W poszukiwaniu nauczycielskiego oporu – na podstawie narracji nauczycieli

Małgorzata Marta Zalewska-Bujak

Streszczenie w języku polskim


Wprowadzenie: W kręgach badaczy nauczycielskiej profesji powszechnie mówi się o deficycie profesjonalnej suwerenności nauczycieli, o pozbawianiu ich zawodowej autonomii czy wręcz zniewalaniu na skutek utrzymującego się autorytarnego stylu zarządzania instytucjami oświatowymi i osadzonymi w nich podmiotami. Tekst jest próbą ukazania, w jaki sposób nauczyciele postrzygają swoje umiejscowienie w przestrzeni edukacyjnej, czy i jak przeciwstawiają się krępującym ich zewnętrznym ograniczeniom.

Cel badań: Głównym celem jest ukazanie działań opozycyjnych podejmowanych przez nauczycieli odczuwających zawodową presję.

Metoda badań: W badaniach zastosowałam strategię jakościową. Posłużyłam się wywiadem swobodnym, zwanym także pogłębionym. Badaniami objęłam 19 nauczycielek szkół podstawowych i średnich. W analizach zgromadzonego materiału badawczego wykorzystałam większość narzędzi analitycznych wskazanych przez Grahama Gibbsa.

Wyniki: Badania odsłoniły przeświadczenie rozmówczyń o baraku możliwości stanowienia o sobie jako nauczycielach i wywierania wpływu na szerszą rzeczywistość oświatową. Obok dostrzeżonych przez nie źródeł oraz form wywierania zawodowej presji równocześnie ujawniły deficyt czynnych aktów oporu ukierunkowanych na zmianę ich podległej pozycji.

Wnioski: Badane nauczycielki prezentują działania charakterystyczna dla oporu akomodacyjnego. Ich reakcje na ciągle zmieniające się regulacje i rosnące wymagania zawodowe mają charakter dostosowawczy i nie przyczyniają się do zmiany ich podległego położenia.


Słowa kluczowe


nauczyciel, presja, zawodowe ograniczenia nauczycieli, formy oporu nauczycieli

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Abu-Lughod, L. (2015). Romantyka oporu. Z Beduinkami na tropie przemian władzy. W A. Pasieka. K. Zielińska (Red.), Opór i dominacja. Antologia tekstów (s. 181–200). Nomos.

Babbie, E. (2008). Podstawy badań społecznych. PWN.

Babicka-Wirkus, A. (2019). Kultury oporu w szkole. Działania – motywacje – przestrzenie. Wolters Kluwer.

Bielska, E. (2013). Koncepcje oporu we współczesnych naukach społecznych. Główne problemy, pojęcia, rozstrzygnięcia. Wyd. Uniwersytetu Śląskiego.

Bilińska-Suchanek, E. (2011). Opór wobec szkoły. Dorastanie w perspektywie paradygmatu oporu. Impuls.

Charmaz, K. (2009). Teoria ugruntowana. Praktyczny przewodnik po analizie jakościowej. PWN.

Czerepaniak-Walczak, M. (2006). Pedagogika emancypacyjna. Rozwój świadomości krytycznej człowieka. GWP.

Czerepaniak-Walczak, M. (2018). Proces emancypacji kultury szkoły. Wolters Kluwer.

Giroux, H.A. (1991). Reprodukcja. Opór i akomodacja. W Z. Kwieciński (Red.), Nieobecne dyskursy (s. 13–37). Cz. 1. Wyd. Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

Gibbs, G. (2011). Analiza danych jakościowych. PWN.

Goffman, E. (1975). Charakterystyka instytucji totalnych. W: W. Derczyński. A. Jasińska-Kania. J. Szacki (Red.), Elementy teorii socjologicznych (s. 150–177). PWN.

Hammersley, M., Atkinson, P. (2000). Metody badań terenowych. Zysk i S-ka.

