Wyślij tekst przez e-mail 
Ukryj
Pokaż wszystkie
Biblioteka Główna UMCS jako przestrzeń wielofunkcyjna – od tradycyjnych zbiorów do aktywności, edukacji i relaksu. Studium przypadku
Streszczenie w języku polskim
Celem artykułu jest analiza wpływu współczesnych form aktywności biblioteki akademickiej na jej wielofunkcyjny charakter oraz poziom zaangażowania użytkowników na przykładzie Biblioteki Głównej UMCS. Zastosowano metodę studium przypadku, opartą na analizie dokumentów, literatury oraz obserwacji działań realizowanych w latach 2024–2026. Wyniki wskazują, że działalność biblioteki koncentruje się w czterech obszarach: edukacyjnym, naukowym, społeczno-kulturowym i przestrzennym, które łącznie tworzą zintegrowany system oddziaływania na użytkowników. Działania te wpływają na sposób korzystania z zasobów, rozwój kompetencji informacyjnych oraz budowanie relacji ze społecznością. Analiza potwierdza, że biblioteka funkcjonuje jako wielofunkcyjne środowisko realizujące koncepcję „trzeciej przestrzeni”. Jednocześnie wskazano kierunki dalszego rozwoju, obejmujące m.in. wzmocnienie promocji zbiorów, rozwój działań partycypacyjnych oraz oferty edukacyjnej.
Słowa kluczowe
Pełny tekst:
PDFBibliografia
Adamiec A., Transformacja działalności bibliotek polskich uczelni publicznych a otwarta komunikacja naukowa, [w:] Biblioteka [w] transformacji. Materiały z VII ogólnopolskiej konferencji naukowej, Białystok, 14–15 września 2023 roku, red. P. Chomik, I. Szymańska, W. Wróbel, Białystok 2024, s. 243–259, http://hdl.handle.net/11320/17652. DOI: https://doi.org/10.15290/bwt.2024.12.
Babik, W., Biblioteka akademicka na rozdrożu: o współczesnych przemianach w środowisku informacyjnym bibliotek, „Biuletyn Biblioteki Głównej Politechniki Śląskiej” 2014, nr 3, s. 31–50.
Baran S., Kotowska L., Przestrzeń społeczna w nowoczesnej bibliotece akademickiej miejscem nauki i spotkań, [w:] Biblioteka jako „trzecie miejsce” – międzynarodowa konferencja Biblioteki Uniwersytetu Łódzkiego: materiały konferencyjne = Scientific library as a «third place» – international conference of the Library of the University of Łódź, red. M. Wrocławska, J. Jerzyk-Wojtecka, Łódź, 2011, s. 137–153.
Czajkowska M., Otwieranie nauki. Otwarty dostęp do publikacji naukowych i danych badawczych, „Problemy Profesjologii” 2019, nr 2, s. 37–44.
Derfert-Wolf L., Misja wspierania nauki a misja społeczna bibliotek szkół wyższych – relacje i znaczenie w świetle badań funkcjonalności i wpływu, [w:] Biblioteka naukowa: czy jeszcze naukowa?, red. K. Jazdon, Poznań, 2018, s. 29–43.
Formela S., Rola nowoczesnych bibliotek miejskich w zapewnianiu dostępu do kultury i realizowaniu funkcji społecznych, „Zarządzanie Biblioteką” 2020, nr 1(12), s. 49–63.
Houghton K., Foth M., Miller E., The continuing relevance of the library as a third place for users and non-users of IT: The case of Canada Bay, „The Australia Library Journal” 2016, nr 62 (1), s. 27–39. DOI: https://doi.org/10.1080/00049670.2013.771764.
Jaworowska E., Haryłek M., Rola bibliotekarzy akademickich w podnoszeniu kompetencji informacyjnych studentów Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, „Biblioteka Nostra. Śląski Kwartalnik Naukowy” 2018, nr 2, s. 136–145.
Kamińska A., Jak biblioteki akademickie szkolą badaczy w zakresie otwartej nauki – na przykładzie kursu oferowanego przez Bibliotekę Uniwersytecką w Warszawie, „Biuletyn EBIB” 2021, nr 3 (198), [online] https://ebibojs.pl/index.php/ebib/article/view/739/775 [dostęp: 12.01.2026].
Kampa E., Biblioteka – atrakcyjne miejsce w przestrzeni publicznej, „Studia i Materiały Centralnej Biblioteki Wojskowej” 2019, nr 2, s. 195–207.
