Rękopis „szczęśliwego białoruskiego szlachcica” XVII–XVIII wieku z kolekcji Iwana Franki

Ihor Nabytowycz

Streszczenie w języku polskim


Przedmiotem analizy w artykule jest opublikowany przez Iwana Frankę pamiętnik Tomy-Konstantija Dusiackiego-Rudomyny, „szczęśliwego białoruskiego szlachcica”, żyjącego na przełomie XVII–XVIII w. Ten niewielki rękopis składa się z krótkich opowiadań, z elementami diariusza, autobiografii i kroniki rodzinnej. W kontekście historii codzienności oraz historii mentalności jest to niezmiernie ciekawy dokument nie tylko o znaczeniu ogólnohistorycznym, lecz również przynoszący informacje na temat modelu życia prywatnego białoruskiego przedstawiciela epoki baroku. Autor diariusza stara się wpisać swoją małą historię w przestrzeń burzliwej historii Rzeczypospolitej ostatnich trzech dziesięcioleci XVII–początku XVIII w. Swój życiorys przedstawia na szerokim tle politycznych uwarunkowań współczesności. Osobista historia ginie jednak w opisywanych przez diarystę wydarzeniach historycznych. Biograficzny zapis pozostaje pod względem kompozycji oraz struktury literackiej utworem niedoskonałym. Wspomnienia Dusiackiego-Rudomyny są interesującym źródłem informacji, zarówno jeśli chodzi o fakty historycznych, jak i o sposób ich postrzegania przez przedstawicieli różnych grup społecznych. W diariuszu pojawiają się także wpisy tworzone na podstawie plotek i domysłów związanych z życiem i działalnością osób współczesnych autorowi. Przeprowadzona analiza pozwala zrekonstruować rzeczywistość, która funkcjonowała poza „oficjalnymi” źródłami historycznymi. Memuarystyka, uwzględniając plotki, ustne przekazy, legendy, pozwala odtworzyć historię codzienności, a także panoramę społeczną XVII–XVIII w.


Słowa kluczowe


barok, diariusz, memuarystyka, historia codzienności, Dusiacki-Rudomyna

Bibliografia


Źródła / Sources / Источники:

Franko, Iwan. (1911). Szczasływyj czołowik. Оbrazok іz żyttia biloruśkoho pana z XVII–XVIII w. Zapysky Naukowoho Towаrystwa imeny Szewczenka, 5, s. 148–165. [Франко,Іван. (1911). Щасливий чоловік. Образок із життя білоруського пана з XVII–XVIII в. Записки Наукового Товариства імени Шевченка, 5, c. 148–165].

Franko, Iwan. (2011). Szczasływyj czołowik. Оbrazok іz żyttia biloruśkoho pana z XVII–XVIII w. W: Iwan Franko. Zibrannia tworiw: U 50 tomach; dodatkowi tomy. Т. 54 (s. 832–862). Кyjiw: Naukowa dumka. [Франко, Іван. (2011). Щасливий чоловік. Образок із життя білоруського пана з XVII–XVIII в. У: Іван Франко. Зібрання творів: У 50-x томах; додаткові томи. Т. 54 (c. 832–862). Київ: Наукова думка].

Pilscztyn Rusiećka de, Sałomeja, Regina. (2018). Widłunnia switu. Istorija podorożej ta pryhod moho żyttia. Perekład Ihora Nabytowycza. Lwiw: Piramida. [Пільштин Русєцька де, Саломея Реґіна. (2018). Відлуння світу. Історія подорожей та пригод мого життя. Переклад з польської та білоруської Ігора Набитовича. Львів: Піраміда].

Pol, Wincenty. (1859). Pieśń o ziemi. Warszawa: Nakł. S.Orgelbranda.

Rusiecka, Regina Salomea. (1957). [Echo na świat podane]. Proceder podróży y Życia mego Awantur. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Opracowania / Literature / Литература:

Ariès, Philippe, Duby, George (red.). (1999). Historia życia prywatnego. T. 3. Od Renesansu do Oświecenia. Wrocław-Warszawa-Kraków: Ossolineum.

Bystroń, Jan. (1932). Dzieje obyczajów w dawniej Polsce. Wiek XVI–XVII. T. 1. Warszawa: Nakładem Księgarni Trzaski, Everta i Michalskiego.

Іsajewyсz, Jarosław. (2004). Ukrajinśkie suspilstwo doby Baroko. W: Łeonid Uszkałow. Ukrajinśkie Baroko. Т. 1 (s. 49–81). Charkiw: Аktа. [Ісаєвич, Ярослав. (2004). Українське суспільство доби Бароко. У: Леонід Ушкалов. Українське Бароко. Т. 1 (с. 49–81). Харків: Акта].

Nabytowycz, Ihor. (2015). Plitky, pohołosky, peresudy ta perekazy XVIII st. jak ełement istoriji powsiakdennosty: obrazy ukrajinśkych hećmaniw u romani Sałomeji Pilsztyn- Rusiećkoji Аwantury majho życcia. Studia Białorutenistyczne, 9, s. 135–147.

[Набитович Ігор. (2015). Плітки, поголоски, пересуди та перекази XVIII cт. як елемент історії повсякденности: образи українських гетьманів у романі Саломеї Пільштин-Русєцької Авантуры майго жыцця. Studia Białorutenistyczne, 9, c. 135–147].

Nabytowycz, Ihor. (2018). Pyśmennycia і homo viator XVIII «wiku awantiurystiw» Sałomeja Rusiećka de Pilscztyn. W: Pilscztyn Rusiećka de, Sałomeja, Regina. Widłunnia switu. Istorija podorożej ta pryhod moho żyttia. Perekład Ihora Nabytowycza (s. 5–32). Lwiw: Piramida.

[Набитович, Ігор. (2018). Письменниця і homo viator XVIII «віку авантюристів» Саломея Русєцька де Пільштин. У: Пільштин Русєцька де, Саломея Реґіна. Відлуння світу. Історія подорожей та пригод мого життя. Переклад Ігора Набитовича. (с. 5–32). Львів: Піраміда].

Petrauskas, Rimvydas. (2011). Dziejopisarstwo a świadomość historyczna. W: Vytautas Ališauskas Liudas Jovaiša, Mindaugas Paknys, Rimvydas Petrauskas, Eligijus Raila (red.). Kultura Wielkiego Księstwa Litewskiego. Analizy i obrazy (s. 201–213). Kraków: Universitas.

Szewczuk, Walerij. (2015). Prо mali ukrayinśkі dijariuszi jak istoryko-literaturni pamjatky. W: Wałerij Szewczuk. Mаlі ukrayinśkі dijariji XVII–XVIII stolić (s. 7–50). Кyiw: Кlіо. [Шевчук, Валерій. (2015). Про малі українські діаріуші як історико-літературні пам’ятки. У: Валерій Шевчук. Малі українські діaрії XVII–XVIII століть (с. 7–50). Київ: Кліо].




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/sb.2018.12.69-82
Data publikacji: 2019-03-27 08:16:36
Data złożenia artykułu: 2018-04-19 15:51:49

Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2019 Ihor Nabytowycz

Creative Commons License
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.