Wyślij tekst przez e-mail 
Enaktywistyczna koncepcja gniewu i przebaczenia
Streszczenie w języku polskim
Zdaniem wielu teoretyków, gniew stanowi reakcję na akt wyrządzenia krzywdy. Przebaczenie kładzie mu kres i często uważa się, że sprawca może na nie zasłużyć poprzez naprawienie szkody wyrządzonej ofierze. Trudno jednak pogodzić takie ujęcie gniewu z następującymi faktami: skuteczne naprawienie szkody nie jest ani warunkiem koniecznym, ani wystarczającym uzyskania przebaczenia, natomiast konieczne jest, aby sprawca wykazał, że w przyszłości będzie godny zaufania. W artykule przedstawiam wyjaśnienie relacji pomiędzy gniewem a przebaczeniem oparte na enaktywistycznej teorii emocji. Zgodnie z tym ujęciem, emocja jest adekwatna, jeśli przygotowuje podmiot do skutecznego wykonania określonej klasy działań. Gniew mobilizuje umysł i ciało ofiary do uzyskania ustępstw ze strony sprawcy. Przebaczenie wyznacza moment, w którym przygotowywanie się do agresywnego działania wobec sprawcy przestaje być reakcją adekwatną.
Słowa kluczowe
Pełny tekst:
PDF (English)Bibliografia
Bovens, Luc. “Must I Be Forgiven?” Analysis 69, no. 2 (2009): 227–233.
Calhoun, Cheshire. “An Apology for Moral Shame.” Journal of Political Philosophy 12, no. 2 (2004): 127–149.
D’Arms, Justin, and Daniel Jacobson. “The Moralistic Fallacy: On the Appropriateness of Emotions.” Philosophical and Phenomenological Research 61, no. 1 (2000): 65–90.
Deonna, Julien, and Fabrice Teroni. The Emotions: A Philosophical Introduction. London: Routledge, 2012.
Gibson, James J. The Ecological Approach to Visual Perception. Boston: Houghton Mifflin, 1979.
Gross, James J. “Emotion Regulation: Current Status and Future Prospects.” Psychological In-quiry 26, no. 1 (2015): 1–26.
Kenny, Anthony. Action, Emotion, and Will. New York: Humanities Press, 1963.
Lerner, Jennifer S., and Dacher Keltner. “Fear, Anger, and Risk.” Journal of Personality and Social Psychology 81, no. 1 (2001): 146–159.
Pettigrove, Glen. Forgiveness and Love. Oxford: Oxford University Press, 2012.
Russell, James A. “Core Affect and the Psychological Construction of Emotion.” Psychological Review 110, no. 1 (2003): 145–172.
Scherer, Klaus R. “The Dynamic Architecture of Emotion: Evidence for the Component Pro-cess Model.” Cognition and Emotion 23, no. 7 (2009): 1307–1351.
Searle, John R. Intentionality: An Essay in the Philosophy of Mind. Cambridge: Cambridge University Press, 1983.
Segal, Uzi, and Joel Sobel. “Tit for Tat: Foundations of Preferences for Reciprocity in Strategic Settings.” Journal of Economic Theory 136, no. 1 (2007): 197–216.
Shargel, Daniel. “What We Can Learn from Forced Laughter.” In The Moral Psychology of Amusement, edited by Brian Robinson, 13–30. Lanham: Rowman & Littlefield, 2021.
Shargel, Daniel, and Jesse J. Prinz. “An Enactivist Theory of Emotional Content.” In The On-tology of Emotions, edited by Hichem Naar and Fabrice Teroni, 110–129. London: Routledge, 2018.
Strawson, Peter F. “Freedom and Resentment.” Proceedings of the British Academy 48 (1962): 1–25.
Varela, Francisco J. “Whence the Origin of Perception? A Cartography of Current Ideas.” In Understanding Origins: Contemporary Ideas on the Origin of Life, Mind and Society, edited by Francisco J. Varela and Jean-Pierre Dupuy, 235–265. Boston: Kluwer, 1991.
Warmke, Brandon. “The Normative Significance of Forgiveness.” Australasian Journal of Phi-losophy 94, no. 4 (2016): 687–703
DOI: http://dx.doi.org/10.17951/kw.2026.41.53-73
Data publikacji: 2026-09-07 23:36:01
Data złożenia artykułu: 2026-01-16 02:34:31
Statystyki
Wskaźniki
Odwołania zewnętrzne
- Brak odwołań zewnętrznych
Prawa autorskie (c) 2026 Daniel Shargel
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.