Dlaczego Arystoteles sprzeciwiał się pobieraniu procentu?

Katarzyna Appelt

Streszczenie w języku polskim


Zagadnienie procentu należy do najczęściej podejmowanych zagadnień w teorii ekonomii. Główna oś dyskusji koncentrowała się wokół dylematu czy wierzyciel posiada prawo do pobierania procentu od pożyczki pieniężnej. Arystoteles dowodził, iż pieniądz ze swej natury nie jest płodny. Jako środek wymiany ułatwia wymianę dóbr i przyczynia się do zaspokojenia potrzeb.  Nie jest źródłem wartości, która uzasadniałaby pobieranie procentu.  Św. Tomasz z Akwinu rozwinął myśl Arystotelesa przedkładając dodatkowy argument, iż pieniądz należy do rzeczy, których użytek polega na ich zużyciu. Pobieranie procentu za użytkowanie pożyczki pieniężnej stanowi żądanie podwójnej zapłaty.

W czasach nowożytnych, w związku z rozwojem stosunków kredytowych zaczęły pojawiać się traktaty rewidujące argumenty tak Arystotelesa i św. Tomasza. Dowodzono, iż kapitał ze swej istoty jest produkcyjny. Źródłem zysku z kapitału jest nadwyżka wartości dóbr wyprodukowanych za pomocą kapitału ponad wartość dóbr zużytych do ich produkcji. Z uwagi na powyższe zysk z kapitału można traktować jako wynagrodzenie za ryzyko podejmowane przez właściciela kapitału, jako cenę za użytkowanie kapitału względnie jako wynagrodzenie za wstrzemięźliwość kapitalisty. Teorie te jednak nie wyjaśniały źródła wzrostu wartości dóbr.  Z

Zasadnicza zmiana w podejściu do procentu nastąpiła z rewolucją w teorii wartości. Jevons i Böhm-Bawerk dowiedli, iż źródła procentu należy szukać w różnicy w wartościowaniu dóbr teraźniejszych względem dóbr przyszłych.  Procent wyraża agio dóbr teraźniejszych względem dóbr przyszłych. Procent nie jest więc zjawiskiem pieniężnym. Nie jest pieniądzem uzyskanym z pieniądza. Nie jest również ceną na użytkowanie pożyczki pieniężnej.  Teoria procentu pierwotnego szkoły subiektywnej (de facto jako pierwsza teoria procentu) nie kwestionuje założeń Arystotelesa. Stanowi  raczej jej rozwinięcie.

 

 


Słowa kluczowe


procent, procent od pożyczki pieniężnej, zysk z kapitału, Arystoteles, św. Tomasz z Akwinu, obiektywna teoria wartości, subiektywna teoria wartości, preferencja czasowa

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Arystoteles, Polityka, Zakład Imienia Ossolińskich, Wrocław 1953

Böhm-Bawerk E., Kapitał i zysk z kapitału, cz. 1, Warszawa 1924

Böhm-Bawerk E., Kapitał i zysk z kapitału, cz. 2, Warszawa 1925

Böhm-Bawerk E., The Positive Theory of Capital, New York 2006

Böhm-Bawerk E., Kapital und Kapitalzins (II), Positive

Theorie des Kapitales, Verlag von Gustav Fisher, Jena 1921

Hayek F.A., Prices and Production, Routledge & Kegan Paul Ltd., London 1960

Hicks J.R., Perspektywy ekonomii - szkice z teorii pieniądza i wzrostu, PWN, Warszawa 1988

Galbraith J. K. , Pieniądz – pochodzenie i losy. Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne Warszawa, 1982

Kundera E. [red.], Słownik historii myśli ekonomicznej. Oficyna Ekonomiczna Kraków 2004

Menger C, 2005, Untersuchungen über die Methode der Sozialwissenschaften und der politischen Ökonomie insbesondere, Reprint, oryg.: Leipzig : Duncker & Humblot 1883

Menger C, Grundsätze der Volkswirtschatfslehre, Nabu Press , Reprint, oryg: Wien : Wilhelm Braumüller, 1871; 2010

Menger C., On the origins of money, Auburn, AL : Ludwig von Mises Institute 2012

von Mises L.: Ludzkie działanie, Traktat o ekonomii, Instytut Ludwiga von Misesa, Warszawa 2007

von Mises, L. Human Action, A Treatise on Economic, William Hodge and Company Limited, New York 1948

Schaal P., Pieniądz i polityka pieniężna. Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne Warszawa 1996

Say J.B., Wykład ekonomii politycznej, czyli proste wyłuszczenie jak się tworzą, rozdzielają i spożywają bogactwa, Warszawa: Drukarnia Zawadzkiego i Węckiego Uprzywilejowanych Drukarzy i Księgarzy Dworu Królestwa Polskiego 1821 (I)

Say J.B., Wykład ekonomii politycznej, czyli proste wyłuszczenie jak się tworzą, rozdzielają i spożywają bogactwa, Warszawa: Drukarnia Zawadzkiego i Węckiego Uprzywilejowanych Drukarzy i Księgarzy Dworu Królestwa Polskiego 1821 (II)

Skurski J, Teoria procentu Knuta Wicksella, praca doktorska, Poznań: UAM 1962

Smith A., Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów, Księga I, Altaya, Warszawa 2003

Św. Tomasz z Akwinu, Suma teologiczna; http://katedra.uksw.edu.pl/suma/suma_indeks.htm (18 IV 2015r)

Taylor E., Historia ekonomiki, cz. 1, PWN, Poznań 1957

Taylor E., Historia ekonomiki, cz. 2, PWN, Poznań 1958

Wicksell K., Interest and Prices (Geldzins und Gutterpreise), A Study of the Causes Regulating the Value of Money, MacMillan and Co., Limited, London 1936




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/h.2015.49.4.21
Data publikacji: 2016-01-28 11:03:22
Data złożenia artykułu: 2015-07-10 11:03:21

Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2016 Katarzyna Appelt

Creative Commons License
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.