Wyślij tekst przez e-mail 
Ukryj
Pokaż wszystkie
Wybrane predyktory samooceny młodzieży związane z wykonawczymi aspektami Ja
Streszczenie w języku polskim
Wprowadzenie: Wykonawcze aspekty „Ja” jako system odpowiedzialny za samokontrolę, regulację zachowania i skuteczną realizację celów, mogą pełnić funkcję predyktorów samooceny, ponieważ efektywność procesów samoregulacyjnych sprzyja doświadczaniu sprawstwa, kompetencji i zgodności działania z własnymi standardami, co wtórnie wzmacnia globalną ocenę siebie.
Cel badań: Celem badań było sprawdzenie związków samooceny młodzieży z wybranymi zasobami i dyspozycjami psychologicznymi określającymi wykonawcze aspekty Ja, takimi jak: nadzieja podstawowa, kompetencja osobista, różne sposoby radzenia sobie oraz społeczne przystosowanie.
Metoda badań: Badaniami objęto 590 wychowanków Młodzieżowych Ośrodków Wychowawczych i Młodzieżowych Ośrodków Socjoterapii oraz uczniów ogólnodostępnych szkół ponadpodstawowych w wieku 13-18 lat.
Wyniki: Przeprowadzone analizy wykazały predykcyjną rolę kompetencji osobistej (wymiar siła), radzenia sobie (aktywnego, skoncentrowanego na emocjach i za pomocą humoru), nadziei podstawowej (wymiar przekonanie o przychylności świata) oraz społecznego przystosowania w kształtowaniu samooceny młodzieży.
Wnioski: Badania dostarczają ważnych danych na temat mechanizmów rozwoju obrazu siebie w okresie adolescencji. Wnioski mogą posłużyć do konstruowania programów profilaktycznych oraz oddziaływań wychowawczych, resocjalizacyjnych i terapeutycznych w zakresie wzmacniania i urealniania samooceny młodzieży.
Słowa kluczowe
Pełny tekst:
PDF (English)Bibliografia
Adalsteinsson, R. I., Frímannsdóttir, I. B., & Konradsson, S. (2014). Teachers’ self-esteem and self-efficacy. Scandinavian Journal of Educational Research, 58(5), 540–50. https://doi.org/10.1080/00313831.2013.773559
Adams, G. R., Ryan, B. A., Ketsetzis, M., & Keating, L. (2000). Rule compliance and peer sociability: A study of family process, school-forced parent-child interactions, and children’s classroom behavior. Journal of Family Psychology, 14, 237–250. https://psycnet.apa.org/doi/10.1037/0893-3200.14.2.237
Asgharzadeh, A., Asgharinekah, S. M., & Soltani Kuhbanani, S. (2025). The relationship between hot executive functions and self-esteem with the moderating role of teacher's emotional support in students with attention deficit hyperactivity disorder. Research in Clinical Psychology and Counseling, 14(2), 57-82. https://doi.org/10.22067/tpccp.2025.83465.1525
Bachman, J. G., & O’Malley, P. M. (1986). Self-concept, self-esteem, and educational experiences: The frog pond revisited (again). Journal of Personality and Social Psychology, 50, 35–46.
Bandura, A. (1986). The explanatory and predictive scope of Self-Efficacy Theory. Journal of Clinical and Social Psychology, 4, 359-373. https://doi.org/10.1521/jscp.1986.4.3.359
Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. Freeman.
Bartkowicz, Z. (2013). Agresywność, kompetencje społeczne i samoocena resocjalizowanych nieletnich a ich przestępczość w okresie dorosłości. Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Battistich, V., Solomon, D., & Delucchi, K. (1993). Interaction processes and student outcomes in cooperative learning groups. The Elementary School Journal, 94, 19–32.
Baumeister, R. F. (2002). Ego depletion and self-control failure: An energy model of the self’s executive function. Self and Identity, 1(2), 129-136. https://psycnet.apa.org/doi/10.1080/152988602317319302
Baumeister, R. F., Bratslavsky, E., Muraven, M., & Tice, D. M. (1998). Ego depletion: Is the active self a limited resource? Journal of Personality and Social Psychology, 74(5), 1252–1265.
Baumeister, R. F., & Boden, J. M. (1998). Aggression and the self: high self-esteem, low self-control, and ego threat. In R. G. Geen, & E. Donnerstein (Eds.), Human aggression. Theories, research, and implications for social policy (pp. 111-137). Academic Press.
