Miejsca ojczyste w muzyce kompozytorów hiszpańskich XIX-XX wieku. Propozycja dydaktyczna

Renata Gozdecka

Streszczenie w języku polskim


W twórczości muzycznej hiszpańskich kompozytorów dostrzegamy dość wyraźnie wyodrębniony nurt dzieł, dla których źródła inspiracji wyłoniły się z geograficzno-kulturowych toposów ojczystego kraju. W tytułach tego typu utworów pojawiają się nazwy regionów Hiszpanii (m.in. Asturia, Kastylia, Aragonia, Katalonia, Baskonia, Andaluzja), jej miast (np. Granada, Kadyks, Ronda, Jerez, Kordoba), nierzadko w ścisłym powiązaniu ze różnymi znaczącymi fenomenami historyczno-kulturowymi i artystycznymi (np. malarstwem Francisco Goi). Uwagę naszą przyciągną kompozycje czołowych twórców hiszpańskich z końca XIX i początku XX wieku: Francisco Tárregi (1852-1909), Isaaca Albéniza (1860-1909), Enrique Granadosa (1867-1916), Manuela de Falli (1876-1946) i Joaquina Turiny (1882-1949). Zaznaczmy, że będzie to jedynie zasygnalizowanie wskazanego zjawiska, głównie dla celów edukacyjnych; jego pełne i wszechstronne przedstawienie wymagałoby obszerniejszego studium.

Różnorodność i kontrasty, które stanowią o specyficznym charakterze Hiszpanii, dają się zauważyć w wielu miastach tego kraju, a kultury arabska, żydowska i chrześcijańska – zarówno w swoich czystych przejawach, jak i tych będących rezultatem wzajemnych wpływów – tworzą dorobek historyczny i artystyczny trwale obecny do naszych czasów. Nadając utworom tytuły związane z ważnymi miejscami swojej ojczyzny – co istotne, z uwzględnieniem zakorzenionych w nich fenomenów kulturowych i muzycznych (folklor, tańce, pieśni, instrumentarium), kompozytorzy hiszpańscy, poprzez muzyczną „geografię”, utrwalili w pamięci kolejnych pokoleń „mapę” swojego kraju, zapewnili jednocześnie muzyce hiszpańskiej trwałe miejsce w kulturze światowej.

Native Places in the Music of Spanish Composers of the 19th-20th centuries. A Didactic Suggestion

SUMMARY

In the musical works of Spanish composers of the 19th and 20th centuries we can perceive a clearly distinguished trend of works for which inspiration sources emerged from the geographic-cultural topoi of their native country. The names of regions in Spain (e.g. Asturias, Castile, Andalusia), its towns (e.g. Granada, Cadiz, Cordoba) frequently appear in the titles of these types of work in close connection with various important historical-cultural phenomena, e.g. with the paintings of Francisco Goya). We see it in the compositions of leading Spanish composers of the late 19th and the beginning of the 20th centuries: Francisco Tárrega (1852-1909), Isaac Albéniz (1860-1949), Enrique Granados (1867-1916), Manuel de Falla (1876-1946), and Joaquin Turina (1882-1949). In the article, the author discusses inter alia: Wspomnienia z Alhambry [Memories of Alhambra] by Tárrega, I Suita hiszpańska [Spanish Suite no. 1] and Iberia by Albéniz, Goyescas by Granados, Noce w ogrodach Hiszpanii [Nights in the Gardens of Spain] by de Falla. By giving their works the titles connected with important places of their motherland, including also various cultural and musical phenomena rooted in them (folklore, dances, songs, instrumentation), the Spanish composers commemorated “the map” of their country in the memories of subsequent generations, and at the same time, ensured Spanish music a constant place in the world culture.


Słowa kluczowe


Andaluzja, Hiszpania, FranciscoTarrega, Izaak Albeniz, Enrique Granados, Manuell de Falla, Joaquin Turina

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


B. Rudnicki, Podróże marzeń. Hiszpania, Warszawa 2005, s. 101.

W. Berny-Negrey, Tárrega y Eixea Francisco, [w:] Encyklopedia Muzyczna PWM. Część biograficzna, red. E. Dziębowska, t. 11, Kraków 2009, s. 37.

R. Gozdecka, Obraz żywiołu wody w muzyce i sztukach plastycznych. Przyczynek do edukacji interdyscyplinarnej, „Annales Univeristatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio L Artes”, vol. X, 1, s. 150.

Z. Helman, Albéniz, [w:] Encyklopedia Muzyczna PWM. Część biograficzna, red. E. Dziębowska, t. 1, Kraków 1979, s. 24.

M. Bzowska, Albeniz, Kraków 1968, s. 21.

W. Berny-Negrey, Granados y Campiña, [w:] Encyklopedia Muzyczna PWM. Część biograficzna, red. E. Dziębowska, t. 3, Kraków 2009, s. 443.

D. Riva, [komentarz], Granados, Goyescas (Suite for piano) płyta CD, Naxos 1998.

Francisco Goya. Los Caprochos. Kaprysy, Katalog wystawy, Muzeum Okręgowe w Toruniu, słowo wstępne M. Poprzędzka, Toruń 1998, s. 8.

Goya. Francisco Goya y Lucientes, Los Caprichos. Cykl osiemdziesięciu rycin ze zbiorów Towarzystwa Naukowego Płockiego. Katalog wystawy zorganizowanej przez Muzeum Lubelskie w Lublinie i Towarzystwo Naukowe Płockie, Lublin – Płock 2003, s. 43.

T. Chylińska, S. Haraschin, B. Schaeffer, Przewodnik koncertowy, Kraków 1991, s. 299.

B. Schaeffer, Kompozytorzy XX wieku, Kraków 1990, s. 100.




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/l.2018.16.1/2.237-251
Data publikacji: 2019-06-14 12:18:45
Data złożenia artykułu: 2019-02-06 22:11:25

Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2019 Renata Gozdecka

Creative Commons License
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.