Śmiercią jakby płytszą nie umierają, ale zdychają zwierzęta (obraz zwierząt w polszczyźnie na tle ustaleń nauk przyrodniczych)
Аннотация
Celem artykułu jest porównanie obrazu zwierząt utrwalonego w polszczyźnie ze współczesnymi ustaleniami nauk przyrodniczych. W naukowym obrazie świata zwierzęta stanowią jedno z królestw, hierarchicznie zorganizowane i ogromnie zróżnicowane. Jako element tego królestwa traktowany jest również człowiek (typ strunowce, gromada ssaki, podgromada łożyskowce, rząd naczelne, rodzina człowiekowate). Prymatologia, zoosemiotyka, etologia kognitywna i paleoantropologia dostarczają wciąż nowych dowodów, że małpy człekokształtne charakteryzuje duże podobieństwo do ludzi tworzą narzędzia, mają wyobraźnię symboliczną i samoświadomość, komunikują się, a nawet mogą nauczyć się języka etnicznego. Nie tylko małpy, także inne gatunki zwierząt są zdolne do zachowań prospołecznych i ratunkowych.
W językowym obrazie świata zwierzęta (zakresowo mniej więcej odpowiadające naukowej kategorii ssaków) stoją w hierarchii bytów niżej niż ludzie i są im zdecydowanie przeciwstawiane należą do natury, są pierwotne, dzikie, niezdolne do myślenia, brak im świadomości, kierują się instynktami, a nie sumieniem, wolą i rozumem, przeżywają tylko uczucia niższe i odczuwają jedynie potrzeby biologiczne. Konotacje semantyczne nazw zwierząt oraz motywowane przez nie derywaty semantyczne, formacje słowotwórcze i związki frazeologiczne, a także tzw. słownictwo zwierzęce świadczą o tym, że opozycja ludzie – zwierzęta jest silnie naaksjologizowana, zwierzętom przypisuje się wszystko, co złe.
Ключевые слова
Литература
Diamond Jared, 19911998, Trzeci szympans. Ewolucja i przyszłość zwierzęcia zwanego człowiekiem, przeł. January Weiner, Warszawa.
Dzik Jerzy, 2015, Zoologia. Różnorodność i pokrewieństwa zwierząt, Warszawa.
Dzik Jerzy, 2016, Ile zwierzęcia jest w człowieku Z prof. Jerzym Dzikiem rozmawia Wojciech Mikołuszko, „Nauka dla Każdego”, dodatek „Gazety Wyborczej”, 17 maja 2016 r., s. 8--9.
ISJP – Inny słownik języka polskiego, red. Mirosław Bańko, t. 2, Warszawa 2000.
Kempf Zdzisław, 1985, Wyrazy „gorsze” dotyczące zwierząt, „Język Polski”, z. 2--3, s. 125--144.
Kempf Zdzisław, 1989, Dwa aspekty wyrazów negatywnych dotyczących zwierząt, „Język Polski”, z. 2--3, s. 208--209.
Krzeszowski Tomasz P., 1998, Aksjologiczne aspekty metafor, przeł. Roman Kalisz, Wojciech Kubiński, [w] Językoznawstwo kognitywne. Wybór tekstów, red. Wojciech Kubiński, Roman Kalisz, Ewa Modrzejewska, Gdańsk, s. 80--103.
Lovejoy Arthur O., 2011, Wielki łańcuch bytu, przeł. Artur Przybysławski, Gdańsk.
Mikołuszko Wojciech, 2016, Zwierzęta spieszą na ratunek, „Nauka dla Każdego”, dodatek „Gazety Wyborczej”, 20 września 2016 r., s. 4--5.
Morris Desmond John, 19671974, Naga małpa, przeł. Jerzy Prokopiuk, Tadeusz Bielecki i in., Warszawa.
Pajdzińska Anna, 1995, Motywacja semantyczna przymiotników wartościujących, „Etnolingwistyka” 7, s. 5--20.
SJP Dor – Słownik języka polskiego, red. Witold Doroszewski, t. 10, Warszawa 1968.
Tokarski Ryszard, 1990, Językowy obraz świata w metaforach potocznych, [w] Językowy obraz świata, red. Jerzy Bartmiński, Lublin, s. 69--86.
Tokarski Ryszard, 1993, Słownictwo jako interpretacja świata, [w] Encyklopedia kultury polskiej XX wieku, t. 2. Współczesny język polski, red. Jerzy Bartmiński, Wrocław, s. 335--362.
DOI: http://dx.doi.org/10.17951/et.2017.29.135
Date of publication: 2017-11-03 08:26:35
Date of submission: 2017-03-24 19:40:09
статистика
показатели
Ссылки
- На текущий момент ссылки отсутствуют.
(c) 2017 Anna Pajdzińska
![Лицензия Creative Commons](http://i.creativecommons.org/l/by/4.0/88x31.png)
Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.