Kokot-Kanikuła K., Szymik A., Zadania i kompetencje bibliotekarzy w zespole ds. polityk wydawniczych polskich czasopism naukowych, „Biuletyn EBIB” 2021, nr 3 (198), [online] https://ebibojs.pl/index.php/ebib/article/view/738 [dostęp: 12.01.2026].
Kostecka M., Jak bibliotekarze mogą skutecznie uczyć kompetencji informacyjnych i cyfrowych dorosłych użytkowników bibliotek?, „Biuletyn EBIB” 2021, nr 2 (197), s. 1–6.
Krajewski M., W kierunku relacyjnej koncepcji uczestnictwa w kulturze, „Kultura i Społeczeństwo” 2013, nr 1, s. 29–67. DOI: 10.2478/kultura-2013-0003.
Kuczkowska M., Theus M., Otwarta nauka – otwarte dane badawcze – nowe zadania bibliotek naukowych: raport z badania pilotażowego, „Przegląd Biblioteczny” 2022, vol. 90 (3), s. 271–286. DOI: 10.36702/pb.937.
Lepkowska W., Wolniewicz-Pujanek I., Jeszke Ł., Przegląd usług współczesnej biblioteki akademickiej, „Bibliotheca Nostra. Śląski Kwartalnik Naukowy” 2018, nr 2 (52), s. 146–159.
Life Long Learning – uczenie się przez całe życie jako droga do rozwoju. Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, [online] https://uniwersytet-otwarty.umk.pl/news/12 [dostęp: 17.04.2026].
Lin H., Pang N., Luyt B., Is the library a third place for young people?, „Journal of Librarianship and Information Science” 2015, nr 47 (2), s. 145–155. DOI: 10.1177/0961000614532303.
Majidi V., Saradj F. M., Khanmohammadi M. A., Explaining the Quality of the Architectural Space in Academic Libraries Based on User Preferences, „The Monthly Scientific Journal of Bagh-e Nazar” 2023, nr 20 (122), s. 33–58. DOI: 10.22034/bagh.2023.351938.5227.
Michniewicz-Wanik K., Biblioteki naukowe w procesie transformacji, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 2016, t. 106, s. 89–99. DOI: 10.31743/abmk.12097.
Montgomery S.E., Miller J., The Third Place: The Library as Collaborative and Community Space in a Time of Fiscal Restraint, „College & Undergraduate Libraries” 2011, nr 18, s. 228–238. DOI: https://doi.org/10.1080/10691316.2011.577683.
McIntosh E., Nutt D., Impact of the Integrated Practitioner in Higher Education: Studies in Third Space Professionalism: introduction and literature review, [w:] The Impact of the Integrated Practitioner in Higher Education: Studies in Third Space Professionalism, ed. E. McIntosh, D. Nutt, Abingdon, Oxon, England: Routledge, 2022, s. 1–14. DOI: https://doi.org/10.4324/97810030375691.
Nahotko M., Komunikacja naukowa w środowisku cyfrowym: globalna biblioteka cyfrowa w informatycznej infrastrukturze nauki, Warszawa 2010, s. 384.
Nahotko M., Open Access – zagrożenia i szanse dla bibliotekarzy, „Biuletyn EBIB” 2008, nr 6/ (97), [online] https://www.ebib.pl/2008/97/a.php?nahotko [dostęp: 12.01.2026].
Nahotko M. (red.), Obecność problematyki zarządzania danymi badawczymi na stronach web polskich bibliotek naukowych, Kraków 2022.
Nowocień T., Rogowska E., Data management plan (DMP) w bibliotece naukowej. Nowe zadania i narzędzia, „Medical Library Forum” 2018, nr 11 (1), s. 25–30. DOI: 10.34738/mlf.0009.
Piotrowicz G., Cyfrowa przyszłość, czyli biblioteki w erze informacji. Cyfrowa przyszłość, czyli biblioteki w erze informacji, [w:] Biblioteki XXI wieku. Czy przetrwamy? Łódź, 19–21 czerwca 2006 r.: materiały konferencyjne, Łódź 2006, s. 247–266.
Piotrowicz G., Współczesna biblioteka akademicka w ujęciu systemowym, integrującym jej przestrzeń fizyczną i elektroniczną, „Biuletyn EBIB” 2015, nr 1 (155), s. 1–11.
Skibińska M., Kompetencje informacyjne – przegląd tendencji rozwojowych koncepcji information literacy, „Przegląd Badań Edukacyjnych” 2021, nr 34, s. 181–207.
