“Green Reading” by Bolesław Prus’s The Doll in the Perspective of Climate Education
Abstract
This article attempts to interpret Bolesław Prus’s The Doll in the context of climate education. The authors focus on two episodes from the novel: the creation of the store space as the birthplace of modern consumerism, and Wokulski’s journey through Powiśle, inhabited by the poorest members of society. The dominant research method in the text is Rob Nixon’s "ecology of the poor", according to which the marginalized residents of Powiśle are victims of “slow violence,” the effects of which are deferred in time and space. This form of violence is almost elusive, as its victims are poor, anonymous, and often rejected by society. The juxtaposition of these two episodes from the novel reveals a pessimistic picture of Polish society, in which the gap between rich and poor is widening. Developing industry fuels the production of new products, luring new consumers. Meanwhile, the poorest are deprived of access to healthcare and grapple with homelessness.
Keywords
Full Text:
PDF (Język Polski)References
Bartoszyński, Kazimierz. (1991). Powieść w świecie literackości. Szkice. Warszawa: IBL PAN.
Bobiński, Witold. (2023). Uczyć po ludzku. Literatura w świetle ekologii edukacji. Kraków: Universitas.
Brylska, Aleksandra. (2019). Życie zaczyna się na wysypisku. O niechcianych mieszkańcach miast. Przegląd Kulturoznawczy, 4(42), s. 562–576.
Budrewicz, Zofia. (2023). Etyka ekologiczna na lekcjach języka polskiego. Polonistyka. Innowacje, 17, s. 17–30.
Chutorański, Maksymilian. (2021). (Nie) tylko ludzkie wymiary egzystencji. W stronę pedagogiki nieantropocentrycznej. Szczecin: Wydawnictwo Uniwersytetu Szczecińskiego.
Crist, Eileen. (2025). O ubóstwie naszego nazewnictwa. Przeł. P. Szaj. W: Jason W. Moore (red.), Antropocen czy kapitałocen? Natura, historia i kryzys kapitalizmu (s. 43–65). Gdańsk: słowo/obraz terytoria.
Domańska, Ewa. (2013). Humanistyka ekologiczna. Teksty Drugie, 1/2, s. 13–32.
Drozdowski, Piotr. (2015). Osobliwości ogłoszeń prasowych. O reklamie w „Przeglądzie Tygodniowym”. W: Anna Janicka (red.), Pozytywiści warszawscy. „Przegląd Tygodniowy” 1866–1876. Seria I. Studia, rewizje, konteksty (s. 265–373). Białystok: Wydawnictwo Prymat.
Gielata, Ireneusz. (2011). Bolesław Prus na progu nowoczesności. Bielsko-Biała: Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej.
Koc, Krzysztof. (2018). Lekcje myślenia (obywatelskiego). Edukacja polonistyczna wobec współczesnego świata. Poznań: Wydawnictwo UAM.
Koziołek, Ryszard. (2015). Dobrze się myśli literaturą. Wołowiec.
Lange, Aleksandra. (2021). Im dalej w las, tym więcej drzew? Kształtowanie wrażliwości na naturę w edukacji polonistycznej w szkole podstawowej. Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego, 30, s. 65–80.
Latoch-Zielińska, Małgorzata. (2023). Przygotowanie przyszłych polonistów do wyzwań edukacji ekologicznej. Postscriptum Polonistyczne, 1(31), s. 1–17.
Malik, Jakub A. (2005). „Lalka”. Historie z różnych światów. Lublin: Wydawnictwo KUL.
Mazurkiewicz, Adam. (2015). „Mamy tedy nowy sklep…” Obraz narodzin nowoczesnego konsumpcjonizmu w „Lalce” Bolesława Prusa. Pamiętnik Literacki, 2, s. 51–70.
Moore, Jason W. (2025). Przedmowa do drugiego wydania polskiego. Demokracja i antropocen bogatych. W: Jason W. Moore (red.), Antropocen czy kapitałocen? Natura, historia i kryzys kapitalizmu (s. 9–21). Gdańsk: Słowo/obraz terytoria.
Niesporek-Szamburska, Bernadeta, Przybyła, Olga. (2021). Edukacja ekologiczna / klimatyczna w podstawie programowej i w seriach podręczników szkolnych do nauczania języka polskiego (jako ojczystego). Postscriptum Polonistyczne, 2(28), s. 1–30.
Nixon, Rob. (2025). Powolna przemoc i ekologia ubogich. Gdańsk: Słowo/ obraz terytoria.
