W poszukiwaniu samowiedzy. Oblicza wartości w mitach jako kodach kultury na przykładzie Syzyfa, Odysa i Edypa

Ewa Lech

Streszczenie w języku polskim


W prezentowanych rozważaniach przedstawiam mity jako dotąd jednostronnie odczytywane metafory podróży ludzkiej racjonalności w poszukiwaniu władzy i wiedzy (Edyp), maksymalizacji zysku (Syzyf), autonomii (Odys). Zaprezentowane reinterpretacje ukazują „inną” stronę wartości, którym już nadaliśmy znaczenie. Ulisses swoją mądrość zawdzięcza napotkanym kobietom. Kara Syzyfa – wtaczanie głazu na górę – to esencja wyalienowanego życia. Heros Edyp przegrał z fatum, ale u kresu życia uosabiał mądrość i spełnienie. A współczesny człowiek, „antropoceńczyk”? Zatraca się w panowaniu nad Ziemią i na Ziemi. Jego rozwój i wzrost nie jest rozkwitem. Władza i wiedza nie zapewniają wolności. Autonomia i samowiedza nowoczesności grożą samozagładą. Zagrożenie kryzysem klimatycznym odsłania Janusowe oblicze współczesnych wartości.


Słowa kluczowe


samowiedza; oblicza wartości; mity; kody kultury; reinterpretacja; Syzyf; Odys; Edyp

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Adorno, Theodor W. Nowy prawicowy radykalizm. Wykład o jego kilku aspektach. Tłum. Mikołaj Ratajczak. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2020.

Adorno, Theodor W., Max Horkheimer. Dialektyka oświecenia. Fragmenty filozoficzne. Tłum. Małgorzata Łukasiewicz. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2010.

Armstrong, Karen. Krótka Historia mitu. Tłum. Ireneusz Kania. Warszawa: Wydawnictwo Aletheia, 2021.

Bąk, Wacław. Standardy Ja. Hierarchiczny model samowiedzy. Warszawa: Wydawnictwo Stowarzyszenia Filomatów – Wydawnictwo Liberi Libri, 2017.

Bergson, Henri. Dwa źródła moralności i religii. Tłum. Piotr Kostyło, Krzysztof Skorulski. Kraków: Wydawnictwo Homini, 2007.

Bińczyk, Ewa. Epoka człowieka. Retoryka i marazm antropocenu. Warszawa: PWN, 2018.

Cassirer, Ernst. Język i mit. Przyczynek do zagadnienia imion bogów. Tłum. Przemysław Parszutowicz. Kęty: Wydawnictwo Marek Drzewiecki, 2021.

Eliade, Mircea. Aspekty mitu. Tłum. Piotr Mrówczyński. Warszawa: Wydawnictwo KR, 1998.

Eliade, Mircea. Obrazy i symbole. Szkice o symbolice magiczno-religijnej. Tłum. Magda

i Paweł Rodakowie. Warszawa: Wydawnictwo Aletheia, 2022.

Foucault, Michel. Lectures on The Will to Know. Lectures at The Collège De France, 1970/1971, and Oedipal Knowledge. New York: Picador, 2014.

Freud, Sigmund. Totem i tabu. Kilka zgodności w życiu psychicznym dzikich i neurotyków. Tłum. Marcin Poręba, Robert Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR, 1997

.

Fromm, Erich. Zapomniany język. Wstep do rozumienia snów, baśni i mitów. Tłum. Katarzyna Płaza. Kraków: Wydawnictwo vis-á-vis/Etiuda, 2020.

Galván, Valentín. „El Mito de Edipo Rey en Michel Foucault”. A Parte Rei 2009, nr 64: 1–5.

Gazzaniga, Michel S. Istota człowieczeństwa. Co sprawia, że jesteśmy wyjątkowi?. Tłum. Agnieszka Nowak-Młyńska. Sopot: Wydawnictwo Smak Słowa, 2020.

