Swift, Guliwer i oświeceniowa „wojna o naukę”

Streszczenie w języku polskim

Artykuł ten opiera się na założeniu, że satyra zawarta w Podróżach Guliwera Jonathana Swifta nie stanowi ataku na samą naukę, lecz raczej krytykę procesów prowadzących do jej dogmatyzacji, oderwania od praktycznych potrzeb społeczeństwa oraz podatności na manipulacje polityczne. Wykorzystując konwencje satyry, Swift uwypukla nowe idole filozofii, podkreślając niebezpieczeństwa związane z fetyszyzacją postępu, formalizmem i myśleniem technokratycznym. Celem artykułu jest rekonstrukcja kontekstu filozoficznej krytyki kultury naukowej zawartej w Podróżach Guliwera, ze szczególnym uwzględnieniem kwestii społecznej odpowiedzialności nauki. Z tego punktu widzenia jego krytyka ideologicznego scjentyzmu – definiowanego jako przekonanie o tym, że nauka zajmuje pozycję absolutną, dysponując wyjątkowym autorytetem epistemologicznym i etycznym – pozostaje aktualna w dyskusjach dotyczących współczesnej technonauki. Krytyka Swifta przewiduje obecne debaty na temat społecznej odpowiedzialności nauki, twierdząc, że wartość przedsięwzięć naukowych nie powinna być oceniana wyłącznie przez pryzmat nowości czy postępu, ale także powinna uwzględniać ich użyteczność społeczną oraz wkład w dobro wspólne. Satyrę Swifta należy zatem rozumieć nie jako akt dyskredytacji wartości nauki, lecz jako spójną krytykę scjentyzmu i ideologii technokratycznej.