Poszukiwana metafora antropocenu. Reinterpretacja mitu o Edypie

Ewa Lech

Streszczenie w języku polskim


Antropocen – epoka człowieka, hasło wywołujące świadomość zbliżającej się katastrofy ekologicznej. Stosunek człowieka do przyrody stał się nadrzędnym problemem, którego rozwiązanie zadecyduje o dalszym istnieniu gatunku ludzkiego. Wydawało się, że jako ludzkość posiadamy nieograniczoną władzę oraz możliwości naukowe i techniczne do zarządzania Ziemią. Dzisiaj pojawiła się nagła potrzeba zmiany naszych działań nastawionych przede wszystkim na despotyczny wzrost – głównie ekonomiczny. Problem ochrony klimatu wymaga szybkiego działania. Wymaga zmiany świadomości. Naukowa wiedza o faktycznym zagrożeniu okazuje się jednak nieskuteczna w budzeniu z marazmu i denializmu supersprawczą ludzkość. Stąd potrzeba metafory, która zobrazuje transformację wiedzy i wartości w takie, które sprawniej skłonią do przeciwdziałania kryzysowi klimatycznemu. Uznałam mit o Edypie opowiedziany przez Sofoklesa za dostatecznie znaną i jednocześnie motywującą metaforę antropocenu. Do reinterpretacji mitu wykorzystałam P. Ricoeura potrzebę uchwycenia istoty tragiczności i otwarcia na nią oczu. Posłużyłam się C. Levi-Straussa poszukiwaniami w micie uniwersalnych zasad myślenia i doświadczenia ludzkiego. Posiłkowałam się tezą M. Foucaulta o nadwyżce wiedzy i władzy w osobie Edypa. Przeniosłam uwagę z wydarzeń w Tebach na te, które wydarzyły się w Kolonos. Życiowa droga, jaką przebył Edyp, wskazuje na transformację, której dokonał w poszukiwaniu nowej wiedzy potrzebnej do odzyskania władzy i przezwyciężenia postawy ofiary własnych działań. Zaproponowałam, aby tabu ojcobójstwa i kazirodztwa odczytywać nie jako zakaz, a jako radę i sposób na degradację i transformację Ego w Eco, egocentryzmu w ekocentryzm. W Kolonos duchowa siła i nowa wiedza Edypa zapewniła ochronę i bezpieczeństwo Ateńczykom. Proponowana metafora antropocenu mogłaby wspomóc odzyskanie „zmysłu tragizmu”, a ten umożliwiłby „Antropoceńczykom” metanoję, zwrot myślenia i nową moc.


Słowa kluczowe


antropocen; mit; transformacja; wiedza; władza; egocentryzm; ekocentryzm

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Barthes, R., Mitologie, przeł. Adam Dziadek, Wydawnictwo ALETHEIA, Warszawa 2020.

Bińczyk, E., Epoka człowieka. Retoryka i marazm antropocenu, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2018.

J. Campbell, Potęga mitu, przeł. Ireneusz Kania, Wydawnictwo Znak, Kraków 2019.

Foucault, M., Zło czynić, mówić prawdę. Funkcja wyznania w sprawiedliwości. Wykłady z Louvain, 1981, przeł. A. Zawadzki, Wydawnictwo Znak, Kraków 2018.

Foucault, M., Rządzenie sobą i innymi, przeł. M. Herer, Wydawnictwo Naukowe PWN, wydanie I, Warszawa 2018.

Foucault, M., Wola wiedzy. M. Foucault, przeł. B. Banasiak i K. Matuszewski, [w:] Historia seksualności, Wydawnictwo słowo/obraz terytoria, wydanie drugie, Gdańsk 2010.

Levi-Strauss, C., Struktura mitów, przeł. W. Kwiatkowski, [w:] Pamiętnik Literacki 59/4, 243-266, 1968.

Ortega y Gaset, J., Człowiek i ludzie, przeł. H. Woźniak, [w:] tegoż, Bunt mas i inne pisma socjologiczne, Wydawnictwo PWN, Warszawa 1982.

Ricoeur, P., Symbolika zła, przeł. S. Cichowicz i M. Ochab, Wydawnictwo ALETHEIA, Warszawa 2015.

Sofokles, Tragedie Tom I, przeł. A. Libera, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2018.

Film It’s Okay to Panic, reż. Jonathan L. Ramsey, 2020.

Galvan, V., El Mito de Edipo Rey en M. Foucault, 2009,https://docplayer.es/21507048-El-mito-de-edipo-rey-en-michel-foucault-valentin-galvan-1.html, data dostępu: 19.03.2021.




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/kw.2021.31.85-102
Data publikacji: 2021-08-30 02:28:24
Data złożenia artykułu: 2021-05-30 23:06:42


Statystyki

Widoczność abstraktów - 97
Pobrania artykułów (od 2020-06-17) - PDF - 0

Wskaźniki



Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2021 Ewa Lech

##submission.licenseURL##: http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/deed.pl