Główne płaszczyzny konfliktu Kościoła katolickiego z obozem piłsudczykowskim w Drugiej Rzeczypospolitej

Przemysław Sołga

Streszczenie w języku polskim


Kościół katolicki w Drugiej Rzeczypospolitej, a konkretnie większość przedstawicieli jego wyższego duchowieństwa, pozostawał w stałym konflikcie z obozem politycznym Józefa Piłsudskiego. Składały się na niego takie czynniki, jak indyferentyzm religijny członków obozu piłsudczykowskiego, ich przynależność do masonerii, rozwiązłość w życiu prywatnym, lewicowe i socjalistyczne inklinacje oraz posługiwanie się w kulturze politycznej instrumentami typowymi dla państwa totalitarnego, zwłaszcza po roku 1926. Osobny aspekt stanowiły osobiste animozje Marszałka z poszczególnymi przedstawicielami kleru oraz poparcie, jakie ci ostatni wyrażali w stosunku dla konkurencyjnych opcji politycznych o odchyleniu prawicowym. Mimo wszystko obóz piłsudczykowski szukał konsensusu z Kościołem katolickim w Polsce, zdając sobie sprawę z jego wpływów i częstokroć podejmował działania idące na jego korzyść. Także niektórzy przedstawiciele polskiego episkopatu, z prymasem na czele, wychodzili z założenia, że w zaistniałej sytuacji jedynym stosownym rozwiązaniem jest szukanie wspólnej nici porozumienia z obozem rządzącym w Polsce.


Słowa kluczowe


Obóz piłsudczykowski; Kościół katolicki; Druga Rzeczpospolita; konflikt

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Printed sources (Źródła drukowane)

Nacjonalizm a katolicyzm. Opinie biskupów, uczonych, polityków i publicystów współczesnych (tekst z roku 1927), tłum. J. Puzynianek, Krzeszowice 2007.

Pius XI, encyklika Quadragesimo anno.

Żongołłowicz B., Dzienniki 1930–1936, oprac. D. Zamojska, Warszawa 2004.

Studies (Opracowania)

Ajnenkiel A., Polska po przewrocie majowym. Zarys dziejów politycznych Polski 1926–1939, Warszawa 1980.

Białous T., Biskup Stanisław Kostka Łukomski (1874–1948). Pasterz niezłomny, Rajgród 2010.

Bylina S., Relacje państwo – Kościół katolicki na południowym Podlasiu w II Rzeczypospolitej, Drohiczyn 2013.

Chajko G., Arcybiskup Bolesław Twardowski (1864–1944). Metropolita lwowski obrządku łacińskiego, Rzeszów 2010.

Chajn L., Wolnomularstwo i Piłsudski w 1921 r., „Zeszyty Historyczne” 1981, 55.

Chrobaczyński J., Compiègne 1940. Klęska Francji w koncepcjach i recepcji społeczeństwa polskiego, Kraków 2010.

Czajowski J., Kardynał Adam Stefan Sapieha, Wrocław 1997.

Danek A., Współpraca miesięcznika „Pro Christo” ze środowiskiem Bolesława Piaseckiego jako wynik „planu penetracyjnego” Falangi, w: Nacjonalizmy różnych narodów. Perspektywa politologiczno-religioznawcza, red. B. Grott, O. Grott, Kraków 2012.

Dębiński J., Józef Piłsudski a Kościół katolicki w Polsce w latach 1918–1935, w: Józef Piłsudski wobec Europy i wybranych zagadnień wewnętrznych Drugiej Rzeczypospolitej (1918–1935). W 70 rocznicę śmierci, red. M. Wojciechowski, Z. Karpus, Włocławek–Toruń 2007.

Dębiński J., Kościół rzymskokatolicki wobec przewrotu majowego i rządów sanacji, w: Zamach stanu Józefa Piłsudskiego i jego konsekwencje w interpretacjach polskiej myśli politycznej XX wieku, red. Z. Karpus, G. Radomski, W. Wojdyła, Toruń 2008.

Engelgard J., Religia i polityka – Józef Teodorowicz i Narodowa Demokracja w latach 1902–1918, w: Teodorowicz. Mówca i patriota. Materiały z konferencji naukowej, red. T. Skoczek, Warszawa 2015.

Friszke A., O kształt niepodległej, Kraków 1989.

„Godziemba”, Konflikt wawelski w 1937 roku, http://www.jpilsudski.org/artykuly-historyczne-pilsudski/epizody-z-zycia-jozefa-pilsudskiego/item/2025-konflikt-wawelski-w-1937-roku [dostęp: 4 V 2018].

Grott B., Wpływ myśli katolickiej na myśl prawicy polskiej w XX wieku, w: Od nacjonalistycznych konfrontacji do porozumienia europejskiego. Rola Kościołów w dziejowej drodze Niemiec i Polski w XIX w XX wieku, red. G. Besier, Wałbrzych 2004.

