrada 2016. Michel Faber, autor książki Pod skórą, słucha Czesława Miłosza i SBB. Gazeta Wyborcza, 26 października. Pobrano z: http://krakow.wyborcza.pl/krakow/1,44425,20893307,michel-faber-slucha-niemena-i-sbb.html (dostęp: 29.10.2018).

Nycz, R. (2017). Nowa humanistyka w Polsce. Teksty Drugie, 1, s. 18–40.

Ortega y Gasset, J. (2008). Bunt mas. Przeł. P. Mikiewicz. Warszawa: Wydawnictwo Literackie Muza.

Oziewicz, M. (2017). Speculative Fiction. W: Oxford Research Encyclopedias. Pobrano z: http://literature.oxfordre.com/view/10.1093/acrefore/9780190201098.001.0001/acrefore-

-e-78 (dostęp: 29.10.2018). DOI:10.1093/acrefore/9780190201098.013.78.

Spengler, O. (2001). Zmierzch Zachodu: zarys morfologii historii uniwersalnej. Przeł. J. Marzęcki. Kraków: Wydawnictwo KR.

Szatrawski, K.D. (2013). Tożsamość rozproszona i społeczna opresja w warunkach wyczerpującej się kultury. W: E. Starzyńska, A. Kucner, P. Wasyluk (red.), Pesymizm, sceptycyzm, nihilizm, dekadentyzm – kultura wyczerpania? (s. 111–122). Olsztyn: Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego.

Wojnowski, K. (2016). Pożyteczne katastrofy. Kraków: Universitas.

Rosińska-Kozuba, N. (2013). Kultura Zachodu jako kultura wyczerpania rozumu. Emila Ciorana pesymistyczna wizja kultury zachodniej. W: E. Starzyńska, A. Kucner, P. Wasyluk (red.), Pesymizm, sceptycyzm, nihilizm, dekadentyzm – kultura wyczerpania? (s. 153–166). Olsztyn: Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego.




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/ff.2018.36.2.107-120
Data publikacji: 2019-01-18 08:01:22
Data złożenia artykułu: 2018-11-01 06:20:08

Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2019 Karolina Wierel

Creative Commons License
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.