Analiza porównawcza derywatów francuskich i polskich jako test uniwersalności techniki słowotwórczej

Wanda - Fijałkowska

Streszczenie w języku polskim


Technika słowotwórcza, którą zbadano, to derywacja czasowników, dokonująca się przez wymianę prefiksów. Została ona odkryta i zdefiniowana w 2006 roku przez Joannę Stankiewicz, jej teoria została rozwinięta w 2006 i 2009 roku przez Michała Wiśnickiego dla języka polskiego oraz w 2010 roku przez Wandę Fijałkowską dla języka francuskiego. W obu językach używane są różne pary przedrostków. Motywacja semantyczna drugich członów tych par werbalnych staje się oczywista, jeśli posłużymy się parafrazą słowotwórczą (wg definicji Jadwigi Puzyniny). Poprawnie sformułowana parafraza derywatu powinna zawierać prefiks podstawy. Ten rodzaj parafraz nie bywa stosowany przez morfologów badających język francuski, lecz może znaleźć zastosowanie w studiach nad tym językiem. Z punktu widzenia logicznego czynność określona czasownikiem pochodnym nie może wydarzyć się wcześniej, niż zakończy się czynność wyrażona czasownikiem bazowym: nie można odkręcić czegoś, co nie jest przykręcone, ani rozbudować budynku, który nie został jeszcze zbudowany. W przeciwnym razie nie można wytłumaczyć, że przedrostki w takich czasownikach, jak: débrigader, recharger, surgeler, odrysować, oddzwonić, nabroić są specyficzne, i nie zostały po prostu dodane do podstaw bezprefiksalnych. Pomimo różnic między polskimi i francuskimi czasownikami dokonanymi pojawiają się wspólne dla nich produktywne wzorce, np. tworzone są derywaty anulatywne, transformatywne, kierunkowe i efektywne. Przeprowadzone analizy stanowią pierwszy krok w stronę dowodu, że opisywana technika słowotwórcza jest uniwersalna.

Słowa kluczowe


słowotwórstwo; prefiks; wymiana prefiksów; motywacja; parafraza

Pełny tekst:

PDF (Français (France))

Bibliografia


Amiot, D. (2002). Re-, préfixe aspectuel. Cahiers Chronos, 10, 1–20.

Amiot, D. (2008). La catégorie de la base dans la préfixation en dé-. In : B. Fradin (éd.), La raison morphologique. Hommage à la mémoire de Danielle Corbin (pp. 1–15). Amsterdam/Philadelphia : Benjamins.

Apothéloz, D. (2002). La construction du lexique français : principes de morphologie dérivationnelle. Ophrys : L’Essentiel français.

Apothéloz, D. (2007a). Procès centrifuge et procès centripète : RE-, DÉS- et l’antonymie directionnelle en français. In : N. Hathout, F. Montermini (eds.), Morphologie à Toulouse. Actes du colloque international de Morphologie « 4èmes Décembrettes » (pp. 149–169). München : Lincom Europa (LSTL).

Apothéloz, D. (2007b). La préfixation en RE-, l’antonymie directionnelle et les phénomènes de polarité sémantique. Journal of French Language Studies, 17, 143–158.

Béchade, H. (1994). Grammaire française. Paris : PUF.

Booij, G. (2005). The Grammar of Words. An Introduction to Linguistic Morphology. Oxford: Oxford University Press.

Corbin, D. (1987). Morphologie dérivationnelle et structuration du lexique, Thèse de doctorat d’État soutenue le 7 janvier 1987 à l’Université de Paris VIII. L’information grammaticale. Https://doi.org/10.3406/igram.1987.2091

Corbin, D. (2001). Préfixes et suffixes. Du sens aux catégories. Journal of French Language Studies, 11, 41–69.

Dal, G. (2001). Contre préposition, contre préfixe. Recherches Linguistiques de Vincennes, 26, 173–201.

