Konstrukcja i dekonstrukcja antropocentryzmu: drzewa życia, krzewy, kłącza, korale, szeregi i kladogramy

Adam Nobis

Streszczenie w języku polskim


Miejsce człowieka wśród istot żywych i świat przyrody przedstawiane są czasem w postaci graficznej. Grafiki pojawiają się w pracach naukowych, gdzie w skróconej formie prezentują badania i koncepcje. Na wielu rysunkach widoczna jest uprzywilejowana pozycja człowieka, którą określić można mianem antropocentryzmu. Dominuje on zwłaszcza w przypadku starszych prac naukowych z XIX wieku, a także z pierwszej połowy XX wieku. Wśród tych grafik spotkać można i takie, na których trudno dostrzec antropocentryzm. Dotyczy to szczególnie nowszych badań naukowych z końca XX i początku XXI wieku. Te pozbawione antropocentryzmu przedstawienia nowych badań są często polemiką z antropocentryzmem tych starszych. Antropocentryzmowi towarzyszy aksjologia, w której to człowiek jest uznawany za najważniejszą wartość. Inne wartości uznawane są za takie albo uzyskują swój aksjotyczny charakter w rezultacie powiązań czy uczestnictwa w najważniejszej wartości człowieka. Polemika z antropocentryzmem przybiera charakter jego dekonstrukcji, której czasem towarzyszy prezentacja innego, alternatywnego ujęcia. Czy tej alternatywie antropocentryzmu towarzyszy także alternatywna aksjologia? Jakie wartości się w niej pojawiają? To pytania, na które chciałbym odpowiedzieć w tym tekście.


Słowa kluczowe


antropocentryzm; przyroda; człowiek; rasy; haplogrupy; drzewa życia

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Ackermann, Rebecca Rogers, Alex Mackay, Michael L. Arnold. „The Hybrid Origin of ‘Modern’ Humans”. Evolutionary Biology 43, nr 1 (2015): 1–11.

Blumenbach, Johann Friedrich. „On the Natural Variety of Mankind”. W: Johann Friedrich Blumenbach. The anthropological treatises of Johann Friedrich Blumenbach. Tłum. Thomas Bendyshe. London: Longman, 1865.

Boas, Franz. Race, Language and Culture. New York: The MacMillan Company, 1940.

Cohen, Jeffrey Jerome. Stone. An Ecology of the Inhuman. Minneapolis: University of Minnesota Press, 2015.

Contenau, Georges. Życie codzienne w Babilonie i Asyrii. Tłum. Eligia Bąkowska. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1963.

Efti, Tay. Sumeria: The Eastern Source of Western Civilisation. Createspace Independent Publishing Platform, 2016.

Gilgamesz. Epos babiloński i asyryjski ze szczątków odczytany i uzupełniony także pieśniami szumerskimi przez Roberta Stillera. Tłum. Robert Stiller. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1967.

Hammer, Michael F., August E. Woerner, Fernando L. Mendez, Jeffrey D. Wall. „Genetic evidence for archaic admixture in Africa”. The Proceedings of the National Academy of Sciences 108, nr 37 (2011): 15123–15128.

Hodder, Ian. Entangled: An Archaeology of the Relationships Between Humans and Things. Chichester: Wiley-Blackwell, 2012.

Howell, Francis Clark. Early Man. New York: Time, 1965.

Huxley, Thomas Henry. Evidence as to Man’s Place in Nature. New York: Appleton, 1863.

Kroeber, Alfred Louis. The Nature of Culture. Chicago: The University of Chicago Press, 1952.

Moczadło, Rafał. „Mitologiczny kontekst kanonicznych obrazów teorii ewolucji”. Miscellanea Anthropologica et Sociologica 2011, nr 12: 80–89.

Nobis, Adam. „Człowiek i inne istoty”. Prace Kulturoznawcze 21, nr 3 (2017): 9–11.

O’Hara, Robert J. „Representations of the Natural System in the Nineteenth century”. Biology and Philosophy 1991, nr 6: 255–274.

Olsen,Bjørnar. W obronie rzeczy. Archeologia i ontologia przedmiotów. Tłum. Bożena Shallcross. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN, 2013.

Schlebusch, Carina M., Pontus Skoglund, Per Sjödin, Lucie M Gattepaille, Dena Hernandez, Flora Jay, Sen Li, Michael De Jongh, Andrew Singleton, Michael G. B. Blum, Himla Soo-dyall, Mattias Jakobsson. „Genomic variation in seven Khoe-San groups reveals adaptation and complex African history”. Science 338, nr 6105 (2012): 374–379.

Sedláček, Tomáš. Ekonomia dobra i zła. W poszukiwaniu istoty ekonomii od Gilgamesza do Wall Street. Tłum. Dariusz Bakalarz. Łódź: Studio EMKA, 2012.

Stephens, Sonia. „From Tree to Map: Using Cognitive Learning Theory to Suggest Alternative Ways to Visualize Macroevolution”. Evolution: Education and Outreach 5, nr 4 (2012): 603–618.