Sosińska-Kalata B., Kształtowanie się nowego paradygmatu organizacji zasobów wiedzy w społeczeństwie sieciowym, [w:] Wymiana informacji i rozwój profesjonalnych usług informacyjnych w edukacji, nauce i kulturze na rzecz społeczeństwa opartego na wiedzy, D. Pietruch-Reizes, W. Babik (red.), Katowice 2008, s. 17–23.
Sosińska-Kalata B., Organizacja wiedzy w cyfrowym świecie: wpływ rewolucji cyfrowej na ewolucję metod i narzędzi organizacji wiedzy, „Zagadnienia Informacji Naukowej. Studia Informacyjne” 2019, t. 57, nr 1(113), s. 26–46. DOI 10.36702/zin.494.
Sosińska-Kalata B., Roszkowski M., Wiorogórska Z. (red. nauk.), Nauka o informacji w okresie zmian: rewolucja cyfrowa: infrastruktura, usługi, użytkownicy: praca zbiorowa, Warszawa 2020.
Sójkowska I., Podgórski F., Dokąd zmierza informacja? – czyli co oferuje biblioteka, a czego oczekuje użytkownik. Stan obecny i rozwój informacji naukowej w bibliotekach uczelni technicznych, [w:] Biblioteki XXI wieku. Czy przetrwamy? II Konferencja Biblioteki Politechniki Łódzkiej, Łódź 2006, s. 407–420.
Sójkowska I., Schyłek dydaktyki bibliotecznej czy ponadczasowa misja wspierania kształcenia? Badania w polskich bibliotekach akademickich, „Biuletyn EBIB” 2024, nr 4 (215), s. 1–19.
Starek A., Piech M., Biblioteka – centrum edukacyjne czy miejsce spotkań. Hybryda przestrzeni w bibliotekach akademickich, [w:] Biblioteki Podlasia i Polski północno-wschodniej – przeszłość, teraźniejszość, przyszłość, Materiały z konferencji jubileuszowej z okazji 50-lecia Biblioteki Uniwersyteckiej im. Jerzego Giedroycia, Białystok, 15-16 listopada 2018 r., praca zbiorowa red. P. Chomik, H. Kościuch, J. Żochowska, Białystok 2019, s. 105–120. DOI: 10.15290/50latBU.2019.07.
Szczygłowska L., Ewolucja bibliotek akademickich. Konteksty przemian i rozwoju współczesnych instytucji bibliotecznych, „Zarządzanie Biblioteką” 2018, nr 1 (10), s. 9–23.
Tokarska A., Kreowanie kultury edukacyjnej, informacyjnej i medialnej w bibliotekach, [w:] Biblioteki i ośrodki informacji – zbiory, pracownicy, użytkownicy, red. M. A. Jarczyk, Katowice 2010, s. 33–44.
Tomasik A., Nowoczesna biblioteka w społeczeństwie wiedzy, „Bibliotheca Nostra. Śląski Kwartalnik Naukowy” 2015, nr 2 (40), s. 81–91.
Twardy E., Kołakowska J., Działalność edukacyjna biblioteki uniwersyteckiej. Szkolenia biblioteczne w Uniwersytecie Pedagogicznym w Krakowie – kierunki i formy rozwoju, [w:] Ludzie – zasoby – usługi. Biblioteka Główna na 75-lecie Uniwersytetu Pedagogicznego im. Komisji Edukacji Narodowej, red. A. Folga, S. Skórka, Kraków 2021, s. 107–117.
Walker D.C., A Third Place for the Law Library: Integrating Library Services with Academic Support Programs, „Law Library Journal” 2013, nr 105 (3), s. 2013–2017. DOI: https://doi.org/10.31219/osf.io/vgbyj.
Waxman L., Clemons S., Banning J., Mckelfresh D., The library as place: Providing students with opportunities for socialization, relaxation, and restoration, „New Library World” 2007, vol. 108, nr 9/10, s. 424–434. DOI: 10.1108/03074800710823953.
Wojciechowska M., Kompetencje zawodowe bibliotekarzy. Metody badania, „Bibliotheca Nostra” 2010, nr 1 (20), s. 25–35.
Wojciechowska M., Rola szkoleń i rozwoju zawodowego pracowników bibliotek w realizowaniu założeń pedagogiki bibliotecznej, [w:] Sfera kultury, sfera nauki: współczesny obraz biblioteki, red. M. Wojciechowska, Gdańsk 2014, s. 178–187.
