Literatura i mistyka. Przyczynek do badań nad wyobraźnią poetycką Juliusza Słowackiego

Paweł Matejek

Streszczenie w języku polskim


Sednem rozważań jest poetycka reakcja Juliusza Słowackiego na stan wyczerpania kultury, którego poeta doświadczył na początku lat 40. XIX wieku. Uzyskana na drodze epifanii świadomość teleologicznego wymiaru kosmosu została zestawiona z dominującym wówczas przekonaniem o rozpadzie języka – Logos stracił zdolność dawania pozorów rzeczywistości. Słowacki wyraził pewność, że sposób, w jaki odczuł utajoną dotychczas wizję uniwersum, utożsamia percepcję idealną. Deskrypcja mistycznego światopoglądu wymagała zatem stworzenia koncepcji sztuki, która zmieni pisarstwo w posłannictwo, a świat „glansowanych rękawiczek” zastąpi ideą nowej wiary. Ramy tego ambitnego projektu wyznacza oryginalny model języka, którego kołem zamachowym jest wyobraźnia symboliczna. Wykładnia filozofii genezyjskiej nie może podlegać ludzkiemu doświadczeniu – nie daje się wyrazić w przedstawieniach adekwatnych i bezpośrednich. Język dyskursywny nie spełnia w tym przypadku zadania poznawczego ze względu na rozchwianie kategorii tradycyjnie używanych do opisu rzeczywistości. Słowacki był zmuszony więc odwołać się do znaków, które przez swoją niejednoznaczność oddadzą migotliwy, przepełniony sprzecznościami sens objawienia.


Słowa kluczowe


Juliusz Słowacki; filozofia genezyjska; symbol; mistycyzm; wyobraźnia; kryzys kultury

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Bremond H., Poeta i mistyk, [w:] Antologia współczesnej estetyki francuskiej, przeł. I. Wojnar, red. I. Wojnar, Warszawa 1980.

Hegel G. W. H., Wykłady o estetyce, przeł. A. Landman, J. Grabowski, Warszawa 1967.

J. Kleiner, Juliusz Słowacki, t. 4, cz. 2, Warszawa 1925-1927.

Janion M., Tekst dzieła mistycznego, [w:] Słowacki mistyczny. Propozycje i dyskusje, red. M. Janion, M. Żmigrodzka, Warszawa 1981.

Kant I., Krytyka władzy sądzenia, przeł. J. Gałecki, Warszawa 1986.

Kowalczykowa A., O „Genezis z Ducha”, „Pamiętnik Literacki” 1970, z. 61/1.

Kowalczykowa A., Wstęp, [w:] J. Słowacki, Krąg pism mistycznych, Wrocław 1982.

Mickiewicz A., Dziady cz. III, [w:] idem, Dzieła, red. J. Krzyżanowski, t. 3, Warszawa 1955.

Mickiewicz A., Dzieła, red. J. Krzyżanowski, t. 14, Warszawa 1955.

Mochnacki M., O literaturze polskiej w wieku XIX, red. Z. Skibiński, Łódź 1985.

Novalis, Kwietny pył, [w:] idem, Uczniowie z Sais. Proza filozoficzna – studia – fragmenty, przeł. J. Prokopiuk, Warszawa 1984.

Pawlikowski J. G., Komentarz, [w:] J. Słowacki, Król Duch, t. 1, Lwów 1925.

Piwińska M., Juliusz Słowacki od Duchów, Warszawa 1992.

Reicher-Thonowa G., Ironja Juliusza Słowackiego w świetle badań estetyczno-porównawczych, Kraków 1933.

Rutkowski M., Poetyka i metempsychoza (Przyczynek do dziejów towianizmu), „Twórczość” 1984, nr 3.

Rymkiewicz J. M., Juliusz Słowacki pyta o godzinę, Warszawa 1989.

Saganiak M., Mistyka i wyobraźnia, Słowackiego romantyczna teoria poezji, Warszawa 2000.

Saganiak M., Słowacki postmodernistyczny, [w:] Słowacki współczesny, red. M. Troszyński, Warszawa 1999.

Sikora A., Towiański i rozterki romantyzmu, Warszawa 1984.

Słowacki J., Genezis z Ducha, [w:] idem, Krąg pism mistycznych, red. A. Kowalczykowa, Wrocław 1982.

Słowacki J., Korespondencja Juliusza Słowackiego, red. E. Sawrymowicz, t. 1, Wrocław 1962.

Słowacki J., Listy do krewnych, przyjaciół i znajomych, [w:] idem, Dzieła, red. J. Krzyżanowski, Wrocław 1952.

Słowacki J., Listy do matki, [w:] Dzieła, red. J. Krzyżanowski, t. 13, Wrocław 1952.

Słowacki J., Wstęp do III tomu „Poezyj”, [w:] Idee programowe romantyków polskich. Antologia, oprac. A. Kowalczykowa, Wrocław 1991.

Smolikowski P., Historia Zgromadzenia Zmartwychwstania Pańskiego, Kraków 1892-1896.

Szturc W., Ironia romantyczna. Pojęcie, granice, poetyka, Warszawa 1992.

Szturc W., Język późnych dramatów Juliusza Słowackiego, [w:] Poetyka przemiany człowieka i świata w twórczości Juliusza Słowackiego, red. M. Śliwiński, Olsztyn 1997.

Tomkowski J., Mistyka i egzystencja, „Więź” 1988, nr 3.

Treugutt S., „Beniowski”. Kryzys indywidualizmu romantycznego, Warszawa 1999.

Wyka K., W kręgu „Genezis z Ducha”, „Pamiętnik Literacki” 1955, z. 4.

Żmigrodzka M., Historia i romantyczna epika, [w:] Problemy polskiego romantyzmu, red. M. Żmigrodzka, Z. Lewinówna, Wrocław 1971.

Żmigrodzka M., Objawienie a literatura, [w:] Słowacki mistyczny. Propozycje i dyskusje sympozjum, red. M. Janion, M. Żmigrodzka, Warszawa 1981.




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/ff.2017.35.1.21
Data publikacji: 2018-02-23 11:12:21
Data złożenia artykułu: 2016-05-24 13:10:11

Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2018 Paweł Matejek

Creative Commons License
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.