Europejczycy jako obcy. Relacje pomiędzy Zachodem a czagataidzkim imperium Tamerlana na przełomie XIV i XV w. – przyczynek do badań nad znaczeniem Embajada a Tamorlán w relacjach pomiędzy christianitas latina a Mongołami

Łukasz Burkiewicz

Streszczenie w języku polskim


Celem niniejszego opracowania nie jest przedstawienie całościowego spojrzenia na relacje pomiędzy światem cywilizacji łacińskiej, christianitas latina, a światem Mongołów oraz ich dziedzictwa w Azji Środkowej i Wschodniej, lecz opisanie kontaktów przedstawicieli świata zachodnioeuropejskiego z imperium Czagataidów, stworzonego przez Tamerlana, które miały miejsce w przededniu bardzo ważnej dla studiów historycznych i kulturowych wyprawy kastylijskich posłów do Samarkandy. W latach 1403–1406 hidalgo Ruy González de Clavijo, poseł króla Kastylii oraz Léonu Henryka III (1390–1406), w imieniu swojego władcy odbył misję dyplomatyczną na dwór Tamerlana w Samarkandzie. Relacja z tej podróży – Embajada a Tamorlán, będąca najstarszą kastylijską narracją z podróży, została wydana w XVI w. jako jeden z elementów budujących wizerunek imperium hiszpańskiego Filipa II Habsburga. W kontekście panowania Tamerlana – znanego zarówno z okrucieństwa, jak i niesłychanych sukcesów w podboju olbrzymich obszarów Azji Środkowej, Iranu, Iraku i Zakaukazia – na baczną uwagę zasługują nieliczne świadectwa Europejczyków, którzy dotarli na tereny podbite przez tego władcę i trafili na jego dwór. Przykładem takiego świadectwa jest Embajada a Tamorlán, którego autor, będąc gościem Tamerlana, miał swobodny dostęp do życia codziennego mieszkańców imperium i samego władcy, dzięki czemu pozostawił bardzo dokładny opis timurydzkiego państwa. Jego relacja zawiera niezwykle barwny i interesujący przegląd zwyczajów oraz kultury dworskiej, politycznej i społecznej w stolicy państwa Tamerlana i na jego dworze.


Słowa kluczowe


Mongołowie; Europejczycy; Timur; Embajada a Tamorlán

Pełny tekst:

PDF (English)

Bibliografia


Sources

Das Marienburger Tresslerbuch der Jahre 1399–1409, Hrsg. E. Joachim, Königsberg 1896.

Dietrich von Nyem, De scismate libri tres, Hrsg. G. Erler, Bd. 3, Leipzig 1890.

Histoire générale et raisonnée de la diplomatie française: ou de la politique de la France, depuis la fondation de la monarchie, jusqu’à la fin du règne de Louis XVI; avec des tables chronologiques de tous les traitésconclus par la France, par M. de Flassan, Vol. 1, Paris 1811.

Johann Schiltberger, The Bondage and Travels of Johann Schiltberger, transl. B. Telfer, London 1879 (reprinted: London 2013).

Rubió i Lluch A., Diplomatari de l’Orient català (1301–1409): collecció de documents per a la història de l’expedició catalana a Orient i dels ducats d’Atenes i Neopàtria, pròleg de M.T. Ferrer i Mallol, Barcelona 1947 (reprinted: Barcelona 2001).

Ruy González de Clavijo, Embajada a Tamorlán, estudio y edición de un manuscrito del siglo XV por Francisco López Estrada, Madrid 1943 (new edition: Madrid 1999).

Literature

Alexandrescu-Dersca Bulgaru M.-M., La campagne de Timur enAnatolie (1402), Bucarest 1942 (reprinted: London 1977).

Ashtor E., Levant Trade in the Middle Ages, Princeton 1983.

Baldwin M.W., Missions to the East in the Thirteenth and Fourteenth Centuries, [in:] A History of the Crusades, ed. K.M. Setton, Vol. 5: The Impact of the Crusades on the Near East, eds. N.P. Zacour, H.W. Hazard, Madison 1985.