Fijałkowska, W. (2010). La substitution de préfixes comme méthode de dérivation de verbes. In : A. Dutka-Mańkowska, T. Giermak-Zielińska (eds.), Des mots et du texte aux conceptions de la description linguistique (pp. 157–165). Warszawa : Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.

Fijałkowska, W. (2016). La dérivation par échange de préfixes en tant que problème de recherche en linguistique contrastive. Kwartalnik Językowy, 63(4), 500–506.

Fradin, B., Kerleroux, F., Plénat, M. (eds.). (2009). Aperçus de morphologie du français. Saint-Denis : Presses Universitaires de Vincennes.

Gerhard-Krait, F. (2000). La Préfixation en dé(s)- : formes construites et interprétations. Thèse : Sciences du langage : Strasbourg 2.

Grzegorczykowa, R. (1972). Zarys słowotwórstwa polskiego. Słowotwórstwo opisowe, Warszawa : Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.

Grzegorczykowa, R., Puzynina, J. (1979). Słowotwórstwo współczesnego języka polskiego. Rzeczowniki sufiksalne rodzime. Warszawa: PWN.

Grzegorczykowa, R., Laskowski, R., Wróbel, H. (eds.). (1998). Gramatyka współczesnego języka polskiego. Morfologia. Warszawa : PWN.

Grzegorczykowa, R., Puzynina, J. (1998). Problemy ogólne słowotwórstwa. In : R. Grzegorczykowa, R. Laskowski, H. Wróbel (eds.), Gramatyka współczesnego języka polskiego. Vol. 2 : Morfologia (pp. 361–388). Warszawa : PWN.

Huot, H. (2006). La morphologie. Forme et sens des mots du français. Paris : Colin.

Huot, H. (2007). La Préfixation négative en français moderne. F. Floricic (ed.), La Négation dans les langues romanes (pp. 177–203). Amsterdam/Philadelphia : John Benjamins.

Jadacka, H. (2001). System słowotwórczy polszczyzny (1945–2000). Warszawa: PWN.

Jadacka, H. (2005). Kultura języka polskiego. Fleksja, słowotwórstwo, składnia. Warszawa : PWN.

Jadacka, H. (2007). O hierarchizacji w słowotwórstwie i jej skutkach dla opisu systemu derywacyjnego (na marginesie książki Iwony Kaproń-Charzyńskiej Derywacja ujemna w języku polskim. Rzeczowniki i przymiotniki). LingVaria, 1(3), 9–20.

Jalenques, P. (2002). Étude sémantique du préfixe RE en français contemporain : à propos de plusieurs débats actuels en morphologie dérivationnelle, Langue française, 133(1), 74–90.

Jalenques, P. (2014). Le problème de l’opacité sémantique dans les verbes préfixés en DÉ-. Pour une approche sémantique constructiviste. In : [actes de] Congrès Mondial de Linguistique Française, (pp. 1775–1796).

Kallas, K. (1998) . Przymiotnik. In: R. Grzegorczykowa, R. Laskowski, H. Wróbel (eds.), Gramatyka współczesnego języka polskiego. Morfologia (pp. 469–521). Warszawa: PWN.

Kaproń-Charzyńska, I. (2005). Derywacja ujemna w języku polskim. Rzeczowniki i przymiotniki. Toruń : Wydawnictwo UMK.

Kreja, B. (1963). Pojęcie derywacji wymiennej. Z polskich studiów slawistycznych. Seria 2. Językoznawstwo, 1, 33–140.

Kreja, B. (1972). Z zagadnień analizy słowotwórczej. In: J. Puzynina (ed.), Problemy współczesnego słowotwórstwa a dydaktyka uniwersytecka (pp. 59–78). Warszawa: Wydawnictwa UW.

Kreja, B. (2002). O antonimicznej kategorii słowotwórczej czasowników inceptywno-anulatywnych. In: B. Kreja, Studia i szkice słowotwórcze (pp. 307–317). Gdańska: Wydawnictwo UG.