Baumeister, R. F., Campbell, J. D., Krueger, J. I., & Vohs, K. D. (2003). Does high self-esteem cause better performance, interpersonal success, happiness, or healthier lifestyles? Psychological Science in the Public Interest: A Journal of the American Psychological Society, 4(1), 1–44. https://doi.org/10.1111/1529-1006.01431
Baumeister R. F., Schmeichel B. J., & Vohs K. D. (2007). Self-regulation and the executive function: The self as controlling agent. In A. Kruglanski, & E. T. Higgins (Eds.), Social psychology: Handbook of basic principles (2nd ed., pp. 516–539). Guilford.
Berkowitz, L. (1998). Affective aggression: the role of stress, pain, and negative effect. In R. G. Geen, & E. Donnerstein (Eds.), Human aggression. Theories, research, and implications for social policy (pp. 49-72). Academic Press. https://doi.org/10.1016/B978-012278805-5/50004-3
Bishop, J. A., & Inderbitzen, H. M. (1995). Peer acceptance and friendship: An investigation of their relation to self-esteem. The Journal of Early Adolescence, 15, 476–489. http://dx.doi.org/10.1177/0272431695015004005
Brown, D. J., Dutton, K. A., & Cook, K. E. (2001). From the top down: Self-esteem and self-evaluation. Cognition and Emotion, 15(5), 615-631. https://doi.org/10.1080/02699930126063
Bukhari, S. T. (2022). Hope, self-esteem, self-efficacy and life satisfaction among young adults [Bachelor’s thesis, Kinnaird College for Women]. Kinnaird College Repository.
https://repository.kinnaird.edu.pk/server/api/core/bitstreams/c25cb6a0-1a18-479a-a85e-60087ea69819/content
Campbell, J. D., & Fehr, B. (1990). Self-esteem and perceptions of conveyed impressions: is negative affectivity associated with greater realism? Journal of Personality and Social Psychology, 58, 122–133.
Choe, C., & Yu, S. (2025). Longitudinal cross-lagged analysis between depressive symptoms, social withdrawal, self-esteem, and school adaptation in multicultural adolescents. Psychologica Belgica, 65(1), 38–53. https://doi.org/10.5334/ pb.1310
Choszczyk-Kwiatkowska, K. (2025). Samoocena i poczucie prężności młodzieży przyjętej do MOS – wyniki badań wstępnych. Forum Pedagogiczne, 1(15), 173–186. http://doi.org/10.21697/fp.2025.1.15
Dixon, R. (2021). The effects of humor when coping with stress [Senior thesis, Claremont McKenna College]. Claremont Colleges Scholarship @ Claremont. https://scholarship.claremont.edu/cmc_theses/2551
Dursun, O. O. (2019). Pre-service information technology teachers’ self-efficacy, self-esteem and attitudes towards teaching: A four-year longitudinal study. Contemporary Educational Technology, 10(2),137–55. https://doi.org/10.30935/cet.554478
Dzwonkowska, I., Lachowicz-Tabaczek, K., & Łaguna, M. (2008). SES. Samoocena i jej pomiar. Polska adaptacja skali SES M. Rosenberga. Podręcznik. Pracownia Testów Psychologicznych.
Eckert, K. M. (1992). The influences of self-efficacy and sociability on self-esteem: A comparison between males and females [Master’s thesis, Marquette University]. Marquette University e-Publications. https://epublications.marquette.edu/essays/677
Erikson, E. H. (1968). Identity: youth and crisis. Norton.
Erikson, E. (1997). Dzieciństwo i społeczeństwo. Rebis.
Erikson, E. (2002). Dopełniony cykl życia. Rebis.
Evans, D. R., Boggero, I. A., & Segerstrom, S. C. (2016). The nature of self-regulatory fatigue and "ego depletion": Lessons from physical fatigue. Personality and Social Psychology Review, 20(4), 291–310. https://doi.org/10.1177/1088868315597841
Fecenec, D. (2008). Wielowymiarowy Kwestionariusz Samooceny MSEI. Pracownia Testów Psychologicznych.
Fryer, S., Waller, G., & Stenfert Kroese, B. (1997). Stress, coping, and disturbed eating attitudes in teenage girls. International Journal of Eating Disorders, 22(4), 427-436. https://doi.org/10.1002/(SICI)1098-108X(199712)22:4<427::AID-EAT8>3.0.CO;2-O
Gałat, W. (2024). Wpływ samooceny na przyjmowanie postaw zdrowotnych – przyczynek do dyskusji nad podejściem humanistycznym. Zeszyty Naukowe Akademii Górnośląskiej, 7(19), 5-14. https://doi.org/10.53259/2024.07.01
Góralewska-Słońska, A. (2011). Poczucie własnej wartości jako potencjał jednostki. Problemy Profesjologii, 2, 97-112.
