Polskie Państwo Podziemne wobec propozycji rozmów polsko-białoruskich w latach 1941–1944

Roman Wysocki

Streszczenie w języku polskim


Tematem artykułu są rozmowy prowadzone przez Polskie Państwo Podziemne z członkami białoruskich środowisk politycznych w latach 1941–1944. Po ataku III Rzeszy na ZSRR obszary zamieszkane przez Białorusinów znalazły się pod okupacją niemiecką. Zmieniło to sytuację zarówno działających na tym terenie struktur Polskiego Państwa Podziemnego, jak też białoruskiego ruchu narodowego. Przekonanie o nieuniknionej przegranej III Rzeszy powinno było rodzić świadomość wspólnoty celów. Czy potrafiono jednak wyjść z wcześniejszego impasu wzajemnych animozji, niedowierzań, uprzedzeń, lekceważenia i niedoceniania?. By uzyskać odpowiedź na to pytanie należy sięgnąć do zachowanego materiału źródłowego. Analiza dokumentów archiwalnych pozwala jednoznaczne stwierdzić, że Polskie Państwo Podziemne nie traktowało białoruskiego ruchu narodowego jako poważnego partnera. Jego członkowie stali na stanowisku utrzymania przedwojennych granic, co determinowało charakter prowadzonych rozmów. Nie doceniano też zaplecza białoruskiego ruchu narodowego, które mogło odegrać kluczową rolę w zmianie sytuacji politycznej w regionie. Mimo to grupka działaczy białoruskich stała na stanowisku porozumieniu z Polakami (Wacław Iwanowski, Jan Stankiewicz, Radosław Ostrowski), poszukiwała kontaktów z Polskim Państwem Podziemnym. Rozmowy miały charakter nieregularnych wymian zdań, prowadzonych na niskim szczeblu, raczej sondażowych niż problemowych. Takie podejście skazywało je na porażkę i sprawiło, że ułożenie relacji polsko-białoruskich w warunkach wojennych okazało się wyzwaniem, które przerosło obie strony, a także zaważyło na losach obu narodów po II wojnie światowej.


Słowa kluczowe


Polskie Państwo Podziemne, rozmowy polsko-białoruskie, białoruski ruch narodowy, Radosław Ostrowski, Wacław Iwanowski

Pełny tekst:

PDF (English)

Bibliografia


List of sources

AAN – Archiwum Akt Nowych w Warszawie [Polish Central Archives of Modern Records in Warsaw].

DRK – Delegatura Rządu na Kraj, reference codes – 202/II/49, 202/II/71, 202/III/127, 202/III/129, 202/III/130, 202/III/198, 202/XVI/2, 202/XVI/3.

IPMS – Polish Institute and Sikorski Museum in London.

PSP – Papiery Stanisława Paprockiego, reference code – Kol.30/VI/10.

PRM – Prezydium Rady Ministrów, reference code – 106.

MSW – Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, reference code – A.9E/113, A9/V/20.

SPP – Polish Underground Movement Study Trust.

MSW–WK – Ministerstwo Spraw Wewnętrznych – Wydział Krajowy, reference code – 014, 017.

O/VI – Oddział VI Sztabu Naczelnego Wodza, reference code – A.022, A.153, A.251, A.293.

Armia Krajowa w dokumentach 1939–1945. Vol. 3: Kwiecień 1943–lipiec 1944. Tadeusz Pełczyński (ed.). (1990). Wrocław: Ossolineum.

Prawdzic-Szlaski, Janusz. (1989). Nowogródczyzna w walce 1940–1945. Londyn: Oficyna Poetów i Malarzy.

References

Grzybowski, Jerzy. (2010a). Białoruski ruch narodowy a III Rzesza (wrzesień 1939–czerwiec

. Przegląd Historyczny, 1, pp. 53–88.

Grzybowski, Jerzy. (2010b). Polsko-białoruskie próby porozumienia w latach II wojny światowej (w kraju i na emigracji). Echa Przeszłości, 11, pp. 227–247.

Grzybowski, Jerzy. (2011a). Białoruski ruch niepodległościowy wobec Polski i Polaków na ziemiach północno-wschodnich II Rzeczypospolitej pod okupacją niemiecką (1941–1944). Dzieje Najnowsze, 1, pp. 77–105.

Grzybowski, Jerzy. (2011b). Pogoń między Orłem Białym, Swastyką i Czerwoną Gwiazdą. Białoruski ruch niepodległościowy w latach 1939–1956. Warszawa 2011.

Mazur, Grzegorz. (1987). Biuro Informacji i Propagandy SZP–ZWZ–AK 1939–1945. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX.

Piskunowicz, Henryk. (2005). Polskie podziemie a kwestia białoruska w latach 1941–1944. In: Jan Jerzy Milewski, Anna Pyżewska (eds.). Stosunki polsko-białoruskie w województwie białostockim w latach 1939–1956. Warszawa: IPN.

Romanʹko, Oleg. (2008). Legion pod znakom Pogoni. Belorusskie kollaboracionistskie formirovaniâ v silovyh strukturah nacistskoj Germanii (1941–1945). Simferopolʹ: Antikva. [Романько Олег. (2008). Легион под знаком Погони. Белорусские коллаборационистские формирования в силовых структурах нацистской Германии (1941–1945). Симферополь: Антиква].

Sakaloǔskì, Uladzìmer, Lâhoǔskì, Uladzìmer. (2000). Nâmeččynaj belaruskì nacyânalʹny ruh na pârèdadnì j u peršyâ gady Drugoe Susʹetnae Vajny. Białoruskie Zeszyty Historyczne, 13, pp. 5–20. [Сакалоўскі, Уладзімер, Ляхоўскі, Уладзімер. (2000). Нямеччынай беларускі нацыянальны рух на пярэдадні й у першыя гады Другое Сусьетнае Вайны. Białoruskie Zeszyty Historyczne, 13, pp. 5–20.]

Sâmaška, Âǔgen. (1994). Armìâ Kraëva na Belarusì. Mìnsk: Belaruskae vydaveckae Tavarystva „Hata”. [Сямашка, Яўген. (1994). Армія Краёва на Беларусі. Мінск: Беларускае

выдавецкае Таварыства „Хата”].

Tomaszewski, Longin. (1990). Kronika wileńska 1939–1941. Warszawa: „Pomost”.

Tomaszewski, Longin. (1999). Wileńszczyzna lat wojny i okupacji 1939–1945. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Rytm.

Turonak, Ûry. (2006). Vaclaǔ Ìvanoǔskì ì adradžènne Belarusì. Mìnsk: Medysont. [Туронак, Юры. (2006). Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі. Мінск: Медысонт].

Turonek, Jerzy. (1983). Kwestia białoruska w polityce obozu londyńskiego (1941–1944). Studia z Dziejów ZSRR i Europy Środkowej, 19, pp. 137–145.

Turonek, Jerzy. (1989). Białoruś pod okupacją niemiecką. Warszawa–Wrocław: WERS.

Wierzbicki, Marek. (2004). Białorusini polscy w okresie przełomu (1939–1945). Pamięć i Sprawiedliwość, 2, pp. 83–113.




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/sb.2019.13.115-128
Data publikacji: 2019-12-30 00:00:00
Data złożenia artykułu: 2019-02-21 14:44:55


Statystyki

Widoczność abstraktów - 418
Pobrania artykułów (od 2020-06-17) - PDF (English) - 0

Wskaźniki



Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2020

Creative Commons License
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.