Przepływy graniczne niżówek w rzekach Lubelszczyzny

Krzysztof Raczyński

Streszczenie w języku polskim


Najczęściej stosowaną metodą identyfikacji okresów niżówkowych jest metoda przepływów granicznych (TLM), w której za niżówkę uważa się okres, w którym przepływy opadają poniżej wartości przyjętego przepływu granicznego. W literaturze istnieją różne sposoby określania wartości tego parametru, jednakże ze względu na ich ilość, wybór odpowiedniego kryterium, nadal pozostaje kwestią subiektywną badacza. W niniejszej pracy zestawiono oraz poddano analizie najczęściej przyjmowane metody określania przepływu granicznego, a także podjęto próbę wskazania zalet i wad ich stosowania. Analizę przeprowadzono dla okresu hydrologicznego 1976 – 2013 w 17 przekrojach wodowskazowych położonych na obszarze Lubelszczyzny. Uzyskane wyniki wskazują na wysoką odporność na zmiany wartości, ze względu na długość ciągów pomiarowych, przepływów granicznych określonych metodami Q90 oraz Q87,5 odczytanych z krzywej czasu przewyższenia przepływu. Najniższe wartości poziomu granicznego wykazały, zbliżone do siebie, metoda SNQ oraz zmodyfikowana metoda Niesułowskiego. Z kolei najwyższe wartości przepływu granicznego uzyskano przy zastosowaniu metod WNQ oraz Q70 co prowadziło do występowania długich niżówek nawet pięciokrotnie w ciągu roku. Ze względu na odmienne warunku hydrogeologiczne kryterium genetyczne nie było możliwe do zastosowania na rzekach położonych w obszarze nizinnym. Spośród analizowanych metod, do identyfikacji niżówek płytkich zaleca się stosowanie przepływu granicznego Q90, a w przypadku niżówek głębokich wartość SNQ.


Słowa kluczowe


niżówka; przepływy graniczne; susza hydrologiczna; przepływy niskie; krzywa czasu przewyższenia przepływu; przepływy charakterystyczne II stopnia; Lubelszczyzna

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Bartczak A., Glazik R., Tyszkowski S., 2014, Identyfikacja i ocena intensywności okresów suchych we wschodniej części Kujaw, w: Nauka Przyroda Technologie, tom 8 zeszyt 4 #46, Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, Poznań.

Byczkowski A., 1999, Hydrologia, tom II, Wyd. II, Wydawnictwo SGGW, Warszawa.

Dz.U. 2001 Nr 115 poz. 1229 – Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne

Dębski K., 1970, Hydrologia, Wydawnictwo Arkady, Warszawa.

Jokiel P., 2007, Przepływy ekstremalne wybranych rzek środkowej Polski w latach 1951-2000, w: Acta Universitatis Lodziensis Folia Geographica Physica 8, Łódź.

Kaznowska E., Chudy Ł., 2006, Niżówki i wezbrania górnej Wilgi, w: Woda-Środowisko-Obszary Wiejskie, t. 6 z. 2 (18), Instytut Melioracji i Użytków Zielonych w Falentach, Falenty, s. 175-190.

Kaznowska E., 2012, Wieloletnie tendencje w kształtowaniu się wybranych charakterystyk niżówek w zlewni rzeki Zagożdżonki, w: Infrastruktura i ekologia terenów wiejskich, nr 3/IV/2012, Polska Akademia Nauk, Kraków, s. 215-227.

Kostrzewa H., 1977, Weryfikacja kryteriów i wielkości przepływu nienaruszalnego dla rzek Polski, Materiały Badawcze, Seria: Gospodarka Wodna i Ochrona Wód, IMGW Warszawa.

Kostuch M., 2004, Charakterystyka niżówek w potokach górskich w zlewniach o różnej lesistości, w: Woda-Środowisko-Obszary Wiejskie, t. 4 z. 2a (11), Instytut Melioracji i Użytków Zielonych w Falentach, Falenty, s. 63-71.

Łabędzki L., 2006, Susze rolnicze zarys problematyki oraz metody monitorowania i klasyfikacji, Wydawnictwo IMUZ, Falenty.

Michalczyk Z., Paszczyk J., 2007, Założenia metodyczne analizy wezbrań i niżówek rzek południowo-wschodniej Polski (próba metodyczna na przykładzie lat 1976-1980), w: Obieg wody w środowisku naturalnym i przekształconym, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin, s. 385-393.

Ozga-Zielińska M., 1990, Niżówki i wezbrania – ich definiowanie i modelowanie, w: Przegląd Geofizyczny, rocznik XXXV, zeszyt 1-2, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, s. 33 – 44.

Ozga-Zielińska M., Brzeziński J., 1994, Hydrologia stosowana, wyd. II, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Raport IMGW, 2006, Susza w Polsce – 2006 rok (przyczyny, natężenie, zasięg, wnioski na przyszłość), Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej, Warszawa.

Stachy J., 1990, Przepływ średni niski SNQ jako miarodajna charakterystyka projektowa, w: Przegląd Geofizyczny, rocznik XXXV, zeszyt 1-2, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, s. 45 – 54.

Tokarczyk T., 2008, Wskaźniki oceny suszy stosowane w Polsce i na świecie, w: Infrastruktura i ekologia terenów wiejskich, nr 7/2008, Polska Akademia Nauk, Kraków, s. 167-182.

Tokarczyk T., 2010, Niżówka jako wskaźnik suszy hydrologicznej, IMGW Warszawa.

Tomaszewski E., 2012, Wieloletnia i sezonowa dynamika niżówek w rzekach środkowej Polski, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.

Węglarczyk S., 2014a, Kryteria definicyjne niżówki i ich wpływ na własności charakterystyk niżówki. 1. Stacjonarność niżówek, w: Infrastruktura i ekologia terenów wiejskich, nr II/1/2014, Polska Akademia Nauk, Kraków, s. 251-263.

Węglarczyk S., 2014b, Krzywe czasu przewyższenia przepływu w zlewni Małej Wisły, w: Infrastruktura i ekologia terenów wiejskich, nr II/1/2014, Polska Akademia Nauk, Kraków, s. 145-157.

Yevjevich V., 1967, An objective approach to definitions and investigations of Continental hydrologic droughts, Hydrology papers, Colorado State University, Fort Collins, Colorado.

Zielińska M., 1963a, Niżówki letnie rzek polskich, w: Gospodarka Wodna, 4/1963 (196) rok XXIII, Wydawnictwa Czasopism Technicznych NOT, Warszawa.

Zielińska M., 1963b, Statystyczne metody opracowania niżówek, w: Przegląd Geofizyczny, rocznik VIII (XVI), zeszyt 1-2, Polskie Towarzystwo Meteorologiczne i Hydrologiczne, Warszawa, s. 75-87.




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/b.2015.70.1.117
Data publikacji: 2016-06-30 07:35:26
Data złożenia artykułu: 2015-07-14 12:00:14

Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2016 Krzysztof Raczyński

Creative Commons License
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.