Lwowska Szkoła Filozoficzna w rozwoju nauk o wychowaniu (1914–1939). Współtwórcy, dokonania, kontynuacje

Kazimierz Szmyd

Streszczenie w języku polskim


Artykuł jest próbą możliwie wyczerpującego prześledzenia rozwoju akademickiej myśli pedagogicznej i praktyki edukacyjnej w Uniwersytecie Lwowskim końca XIX, w początkach XX wieku i okresie II Rzeczypospolitej. Intencją autora było ustalenie źródeł umysłowych i uwarunkowań akademickich rodzących się koncepcji teoretycznych nauk o wychowaniu i ich zastosowań w praktyce edukacyjnej i wychowawczej. Zwrócono uwagę na wcześniejsze tradycje pedagogiczne i teologiczne w Uniwersytecie Lwowskim i jego otoczeniu umysłowym. W tekście zaprezentowano genezę i przejawy unaukowienia, procesy racjonalizacji myślenia pedagogicznego, poszukiwania jej podstaw w kręgu filozofii, nauk o kulturze i społeczeństwie, przede wszystkim w psychologicznej wiedzy o osobie ludzkiej. Dziedzina ta przebyła drogę od filozofii i psychologii spekulatywnej do empirycznej i humanistycznej, co pozwoliło zidentyfikować główne etapy i formacje nauk o wychowaniu we Lwowie w ich rozwoju historycznym. Podkreślono fundamentalną rolę Kazimierza Twardowskiego i jego szkoły filozoficznej, przemiany samej filozofii, jej metod, a zwłaszcza proces wyłaniania się profesjonalnej psychologii i autonomii pedagogiki, jako dyscypliny naukowej i akademickiej. Zwrócono uwagę na znamienny we Lwowie proces budowania psychologii i pedagogiki na podstawie antropologii filozoficznej, aksjologii społeczno-kulturowej i wiedzy o rozwoju człowieka w kontekstach pozabiologicznych. Procesy te ukazano w konwencji analizy biograficzno-naukowej dokonań najwybitniejszych przedstawicieli nauk o wychowaniu we Lwowie. Poszukiwano proweniencji, wpływów i odrębności własnej dróg lwowskich psychologów i pedagogów związanych z lwowską szkołą filozoficzną. Rodowody te określały typ uprawiania pedagogiki opartej na filozofii człowieka, jego kultury i realiów życia społecznego, na pograniczach ludzi i kultury w ówczesnej Galicji.


Słowa kluczowe


pedagogika, psychologia, wychowanie, dydaktyka nauki o wychowaniu, filozofia, antropologia humanistyczna, aksjologia, teleologia, teologia

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Źródła archiwalne

Derżawnyj Archiw Lwiwskoj Obłasti (DALO)

DALO, Fond 26, opis 5–7, 12, 14–16. Sprawa 1860–1869, 591, 126, 760, 768, 476, 576, 1031, 247, 1740, 1436, 999, 547, 999, 1194, 126, 768, 266, 968.

Centralnyj Derżawnyj Istorycznyj Archiw u Lwowi (CDIA)

CDIA, Fond 445, syg. 2, 4, 6; Fond 484, 701; CDIA, Fond 484.

Opracowania i czasopisma

Ajdukiewicz K., 1948, Kazimierz Twardowski jako nauczyciel filozofii. W: J. Rutkowski (red.), Z zagadnień dydaktycznych wyższego szkolnictwa, t. 1, z. 1. Poznań, PTPN.

Ajdukiewicz K., 1959–1960, Pozanaukowa działalność K. Twardowskiego. „Ruch Filozoficzny”, t. 19, nr 1–2.

Baustein L., 1930, Psychologiczne podstawy oświaty (Odbitka z „Muzeum”). Lwów.

Blaustein L., 1931, O ocenie samego siebie w wieku młodzieńczy. Poznań, Wydawnictwo Polskie Towarzystwo Psychologiczne, z. 2.

Blaustein L., 1935, Psychologiczne podstawy oświaty pozaszkolnej. Warszawa.

Blaustein L., 1936, Kierunki psychologii humanistycznej. Lwów.

Błachowski S., 1924, O szkołę dla uzdolnionych. „Przyjaciel Szkoły”, z. 3, Redaktor i Wydawca – Leonard Borkowski.

Błachowski S., 1925a, Nowy system wychowawczy. „Przyjaciel Szkoły”, z. 4, Redaktor i Wydawca – Leonard Borkowski.

Błachowski S., 1925b, Psychologia a wybór zawodu. Poznań.

Błachowski S., 1926, Nauka o wyobrażeniach ejdetycznych a pedagogika. „Szkoła Powszechna”.

Błachowski S., 1927, Typologie ejdetyczne i jej znaczenia pedagogiczne. Poznań.

Błachowski S., 1935, Wyniki psychologii pedagogicznej. W: Encyklopedia wychowania, t. 1, cz. 1, Warszawa.

Błachowski S., 1948, Władysław Witwicki. „Ruch Filozoficzny”, t. 16, nr 3–4.