Grzegołowska-Klarkowska, H. (2001). Samoobrona przed samooszukiwaniem się. In M. Kofta, & I. Szustrowa (Eds.), Złudzenia, które pozwalają żyć (pp. 180–186). Wydawnictwo PWN.
Harper, J. F., & Marshall, E. (1991). Adolescents' problems and their relationship to self-esteem. Adolescence, 26(104), 799–808.
Harris, M. A., & Orth, U. (2020). The link between self-esteem and social relationships: A meta-analysis of longitudinal studies. Journal of Personality and Social Psychology, 119(6), 1459–1477. https://doi.org/10.1037/pspp0000265
Joshanloo, M. (2025). Examining 81 predictors of self-esteem using machine learning. International Journal of Psychology, 60(4), Article e70064. https://doi.org/10.1002/ijop.70064
Juczyński, Z. (2012). Narzędzia pomiaru w promocji i psychologii zdrowia. Podręcznik. Pracownia Testów Psychologicznych.
Juczyński, Z., & Ogińska-Bulik, N. (2012). Narzędzia pomiaru stresu i radzenia sobie ze stresem. Pracownia Testów Psychologicznych.
Judge, T. A., Erez, A., Bono, J. E. & Thoresen, C. J. (2002). Are measures of self-esteem, neuroticism, locus of control, and generalized self-efficacy indicators of a common core construct? Journal of Personality and Social Psychology, 83(3), 693–710. https://doi.org/10.1037/0022-3514.83.3.693
Kaur, A. & Prusty, B. (2024). Relationship between coping styles, self - esteem and perfectionism among college students. International Journal of Indian Psychology,12(2),778-798. https://doi.org/10.25215/1202.077
Kernis, M. H. (2003). Toward a conceptualization of optimal self-esteem. Psychological Inquiry, 14(1), 1–26. https://doi.org/10.1207/S15327965PLI1401_01
Kernis, M. H. (2005). Measuring self-esteem in context: The importance of stability of self-esteem in psychological functioning. Journal of Personality, 73(6), 1569–1605.
Khan, A., Fleva, E., & Qazi, T. (2015). Role of self-esteem and general self-efficacy in teachers’ efficacy in primary schools. Psychology, 6(1), 117–125.
Kofta, M. (2001). Poczucie kontroli, złudzenia na temat siebie, a adaptacja psychologiczna. In: M. Kofta, & T. Szustrowa (Eds.), Złudzenia, które pozwalają żyć (pp. 199–225). Wydawnictwo PWN.
Konaszewski, K., & Sosnowski, T. (2017). Czynniki warunkujące samoocenę nieletnich umieszczonych w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych. Resocjalizacja Polska, 13, 175-191. https://doi.org/10.22432/pjsr.2017.13.12
Kruczek, A., & Basińska, M. A. (2018a). Humour, stress and coping in adults. Advances in Psychiatry and Neurology 27(3), 181–195. https://doi.org/10.5114/ppn.2018.78712
Kruczek, A., & Basińska, M. A. (2018b). Radzenie sobie przez humor dla relacji między stresem w pracy a satysfakcją zawodową. Medycyna Pracy 69(6), 621–631. https://doi.org/10.13075/mp.5893.00753
Kuiper, N. A., & Martin, R. A. (1993). Humor and self-concept. Humor: International Journal of Humor Research, 6, 251-270.
Kwan, V. S. Y., Kuang, L. L., & Hui, N. H. H. (2009). Identifying the sources of self-esteem: The mixed medley of benevolence, merit, and bias. Self and Identity, 8(2–3), 176–195. https://psycnet.apa.org/doi/10.1080/15298860802504874
Lachowicz-Tabaczek, K. (2001). Empiryczna weryfikacja tezy o „nierówności” samooceny kobiet i mężczyzn. Czasopismo Psychologiczne, 7(1), 33–41.
Lachowicz-Tabaczek, K., & Śniecińska, J. (2008). Intrapsychiczne źródła samooceny: znaczenie emocji, temperamentu i poczucia zdolności do działania. Czasopismo Psychologiczne, 14(2), 229-246.