Barker J.W., Manuel II Palaeologus (1391–1425): A Study in Late Byzantine Statesmanship, New Brunswick 1969.

Bezzola G.A., Die Mongolen in abendländischer Sicht (1220–1270). Ein Beitrag zur Frage der Völkerbegegnungen, Bern–München 1974.

Brun M.A.O., Historia de la Diplomacia Española, Vol. 1, Madrid 1990.

Burkiewicz Ł., Cypryjska wyprawa marszałka Boucicaut (1403), [in:] Polonia – Italia – Mediterraneum. Studia ofiarowane Pani Profesor Danucie Quirini-Popławskiej, red. Ł. Burkiewicz, P. Wróbel, W. Mruk, R. Hryszko, Kraków 2018.

Burkiewicz Ł., Rola arcybiskupa Jana z Sultanii w stosunkach dyplomatycznych pomiędzy Mongołami a Europą Zachodnią na przełomie XIV i XV w., „Prace Historyczne Uniwersytetu Jagiellońskiego” 2017, t. 144, nr 1.

Burkiewicz Ł., Two Christian princesses offered as Timur’s present for King Henry III of Castile. The analysis of the introduction to Ruy Gonzalez de Clavijo’s narrative (1403–1406), „Perspektywy Kultury” 2015, nr 13.

Burkiewicz, Ł., Życie codzienne w podróży na przykładzie Ambasady do Tamerlana (1403–1406). Z badań nad relacjami międzykulturowymi, Kraków 2019.

Cirac Estopañán S., Bizancio y España. La Unión, Manuel II Paleólogo y sus recuerdos en España, Barcelona 1952.

Contreras y López de Ayala Loyoza J. de, Doña Angelina de Grecia: ensayo biográfico, por Juan de Contreras; con una carta prólogo del Excelentísimo Conde de Cedillo, de la Real Academia de la Historia, Segovia 1913.

Dąbrowska M., Bizantyński poseł w Paryżu w 1408 r., „Przegląd Nauk Historycznych” 2014, nr 2.

Dąbrowska M., Jan VII Paleolog, [in:] Encyklopedia kultury bizantyńskiej, red. O. Jurewicz, Warszawa 2002.

Delaville Le Roulx J., La France en Orient an XIVe siècle. Expéditions du Maréchal Boucicaut, Vol. 2, Paris 1886.

Delaville Le Roulx J., Les hospitaliers à Rhodes jusqu’à la mort de Philibert de Naillac (1310–1421), Paris 1913.

Delaville Le Roulx J., Rapports de Tamerlan avec les chrétiens, [in:] La France en Orient au XVIe siècle, éd. J. Delaville Le Roulx, Vol. 1, Paris 1885.

Dennis G.T., The Byzantine-Turkish treaty of 1403, “Orientalia Chrystiana Periodica” 1967, Vol. 33.

Eubel C., Die während des 14. Jahrhunderst im Missionsgebiet der Dominikaner und Franziskaner errichteten Bisthümer, [in:] Festschrift zum elfhundertjährigen Jubiliäum des Deutschen Campo Santo in Rom, Hrsg. S. Ehses, Freiburg 1897.

Ezquerra Abadía R., Ruy González de Clavijo, viajero de Asia Central, Madrid 1974.

Grabski A.F., Nowe świadectwo o Benedykcie Polaku i najeździe Tatarów w 1241 r., „Sobótka” 1968, t. 23.

Iorga N., Notes et extraits pour servir à l’histoires de croisades au XVe siècle, Paris 1899.

Jackson P., The Mongols and the West, 1221–1410, Harlow 2005.

Kałużyński S., Dawni Mongołowie, Warszawa 1983.

Knobler A., Mythology and Diplomacy in the Age of Exploration, Leiden–Boston 2017.

Knobler A., The Rise of Tīmūr and Western Diplomatic Response, 1390–1405, “Journal of the Royal Asiatic Society” 1995, Vol. 5, No. 3, DOI: https://doi.org/10.1017/S135618630000660X.

Lindgren U., The Problems of Being a Foreigner: Ruy González de Clavijo’s Journey to Samarkand, “Clio Medica” 1980, Vol. 14, No. 3/4.