Bobrowska-Nowak W., 1998, Psychologia polska. Historia polskiej psychologii do 1939 r. W: W. Szewczuk (red.), Encyklopedia psychologii. Warszawa, Fundacja Innowacja.

Borowiecka E., 1974, Poglądy Władysława Witwickiego z zakresu filozofii człowieka. „Studia Filozoficzne”, nr 7 (104), Muzeum Historii Polski.

Czerny J., 1990, Kazimierz Twardowski – współtwórca brentowskiego programu filozofii. Wrocław, Ossolineum.

Czeżowski T., 1938, Kazimierz Twardowski jako nauczyciel. W: Kazimierz Twardowski Nauczyciel – Uczony – Obywatel, Lwów, Nakładem Polskiego Towarzystwa Filozoficznego.

„Chowanna” 1931, 1932, Z. Mysłakowski i in. (red.). Katowice, Wyd. Instytut Pedagogiczny w Katowicach.

Dąmbska I., 1971, Filozofia na UJK we Lwowie. „Zeszyty Lwowskie” (Londyn), nr 2.

Dybiec J., 1981, Mecenat naukowy i oświatowy w Galicji 1860–1918. Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź.

Dylus A., 1987, Problematyka etyki nauki u przedstawicieli szkoły lwowsko-warszawskiej. Warszawa.

Encyklopedia wychowania, 1935, Warszawa, Wyd. Nasza Księgarnia SA Związku Nauczycielstwa Polskiego.

Hahn W., 1912, Kronika Uniwersytetu Lwowskiego. Lwów, Nakładem Senatu Akademickiego C. K. Uniwersytetu Lwowskiego z I. związkowej drukarni we Lwowie.

Hahn W., Starzyński S., 1912, Kronika Uniwersytetu Lwowskiego. Lwów.

Holland H., 1953, Legenda o Kazimierzu Twardowskim. „Myśl Filozoficzna”, nr 3.

Hornowski B., 1963, Życie i działalność prof. dr Stefana Błachowskiego. „Przegląd Psychologiczny”, nr 6.

Ingarden R., 1919, Dążenie fenomenologów. „Przegląd Filozoficzny” XXII, z. 3, 4.

Ingarden R., 1922, W sprawie istoty doświadczenia wewnętrznego. „Przegląd Filozoficzny”, t. XXV, Warszawa.

Ingarden R., 1925, Stanowisko teorii poznania w systemie nauk filozoficznych. Toruń.

Ingarden R., 1973, Książeczka o człowieku. Kraków, Wydawnictwo Literackie.

Jadczak R., 1991a, Kazimierz Twardowski. Nota biograficzna. Toruń, Wydawnictwo Adam Marszałek.

Jadczak R., 1991b, Kazimierz Twardowski twórca szkoły lwowsko-warszawskiej. Toruń, Wydawnictwo Adam Marszałek.

Jadczak R., Twardowski K., 1992, Wybór pism psychologicznych i pedagogicznych. Warszawa, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.

Jadczak R., 1997, Mistrz i jego uczniowie. Warszawa, Wydawnictwo Nauk Scholar.

Karbowiak A., 1908, Historia TNSW w Lwowie. Dodatek „Muzeum”.

Kosnarowicz E., 1989, Przed stu laty… Stefan Błachowski. „Przegląd Psychologiczny”, t. XXXII, nr 4.

Kotarbiński T., 1959–1960, Styl Pracy Kazimierza Twardowskiego. „Ruch Filozoficzny”, R. XIX.

Kreutz M., 1933, 1937, Podstawy psychologii (skrypt). Lwów.

„Kwartalnik Psychologiczny” 1931, t. 2, z. 4, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Poznańskie Towarzystwo Psychologiczne.

Mańkowski B. F., 1891, „Muzeum” Czasopismo TNSW, R. 7, z. 2, Lwów.

Mańkowski B. F., 1892, „Muzeum” Czasopismo TNSW, R. 8, z. 4, Lwów.

Mańkowski B. F., 1902, „Muzeum” Czasopismo TNSW, R. 18, z. 2, Lwów.

Meissner A., 1995, Wkład Galicji w rozwój nauk pedagogicznych. W: A. Meissner, J. Wyrozumski (red.), Galicja i jej dziedzictwo, t. 3: Nauka i Oświata. Rzeszów, Wydawnictwo WSP.

Meissner A. (red.), 1996, Nauczyciele galicyjscy. Galicja i jej dziedzictwo, t. 6. Rzeszów, Wydawnictwo WSP.

Meissner A., 1999, Spór o duszę polskiego nauczyciela. Społeczeństwo galicyjskie wobec problemów kształcenia nauczycieli. Galicja i jej dziedzictwo, t. 11. Rzeszów, Wydawnictwo WSP.

Nowicki A., 1981, Nauczyciele. Lublin, Wydawnictwo Lubelskie.

Nowicki A., 1982, Witwicki. Warszawa, Wiedza Powszechna.