Grzybowski M.M., Kardynał II Rzeczypospolitej Aleksander Kakowski 1862–1938, „Notatki Płockie” 2013, 58, 1 (234).

Guzewicz W., Internowanie biskupa Stanisława Łukomskiego, czyli o obchodach żałobnych Marszałka Piłsudskiego w diecezji łomżyńskiej, „Studia Ełckie” 2014, 16, 3.

Guzewicz W., Duchowieństwo diecezji łomżyńskiej w II Rzeczypospolitej, Lublin 2003.

Hrycek M., Wątki antysemickie w „Kurierze Łódzkim” w okresie międzywojennym, „Folia Litteraria Polonica” 2012, 17, 3.

Jakubiak K., Kategoria państwa w kształtowaniu koncepcji wychowania państwowego w II Rzeczypospolitej, w: Wychowanie a polityka. Mity i stereotypy w polskiej myśli społecznej XX wieku, red. W. Wojdyła, Toruń 2000.

Jakubiak M., Relacje państwo – Kościół katolicki na tle polityki oświatowo-wychowawczej sanacji, Warszawa 2016.

Jędruszczak T., Stanowisko społeczeństwa i opozycji wobec powstania Obozu Zjednoczenia Narodowego, „Dzieje Najnowsze” 1961, 4, 204.

Jurkiewicz J., Watykan a Polska w okresie międzywojennym 1919–1939, Warszawa 1960.

Kalinowski S., Organizacje społeczne i prasa w akcji promocji legendy Józefa Piłsudskiego w powiecie radzyńskim w okresie II Rzeczypospolitej, „Radzyński Rocznik Humanistyczny” 2013, 11.

Kawalec K., Przewrót majowy jako etap narastania w polskim życiu politycznym tendencji skrajnych, „Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem” 2011, 33.

Kmak-Pamirska A., Religia w czasach Trzeciej Rzeszy, Toruń 2010.

Kolasa W.M., Kierunki badań nad historią prasy polskiej 1918–1939, cz. 1, Tendencje rozwojowe, typologia, „Rocznik Historii Prasy Polskiej” 2011, 14, 1–2 (27–28).

Kornat M., Papież Pius XI i Polska w dobie totalitaryzmów i kryzysu wersalskiego 1933–1939, „Studia nad Faszyzmem i Zbrodniami Hitlerowskimi” 2008, 30.

Krasowski K., Biskupi katoliccy II Rzeczypospolitej. Słownik biograficzny, Poznań 1996.

Krasowski K., Między Warszawą a Watykanem. Episkopat Polski wobec rządu i Stolicy Apostolskiej 1918–1939, w: Szkice z dziejów papiestwa, t. 1, red. I. Koberdowa, J. Tazbir, Warszawa 1989.

Król-Mazur R., Działalność polityczna abp. Józefa Teofila Teodorowicza w latach 1888–1923, Kraków 2013.

Kruczkowski L., Dlaczego jestem socjalistą?, Warszawa 1938.

Kula M., Smolana K., Echa meksykańskiego konfliktu religijnego lat 1926–1929 w Polsce, „Ameryka Łacińska. Kwartalnik Analityczno-Informacyjny” 2009, 17, 4 (66).

Kula M., Religiopodobny komunizm, Kraków 2003.

Kulesza W., Koncepcje ideowo-polityczne obozu rządzącego w Polsce w latach 1926–1935, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź 1985.

Leszczyński P.A., Stosunki państwo – Kościół w koncepcjach oraz praktyce rządów obozu piłsudczykowskiego, Gorzów Wielkopolski 2008.

Liebrecht G., Biskup Augustyn Łosiński. Ordynariusz Diecezji Kieleckiej w latach 1910–1937, Kielce 2018.

Liebrecht G., Działalność filantropijna biskupa kieleckiego Augustyna Łosińskiego w latach 1910–1937, „Studia Muzealno-Historyczne” 2009, 1.

Łosiński A., Chrześcijańska miłość ojczyzny i praca narodowa, Gniezno 1919.

Macała J., Polska katolicka w myśli politycznej II RP, Zielona Góra 2004.

Majchrowski J., Obóz Zjednoczenia Narodowego a Kościół katolicki, „Więź” 1976, 12.

Nitecki P., Socjalizm, komunizm i ewangelizacja, Lublin 1998.

Opioła W., Stanowisko polskiej prasy katolickiej wobec wojny domowej w Hiszpanii 1936–1939. Analiza dyskursu medialnego, „Media, Kultura, Społeczeństwo” 2010, 1, 5.

Osiński Z., Janusza Jędrzejewicza droga do kariery w obozie piłsudczykowskim, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio F, Historia” 2006, 61.

Paczkowski A., Prasa w życiu politycznym Drugiej Rzeczypospolitej, „Dzieje Najnowsze” 1978, 10, 3.