Lockhart L., European Contacts with Persia, 1350–1736, [in:] The Cambridge History of Iran, Vol. 6: The Timurid and Safavid Periods, eds. P. Jackson, L. Lockhart, Cambridge 1986.

Loenertz R., La Societé des Frères Pérégrinants, Rome 1937.

Loenertz R., Les Missions Dominicainesen Orient au XIVe siècle et la Société des Frères Pérégrinants pour le Christ, « Archivum Fratrum Praedicatorum » 1932, Vol. 2.

Loenertz R., Les Missions Dominicainesen Orient et la Société des Frères Pérégrinants, « Archivum Fratrum Praedicatorum » 1933, Vol. 3.

López de Meneses A., Los consulados catalanes de Alejandría y Damasco en el reinado de Pedro el Ceremonioso, “Estudios de la Edad Media de la Corona de Aragon” 1956, Vol. 6.

López Estrada F., Introducción, [in:] Ruy González de Clavijo, Embajada a Tamorlán, estudio y edición de un manuscrito del siglo XV por Francisco López Estrada, Madrid 1943 (new edition: Madrid 1999).

López Estrada F., Ruy González de Clavijo. La embajada a Tamorlán. Relato del viaje hasta Samarcanda y regreso (1403–1406), “Arbor” 2005, Vol. 180, No. 711–712, DOI: https://doi.org/10.3989/arbor.2005.i711/712.456.

López Estrada F., Sobre el ms. de la Embajada a Tamorlán del British Museum, “Archivo de Filología Aragonesa” 1956–1957, No. 8–9.

Luttrell A., The Hospitallers at Rhodes: 1306–1421, [in:] A History of the Crusades, ed. K.M. Setton, Vol. 3: The Fourteenth and Fifteenth Centuries, ed. H.W. Hazard, Madison 1975.

Luttrell A., Timur’s Dominican Envoy, [in:] Studies in Ottoman History in Honour of Professor V.L. Menage, eds. C. Heywood, C. Imber, Istanbul 1994.

Małowist M., Tamerlan i jego czasy, Warszawa 1985.

Manz B.F., Mongol History Rewritten and Relived, « Revue des mondes musulmans et de la Méditerranée » 1999, Vol. 89–90.

Manz B.F., Power, Politics and Religion in Timurid Iran, Cambridge–New York 2007.

Manz B.F., The Rise and Rule of Tamerlan, Cambridge 1989.

Manz B.F., The Ulus Chaghatay before and after Temür’s Rise to Power. The Transformation from Tribal Confederation to Army of Conquest, “Central Asiatic Journal” 1983, Vol. 27, No. 1–2.

Manz B.F., Dunaway M.L., Clavijo, Ruy González de, [in:] Encyclopaedia Iranica, ed. E. Yarshater, Vol. 5, fasc. 7, London–Boston 1992.

Miłkowski T., Machcewicz P., Historia Hiszpanii, Wrocław–Warszawa–Kraków 1998.

Montojo Jiménez C., La diplomacia castellana bajo Enrique III: estudio preliminar de la embajada de Ruy González de Clavijo a la corte de Tamerlán, Madrid 2004.

Moranvillé H., Mémoire sur Tamerlan et sa Cour par un Dominicain, en 1403, Paris 1894.

Morgan D., The Empire of Tamerlane. An Unsuccessful Re-run of the Mongol State?, [in:] The Medieval State. Essays in Honour of James Campbell, eds. J.R. Maddicott, D.M. Palliser, London 2000.

Moula A.C., Christians in China before 1550, London 1930.

Neumann K.F., Reisen des Johannes Schiltberger aus München in Europa, Asia und Afrika von 1394 bis 1427, München–Berlin 1859 (reprinted: Amsterdam 1976).

Nicol D.M., The Last Centuries of Byzantium, 1261–1453, Cambridge 1993.

Nicola D. De, Women in Mongol Iran: The Khatuns, 1206–1335, Edinburgh 2017.

Ostrogorski G., Dzieje Bizancjum, Warszawa 2012.

Pelliot P., Les Mongols et la Papauté, « Revue de l’Orient Chretien » 1924, Vol. 24.

