Tłumacz rusza w drogę – o nieprzetłumaczalności kultury
Streszczenie w języku polskim
Celem niniejszego artykułu jest zwrócenie uwagi na raczej rzadko spotykane podejście do tłumaczenia pojęć zakorzenionych w kulturze. Jest on próbą gradacji występowania nieprzetłumaczalności kulturowej w tekście źródłowym z perspektywy tłumacza poprzez wykorzystanie kilku przykładów humorystycznych kulturowo wypowiedzi z amerykańskiego serialu Teoria wielkiego podrywu. Początkową część jakże istotnej sekcji teoretycznej artykułu stanowi dyskusja na temat pozycji kultury w teorii tłumaczenia, odwołująca się do zjawiska „zwrotu kulturowego” z lat 80.
XX wieku oraz poruszająca temat związku między językiem i kulturą, wymieniając jednocześnie główne techniki tłumaczenia pojęć kulturowych. Jako że kultura może być często odzwierciedlona w humorze, dalsza część rozpatruje jego odmiany i podejścia do tłumaczenia humoru. Trzecia część tej sekcji stanowi dyskusję na temat pojęcia nieprzetłumaczalności. Przedstawia rozważania dotyczące podziału nieprzetłumaczalności na językową i kulturową oraz jego celowości w świetle debaty w studiach językoznawczych o związku języka i kultury. Oferuje ona również wgląd w podejścia do nieprzetłumaczalności, prowadząc do dyskusji na temat nieprzetłumaczalności bezwzględnej oraz/lub jej gradacji. Na podstawie powyższego końcowa sekcja proponuje próbę gradacji przypadków nieprzetłumaczalności na podstawie humoru kulturowego w serialu Teoria wielkiego podrywu. Przez prezentację trzech przykładów z serialu rozdział wprowadza trzy kategorie wyrażeń (nie)przetłumaczalnych: culture bumps – wyboje kulturowe, complex linguistic hurdles – złożone językowe przeszkody oraz culture clashes – zderzenia kultur.
Słowa kluczowe
Pełny tekst:
PDF (English)Bibliografia
Aloysius Parker, (n.d.), [in:] Wikipedia, [in:] http://en.wikipedia.org/wiki/Aloysius_Parker [dostęp: 21.04.2016]
Bałuk-Ulewiczowa T., 2000, Beyond Cognizance: Fields of Absolute Untranslatability, [in:] W. Kubiński, O. Kubińska, T. Z. Wolański (red.), Przekładając nieprzekładalne, Gdańsk, s. 173–182.
Bałuk-Ulewiczowa T., 2002, Dzieje innych miłości, czyli o nieprzekładalności bezwzględnej w tekstach o wartościach w sztuce, [in:] W. Chłopicki (red.), Język trzeciego tysiąclecia II, 2: Polszczyzna a języki obce: przekład i dydaktyka, „Język a komunikacja 4”, Kraków, s. 9–17.
Bassnett S., 2007, Culture and Translation, [in:] P. Kuhiwczak, K. Littau (eds.), A Companion to Translation Studies, Clevedon–Buffalo–Toronto, s. 13–23.
Bellis M., n.d., Famous Trademarks – Pillsbury Doughboy, About.com, [in:] http://inventors.about.com/od/pstartinventions/a/Pillsbury_Dough.htm [dostęp: 25.04.2016].
Catford J. C., 1965, A linguistic theory of translation, Oxford.
Cui J., 2012, Untranslatability and the Method of Compensation, “Theory and Practice in Language Studies”, nr 2(4), s. 826–830, [in:] http://ojs.academypublisher.com/index.php/tpls/article/view/tpls0204826830/4574 [dostęp: 21.04.2016]; doi:10.4304/tpls.2.4.826-830.
Cymbalista P., 2003, Untranslatability as Culture-Specific Phenomenon, “Studia Anglica Resoviensia”, nr 2(14), s. 21–31, [in:] http://www.ur.edu.pl/file/1251/sar_v2_02.pdf [dostęp: 23.04.2016].