Lachowicz-Tabaczek, K., & Śniecińska, J. (2009). Samowiedza i samoocena – wzajemne relacje. In A. Niedźwieńska, & J. Neckar (Eds.), Poznaj samego siebie, czyli o źródłach samowiedzy (pp. 238–270). Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Lakey, B., Tardiff, T. A., & Drew, J. B. (1994). Negative social interactions: Assessment and relations to social support, cognition, and psychological distress. Journal of Social and Clinical Psychology, 13, 42-62.
Lazarus, R. S, & Folkman, S. (1984). Stress, appraisal, and coping. Springer.
Leary, M. R. (1999). Making sense of self-esteem. Current Directions in Psychological Science, 8(1), 32-35.
Levy, K. S. (1997). Multifactorial self-concept and delinquency in Australian adolescents. The Journal of Social Psychology, 137(3), 277–283. https://doi.org/10.1080/00224549709595439
Li, J., Chen, Y. P., Zhang, J., Lv, M. M., Välimäki, M., Li, Y. F., Yang, S. L., Tao, Y. X., Ye, B. Y., Tan, C. X., & Zhang, J. P. (2020). The mediating role of resilience and self-esteem between life events and coping styles among rural left-behind adolescents in China: A cross-sectional study. Frontiers in Psychiatry, 11, Article 560556. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2020.560556
Li, W., Guo, Y., Lai, W., Wang, W., Li, X., Zhu, L., Shi, J., Guo, L., & Lu, C. (2023). Reciprocal relationships between self-esteem, coping styles and anxiety symptoms among adolescents: between-person and within-person effects. Child and Adolescent Psychiatry and Mental Health, 17(21). https://doi.org/10.1186/s13034-023-00564-4
Liao, C. W., Ting, C. Y., Cheng, Y. C., Chen, K. J., Liu, A. S., & Hsueh, T. J. (2025). Exploring the sequential mediation model of coping humor, self-esteem, resilience, and subjective well-being among Taiwanese university students. Acta Psychologica, 255, Article 104879. https://doi.org/10.1016/j.actpsy.2025.104879
Łaguna, M. (2006a). Ogólna samoocena czy przekonanie o skuteczności? Badania nad intencją przedsiębiorczą. Przegląd Psychologiczny, 49(3), 259–274.
Łaguna, M. (2006b). Skala Skuteczności Przedsiębiorczej. Roczniki Psychologiczne, 9(2), 107-128.
Łaguna, M., Lachowicz-Tabaczek, K., & Dzwonkowska, I. (2007). Skala samooceny SES Morrisa Rosenberga – polska adaptacja metody. Psychologia Społeczna, 2(04), 164-176.
Mann, M. M., Hosman, C. M., Schaalma, H. P., & de Vries, N. K. (2004). Self-esteem in a broad-spectrum approach for mental health promotion. Health Education Research, 19(4), 357–372. https://doi.org/10.1093/her/cyg041
Martin, R.A. (1996). The Situational Humor Response Questionnaire (SHRQ) and Coping Humor Scale (CHS): A decade of research findings. Humor - International Journal of Humor Research, 9(3-4), 251-272. https://doi.org/10.1515/humr.1996.9.3-4.251
Masten, A. S., & Coatsworth, J. D. (1998). The development of competence in favorable and unfavorable environments: Lessons from research on successful children. American Psychologist, 53(2), 205–220. https://doi.org/10.1037/0003-066X.53.2.205
Mruk, C.J. (2013). Defining self-esteem as a relationship between competence and worthiness: How a two-factor approach integrates the cognitive and affective dimensions of self-esteem. Polish Psychological Bulletin, 44(2), 157–164. https://doi.org/10.2478/ppb-2013-0018
Neiss, M. B., Stevenson, J., Sedikides, C., Kumashiro, M., Finkel, E. J., & Rusbult, C. E. (2005). Executive self, self-esteem, and negative affectivity: Relations at the phenotypic and genotypic level. Journal of Personality and Social Psychology, 89(4), 593–606. https://doi.org/10.1037/0022-3514.89.4.593
Nowak, K. (2022). Poziom samooceny wychowanków młodzieżowych ośrodków socjoterapeutycznych. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio J, Paedagogia-Psychologia, 35(3), 171–191. http://dx.doi.org/10.17951/j.2022.35. 3.171-191
Phan, H. P., & Ngu, B. H. (2014). Interrelations between self-esteem and personal self-efficacy in educational contexts: an empirical study. International Journal of Applied Psychology, 4(3),108–120. http://dx.doi.org/10.5923/j.ijap.20140403.05
Rosenberg, M. (1965). Society and adolescent self-image. Princeton University Press.
Rosenberg, M. (1989). Society and adolescent self-image. Revised edition. Wesleyan University Press.
