The Great and the Small History Preserved in the Tombstone Inscriptions of the Polish Ukrainian Borderland

Agnieszka Dudek-Szumigaj

Abstract


The article analyzes tombstone inscriptions from eleven cemeteries located in the eastern part of the Lublin region, in which the founders explicitly or implicitly refer to historical events. The study characterizes epitaphs related to World War II and the postwar years, such as public executions, deaths in concentration and POW camps, the fire at the monastery in Jabłeczna and the death of its bell ringer Ignacy, the conflict between the communist authorities and the underground resistance, and Operation “Vistula.” The article discusses both the factual data (place names, circumstances of death) and the linguistic devices used in the inscriptions. It was found that inscriptions referring to World War II are messages with a clearly marked expressive function realized through the use of vocabulary and metaphors with a solemn, sublime tone, emphasizing the martyrdom of the victims.

Keywords


tombstone inscription, necropolis, World War II, public executions, concentration and POW camps, monastery in Jabłeczna, Operation “Vistula”.

Full Text:

PDF (Język Polski)

References


Adamowski J., Cmentarna komunikacja niewerbalna, [w:] Teksty kultury. Oblicza komunikacji XXI w., t. 2, red. J. Mazur, M. Rzeszutko-Iwan, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2006, s. 373–380.

Archimandryta P. (Dawidziuk), Michalczuk W., Kronikarskie świadectwa życia Kościoła prawosławnego na Chełmszczyźnie w pierwszych latach niezależności II Rzeczypospolitej, [w:] Latopisy Akademii Supraskiej, cz. 16, Autokefalia cerkwi w Polsce 1924–2024 dla uczczenia stulecia autokefalii PAKP, red. A. Naumow, ks. J. Jóźwik, Fundacja „Oikonomos”, Wydawnictwo Scriptum, Białystok–Kraków 2025, s. 51–70.

Barwiński M., Sobczyński M., Sytuacja mniejszości ukraińskiej w Polsce północnej na przełomie tysiącleci – ujęcie geograficzno-polityczne, [w:] Przed i po akcji „Wisła”, red. A. Chabasińska, P. Leszczyński, B. Orłowska, M. Pecuch, Gorzów Wielkopolski 2012, Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Gorzowie Wielkopolskim, s. 139–170.

Długosz K., Inskrypcje nagrobne w ujęciu językoznawczym, Wydawnictwo Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej, Gorzów Wielkopolski 2010.

Doroszuk J., Remesz C., Sielski R., Sroka J., Zbrodnie hitlerowskie w regionie bialskopodlaskim 1939–1944, Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1977.

Dudek-Szumigaj A., Inskrypcje nagrobne pogranicza polsko-ukraińskiego. Studium genologiczne, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2018.

Dudek-Szumigaj A., Inskrypcje nekropolii wisznickiej jako przyczynek do badań nad XIX-wiecznym ziemiaństwem Podlasia (formuły identyfikacyjne napisów nagrobnych), Wydawnictwo Polihymnia, Lublin–Wisznice 2023.

Godlewski G., Karpowicz A., Rakoczy M., Rodak P., red., Od aforyzmu do zinu. Gatunki twórczości słownej, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2014.

Jodłowski A., Pomniki, popiersia, tablice pamiątkowe w Białej Podlaskiej (wybór), Muzeum Południowego Podlasia, Biała Podlaska 2005.

Karolak A., Tragedia polskich policjantów w Ostaszkowie (wrzesień 1939 – maj 1940), „Acta Universitatis Lodziensis Folia Historica” 2009, t. 84, s. 41–56.

Kopaliński W., Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych z almanachem, Wiedza Powszechna, Warszawa 1994.

Magier D., Sytuacja Ukraińców w powiecie bialskim po 10 latach od akcji „Wisła”. Analiza i wnioski Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Lublinie, „Rocznik Bialskopodlaski” 2022, t. 30, 2022, s. 143–158.

Mironowicz M., Święci męczennicy i wyznawcy związani z monasterem św. Onufrego w Jabłecznej, [w:] Latopisy Akademii Supraskiej, cz. 14, Formy pamięci: miejsca, budowle, znaki, red. M. Kuczyńska, A. Nowak, Fundacja „Oikonomos”, Wydawnictwo Scriptum, Białystok–Kraków 2023, s. 335–347.

Misiło E., Akcja „Wisła. Dokumenty, Archiwum Ukraińskie, Warszawa 1993.

Mularczyk A., Ziemi oddani, [w:] Co się komu śni, Warszawa 1966.

Szyc S., Publiczne egzekucje w Białej Podlaskiej w listopadzie 1943 r., https://przystanekhistoria.pl/pa2/tematy/okupacja-niemiecka/113167,Publiczne-egzekucje-w-Bialej-Podlaskiej-w-listopadzie-1943-r.html

Tłomacki A., Akcja „Wisła” w powiecie bialskim na tle walki politycznej i zbrojnej w latach 1944–1947, Biała Podlaska–Warszawa 2003.

https://dormitorium.lublin.pl/147/symboliczna-mogiła-katyńska.htm

https://cerkiew.pl/swieci/ignacy-jab-eczy-ski-1942-1300

https://katyn.ipn.gov.pl/kat/ludzie/ofiary/baza-wyszukiwarka/r75379089138041,WYSOKINSKI.html




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/we.2025.11.1.139-152
Date of publication: 2026-01-13 22:33:17
Date of submission: 2026-01-13 18:13:47


Statistics


Total abstract view - 0
Downloads (from 2020-06-17) - PDF (Język Polski) - 0

Indicators



Refbacks

  • There are currently no refbacks.


Copyright (c) 2026 Agnieszka Dudek-Szumigaj

Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.