Czas utracony - czas odzyskany - czas osobny. Szkic o pisarstwie Róży Ostrowskiej

Maria Jolanta Olszewska

Streszczenie w języku polskim


Celem niniejszego artykułu jest interpretacja dwu powieści Róży Ostrowskiej (1926–1975). Wyspa (1960) i nieukończony, wydany pośmiertnie Mój czas osobny (1977) zajmują ważne miejsce w polskiej literaturze lat 50. i 60. XX wieku. Akcja tych powieści  rozgrywa się w dwóch czasoprzestrzeniach – współcześnie na  Kaszubach i w przeszłości na Wileńszczyźnie. Dla pisarki są to  znaczące „miejsca autobiograficzne”. W budowie fabuły i kreacji  bohaterów Ostrowska wykorzystała własne doświadczenia życiowe, które stają się pretekstem do podjęcia ważnych zagadnień  dotyczących ludzkiej egzystencji (życia, przemijania, miłości, śmierci) i tożsamości. Pisarstwo to bazuje zatem na autobiografzmie i  autofkcji. W omawiane powieści wpisana jest filozofia  człowieczeństwa. Za podstawowy klucz do odczytania obydwu  utworów należy uznać czas – osobniczy, interioryzowany, „osobny”, związany z ludzką egzystencją i funkcjonowaniem pamięci. Sposób  działania czasu w tych utworach pozwolił pisarce na wprowadzenie w struktury powieści mitów – miejsca i osobniczego. Analiza prowadzi do ciekawych wniosków. Przede wszystkim: proza Ostrowskiej  okazuje się oryginalną kombinacją autobiografii (a raczej autofikcji) z mitologią, której efektem jest nie tyle uwznioślenie przeszłości czy teraźniejszości, ile kreacja „nekronarracji” podejmowanej jakby z perspektywy pośmiertnej. A zatem Wyspa i Mój czas osobny to nie powieści polityczne, obyczajowe czy psychologiczne, tylko mityczne.


Słowa kluczowe


czas; autobiografizm; autofikcja; przeszłość; mit

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


BIBLIOGRAFIA PODMIOTOWA

Ostrowska, R. (1960). Wyspa. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie.

Ostrowska, R. (1977). Mój czas osobny. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie.

BIBLIOGRAFIA PRZEDMIOTOWA

Bachórz, J. (2014). O pisarstwie Róży Ostrowskiej (Rozmyślanie). W: A. Fac (oprac.), Róża Ostrowska. Bibliografia oraz trzy szkice o życiu i twórczości (s. 35–56). Gdańsk: WiMBP.

Borzym, S. (1984). Bergson a przemiany światopoglądowe w Polsce. Wrocław–Warszawa: Ossolineum.

Burek, T. (1981). Autobiografia jako rozpamiętywanie losu. Nie tylko o Rodzinnej Europie. Pamiętnik Literacki, 4, s. 123–141.

Campbell, J. (2007). Potęga mitu. Rozmowy Billa Moyersa z Josephem Campbellem. Oprac. B.S. Flowers. Przeł. I. Kania. Kraków: Znak.

Czermińska, M. (2000). Autobiograficzny trójkąt. Świadectwo, wyznanie i wyzwanie. Kraków: Universitas.

Fac, A. (oprac.) (2014a). Róża Ostrowska. Bibliografa oraz trzy szkice o życiu i twórczości. Gdańsk: WiMBP.

Fac, A. (oprac.) (2014). Kalendarium życia i twórczości Róży Ostrowskiej. W: Róża Ostrowska. Bibliografia oraz trzy szkice o życiu i twórczości (s. 13–22). Gdańsk: WiMBP.

Foucault, M. (2000). Filozofia, historia, polityka. Wybór pism. Przeł. D. Leszczyński, L. Rasiński. Warszawa–Wrocław: PWN.

Gadamer, H.-G. (1993). Prawda i metoda. Przeł. J. Baran. Kraków: Inter Esse.

Gadamer, H.-G. (1998). Kim jestem Ja i kim jesteś Ty? Komentarz do wierszy Celana. W: J. Margański (oprac.), Czy poeci umilkną? (7-24). Przeł. M. Łukasiewicz. Bydgoszcz: Wydawnictwo Homini.

Graczyk, E. (2011). Jeszcze raz o Wyspie Róży Ostrowskiej. W: I. Iwasiów, A. Galant (red.), Pisarstwo kobiece między dwoma dwudziestoleciami (s. 27–40). Kraków: Universitas.

Gulda, P. (2015). Andrzej Fac: Ostrowska była dyskretna w swoim pisaniu. Warto o niej pamiętać. Pozyskano z: http://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/1,35611,17361358,Andrzej_Fac__Ostrowska_byla_dyskretna_w_swoim_pisaniu_.html (dostęp: 29.10.2018).

Gusdorf, G. (1979). Warunki i ograniczenia autobiografii. Przeł. J. Barczyński. Pamiętnik Literacki, 1, s. 261–278.

Jung, C.G. (1993). Wspomnienia, sny, myśli. Oprac. A. Jaffé. Przeł. R. Reszke, L. Kolankiewicz. Warszawa: Wrota.

Kołakowski, L. (2005). Obecność mitu. Warszawa: Prószyński i S-ka.

Lewandowska, J. (2014). Róża Ostrowska. Pozyskano z: http://metropolitanka.ikm.gda.pl/roza-ostrowska/ (dostęp: 21.10.2018).

Markowski, M.P., Burzyńska, A. (2006). Teorie literatury XX wieku. Kraków: Universitas.

Maruszewski, T. (2005). Pamięć autobiograficzna. Gdańsk: Wydawnictwo Psychologiczne.

Nycz, R. (2001). Literatura jako trop rzeczywistości. Poetyka epifanii w nowoczesnej literaturze polskiej. Kraków: Universitas.

Proust, M. (2010). W związku ze „stylem” Flauberta. Przeł. M. Bieńczyk. W: M.P. Markowski (oprac.), Pamięć i styl. Warszawa: Znak.

Rogowska-Stangret, M. (2016). Ciało – poza Innością i Tożsamością. Trzy figury ciała w filozofii współczesnej. Gdańsk: Słowo/Obraz Terytoria.

Sajewska, D. (2004). „Chore sztuki”. Choroba/tożsamość/dramat. Przemiany podmiotowości oraz formy dramatycznej w utworach scenicznych przełomu XIX i XX wieku. Kraków: Universitas.

Szczepuła, B. (2017). Trzy miłości Franciszka Fenikowskiego. Pozyskano z: https://plus.dziennikbaltycki.pl/trzy-milosci-franciszka-fenikowskiego/ar/11868844 (dostęp: 29.10.2018).

Thiel-Jańczuk, K. (2012). Jak umiera pisarz? Śmierci urojone (Morts imaginaris) Michaela Schneidera jako nekrofikcje. Zeszyty Naukowe Centrum Badań im. Edyty Stein, 9, s. 203–214.

Tuan, Y.-F. (1987). Przestrzeń i miejsce. Przeł. A. Morawińska. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Uliasz, S. (1997). Kresy jako przestrzeń kulturowa. W: K. Handke (red.), Kresy – pojęcie i rzeczywistość. Zbiór studiów. Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy.




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/ff.2018.36.2.31-43
Data publikacji: 2019-01-18 08:01:22
Data złożenia artykułu: 2018-11-04 17:51:51

Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2019 Maria Jolanta Olszewska

Creative Commons License
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.