Maingueneau, D., Chiss, J.-L., Filliolet, J. (2013). Introduction à la linguistique française, tome 1 : Notions fondamentales, phonétique, lexique. Vanves : Hachette.

Martin, R. (2004). Le couple préfixal en-(in-) / es-(e-/ex-) en moyen français. Romania, tome 122 (485–486), 1–45.

Nagórko, A. (1998). Zarys gramatyki polskiej (ze słowotwórstwem). Warszawa : PWN.

Nagórko, A. (2010). Podręczna gramatyka języka polskiego. Warszawa : PWN.

Peytard, J. (1975). Recherches sur la préfixation en français contemporain. Paris : Champion.

Przybylska, R. (2006). Schematy wyobrażeniowe a semantyka polskich prefiksów czasownikowych do-, od-, prze-, roz-, u-. Kraków : Universitas.

Puzynina, J. (ed.). (1972). Problemy współczesnego słowotwórstwa a dydaktyka uniwersytecka. Warszawa : Wydawnictwa UW.

Puzynina, J. (1978 a). Próba klasyfikacji formantów słowotwórczych języka polskiego. Język Polski, 2, 98–107.

Puzynina, J. (1978 b). Typy formantów słowotwórczych w językach słowiańskich. Z polskich studiów slawistycznych, 4, 179–188.

Roché, M. (2008). Quelques exemples de morphologie non conventionnelle dans les formations construites à partir d’un mot en -ouille(r). In : B. Fradin (ed.), La raison morphologique (pp. 215–238). Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins Publishing Company.

Roizenzon, L. (1974). Mnogopristavochnye glagoly v russkom i drugikh slavianskikh iazykakh [Multi-prefixal verbs in Russian and other Slavonic languages]. Samarkand : Publ. Samarkandskogo gosudarstwiennogo universiteta.

Skarżyński, M. (1999). Powstanie i rozwój polskiego słowotwórstwa opisowego. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Skarżyński, M. (ed.). (2003a). Słowotwórstwo gniazdowe : historia, metoda, zastosowania. Kraków : Księgarnia Akademicka.

Skarżyński, M. (2003b). Słowotwórcze gniazda odczasownikowe (charakterystyka wstępna). In: M. Skarżyński (ed.). Słowotwórstwo gniazdowe: historia, metoda, zastosowania (pp. 137–155). Kraków: Księgarnia Akademicka.

Skarżyński, M. (2004). Wstęp. In: Słownik gniazd słowotwórczych współczesnego języka polskiego. T. III Gniazda odczasownikowe (pp. VII–XIV). Kraków: Towarzystwo Wydawnicze „Historia Iagellonica”.

Stankiewicz, J. (2006). Wymiana prefiksów w derywacji odczasownikowej (na materiale gniazdowym). Poradnik Językowy, 10, 119–126.

Śmiech, W. (1986). Derywacja prefiksalna czasowników polskich. Wrocław : Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Waszakowa, K. (1991). Derywacja sufiksalna, paradygmatyczna czy ujemna. Polonica, 16,101–110.

Waszakowa, K. (1993). Słowotwórstwo współczesnego języka polskiego. Rzeczowniki z formantami paradygmatycznymi. Warszawa : Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.

Wiśnicki, M. (2006). O derywacji prefiksalno-wymiennej w słowotwórczych gniazdach rzeczowników i przymiotników. Poradnik Językowy, 10, 126–133.

Wiśnicki, M. (2010). Derywacja prefiksalna wymienna czasowników polskich (w świetle danych gniazdowych). PhD thesis, typewritten. Warszawa.

Wróbel, H. (1998) Czasownik. In: R. Grzegorczykowa, R. Laskowski, H. Wróbel (eds.), Gramatyka współczesnego języka polskiego. Morfologia (pp. 536–583).




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/ff.2018.36.1.87-96
Data publikacji: 2018-11-05 11:24:37
Data złożenia artykułu: 2018-02-13 05:50:14

Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2018 Wanda - Fijałkowska

Creative Commons License
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.