Ochwat, Magdalena. (2020a). Edukacja polonistyczna wobec kryzysu klimatycznego – rozpoznania i rekomendacje dydaktyczne. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Educatio Nova, 5, s. 185–204.
Ochwat, Magdalena. (2020b). Katastrofa klimatyczna Non-Fiction. Kultura Współczesna, 2 (109), s. 204–219.
Ochwat, Magdalena. (2020c). (Współ)myślenie w humanistyce. Literackie ekokształcenie w epoce antropocenu. Polonistyka. Innowacje, 12, s. 31–51.
Ochwat, Magdalena, Guzy, Anna. (2021). Poloniści wobec zmian klimatu. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Ochwat, Magdalena. (2025). Więcej-niż-tylko-ludzkie lekcje języka polskiego. Edukacja polonistyczna w czasach kryzysu klimatycznego. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Oziewicz, Marek, Szumańska, Justyna, Zając, Justyna. (2025). Edukacja jutra a kompetencja klimatyczna: co nauczyciele mogą zrobić, aby przyspieszyć transformację w kierunku cywilizacji ekologicznej? Marek Oziewicz w wywiadzie z Justyną Szumańską i Justyną Zając. W: Sabina Waleria Świtała, Justyna Zając, Justyna Szumańska, Anna Maciejewska, Dorota Michułka (red.), Zwrot ekologiczny w edukacji i kulturze. Nowa wrażliwość młodego pokolenia (s. 23–33). Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Paczoska, Ewa. (2008). Lalka, czyli rozpad świata. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne.
Prus, Bolesław. (2012). W Warszawie. Wybór z „Kronik”. T. I. Warszawa: Narodowe Centrum Kultury.
Prus, Bolesław. (2017). Pisma wszystkie. Powieści. Lalka. T. I–III. Warszawa–Lublin: Wydawnictwo Episteme.
Prus, Bolesław. (2012). W Warszawie. Wybór z „Kronik”. T. II. Warszawa: Narodowe Centrum Kultury.
Sobieraj, Tomasz. (2022). W sieci natury i kultury. Bolesław Prus wobec dylematów światopoglądowych swojej epoki. Kraków: Universitas.
Stachura, Renata. (2005). Posągi, książki, lustra. Świat przedmiotów w „Lalce” Bolesława Prusa. W: Jakub A. Malik (red.), Świat „Lalki”. 15 studiów (s. 185–204). Lublin: Wydawnictwo KUL.
Szaj, Patryk. (2021). Czas, który wypadł z ram. Antropocen i ekokrytyczna lektura tekstów literackich. Forum Poetyki, 24, s. 6–25.
Tomaszewska, Grażyna B. (2019). Praktyki czytania. Ponowoczesna interpretacja a szkoła. Gdańsk–Sopot: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
Tomczok, Paweł. (2018). Literacki kapitalizm. Obrazy abstrakcji ekonomicznych w literaturze polskiej drugiej połowy XIX wieku. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Węgrzyn, Iwona. (2025). Hygeia. Progresisty marzenia o czystej wodzie – marzenia o nowoczesności. Uwagi na marginesach „Kronik tygodniowych” Bolesława Prusa, Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Historicolitteraria, 25, s. 121–138.
Wójcik-Dudek, Małgorzata. (2020). Inne możliwości. „Uziemianie” romantycznego pejzażu. W: Beata Gala-Milczarek, Agnieszka Raszewska-Klimas (red.), Wiek XIX na lekcjach języka polskiego. Literatura – język – kultura – historia (s. 293–312). Siedlce: Wydawnictwo Naukowe IKR[i]BL.
Wójcik-Dudek, Małgorzata. (2025). Mykolektura, czyli czego mogą nas nauczyć grzyby. Więcej-niż-ludzkie wymiary literatury dla dzieci i młodzieży. W: Weronika Kostecka, Anna Mik, Marta Niewieczerzał, Maciej Skowera (red.), Widma przeszłości. Kultura i literatura dziecięca i młodzieżowa w perspektywie hauntologicznej (s. 115–147). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe i Edukacyjne Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich.
Zdunik, Jan. (2023). Czy empatia jest odpowiedzią na antropocen? Kilka refleksji z perspektywy psychologii lektury i dydaktyki polonistycznej. Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis, 11, s. 47–61.
DOI: http://dx.doi.org/10.17951/ff.2026.44.1.133-146
Date of publication: 2026-10-12 14:11:20
Date of submission: 2026-02-12 12:16:02
Statistics
Indicators
Refbacks
- There are currently no refbacks.
Copyright (c) 2026 Dariusz Piechota, Agnieszka Trześniewska-Nowak

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.