Hatim B. & Mason I., 1989, Discourse and the Translator, London.
Hejwowski K., 2004, Translation: A cognitive-communicative approach, Olecko.
Karamanian A. P., 2002, Translation and Culture, “Translation Journal”, nr 6(1), [in:] http://www. bokorlang.com/journal/19culture2.htm [dostęp: 25.04.2016].
Korzeniowska A., Kuhiwczak P., 1998, Successful Polish-English translation: tricks of the trade, Warszawa.
Kostovčík L., 2009, The Translation of Verbally-Expressed Humour on Screen in Slovakia: An Outline of Research Problems, [in:] Language, Literature and Culture in a Changing TransatlanticWorld, s. 175–180, [in:] www.pulib.sk/elpub2/FF/Ferencik2/pdf_doc/23.pdf [dostęp: 21.04.2016].
Lambert J., 2000, Cultural studies, the study of cultures and the question of language: facing / excluding the new millennium, [in:] D. Delabastita, L. D’hulst, R. Meylaerts (red.), 2006, Functional Approaches to Culture and Translation, Amsterdam/Philadelphia, s. 163–171.
Leemets T., 1992, Translating the “untranslatable” words, [in:] Euralex ’92 – Proceedings, [in:] http://www.euralex.org/elx_proceedings/Euralex1992_2/022_Helle%20Leemets%20-Translating%20the%20untranslatable%20words.pdf [dostęp: 17.04.2016].
Lefevere A. (red.), 1992, Translation: History, Culture: A Source Book, London–New York.
Lorre Ch. & Prady B. (Producers) & Cendrowski M. (Director). (2007–2012). Teoria wielkiego podrywu [DVD]. Seasons 1–5. United States: Warner Bros. Entertainment. Polish distribution: Galapagos Sp. z o.o.
Newmark P., 1988, A Textbook of Translation, London.
Nida E., Taber C., 1969, The Theory and Practice of Translation, Leiden.
Nosy, n.d., [in:] Oxford Dictionaries Online, [in:] http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/nosy?q=nosey [dostęp: 25.04.2016].
Pedersen J., 2005, How is culture rendered in subtitles?, [in:] MuTra Conference Proceedings, [in:] http://euroconferences.info/proceedings/2005_Proceedings/2005_Pedersen_Jan.pdf [dostęp: 22.04.2016].
Pisarska A., Tomaszkiewicz T., 1996, Współczesne tendencje przekładoznawcze, Poznań.
Raphaelson-West D., 1989, On the Feasibility and Strategies of Translating Humor, “Meta”, nr 34(1), s. 128–141, doi: 10.7202/003913ar.
Samuel M. B., Samuel K. D., 2007, Critical Approaches to the Notion of Translatability and Untranslatability of Texts in Translation Studies, “Pakistan Journal of Social Sciences”, nr 4(3), s. 375–379, [in:] http://docsdrive.com/pdfs/medwelljournals/pjssci/2007/375-379.pdf [dostęp: 17.04.2016].
Swearinge J., 2013, Cow Tipping: Fake or Really Fake?, “Modern Farmer”, [in:] http://modernfarmer.com/2013/09/cow-tipping-myth-or-bullcrap/ [dostęp: 07.04.2016].
Tisgam K. H., 2009, Translating Cultural Humour: Theory and Practice, “Wasit Journal for Humanities” 5(9), s. 79–121, [in:] http://www.iasj.net/iasj?func=fulltext&aId=19938 [dostęp: 21.04.2016].
DOI: http://dx.doi.org/10.17951/ff.2016.34.1.123
Data publikacji: 2016-12-13 11:15:38
Data złożenia artykułu: 2016-05-05 23:48:34
Statystyki
Wskaźniki
Odwołania zewnętrzne
- Brak odwołań zewnętrznych
Prawa autorskie (c) 2016 Anna Maria Sadkowska
![Creative Commons License](http://i.creativecommons.org/l/by/4.0/88x31.png)
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.