«Утрачена связь времен, связь культур…» – память об Осипе Мандельштаме в жизни и творчестве Варлама Шаламова

Małgorzata Kulikowska

Streszczenie w języku polskim


W artykule poddano refleksji wyjątkowe miejsce wybitnego przedstawiciela akmeizmu, Osipa Mandelsztama, w życiu oraz twórczości Warłama Szałamowa, przedstawiciela tzw. literatury łagrowej. Zanalizowano oraz zinterpretowano obraz poety i podteksty tego obrazu w opowiadaniu Sherry brandy w kontekście eseistyki oraz korespondencji Szałamowa z wdową po poecie, Nadieżdą Mandelsztam. Stwierdzono, że kluczem do zrozumienia szałamowowskiego myślenia o Mandelsztamie jest zagadnienie pamięci, wysuwające się na pierwszy plan przy lekturze esejów autora Opowiadań kołymskich, w których wielokrotnie został wysunięty postulat przywrócenia twórcy tomu Kamień do pamięci zbiorowej. Zarówno los Mandelsztama, jak i samego Szałamowa, jest przykładem unicestwiania wielkich twórców literatury w Rosji radzieckiej, którą w okresie stalinizmu można było porównać z laboratorium służącym do licznych doświadczeń „masowej amnezji” (tj. usuwania niepożądanych przez władzę twórców i ich dzieł ze świadomości masowej). Skonstatowano, że artystyczny obraz ostatnich chwil życia Mandelsztama, przedstawiony w opowiadaniu Sherry brandy, w istocie jest filozoficzną refleksją nad sensem bycia poetą. Stwierdzono, że twórczość poety stanowi swoisty ośrodek, w którym scala się przeszłość, teraźniejszość oraz przyszłość kultury. W dziełach artysty, będących wyrazem teraźniejszości kultury, dokonuje się transformacja i aktualizacja sensów z jej przeszłości (np. motywów, postaci, wątków, wartości), dając tym samym nadzieję na dalszą pamięć o nich, dzięki czerpaniu z ich bogactwa w przyszłości. Poeta jest zatem źródłem oraz kreatorem pamięci kulturowej, zaś żywotność dzieł stanowi o nieśmiertelności myśli twórcy.

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Бродский И., Надежда Мандельштам (1899–1980). Некролог, [в:] И. Бродский, Власть стихий. Эссе, Санкт-Петербург 2012.

Вердинских В., История советской поэзии, Москва 2014.

Есипов В., Шаламов, Москва 2012.

Иванов Вяч., Шекспир и Сервантес, [в:] Вяч. Иванов, Собрание сочинений в четырех томах, т. 4, Брюссель 1987.

История философии. Энциклопедия, ред. А.А. Грицанов, Минск 2002.

Лотман Ю.М., Память в культурологическом освещении, [в:] Семиосфера, Санкт-Пе- тербург 2010.

Лотман Ю.М., Память культуры, [в:] Семиосфера, Санкт-Петербург 2010.

Мандельштам Н.Я., Воспоминания, Москва 1987.

Мандельштам О., Разговор о Данте, [в:] Слово и культура. О поэзии. Разговор о Дан- те. Статьи. Рецензии, сост. П. Нерлер, Москва 1987.

Мандельштам О., Слово и культура, [в:] Слово и культура. О поэзии. Разговор о Дан- те. Статьи. Рецензии, сост. П. Нерлер, Москва 1987.

Мандельштам О.Э., Я скажу тебе с последней, [в:] Стихи, проза, воспоминания, материалы к библиографии. Венок Мандельштаму, ред. М.М. Пришвин и др., Москва 1990.

Нерлер П., Свидетельница поэзии. Очерк жизни и творчества Надежды Мандель- штам, „Вопросы литературы” 2014, № 3.

Нерлер П., Сила жизни и смерти. Варлам Шаламов и Мандельштамы (на полях переписки Н.Я. Мандельштам и В. Т. Шаламова), „Osteuropa” 2007, № 6.

Николенко О., Чеботарева А., Лирический герой в поэзии Осипа Мандельштама, Полтава 2010.

Пушкин А., Пир во время чумы, [в:] Малое собрание сочинений, Санкт-Петербург 2011.

Тютчев Ф.И., Цицерон, [в:] Полное собрание стихотворений, Ленинград 1987.

Шаламов В., Переписка с Н. Я. Мандельштам, [в:] Собрание сочинений в шести томах, т. 6, сост. И. Сиротинская, Москва 2013.

Шамалов В., Переписка с Ю. М. Лотманом, [в:] Собрание сочинений в шести томах, т. 6, сост. И. Сиротинская, Москва 2013.

Шамалов В., Переписка с Ю. М. Лотманом, [в:] Собрание сочинений в шести томах, т. 6, сост. И. Сиротинская, Москва 2013.

Шаламов В., Поэтическая интонация, [в:] Собрание сочинений в шести томах, т. 5, сост. И. Сиротинская, Москва 2013.

Шаламов В., Рифма, [в:] Собрание сочинений в шести томах, т. 5, сост. И. Сиротин- ская, Москва 2013.

Шаламов В., Русские поэты и десталинизация. Маяковский, [в:] Собрание сочинений в шести томах, т. 5, сост. И. Сиротинская, Москва 2013.

Шаламов В., Таблица умножения для молодых поэтов, [в:] Собрание сочинений в ше- сти томах, т. 5, сост. И. Сиротинская, Москва 2013.

Шаламов В., Шерри-бренди, [в:] Собрание сочинений в шести томах, т. 1, сост. И. Сиротинская, Москва 2013.

Шаламов В., <О Мандельштаме>, [в:] Собрание сочинений в шести томах, т. 5, сост. И. Сиротинская, Москва 2013.

Applebaum A., Gułag, пер. J. Urbański, Warszawa 2011.

Augustyn, Wyznania, пер. Z. Kubiak, Kraków 2013.

Shakespeare W., Hamlet, London 1994.




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/ah.2014.5.84
Data publikacji: 2015-03-03 00:00:00
Data złożenia artykułu: 2015-05-26 17:59:17

Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2015 Małgorzata Kulikowska

Creative Commons License
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.