Pelliot P., Les Mongols et la Papauté, « Revue de l’Orient Chretien » 1931–1932, Vol. 28.

Pelliot P., Les Mongols et la Papauté, « Revue de l’Orient Chretien » 1922–1923, Vol. 23.

Richard J., Essor et déclin de l’église catholique de Chine au XIVe siècle, « Bulletin de la Société des missions étrangères de Paris » 1960, ser. 2, n° 134.

Richard J., La Papauté et les Missions d’Orient au Moyen Age (XIIIe–XVe siècles), Rome 1977.

Roemer H.R., Timur in Iran, [in:] The Cambridge History of Iran, ed. L. Lockhart, Vol. 6, Cambridge 1986.

Roux J.P., La tolérance religieuse dans les Empires turco-mongols, « Revue de l’histoire des religions » 1986, Vol. 203, n° 2, DOI: https://doi.org/10.3406/rhr.1986.2632.

Roxburgh D.J., Ruy González de Clavijo’s narrative of courtly life and ceremony in Timur’s Samarqand, 1404, [in:] The ‘Book’ of Travels: Genre, Ethnology, and Pilgrimage, 1250–1700, ed. P. Brummett, Leiden 2009.

Rubiés J.-P., Late Medieval Ambassadors and the Practice of Cross-Cultural Encounters 1250–1450, [in:] The ‘Book’ of Travels: Genre, Ethnology, and Pilgrimage, 1250–1700, ed. P. Brummett, Leiden–Boston 2009.

Sacy S. de, Mémoire sur une correspondance inédite de Tamerlan avec Charles VI, « Mémoires de l’Académie des Inscriptions et Belles-Lettres » 1822, Vol. 6, DOI : https://doi.org/10.3406/minf.1822.1201.

Schmieder F., Europa und die Fremden. Die Mongolen im Urteil des Abendlandes vom 13. bis in das 15. Jahrhundert, Sigmaringen 1994.

Setton K.M., The Papacy and the Levant, Vol. 1, Philadelphia 1976.

Sinica Franciscana, ed. A. van der Wyngaert, Vol. 1: Itinera et relationes Fratrum Minorum saeculi XIII et XIV, Quarachi 1929.

Sinor D., The Mongols and Western Europe, [in:] A History of the Crusades, ed. K.M. Setton, Vol. 3: The Fourteenth and Fifteenth Centuries, ed. H.W. Hazard, Madison 1975.

Sinor D., The Mongols in the West, “Journal of Asian History” 1999, Vol. 33, No. 1.

Spotkanie dwóch światów. Stolica Apostolska a świat mongolski w połowie XIII wieku. Relacje powstałe w związku z misją Jana di Piano Carpiniego do Mongołów, red. J. Strzelczyk, Poznań 1993.

Šilc J., Nadškof iż Perzije podeli v Celju odpustek šmarnogorskim božjepotnikom. Listina nadkola Janeza iż Sultanije, spisana v Celju leta 1411, „Zgodovina za vse” 2006, št. 2.

Travels and Adventures 1435–1439, ed. M. Letts, London 1926.

Tuñón de Lara M., Valdeón Baruque J., Domínquez Ortiz A., Historia Hiszpanii, Kraków 1999.

Woods J.E., Timur Genealogy, [in:] Intellectual Studies on Islam: Essays Written in Honor of Martin B. Dickson, eds. M.M. Mazzaoui, V.B. Moreen, Salt Lake City 1990.

Wyngaert A. van den, Jean de Mont Corvin, O.F.M., premier évêque de Khanbaliq (1247–1328), Lille 1924.

Yule H., Cathay and the Way Thither: Being a Collection of Medieval Notices of China, 2 vols., London 1866.

Zwiercan A., Benedykt Polak, [in:] Encyklopedia katolicka, red. F. Gryglewicz, R. Łukaszyk, Z. Sułowski, t. 2, Lublin 1985.




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/f.2018.73.83-103
Data publikacji: 2019-05-27 11:28:51
Data złożenia artykułu: 2018-09-30 14:27:38

Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2019 Łukasz Burkiewicz

Creative Commons License
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.