Treści eschatologiczne w epitafiach ze starego cmentarza żydowskiego w Lublinie

Andrzej Trzciński

Streszczenie w języku polskim


Podstawą źródłową niniejszego opracowania jest zbiór 283 epitafiów hebrajskich ze starego cmentarza żydowskiego w Lublinie, z lat 1541–1830 (od najstarszej znanej inskrypcji do czasu zamknięcia tej nekropoli), zebranych przez autora z nagrobków zachowanych oraz niezachowanych, w tym znanych tylko z fotografii oraz z odpisów wykonanych przez różnych badaczy od drugiej połowy XIX w. Na wstępie autor w dużym skrócie przybliża koncepcje eschatologiczne, jakie ukształtowały się w judaizmie przez tysiąclecia oraz przywołuje związaną z tym terminologię, która stosowana jest w epitafiach. Następnie przeprowadza analizę treści eschatologicznych z omawianego zbioru epitafiów, wydzielając takie kategorie jak: 1) zgon, 2) pośmiertne losy ciała, 3) losy duszy po śmierci ciała, 4) wstawiennictwo, 5) czasy ostateczne, 6) pamięć o zmarłym, 7) pocieszenie, 8) pojmowanie wieczności, 9) określenia nieba, Boga i jego posłańców. Przy analizie poszczególnych pojęć w obrębie powyższych kategorii zwraca uwagę na ich genezę, frekwencję użycia w obrębie omawianej grupy epitafiów, znaczenie dosłowne bądź kontekstualne, przy czym przywołuje przykłady ich zastosowania w kontekście fraz z epitafiów. W konkluzji stwierdza, że autorzy epitafiów czerpali wątki zawierające treści eschatologiczne z różnych źródeł – począwszy od Biblii, przez literaturę rabiniczną (zwłaszcza Talmud), modlitwy, a skończywszy na dziełach kabalistycznych. Zauważa również, że dominują te ostatnie i to w wersji spopularyzowanej w społeczeństwie.


Słowa kluczowe


Lublin, cmentarz żydowski, epitafia hebrajskie, eschatologia

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Ajzensztat (Eisenstadt) Jisrael Towija, 1897-1898, Daat kedoszim. Kolel zichronot le-toldot ha-miszpachot... [Poznanie świętego. Zbiór materiałów do dziejów rodzin], red. Sz. Wiener, Sankt Petersburg.

Biber Menachem Mendel, 1907, Mazkeret li-gedole Ostra [Pamięci wielkich Ostrogu], Berdyczów.

Charles Robert Henry, 1963, Eschatology, the Doctrine of a Future Life in Israel, Judaism, and Christianity. A Critical History, New York.

Ghetto Fighters House Museum, Israel, The Photo Archive, Cat. No 29198; 29186; 28276.

Hartman Louis F. i in., 2007, [hasło] Eschatology, [w:] Encyclopaedia Judaica. Second Edition, ed. Fred Skolnik, Michael Berenbaum, Thomson Gale, vol. 6, s. 489-504.

Hońdo Leszek, 1999, Stary żydowski cmentarz w Krakowie. Historia cmentarza. Analiza hebrajskich inskrypcji, Kraków.

Horodecki Szlomo Aba, 1910, Le-korot ha-rabanut. Kowec toldot [Do dziejów rabinatu. Zbiór genealogii], Warszawa.

Hüttenmeister Frowald Gil, 2010, Abkürzungsverzeichnis hebräischer Grabinschriften (AHebG), 2., erweiterte Auflage, Tübingen.

Michalski Tadeusz Józef (tłum. i komentarz), 1986, Jag ikkarim – 13 artykułów żydowskiego wyznania wiary, „Kalendarz Żydowski 1986-1987”, Warszawa, s. 85-113.

Nisenbaum Szlomo Baruch, 1899, Le-korot ha-Jehudim be-Lublin [Do dziejów Żydów w Lublinie], Lublin.

Nisenbaum Szlomo Baruch, 1913, Jewrejskije nadgrobnyje pamiatniki goroda Lublina (XVI-XIX w.). Fotograficzeskije snimki s tiekstami nadpisiej i objasnienijami [Nagrobki żydowskie miasta Lublina (XVI-XIX w.). Fotografie, teksty inskrypcji i objaśnienia], „Jewrejskaja Starina” (Sankt Petersburg), R. V, t. 6 (osobna paginacja).

Pash Boaz, Gordon Ewa, 2009, Modlitwy na cmentarzu i zwyczaje pogrzebowe, przeł. Ewa Gordon, Kraków-Budapeszt.

Scheiber Alexander, 1983, Jewish Inscriptions in Hungary from the 3rd Century to 1686, Budapest.

The Roman Vishniac Archive, International Center of Photography, http://vishniac.icp.org/, nr inw.: RV_10_039_01; RV_10_039_02; RV_2_053_04.

Trzciński Andrzej, Sobota Jerzy, 2009, Cmentarze żydowskie w Międzyrzecu Podlaskim, Lublin.

Wodziński Marcin, 1996, Hebrajskie inskrypcje na Śląsku XIII-XVIII wieku, Wrocław.

Wodziński Marcin, 2008, Jakie tak naprawdę były wyobrażenia eschatologiczne ludu żydowskiego w Europie Wschodniej? Rekonesans badawczy, „Theologica Wratislaviensia”, t. 3, s. 47-53.

Woronczak Jan Paweł, 1995, Treści eschatologiczne epitafiów żydowskich Opolszczyzny, [w:] Studia z dziejów kultury żydowskiej w Polsce, red. Jerzy Woronczak, t. 2: Cmentarze żydowskie, Wrocław, s. 101-110.

Woronczak Jan Paweł, 1999, Cmentarz żydowski w Kromołowie jako tekst kultury, t. 1-2, Wrocław (mps, rozprawa doktorska pod kier. prof. Jacka Kolbuszewskiego, Uniwersytet Wrocławski, Instytut Filologii Polskiej).

Yad Vashem Photos Archive, Israel, sygn. 4620/1416; 4620/1418.

Zunz Leopold, 1845, Das Gedächtniss der Gerechten, [w:] tenże, Zur Geschichte und Literatur, Berlin, Bd. 1, s. 304-458.




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/arte.2017.2.9
Data publikacji: 2018-01-15 13:58:39
Data złożenia artykułu: 2016-03-31 10:52:37


Statystyki

Widoczność abstraktów - 286
Pobrania artykułów (od 2020-06-17) - PDF - 0

Wskaźniki



Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2018 Andrzej Trzciński

Creative Commons License
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.