Człowiek i choroba: walka utrwalona w słowie

Marzena Marczewska

Streszczenie w języku polskim


W artykule omawiam utrwaloną w różnorodnych danych językowych relację, która dotyczy człowieka i choroby. Bazuję na materiale folklorowym, przywołuję przede wszystkim ludowe formuły magiczne, zwane zamówieniami. Magiczny rytuał leczniczy postrzegam jako całość, w której słowo współtowarzyszy określonym czynnościom, odbywającym się w wyznaczonym czasie, w wyznaczonym miejscu, przy zastosowaniu określonych atrybutów. W bardzo specyficznej sytuacji egzystencjalnej, jaką jest choroba, ujawniają się najbardziej elementarne mechanizmy myślenia o rzeczywistości, stąd też rytuał leczniczy ukazuje oparte na własnym doświadczaniu ciała wyobrażenia i sądy dotyczące choroby. Sądy te można obserwować dzięki swoistej materializacji, jaką uzyskują za pośrednictwem języka/tekstu objawiającego się w konkretnej sytuacji wykonawczej. Analiza danych językowych/tekstowych pozwala na odkrycie właściwego sensu czynności wykonywanych w procesie magicznego uzdrawiania; działania te stanowią dopełnienie słowa, są też silnie powiązane z wierzeniami na temat choroby w ogóle i stanowią charakterystyczne świadectwo walki człowieka z chorobą


Słowa kluczowe


etnolingwistyka; językowy obraz świata; rytuał leczniczy; magia

Pełny tekst:

PDF (English)

Bibliografia


Bartmiński J., Językowe podstawy obrazu świata, Lublin 2006.

Bartmiński J., Nikita Iljicz Tołstoj i program etnolingwistyki historycznej, „Etnolingwistyka” 1992, nr 5.

Bartmiński J., Pojęcie językowego obrazu świata i sposoby jego operacjonalizacji, [in:] Jaka antropologia literatury jest dzisiaj możliwa?, red. P. Czapliński, A. Legeżyńska, M. Telicki, Poznań 2010.

Burszta J., Lecznictwo ludowe, [in:] Kultura ludowa Wielkopolski, red. J. Burszta, t. 3, Poznań 1967.

Chlebda W., O źródłach, celach i drogach postępowania etnolingwistycznego w badaniach porównawczych, „Studia Slavica. Slovanské Studie” 2010, nr 14.

Czerny A., Istoty mityczne Serbów Łużyckich, „Wisła” 1985, nr 9.

Drabik B., Komplement i komplementowanie jako akt mowy i komunikacyjna strategia, Kraków 2004.

Federowski M., Lud okolic Żarek, Siewierza i Pilicy. Jego zwyczaje, sposób życia, obrzędy, podania, gusła, zabobony, pieśni, zabawy, przysłowia, zagadki i właściwości mowy, t. 2, Warszawa 1889.

Fleischer M., Obraz świata. Ujęcie z punktu widzenia teorii systemów i konstruktywizmu, „Język a Kultura” 2000, nr 13.

Kotula F., Znaki przeszłości, Warszawa 1976.

Lakoff G., Johnson M., Metafory w naszym życiu, Warszawa 1988.

Marczewska M., Ja cię zamawiam, ja cię wypędzam… Choroba. Studium językowo-kulturowe, Kielce 2012.

Niebrzegowska-Bartmińska S., Jakie dane są relewantne etnolingwistycznie, „Etnolingwistyka” 2017, nr 29.

Niebrzegowska-Bartmińska S., Wzorce tekstów ustnych w perspektywie etnolingwistycznej, Lublin 2007.

Puzynina J., Człowiek – język – wartość, [in:] eadem, Słowo – wartość – kultura, Lublin 1997.

Rybarczyk-Dyjewska J., Język jako narzędzie magii na przykładzie zaklęć rosyjskich, Kraków 2013.

Sontag S., Choroba jako metafora. AIDS i jego metafory, Warszawa 1997.

Spittal S., Lecznictwo ludowe w Załoźcach i okolicy, „Rocznik Podolski” 1938, nr 1.

Stec M., Konceptualizacja pojęcia choroba w polszczyźnie, „Poradnik Językowy” 2007, nr 1.

Tołstoj N.I., Język a kultura (niektóre zagadnienia słowiańskiej etnolingwistyki), „Etnolingwistyka” 1992, nr 5.

Tołstoj S., Zagovory, [in:] Slavjanskije drevnosti. Etnolingvisticzeskij slovar’, red. N.I. Tolstogo, Moskva 1999.

Tuszewicki M., Żaba pod językiem. Medycyna ludowa Żydów aszkenazyjskich przełomu XIX i XX wieku, Kraków–Budapeszt 2015.

Tylkowa D., Medycyna ludowa w kulturze wsi Karpat Polskich, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź 1989.

Vitebsky P., Szaman, Warszawa 1996.

Wilczkowski A., Medycyna ludowa. Między tradycją a współczesnością, [in:] Centrum na peryferiach. Monografia społeczności lokalnej Ejszyszek i okolic na Wileńszczyźnie, red. A. Perzanowski, Warszawa 2005.

Zamiara K., Kulturowy wymiar kategorii choroby, [in:] Zdrowie i choroba. Problemy teorii, diagnozy i praktyki, red. J.M. Brzeziński, L. Cierpiałkowska, Gdańsk 2008.




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/en.2018.3.225-240
Data publikacji: 2019-01-13 11:07:23
Data złożenia artykułu: 2018-06-17 23:09:15

Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2019 Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, sectio N – Educatio Nova

Creative Commons License
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.