Nowicki A., 1983, Uczeń Twardowskiego Władysław Witwicki. Katowice, Wydawnictwo Śląsk.

Okoń W., 1993a, Wizerunki sławnych pedagogów polskich. Warszawa, Wyd. Szkolne i Pedagogiczne.

Okoń W., 1993b, Pedagogika filozoficzna. „Nowa Szkoła”, nr 10/11.

Okoń W., 1971, Kierunki pedagogiczne w początkach XX w. i ich aspekt polityczny. „Nowa Szkoła”, nr 4.

Polny R., 1950, Pedagogika ogólna K. Sośnickiego. „Nowa Szkoła” 3/4.

„Przegląd Pedagogiczny”, 1934, nr 4, Wydawca Florian Łagowski.

Potoczny J., 1998, Oświata dorosłych i popularyzacja w plebejskich środowiskach Galicji doby konstytucyjnej (1867–1918), t. 10: Galicja i jej dziedzictwo. Rzeszów, Wydawnictwo WSP.

Reutt J., 1962, Stefan Błachowski (1889–1962). „Ruch Filozoficzny”, t. 21, nr 3.

Słoniewska H., 1959, Rola Kazimierza Twardowskiego w psychologii polskiej. „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Wrocławskiego”, seria A, nr 17.

Słoniewska H., 1978, Kazimierz Twardowski nauczyciel i wychowawca. W: W. Stróżewski (red.), Studia z teorii poznania i filozofii nauk. Wrocław, Wydawnictwo Zakład Naukowy im. Ossolińskich.

Sośnicki K., 1933, Podstawy wychowania państwowego. Lwów–Warszawa, Książnica – Atlas.

Sośnicki K., 1947, Spór o pedagogikę ogólną. „Życie Szkoły” 7/8.

Suchodolski B., 1947, Pedagogika ogólna. „Życie Szkoły” 7/8.

Stróżewski W. (red.), 1978, Studia z teorii poznania i filozofii wartości. Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk.

Stróżewski W., Węgrzecki A. (red.), 1995, W kręgu filozofii Romana Ingardena. Warszawa–Kraków, Wydawnictwo PWN.

Szmyd J., 1966, Wizerunki filozofów i humanistów polskich (wiek XX). Kraków, Wydawnictwo Edukacyjne.

Szmyd K., 1996, Recepcja piśmiennictwa pedagogicznego Austrii i Niemiec w polskim czasopiśmiennictwie oświatowo-pedagogicznym Galicji (1885–1910). W: Cz. Majorek, A. Meissner (red.), Myśl edukacyjna w Galicji 1772–1918. Rzeszów, Wydawnictwo WSP.

Szmyd K., 2003, Twórcy nauk o wychowaniu w środowisku akademickim Lwowa (1860–1939). Rzeszów, Wydawnictwo UR.

Szulakiewicz W., 1996, Początki pedagogiki eksperymentalnej w Galicji (Ludwik Jaxsa- Bykowski). W: Myśl edukacyjna w Galicji 1772–1918. Rzeszów, Wydawnictwo WSP.

Szulakiewicz W., 2000, Historia oświaty i wychowania w Polsce 1918–1939. Studium Historiograficzne, Toruń.

Twardowski K., 1901, Zasadnicze pojęcia dydaktyki i logiki. (Biblioteka dla Nauczycieli Szkół Ludowych). Lwów.

Twardowski K., 1912, Mowy i rozprawy z okresu działalności w TNSW. Księga Pamiątkowa, K. Zagajewski (red.). Lwów, Nakładem Towarzystwa Nauczycieli Szkół Wyższych.

Twardowski K., 1933a, Nowe kierunki psychologii. W: Encyklopedia Wychowania, t. 1, cz. 1, Warszawa.

Twardowski K., 1933b, O dostojeństwie Uniwersytetu. Poznań, Wydawnictwo UP.

Witwicki W., 1920, Kazimierz Twardowski. „Przegląd Filozoficzny”, R. XXIII, Warszawa, Warszawski Instytut Filozoficzny.

Węgrzecki A., 1980, Roman Ingarden o poznaniu drugiego człowieka. „Studia Filozoficzne”, nr 12.

Witwicki W., 1957, Pogadanki obyczajowe. Warszawa, Wydawnictwo PWN.

Woleński J., 1985, 1987, Filozoficzna Szkoła Lwowsko-Warszawska. Warszawa, Wydawnictwo PWN.

Zamecki S., 1985, Koncepcja nauki w szkole lwowsko-warszawskiej. Wrocław, Ossolineum.

Ziemnowicz M., 1931, Wychowanie narodowe czy państwowe i jego istota. Kraków.




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/lrp.2016.35.4.175
Data publikacji: 2017-06-22 12:00:50
Data złożenia artykułu: 2016-10-20 12:54:46


Statystyki

Widoczność abstraktów - 271
Pobrania artykułów (od 2020-06-17) - PDF - 85

Wskaźniki



Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2017 Kazimierz Szmyd

Creative Commons License
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.