Polityka władz lokalnych wobec rosyjskojęzycznych towarzystw kulturalno-oświatowych na terytorium guberni białoruskich w latach 1905-1914

Andrej Siarkou

Streszczenie w języku polskim


Rewolucja 1905 roku stworzyła zupełnie nowe warunki do rozwoju ruchu społecznego w Imperium Rosyjskim. Po przyjęciu Manifestu 17 października 1905 r. i Tymczasowych Przepisów o Towarzystwach i Związkach z 4 marca 1906 r.uproszczone zostały procedury rejestracji prywatnych towarzystw. Doprowadziło to do powstania dużej liczby nowych organizacji pozarządowych na terytorium guberni białoruskich, w tym towarzystw kulturalno-oświatowych. Stosunek władz do tych organizacji zależał od wielu czynników, w tym poglądów politycznych założycieli, ich statusu społecznego i narodowości. O ile organizacje białoruskich Polaków i Żydów niemal w całości składały się z przedstawicieli tych grup narodowych, o tyle kulturalno-oświatowe organizacje, które wybrały język rosyjski jako swój główny język, miały zazwyczaj skład wielonarodowościowy. Język rosyjski jako język państwowy Imperium Rosyjskiego był wybierany przez takie towarzystwa jako uniwersalny i nie wzbudzający wątpliwości władz. Mimo to administracja lokalna miała dość sceptyczny pogląd na rosyjskojęzyczne towarzystwa kulturalno-oświatowe, widząc w nich potencjalnych przewodników rewolucyjnych pomysłów. W okresie 1905-1914 r. władze lokalnemiały pod ścisłą kontrolą wszelkie inicjatywy stowarzyszeń białoruskiej inteligencji, co widocznieosłabiało ruch kulturalno-oświatowy na terenie guberni białoruskich.


Słowa kluczowe


Imperium Rosyjskie, ziemie białoruskie, ruch społeczny, towarzystwa kulturalno-oświatowe, inteligencja białoruska

Bibliografia


Żródła

Lietuvos Valstybes Istorijos Archyvas [dalej: LVIA], f. 378, ОО, 1906, b. 169, О зарегистрированных обществах и союзах в пределах Северо-Западного края на основании правил 4 марта 1906 года.

LVIA, f. 378, ОО, 1907, b. 530, О сумме выданной в размере 1000 руб. предназначенной в пособие Виленскому Обществу „Крестьянин” на издание журнала „Крестьянин”.

Государственный архив Российской Федерации [dalej: ГАРФ], ф. 102, ДП, 4 д-во, 1908, д. 40 (ч. 9), Минская губерния. Общественное настроение.

ГАРФ, ф. 102, ДП, 4 д-во, 1908, д. 9 (ч. 9), Виленская губерния. Общественное настроение.

ГАРФ, ф. 102, ДП. 4 д-во, 1913, д. 10 (ч. 9), Витебская губерния. Общественное настроение.

Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі [dalej: НГАБ], ф. 306, воп.1, спр. 2, Об открытии и утверждении устава Литературно-артистического общества в г. Минске, арк. 12.

НГАБ, ф. 2649, воп. 1, спр. 1, Циркуляры МВД губернатору о представлении отчётов профессиональных обществ, их регистрации и другим вопросам, арк. 157.

НГАБ, ф. 2649, воп. 1, спр. 195, О представлении сведений о просветительных и образовательных обществах Витебской губубернии в правление “Лиги образования”.

НГАБ, ф. 2649, воп. 1, спр. 420, Об учреждении общества „Образование” в г. Витебске.

НГАБ, ф. 2649, воп. 1, спр. 500, Об учреждении культурно-просветительного общества „Знание” в г. Витебске.

Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі ў г. Гродне, ф. 103, воп. 1, спр. 150, Об учреждении и работе Гродненского педагогического общества.

Российский государственный исторический архив, ф. 1284, oп. 187 (1906), д. 76 (в), О разъяснении закона 4-го марта 1906 года о союзах и обществах.

Żródła drukowane:

Полное собрание законов Российской империи, Собр. 3-е: Т. 26, 1906. Отд-е 1-е, Санкт-Петербург 1909.

Труды Первого Всероссийского съезда деятелей обществ народного университетов и других просветительных учреждений частной инициатив, Санкт-Петербург 1908.

Устав Белорусского общества, Вильна 1908.

Устав Минского общества любителей изящных искусств, Минск 1899.

Устав Московского отделения Лиги образования, Москва 1906.

Устав Общества „Образование” в Витебске, Витебск 1913.

Kurier Litewski 1908, nr 8.

Минское Эхо 1909, nr 223.

Наша Ніва 1908, nr 4.

Северо-Западная Жизнь 1912, nr 2.

Opracowania:

Jurkowski R., Kowieński marszałek, grodzieński gubernator. Kresowe początki kariery politycznej Piotra Stołypina (1889-1903), Olsztyn 2015.

Pipes R., Krótka historia rewolucji rosyjskiej, Warszawa 2007.

Siarkou A., Polityka rosyjskich władz lokalnych wobec żydowskich towarzystw kulturalno-oświatowych na terytorium guberni białoruskich w latach 1905-1914, „Przegląd Wschodnioeuropejski” 2015, T. VI/2, s. 41-52.

Towarzystwa społeczne i ich działalność oświatowa. Konteksty historyczne i teraźniejszość, Dąbrowa Górnicza 2009.

Бахтурина A., Народные университеты в России конца XIX – начала XX вв., [dostęp online:] z dnia 15 września 2016.

Беспалая M., О деятельности Минского общества любителей изящных искусств, [в:] Вопросы культуры и искусства Белоруссии, Вып. 4. Минск 1985.

Брыгадзін П., Ладысеў У., Зялінскі П. і інш., Гісторыя Беларусі, у 2-х частках, ч. 2: ХІХ-ХХ стагоддзі: Курс лекцый, Мінск 2002.

Е. Головач, Аграрный вопрос и проблема народного образования в воззрениях и тактике общества „Крестьянин”, „Веснік МДУ імя А.А. Куляшова” 2010, nr 1 (35).

Жылуновіч З., Менскае таварыства Прыгожых мастацтваў, „Полымя” 1924, nr 3, с. 160-166.

Луцкевіч А., За дваццаць пяць гадоў (1903–1928), Мінск 1991.

Морозан В., Санкт-Петербургское общество народных университетов, [в:] Благотворительность в истории России: Новые документы и исследования, Санкт-Петербург 2008, с. 333-342.

Чарнолусский В., Справочная книга об обществах и союзах, Санкт-Петербург 1912.

Отчёт о деятельности Гродненского педагогического общества за 6 лет его существования (1907–1913), Гродно 1914.




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/sb.2017.11.%25p
Data publikacji: 2017-12-27 13:31:48
Data złożenia artykułu: 2016-09-21 21:47:22

Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2017 Andrej Siarkou

Creative Commons License
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.