Polityczne zawłaszczanie tradycji i nowoczesności aktualizujące się w książkach dla dzieci i młodzieży w powojennej Polsce (1945–1960)

Małgorzata Janina Cackowska

Streszczenie w języku polskim


Celem artykułu jest analiza zestawionych dyskursów tradycji i konstrukcji nowoczesności w obszarze literatury dziecięcej i młodzieżowej oraz jej uwikłań politycznych w ustroju komunistycznym powojennej Polski (1945–1960). Analizę oparto na przeglądzie szeroko reprezentowanych badań opisanych w tekstach historycznych i krytyce literackiej, w szczególności przez badaczy zajmujących się socrealizmem – jednym z najbardziej bolesnych okresów dla polskiej literatury i edukacji dzieci. We wskazanym okresie rysują się wyraźnie trzy odrębne podokresy, które trafnie opisują polityczność aktualizującą się w tradycji i nowoczesności w książkach dla dzieci i młodzieży. Są to: „trudne początki” (1944–1949), „książka centralnie sterowana” (1950–1955) i „na fali odwilży” (1956–1960). Równolegle z omawianym zagadnieniem przedstawiono wymowny przykład zawiłego losu jednego z najbardziej znanych bohaterów klasycznej polskiej książki dla najmłodszych dzieci i zarazem ikony – Koziołka Matołka.


Słowa kluczowe


literatura dla dzieci i młodzieży; realizm socjalistyczny; ideologizacja; Koziołek Matołek

Pełny tekst:

PDF (English)

Bibliografia


Boguszewska A. (2013). Ilustracja i ilustratorzy lektur dla uczniów w młodszym wieku szkolnym w Polsce w latach 1944–1989. Lublin: Wyd. UMCS.

Friedrich J. (2019). Socialist realism for kids. In: A. Wincencjusz-Patyna (ed.), Captains of Illustration: 100 Years of Children’s Books from Poland (pp. 368–371). Warszawa: Adam Mickiewicz Institute.

Frycie S. (1978). Literatura dla dzieci i młodzieży w latach 1945–1970. Warszawa: WSiP.

Gołębiewski Ł., Kitrasiewicz R. (2005). Rynek książki w Polsce 1944–1989. Warszawa: Biblioteka Analiz.

Groys B. (1992). The Total Art of Stalinism: Avant-Garde, Aesthetic Dictatorship, and Beyond, transl. Ch. Rougle. New Jersey: Princeton University Press.

Heska-Kwaśniewicz K. (1998). Zwycięstwo Koziołka Matołka nad stalinizmem. In: K. Heska-Kwaśniewicz, I. Socha (red.), Książka dla dziecka wczoraj – dziś – jutro (pp. 29–39). Katowice: Wyd. UŚ.

Heska-Kwaśniewicz K., Tałuć K. (2013). Wstęp. In: K. Heska-Kwaśniewicz, K. Tałuć (red.), Literatura dla dzieci i młodzieży, t. 3 (pp. 7–13). Katowice: Wyd. UŚ.

Heska-Kwaśniewicz K., Tałuć K. (2014). Wstęp. In: K. Heska-Kwaśniewicz, K. Tałuć (red.). Literatura dla dzieci i młodzieży, t. 4 (pp. 7–9). Katowice: Wyd. UŚ.

Jamróz-Stolarska E. (2014). Serie literackie dla dzieci i młodzieży w Polsce w latach 1945–1989: produkcja wydawnicza i ukształtowanie edytorskie. Warszawa: Wyd. Nauk. i Edukacyjne Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich.

Jarosiński Z. (1998). Socrealizm dla dzieci. Teksty Drugie, 6, pp. 69–86.

Możejko E. (2001). Realizm socjalistyczny. Teoria. Rozwój. Upadek. Kraków: Universitas.

Nadolna-Tłuczykont M. (2016). „Książki dla młodzieży [...] powinny przedstawiać [...] czuły mechanizm walki klasowej”. Szczecińskie Plenum Zarządu Głównego Związku Literatów Polskich, sierpień 1951 r. Nowa Biblioteka. Usługi, Technologie Informacyjne i Media, 4(23), pp. 123–133.

Ostasz M. (1999). Oblicze powojennej krytyki literatury dla dzieci i młodzieży 1945–1956. Kraków: WSP.

Pęcherski M., Świątek M. (1978). Organizacja oświaty w Polsce w latach 1917–1977. Podstawowe akty prawne. Warszawa: PWN.

Reynolds, K. (2016). Left Out: The Forgotten Tradition of Radical Publishing for Children in Britain 1910–1949. Oxford: Oxford University Press.

Rogoż M. (2012). Polska literatura dla dzieci i młodzieży w okowach cenzury. Oceny wydawnicze książek z lat 1948–1956. Roczniki Biblioteczne, 56, pp. 55–81.

Zawodniak M. (1994). Królewicz i murarz: socrealistyczne potyczki z fantazją. Teksty Drugie, 1(25), pp. 84–93.

Zawodniak M. (2012). W głównym nurcie wydarzeń. O sytuacji literatury dla dzieci i młodzieży w pierwszych latach powojennych. In: A. Ossowska-Zwierzchowska (red.), Zobaczyć dziecko: literackie i filmowe portrety dziecka w Polsce w XX wieku (pp. 36–48). Bydgoszcz: Wyd. UKW.




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/pe.2021.5.87-98
Data publikacji: 2021-11-15 21:31:44
Data złożenia artykułu: 2021-05-14 16:16:09


Statystyki

Widoczność abstraktów - 38
Pobrania artykułów (od 2020-06-17) - PDF (English) - 61

Wskaźniki



Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2021 Małgorzata Janina Cackowska

Creative Commons License
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.