Graves, Robert. Mity Greckie. Tłum. Henryk Krzeczkowski. Kraków: Wydawnictwo vis-á-vis/Etiuda, 2020.

Habermas, Jürgen. Filozoficzny dyskurs nowoczesności. Tłum. Małgorzata Łukasiewicz. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas, 2005.

Higgins, E. T. „Self-Patterns Discrepancy Theory: What of Self-Beliefs Cause People to Suffer?”. Advances in Experimental Social Psychology 1989, vol. 22: 93–136.

Homer. Odyseja. Tłum. Lucjan Siemieński. Kraków: Wydawnictwo GREG, 2017.

Horkheimer, Max, Theodor W. Adorno. Dialektyka oświecenia. Tłum. Małgorzata Łukasiewicz. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2010.

Kafka, Franz. Proces. Tłum. Bruno Szulc [właściwie Józefina Szelińska]. Madryt: Wydawnictwo Club International del Libro, 1999.

Krot, Michał, Ewa Lech, Paweł Falkowski, Karol Polecki. Strach, odpowiedzialność, nadzieja. Filozoficzno-społeczne aspekty globalnego ocieplenia. Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2021.

Lacan, Jacques. Funkcja i pole mówienia i mowy w psychoanalizie. Referat wygłoszony na kongresie rzymskim 26-27 września 1953 w Instituto di psicologia della universitá di Roma. Tłum.

Barbara Gorczyca, Wincenty Grajewski. Warszawa: Wydawnictwo KR, 1996.

Lech, Ewa. „Poszukiwana metafora antropocenu. Reinterpretacja mitu o Edypie”. Kultura i Wartości 2021, nr 31: 85–102. DOI: 10.17951/kw.2021.31

Lèvi-Strauss, Claude. Mit i znaczenie. Pięć wykładów przygotowanych dla radia przez Claude’a

Lévi-Straussa. Tłum. Monika Eccles, Rafał Wiśniewski. Warszawa: Narodowe Centrum Kultury, 2020.

Lèvi-Strauss, Claude. „Struktura mitów”. Tłum. Władysław Kwiatkowski. Pamiętnik Literacki. Czasopismo kwartalne poświęcone historii i krytyce literatury polskiej 59, nr 4 (1968): 243–266.

Lurker, Manfred. Przesłanie symboli w mitach, kulturach, religiach. Tłum. Ryszard Wojnakowski. Warszawa: Wydawnictwo Aletheia, 2011.

Malm, Andreas. „The Anthropocene Myth”. W: Jacobin, 30.03.2015, https://jacobin.com/2015/03/anthropocene-capitalism-climate-change/ (dostęp: 12.05.2022)

Mercier, Hugo, Dan Sperber. The Enigma of Reason. A New Theory of Human Understanding. London: Penguin Books, 2018.

Marciniak, Katarzyna. Mitologia grecka i rzymska. Spotkania ponad czasem. Warszawa: PWN, 2018.

„Self-Discrepancy Theory”. Psychology Wiki,

https://psychology.fandom.com/wiki/Self-Discrepancy_Theory (dostęp:10.05.2022)

Sofokles. Tragedie, t. 1: Cykl Tebański. Tłum. Antoni Libera. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2018.

Stambovsky, Phillip. Myth and the Limits of Reason. Amsterdam; Atlanta, GA: Rodopi, 1996.

Werner, Kaitlyn M., Marina Milyavskaya. „Motivation and self-regulation: The role of want-to motivation in the processes underlying self-regulation and self-control”. Social and Personality Psychology Compass 13, nr 1 (2019), DOI: 10.1111/spc3.12425

Žižek, Sławoj. Lacan. Tłum. Julian Kutyła. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2010.




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/kw.2022.34.235-255
Data publikacji: 2023-02-14 12:07:23
Data złożenia artykułu: 2022-08-30 12:05:14


Statystyki


Widoczność abstraktów - 149
Pobrania artykułów (od 2020-06-17) - PDF - 0

Wskaźniki



Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2023 Ewa Lech

##submission.licenseURL##: http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/deed.pl