Kierunki badań nad ojcostwem osób pozbawionych wolności w światle przeglądu systematycznego

Streszczenie w języku polskim

Wprowadzenie: Pod koniec XX wieku w badaniach nad rodzicielstwem nastąpił zwrot ku ojcostwu, zapoczątkowany m.in. przez Michaela Lamba (1987). Analizy obejmowały nie tylko wymiar biologiczny, ale też społeczne i indywidualne aspekty roli ojca. Mimo rozwoju tej tematyki, brakowało badań nad ojcami odbywającymi karę pozbawienia wolności, szczególnie w zestawieniu z licznymi analizami macierzyństwa w izolacji i programami resocjalizacji dla matek. Tymczasem teoria przywiązania, koncepcje desystencji oraz modele Risk–Need–Responsivity i Good Lives Model podkreślają wagę więzi rodzinnych w procesie zmiany, odpowiedzialności i readaptacji.

Cele badań: Celem analizy było zebranie badań nad ojcostwem w izolacji penitencjarnej, wskazanie głównych kierunków i luk oraz możliwych perspektyw. Zastosowano systematyczny przegląd według standardów PRISMA, co zapewniło rzetelność i powtarzalność.

Stan wiedzy: Wyszukiwania w Google Scholar, Scopus i ScienceDirect potwierdziły brak wcześniejszych systematycznych przeglądów tej problematyki. Do analizy zakwalifikowano 27 publikacji, z których wyłoniły się trzy główne nurty: funkcjonowanie ojców w izolacji (tożsamość, relacje z dziećmi), reintegracja rodzinna i społeczna po odbyciu kary oraz postawy i praktyki wychowawcze, najsłabiej rozpoznane. Dominowały badania jakościowe i opisowe, rzadko oceniające skuteczność programów wsparcia, jednak dostarczyły one cennych wskazówek teoretycznych i praktycznych.

Podsumowanie: Analiza ukazała marginalizację ojcostwa wobec badań nad macierzyństwem, a zarazem rosnące znaczenie zaangażowanego rodzicielstwa. Wyniki wskazały na konieczność dalszych badań, w tym biograficznych i aplikacyjnych, które mogłyby wspierać rozwój i ewaluację programów resocjalizacyjnych. Luka badawcza oraz znaczenie więzi ojciec–dziecko jednoznacznie uzasadniają potrzebę pogłębiania tej problematyki w nauce i praktyce.