Problematyczność świadomych aktów decyzyjnych (wolicjonalnych)
Streszczenie w języku polskim
Autor rozpoczyna analizę problematyczności świadomych aktów decyzyjnych od omówienia różnych koncepcji świadomości, woli oraz wolności. Ostatecznie opowiada się za koncepcją świadomości jako subiektywnego doznawania, woli jako zdolności do żywienia postanowień oraz wolności jako zdolności do nieuprzyczynowionego kreowania decyzji przez świadomość. Następnie przedstawia argumenty przemawiające przeciwko istnieniu tak rozumianej wolności. Najpierw koncentruje się na omówieniu badań empirycznych (Libet, Haggard i Eimer, Haynes i inni), których wyniki sugerują, że akty decyzyjne zachodzą w mózgu przed uświadomieniem ich sobie przez podmiot. Potem, bazując na pracach Sama Harrisa, przekonuje, że subiektywna perspektywa również nie przemawia za wolnością: myśli i decyzje zdają się raczej pojawiać w świadomości, niż być przez nią kreowane. Autor konkluduje, że świadome akty decyzyjne należy ujmować raczej jako uświadomione akty decyzyjne. Zaistnienie tych aktów w świadomości wpływa jednak na dalsze myśli i decyzje podmiotu. Oznacza to, że świadomość można uznać za przyczynę myśli i decyzji, ale nie aktywną, lecz bierną.
Słowa kluczowe
Pełny tekst:
PDFBibliografia
Arendt, Hannah. Wola. Tłum. Robert Piłat. Warszawa: Czytelnik, 1996.
Biblia Tysiąclecia. Wydanie trzecie poprawione, red. Kazimierz Dynarski. Poznań: Wydawnictwo Pallottinum, 1980.
Bremer, Józef. Czy wolna wola jest wolna? Kompatybilizm na tle badań interdyscyplinarnych. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2013.
Fried, Itzhak, Roy Mukamel i Gabriel Kreiman. „Internally Generated Preactivation of Single Neurons in Human Medial Frontal Cortex Predicts Volition”. Neuron 69, nr 3 (2011): 548–562. https://doi.org/10.1016/j.neuron.2010.11.045.
Gloger, Zygmunt. „Wola”. W: Encyklopedia staropolska ilustrowana. T. 4. Druk P. Laskauera i W. Babickiego, 1903. http://literat.ug.edu.pl/~literat/glogers/0043.htm [dostęp: 20.05. 2026].
Harris, Sam. Free Will. New York: Free Press, 2012.
Harris, Sam. Pejzaż moralny. Tłum. Piotr Jakub Szwajcer. Stare Groszki, Warszawa: Wydaw-nictwo CiS, 2012.
Kant, Immanuel. Krytyka czystego rozumu. T. II. Tłum. Roman Ingarden. Warszawa: PWN, 1986.
Pinker, Steven. Jak działa umysł. Tłum. Małgorzata Koraszewska. Warszawa: Książka i Wiedza, 2002.
Schlick, Moritz. Zagadnienia etyki. Tłum. Andrzej i Maria Kawczak. Warszawa: PWN, 1960.
Shermer, Michael. „Sam Harris on »Free Will«”. The Skeptics Society in California (YouTube), 28 marca 2012, https://www.youtube.com/watch?v=pCofmZlC72g [dostęp: 20.05.2026].
DOI: http://dx.doi.org/10.17951/kw.2026.41.135-156
Data publikacji: 2026-09-07 23:36:01
Data złożenia artykułu: 2026-01-12 21:01:43
Statystyki
Wskaźniki
Odwołania zewnętrzne
- Brak odwołań zewnętrznych
Prawa autorskie (c) 2026 Marek Piotr Gajewski

Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.