Pałka D., Warunki dialogu Kościoła katolickiego z Żydami w II Rzeczypospolitej, „Poznańskie Studia Teologiczne” 2005, 18.

Paruch W., Myśl polityczna formacji piłsudczykowskiej w Polsce (1926–1939) – cechy podstawowe, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio K, Politologia” 2014, 21, 2.

Paruch W., Obóz Piłsudczykowski (1926–1939), w: Więcej niż niepodległość. Polska myśl polityczna 1918–1939, red. J. Jachymek, W. Paruch, Lublin 2005.

Pest C., Kardynał Edmund Dalbor (1869–1926). Pierwszy Prymas Polski odrodzonej, Poznań 2004.

Pietrzak J., Czy kard. August Hlond był zwolennikiem sanacji? w: Kościół w II Rzeczypospolitej, red. Z. Zieliński, S. Wilk, Lublin 1980.

Pietrzak J., Nuncjatura Achillesa Ratti w Polsce w latach 1918–1921 w świetle wspomnień o niej, w: Vade Nobiscum, red. Z. Brzozowska et al., Łódź 2009.

Polak R., Religia rzymskokatolicka w szkołach II Rzeczypospolitej, Lublin 2007.

Prochwicz J., Arcybiskup Stanisław Gall (1865–1942). Biskup Polowy Wojsk Polskich, Warszawa 2018.

Radosik R., Stereotyp masona w twórczości Skamandrytów, „Ars Regia. Czasopismo Poświęcone Myśli i Historii Wolnomularstwa” 2010, 12, 19.

Roszkowski W., Najnowsza historia Polski 1914–1945, Warszawa 2003.

Rożek M., Kardynał Sapieha, Kraków 2007.

Sadowski M. CSsR, Mit powstańczej legendy kard. Albina Dunajewskiego, „Analecta Cracoviensia” 2014, 46.

Seniów J., W kręgu piłsudczyków. Poglądy ideowo-polityczne „Gazety Polskiej” (1929–1939), Kraków 1998.

Serwatka T., Kazimierz Świtalski (1886–1962). Biografia polityczna, Warszawa 2009.

Serwatka T., Koncepcje społeczno-polityczne Prymasa polski Augusta Hlonda (1926–1948), Poznań 2006.

Sługa Boży August Hlond, oprac. J. Konieczny TChr, W. Necel TChr, Poznań 1994.

Stanulewicz M., Prawo własności w nauczaniu episkopatu II Rzeczypospolitej, „Czasopismo Prawno-Historyczne” 2012, 64.

Synowiec A., W kręgu publicystyki Józefa Putka – spór z Kościołem katolickim, „Studia Historyczne” 2014, 57, 2.

Szczurowski R., Socjaliści w polskiej publicystyce katolickiej 1878–1918, Kraków 2001.

Szymański J., Stosunek Watykanu do spraw polskich za czasów II Rzeczypospolitej 1919–1939, Radom 1982.

Śleszyński W., Polityka państwa a Kościół katolicki na ziemiach północno-wschodnich II Rzeczypospolitej, w: Między Wilnem a Białymstokiem. 50-lecie śmierci Arcybiskupa Romualda Jałbrzykowkiego, Białystok 2007.

Trajdos T.M., Uwagi o działalności politycznej i przekonaniach arcybiskupa Józefa Teodorowicza, w: Teodorowicz. Mówca i patriota. Materiały z konferencji naukowej, red. T. Skoczek, Warszawa 2015.

Waingertner P., Wolnomularstwo a Kościół katolicki w II Rzeczypospolitej. Kontrowersje i polemiki, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica” 1995, 52.

Warszawski J., Studia nad wyznaniowością religijną marszałka Józefa Piłsudskiego, Londyn 1978.

Wilk S. SDB, Episkopat Kościoła katolickiego w Polsce w latach 1918–1939, Lublin 1992.

Wolny J., Konflikt Wawelski, w: Księga Sapieżyńska, t. 2, Działalność kościelna i narodowa Adama Stefana Sapiehy, red. J. Wolny, Kraków 1986.

Wysocki W., Konterfekt religijny Marszałka, „Periodyk Naukowy Akademii Polonijnej” 2015, 2, 13.

Zwoliński A., Katolik i polityka, Kraków 1999.

Zwoliński A., Polskie ścieżki masonerii, Kraków 2014.

Zwoliński A., Wokół masonerii, Kraków 1993.




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/rh.2021.51.535-577
Data publikacji: 2021-06-30 10:49:20
Data złożenia artykułu: 2019-09-13 14:01:44


Statystyki


Widoczność abstraktów - 2012
Pobrania artykułów (od 2020-06-17) - PDF - 542

Wskaźniki



Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2021 Przemysław Sołga

Creative Commons License
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.