Wojciechowska M., Rozwój oferty usługowej bibliotek i usługi kreatywne jako próba zwiększania konkurencyjności. Przykład makerspace, [w:] Mobilnie, interaktywnie, kompetentnie. Usługi, media i technologie informacyjno-komunikacyjne w nowoczesnej bibliotece, red. M. Wojciechowska, M. Cyrklaff-Gorczyca, Warszawa 2019, s. 257–274.
Wojciechowska M., Standaryzacja akademickich systemów biblioteczno-informacyjnych jako element podnoszenia jakości usług uczelni, [w:] Problemy zarządzania w uczelni opartej na wiedzy, red. nauk. K. Leja, Gdańsk 2006, s. 147–154.
Wojciechowska M., Orzoł M., Biblioteka jako trzecie miejsce. Przykład bibliotek szkół medycznych, „Medical Library Forum” 2020, 13 (2), s. 3–18.
Wojciechowska M., Czy bibliotekarze mogą budować sieci społecznego zaangażowania? Wyniki badania postaw personelu bibliotecznego, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia” 2021, nr 19, s. 728–750.
Wójcik M., Library User Experience, czyli o budowaniu doświadczenia użytkownika w bibliotece, „Przegląd Biblioteczny” 2018, z. 3, s. 392–402.
Zawadzka A., Ziółkowska M., Sprawozdanie z warsztatów i wystawy pt. „Lapbook, czyli kreatywne prezentowanie informacji na każdy temat” zorganizowanych w ramach XIX Festiwalu Nauki Lublin 2023, „Folia Bibliologica” 2023, vol. 65, s. 146–152.
Źródła internetowe
Amerykańskie Centrum Edukacji i Biznesu American Corner. Koncepcja działalności, [online] https://www.umcs.pl/pl/koncepcja-dzialalnosci,28302.htm [dostęp: 10.01.2026].
Courses on information seeking, [online] https://www.helsinki.fi/en/helsinki-universitylibrary/using-collections/courses-and-workshops/courses-information-seeking?utm_
source [dostęp: 17.02.2026].
Get curious about CURIOSity: Harvard Law School Library Exhibits Find a New Home, [online] https://www.huh.harvard.edu/pages/online-exhibits, https://hls.harvard.edu/amicus-libris/get-curious-about-curiosity-harvard-law-school-library-exhibits-find-anew-home/?utm_source [dostęp: 02.02.2026].
LibrarySkills@UCL: Training and suport, [online] https://library-guides.ucl.ac.uk/trainingsupport/training-sessions?utm_source [dostęp: 17.02.2026].
Rubenstein D. M., Collecting Memories Treasures from The Library of Congress, [online] https://www.loc.gov/exhibitions/treasures-from-the-library-of-congress/about-thisexhibition/ [dostęp: 02.02.2026].
Spotkanie z Mangą i Anime – „Puella Magi Madok aMagica”, [online] https://www.umcs.pl/pl/aktualnosci,8785,spotkanie-z-manga-i-anime-sroda18-02-26-godz-17-00,180183.chtm [dostęp: 12.01.2026].
Stowarzyszenie Miłośników Dawnej Broni i Barwy (SMDBiB) 27.10.25, [online] https://www.umcs.pl/pl/aktualnosci,8785,spotkanie-stowarzyszenia-milosnikow-dawnej-broni-ibarwy-27-10-2025-r-,174031.chtm [dostęp: 10.01.2026].
Tydzień Bibliotek 8–15 maja 2025. Program. Warto być sobą, [online] https://www.umcs.pl/pl/tydzien-bibliotek-8-15-maja-2025,32341.htm?token=5a1f2a154cb2d1a5cf22c0b8c3e9d289 [dostęp: 12.01.2026].
Zarządzenie Nr 10/2024 Rektora Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie z dnia 23 lutego 2024 r. w sprawie powołania Zespołu ds. danych badawczych, [online] https://www.umcs.pl/pl/uchwaly-zarzadzenia-pisma-okolne,2499,zarzadzenie-nr-10-2024-rektora-uniwersytetu-marii-curie-sklodowskiej-w-lublinie-z-dnia-23-lutego-2024-
r-w-sprawie-powolania-zespolu-ds-danych-badawczych,144859.chtm [dostęp: 24.01.2026].
DOI: http://dx.doi.org/10.17951/fb.2025.67.73-98
Data publikacji: 2026-09-11 09:53:57
Data złożenia artykułu: 2026-03-05 16:20:39
Statystyki
Wskaźniki
Odwołania zewnętrzne
- Brak odwołań zewnętrznych
Prawa autorskie (c) 2026 Agnieszka Justyna Zawadzka
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.