Schmitt, D.P., & Allik, J. (2005). Simultaneous administration of the Rosenberg Self-Esteem Scale in 53 nations: Exploring the universal and culture-specific features of global self-esteem. Journal of Personality and Social Psychology, 89(4), 623–642. https://doi.org/10.1037/0022-3514.89.4.623
Servidio, R., Gentile, A., & Boca, S. (2018). The mediational role of coping strategies in the relationship between self-esteem and risk of internet addiction. Europe's Journal of Psychology, 14(1), 176–187. https://doi.org/10.5964/ejop.v14i1.1449
Siemionow, J. (2011). Niedostosowanie społeczne nieletnich. Działania, zmiana, efektywność. Difin.
Stanek, K. M. (2021). Samoocena a radzenie sobie ze stresem w obszarze kompetencji na przykładzie przyszłych pracowników socjalnych. Praca Socjalna, 2(36), 59-71. https://doi.org/10.5604/01.3001.0014.8732
Styk, W., & Sidor, K. (2024). Samoocena a subiektywnie postrzegana atrakcyjność. Badanie przekrojowe w grupie osób o różnym statusie związku. Facta Simonidis, 17(2), 405-414.
Sun, P., Ma, K., Xu, X., & Yan, L. (2025). How self-efficacy shapes professional identity: the mediating role of meaning in life and self-esteem in pre-service physical education teachers. BMC Psychology, 13, Article 387. https://doi.org/10.1186/s40359-025-02679-z
Szpitalak, M., & Polczyk, R. (2015). Samoocena. Geneza, struktura, funkcje i metody pomiaru. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Terelak, J. F. (2008). Człowiek i stres. Koncepcje, źródła, reakcje, radzenie sobie, modyfikatory. Oficyna Wydawnicza „Branta”.
Trzebiński, J., & Zięba, M. (2022). Kwestionariusz BHI-R. ResearchGate.
https://www.researchgate.net/publication/259781645_Kwestionariusz_Nadziei_Podstawowej-BHI-12_podrecznik
Urban, B. (2000). Zaburzenia w zachowaniu i przestępczość młodzieży. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Wigfield, A., Eccles, J. S., Mac Iver, D., Reuman, D. A., & Midgley, C. (1991). Transitions during early adolescence: Changes in children's domain-specific self-perceptions and general self-esteem across the transition to junior high school. Developmental Psychology, 27(4), 552–565. https://doi.org/10.1037/0012-1649.27.4.552.
Wojciszke, B. (2004). Człowiek wśród ludzi. Zarys psychologii społecznej. Scholar.
Wojciszke, B. (2015). Psychologia społeczna. Scholar.
Wosik-Kawala, D. (2007). Korygowanie samooceny uczniów gimnazjum. Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Wylie, R. C. (1979). The self-concept (tom 1). University of Nebraska Press.
Wysocka, E. K., & Ostafińska-Molik, B. (2014). Nastawienia życiowe młodzieży niedostosowanej społecznie i prawidłowo przystosowanej – analiza porównawcza. Przegląd Naukowo-Metodyczny, Edukacja dla Bezpieczeństwa, 22(1), 233-254.
Wysocka, E., & Ostafińska-Molik, B. (2016). „Podobnie nieprzystosowani, a mimo to różni”. Polaryzacje samooceny w grupie wychowanków młodzieżowych ośrodków wychowawczych i socjoterapeutycznych. Studia Edukacyjne, 39, 307-329. https://doi.org/10.14746/se.2016.38.18
Van der Laan A. M., Veenstra, R., Bogaerts, S., Verhulst, F. C., & Ormel, J. (2010). Serious, minor, and non-delinquents in early adolescence: The impact of cumulative risk and promotive factors. The TRAILS study. Journal of Abnormal Child Psychology, 38, 339-351. https://doi.org/10.1007/s10802-009-9368-3
Zięba, M. (2012). Samoocena i nadzieja a formalne właściwości projektów osobistych. Przegląd Psychologiczny, 2(55), 161-178.
Zięba, M. (2015). Właściwości psychometryczne kwestionariusza BHI-R. Wstępny raport z badań walidacyjnych. Research Gate. https://www.researchgate.net/publication/281116316
DOI: http://dx.doi.org/10.17951/lrp.2026.45.2.41-62
Data publikacji: 2026-06-30 15:05:20
Data złożenia artykułu: 2025-12-20 17:51:37
Statystyki
Wskaźniki
Prawa autorskie (c) 2026 Anna Karłyk-Ćwik
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.