Hollander, J.A., Einwohner R.I. (2004). Conceptualizing Resistance. Sociological Forum, 19(4), 533–554. https://doi.org/10.1007/s11206-004-0694-5

Kędzierska, H. (2012). Kariery zawodowe nauczycieli. Konteksty – wzory – pola dyskursu. Adam Marszałek.

Kvale, S. (2010). Prowadzenie wywiadów. PWN.

Kwiatkowska, H. (2007). Tożsamość wychowawcy. W M. Czerepaniak-Walczak, M. Dudzikowa (Red.), Wychowanie. Pojęcia. Procesy. Konteksty. Interdyscyplinarne ujęcia (s. 17–42). T. 3. GWP.

Lilja, M., Baaz, M., Vinthagen, S. (2013). Exploring ῾irrational resistance᾽. Journal of Political Power, 6(2), 201–217. https://doi.org/10.1080/2158379X.2013.809212

Melosik, Z. (1994). Współczesne amerykańskie spory edukacyjne. Wyd. Naukowe Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu.

Merton, R. (2002). Teoria socjologiczna i struktura społeczna. PWN.

Miles, M., Huberman, A.M. (2000). Analiza danych jakościowych. Wyd. Transhumana.

Ortner, S. (2015). Opór i problem etnograficznej odmowy. W A. Pasieka. K. Zielińska (Red.), Opór i dominacja. Antologia tekstów (s. 159–180). Nomos.

Pasikowski, S. (2014). Zagadnienie oporu w świetle wybranych kontekstów teorii socjologicznej. W kierunku perspektywy pedagogicznej. W E. Bilińska – Suchanek (Red.), Opór w kulturze. Tradycja – Edukacja – Nowoczesność (s. 49–69). Impuls.

Potulicka, E. (2010). Teoretyczne podstawy neoliberalizmu a jego praktyka. W E. Potulicka. J. Rutkowiak (Red.), Neoliberalne uwikłania edukacji (s. 39–67). Impuls.

Rudnicki, P. (2009). Oblicza buntu w biografiach kontestatorów. Wyd. Dolnośląskiej Szkoły Wyższej.

Słownik języka polskiego PWN, Pobrane 25, Sierpnia, 2021 z: https://sjp.pwn.pl/slowniki/opory.html

Stemplewska-Żakowicz, K. (2005). Metoda wywiadu w psychologii. W K. Stemplewska-Żakowicz, K. Krejtz (Red.), Wywiad psychologiczny. T. 1: Wywiad jako postępowanie badawcze (s. 31–89). Pracownia Testów Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego.

Szkudlarek, T. (1993). Wiedza i wolność w pedagogice amerykańskiego postmodernizmu. Impuls.

Szkudlarek, T. (2001). Ekonomia i etyka: przemieszczenia dyskursu edukacyjnego. Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja, nr specjalny: Normatywizm – Etyczność – Zaangażowanie, 165–191.

Śliwerski, B. (1996). Klinika Szkolnej demokracji. Impuls.

Śliwerski, B. (2015). Edukacja (w)polityce. Polityka (w)edukacji. Inspiracje do badań polityki oświatowej. Impuls.

Śliwerski, B. (2017). Meblowanie szkolnej demokracji. Wolters Kluwer.

Zalewska-Bujak, M. (2017). Nauczyciel w polu szkolnym – w świetle teorii Pierre̕a Bourdieu i nauczycielskich narracji. Wyd. Uniwersytetu Śląskiego.

Zamorska, B. (2008). Nauczyciel. (Re)konstrukcja bycia-w-świecie edukacji. Wyd. Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej.

Znaniecki, F. (2008). Metoda socjologiczna. PWN.




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/lrp.2022.41.1.23-40
Data publikacji: 2022-04-19 10:31:31
Data złożenia artykułu: 2021-10-19 10:57:47


Statystyki


Widoczność abstraktów - 97
Pobrania artykułów (od 2020-06-17) - PDF - 48

Wskaźniki



Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2022 Małgorzata Marta Zalewska-Bujak

Creative Commons License
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.