Wyślij tekst przez e-mail 
Krytyka postępu w świetle zachodniego tradycjonalizmu kulturowego (1920–1949)
Streszczenie w języku polskim
Celem artykułu jest zbadanie tradycjonalistycznej krytyki postępu myślicieli okresu międzywojennego. Argumentuję, że tradycjonalizm odrzucał kult postępu i jednocześnie pozytywnie waloryzował dziejowy status regresu. Tradycjonalistyczna wizja historii opierała się na kontestacji oświeceniowej wiary w progressus ad infinitum. W artykule stawiam tezę, że historiozofia tradycjonalistyczna odwoływała się do intuicji Hezjoda. Proponuję wprowadzenie do literatury naukowej pojęcia tradycjonalizmu kulturowego. Do grona tradycjonalistów kulturowych zaliczam: René Guénona, Juliusa Evolę, Oswalda Spenglera, Mikołaja Bierdiajewa i Pitirima Sorokina. W artykule wnioskuję, że tradycjonalistyczna krytyka postępu była uwarunkowana przez lęk egzystencjalny przed zmianą, przed czymś nieznanym i nowym. W artykule badam narrację tradycjonalistyczną, odwołując się do dyskursu naukowego filozofii kultury.
Słowa kluczowe
Bibliografia
Donoso Cortés, Jose. Catholic Political Thought 1789 –1848, edited by Bela Menczer. Notre
Dame: University of Notre Dame Press, 1962.
Edelstein, Ludwig. The Idea of Progress in Classical Antiquity . Baltimore: John Hopkins Press,
Baltimore, 1967.
Evola, Julius. Heathen Imperialism . Translated by Rowan Berkeley. Kemper: Thompkins &
Cariou, 2007.
Evola, Julius. Revolt Against the Modern World. Translated by Guido Stucco.
Rochester−Vermont: Inner Traditions International, 1995.
Evola, Julius. Ride the Tiger. A Survival Manual for the Aristocrats of the Soul. Translated by
Joscelyn Godwin, Constance Fontana. Rochester–Vermont: Inner Traditions
International, 2003.
Evola, Julius. The Bow and the Club. Translated by Sergio Knipe. London: Arktos, 2018.
Fay, Sidney B. “The Idea of Progress.” The American Historical Review 52, no. 2 (1947): 231–
Frank, Semen L. Krusheniie kumirov . Berlin: YMCA-PRESS, 1924.
Gershenzon, Mikhail. Minivshee. Istoricheskii al’maakh , vol. XI. Moskva, Sankt-Peterburg:
Atheneum-Feniks, 1992.
Griffiths, Gwyn J. “Archaeology and Hesiod’s Five Ages.” Journal of the History of Ideas 17, no.
(1956): 109–119.
Guénon, René. La Crise du Monde modern. Paris: Gallimard, 1956.
Guénon, René. Le règne de la quantité et les signes des temps . Paris: Gallimard, 1945.
Guénon, René. Orient et Occident. Paris: Éditions de la Maisne, 1987.
Hesiod. Theogony and Works and Days . Translated by Martin Litchfield West. Oxford: Oxford
University Press, 1988.
Jedliński, Marek. Ku przeszłości! René Guénon, Julius Evola i nurty tradycjonalizmu. Poznań:
Wydawnictwo Naukowe UAM, 2019.
Koselleck, Reinhart. Critique and Crisis: Enlightenment and the Pathogenesis of Modern
Society . Cambridge: The MIT Press, 1988.
Losev, Aleksei F. Antichnaia filosofiia istorii . Moskva: Izdatelstvo Nauka, 1977.
Mannheim, Karl. Conservatism. A Contribution to the Sociology of Knowledge. Translated by
David Kettler, Volker Meja. London–New York: Routledge & Kegan Paul, 1986.
Menczer, Bela. Catholic Political Thought 1789 –1848. Notre Dame: University of Notre Dame
Press, 1962.
Messer, August. Oswald Spengler als Philosoph . Stuttgart: Verlag von Strecker und Schröder,
Moeller van den Bruck, Arthur. Die Zeitgenossen. Die Geister—Die Menschen . Minden in
Westfalen: J.C.C. Bruns, 1906.
Nisbet, Robert. History of the Idea of Progress . New Brunswick, London: Transaction
Publishers, 2009.
Ortega y Gasset, José. The Revolt of the Masses . London: George Allen and Unwin, 1932.
Painter, George S. “The Idea of Progress.” American Journal of Sociology 28, no. 3 (1922): 257–
Rosenmeyer, Thomas Gustav. “Hesiod and Historiography.” Hermes 85, no. 3 (1957): 257–285.
Sorokin, Pitirim. The Crisis of Our Age. The Social and Cultural Outlook . New York: E.P.
Dutton & Co., 1941.
Sorokin, Pitirim. Social and Cultural Dynamics, vol. IV. New York: American Book Company,
Spengler, Oswald. Der Mensch und die Technik. Beitrag zu einer Philosophie des Lebens .
München: C.H. Beck, 1931.
Spengler, Oswald. Der Untergang des Abendlandes. Umrisse einer Morphologie der
Weltgeschichte , vol. I. München: C.H. Beck, 1922.
Stern, Alfred. Philosophy of History and the Problem of Values . Hague: Mouton & Co., 1962.
Toynbee, Arnold. A Study of History, vol. V. London: Oxford University Press, 1948.
DOI: http://dx.doi.org/10.17951/kw.2025.40.233-254
Data publikacji: 2025-12-31 22:58:43
Data złożenia artykułu: 2025-05-03 03:12:14
Statystyki
Wskaźniki
Odwołania zewnętrzne
- Brak odwołań zewnętrznych
Prawa autorskie (c) 2025 Marek Jedliński
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.