Torrens, Erica, Ana Barahona. „Why Are Some Evolutionary Trees in Natural History Museums Prone to Being Misinterpreted?”. Evolution: Education and Outreach 5, nr 1 (2012): 76–100.

Tylor, Edward B. Primitive culture: Researches into the development of mythology, philosophy, religion, language, art, and custom. London: John Murray, 1920.

Ukryte teorie nauki. Red. Robert B. Silvers. Tłum. Andrzej Pawelec. Kraków: Znak, 1996.

Wolf, Aaron B., Joshua M. Akey. „Outstanding questions in the study of archaic hominin admixture”. PLOS Genetics 14, nr 5 (2018): https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5978786/ (dostęp: 27.07.2022).

https://www.sciencephoto.com/media/679407/view/haeckel-s-scheme-of-evolution (dostęp: 15. 03.2022)

https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_evolutionary_thought#/media/File:Darwins_first_tree.jpg (dostęp: 15.03.2022)

https://pl.pinterest.com/pin/225461525068364533/ (dostęp: 15.03.2022)

https://www.researchgate.net/publication /234027986_The_Tree_of_Life_Tangled_Roots_and_Sexy_Shoots (dostęp: 15.03.2022)

https://www.researchgate.net/publication/234027986_The_Tree_of_Life_Tangled_Roots_and_Sexy_Shoots (dostęp: 15.03.2022)

http://labs.icb.ufmg.br/lbem/aulas/grad/evol/treeoflife-complexcells.pdf (dostęp: 15.03.2022)

https://link.springer.com/article/10.1007/s11692-019-09474-w (dostęp: 15.03.2022)

https://www.ucdavis.edu/news/reconstruction-ancient-chromosomes-offers-insight-mammalian-evolution (dostęp: 15.03.2022)

https://research.amnh.org/paleontology/perissodactyl/node/55 (dostęp: 15.03.2022)

https://imagesociale.fr/3522 (dostęp: 15.03.2022)

https://www.gutenberg.org/files/2931/2931-h/2931-h.htm (dostęp: 15.03.2022)

https://milnepublishing.geneseo.edu/the-history-of-our-tribe-hominini/chapter/primate-classification/ (dostęp: 15.03.2022)

https://www.dhushara.com/book/unraveltree/unravel.htm (dostęp: 15.03.2022)

https://www.newworldencyclopedia.org/entry/Human_evolution (dostęp: 15.03.2022)

https://www.newscientist.com/article/dn9989-timeline-human-evolution/(dostęp: 15.03.2022)

https://www.britannica.com/science/human-evolution (dostęp: 15.03.2022)

http://humanorigins.si.edu/file/primate-family-tree-780x5200gif (dostęp: 15.03.2022)

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12540910/ (dostęp: 15.03.2022)

https://www.nhm.ac.uk/discover/the-origin-of-our-species.html (dostęp: 15.03.2022)

https://www.americangeosciences.org/news/earth-redefining-homo-does-our-family-tree-need-more-branches (dostęp: 15.03.2022)

https://www.dhushara.com/book/unraveltree/unravel.htm (dostęp: 15.03.2022)

https://news.berkeley.edu/2013/12/18/neanderthal-genome-shows-evidence-of-early-human-interbreeding-inbreeding/ (dostęp 15.03.2022)

https://www.pnas.org/content/108/37/15123 (dostęp: 15.03.2022)

https://archive.org/details/anthropologicalt00blum/page/n17 (dostęp: 15.03.2022)

https://digital.lib.usu.edu/digital/collection/Complicat/id/391 (dostęp: 15.03.2022)

https://www.researchgate.net/publication/315117095_The_Gut_Microbiota_of_Bali_among_the_World_Populations_Connecting_Diet_Urbanisation_and_Obesity (dostęp: 15.032022)

https://www.phylotree.org/ (dostęp: 15.03.2022)

https://www.sciencedirect.com/topics/medicine-and-dentistry/y-chromosome-haplogroup (dostęp: 15.03.2022)

https://www.news.com.au/technology/science/evolution/human-evolution-artificial-intelligence-offers-

new-clues-to-where-or-what-we-came-from/news-story/d2939cd1aff290e97f77c6b3ddc46016(dostęp: 15.03.2022)

https://www.eupedia.com/europe/maps_mtdna_haplogroups.shtml (dostęp: 15.03.2022)

https://www.eupedia.com/europe/maps_mtdna_haplogroups.shtml (dostęp: 15.03.2022)

https://www.eupedia.com/europe/maps_mtdna_haplogroups.shtml (dostęp: 15.03.2022)

https://www.eupedia.com/europe/maps_mtdna_haplogroups.shtml (dostęp: 15.03.2022)




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/kw.2022.33.83-114
Data publikacji: 2022-07-31 23:21:37
Data złożenia artykułu: 2022-03-31 17:22:35


Statystyki


Widoczność abstraktów - 105
Pobrania artykułów (od 2020-06-17) - PDF - 0

Wskaźniki



Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2022 Adam Nobis

##submission.licenseURL##: http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/deed.pl