"Princeps educatus" w myśli Jana z Salisbury

Lech Dubel

Streszczenie w języku polskim


Średniowiecze było epoką dualizmu władzy. Ujęcie i rozumienie władzy było wówczas dynamiczne. Inaczej problem ten kształtował się we wczesnym średniowieczu, a inaczej w średniowiecznym okresie „oświecenia”. W takiej sytuacji po argumenty racjonalne, czy racjonalizujące, sięgali zarówno zwolennicy papalistycznej wizji państwa, jak i koncepcji autonomicznej władzy świeckiej. Pamiętać należy o tym, że w czasach Jana z Salisbury (ok. 1115–1180) państwo miało charakter wyznaniowy, różnica pomiędzy sacrum i profanum była dopiero intuicyjnie postrzegana, będąc fragmentem długiego i złożonego procesu, który w pewnym sensie zakończy dopiero definicja państwa Niccolo Machiavellego. Jan z Salisbury formułuje następujące opinie dotyczące istoty władzy. Po pierwsze, jest to wizja bezgrzesznego monarchy. To jest w zasadzie jedyny jego zdaniem warunek uznania panującego za prawdziwego księcia (princepsa). Przeciwieństwem takiej prawowitej władzy jest tyran. Służyć temu ma wymóg odpowiedniego wykształcenia. Ma to być princeps educatus (litteratus). Po drugie, organiczna wizja państwa, w którym ciałem politycznym zarządza głowa, czyli siedlisko rozumu, poddana jedynie zwierzchności sumienia, czyli klerowi. Budowa państwa odzwierciedla mądrość Boga, który stworzył człowieka „na swój obraz i podobieństwo”. Stąd państwo jest odbiciem (wyrazem) człowieczeństwa i jego rozumnej części. Po trzecie, poszczególne części państwa (jego członki) imitują człowieka i współdziałają ze sobą. Dwie wartości podnoszone wcześniej przez świętego Augustyna: ordinis i pax są możliwe do zapewnienia dzięki racjonalnie działającej i w efekcie sprawiedliwej władzy księcia nazwanej przez Jana z Salisbury władzą publiczną. Po czwarte, władza księcia realizuje się w strzeżeniu prawa Bożego zarówno przez niego, jak i przez poddanych, a jej celem jest realizacja dobra wspólnego. Realizacja powyższych założeń w praktyce ma być efektem pewnych rozumowych gwarancji, które wobec władzy księcia formułuje Jan z Salisbury. 


Słowa kluczowe


princeps; tyran; prawo natury; wykształcenie; doradztwo kapłanów; dobro wspólne; niezawisłość sądu księcia; lojalność urzędników

Pełny tekst:

PDF (English)

Bibliografia


Aristotle, The Nicomachean Ethics, Warszawa 1956.

Aristotle, Politics, Warszawa 2002.

Baszkiewicz, J., Władza, Wrocław–Warszawa–Kraków 1999.

Dubel, L., Łuszczyńska, M., Jan z Salisbury i św. Tomasz z Akwinu o władzy godnej i niegodnej, [in:] Z. Władek et al. (red.), Księga życia i twórczości. Prawo, t. V, Księga pamiątkowa dedykowana Profesorowi Romanowi A. Tokarczykowi, Lublin 2013.

Dubel, L., Deontologia urzędnicza w ujęciu Jana z Salisbury, [in:] J. Justyński, A. Madeja (red.), Moralność i władza jako kategorie myśli politycznej, Warszawa 2011.

Dubel, L., Wprowadzenie, [in:] Policraticus albo o paplaninie dworaków i przekazach filozofów, Jan z Salisbury, Lublin 2008.

Eisenstadt, S.N, The Political System of Empires, New York 1969.

John of Salisbury, Policraticus albo o paplaninie dworaków i przekazach filozofów, Lublin 2008.

Łuszczyńska, M., Ubi ratio, ibiius. Doktryna prawna św. Tomasza z Akwinu, Lublin 2013.

Malarczyk, J., Wizerunek renesansowego władcy, „Annales UMCS. Sectio G” 1974, vol. XXI, nr 4.

Seidler, G.L. Notatki o racjonalizmie, Lublin 1998.

Szkiłądź, H., Bik, S., Pakosz, B., Szkiłądź, C. (red.), Słownik języka polskiego, t. III, Warszawa 1989.

Szlachta, B. Monarchia prawa. Szkice z historii angielskiej myśli prawnej do końca epoki Plantagenetów, Kraków 2001.

Sylwestrzak, A., Akwinaty cypryjski „monarcha chrześcijański”, [in:] A. Madeja (red.), Nam hoc natura aequum est…, Księga Jubileuszowa ku czci Profesora Janusza Justyńskiego w siedemdziesięciolecie urodzin, Toruń 2012.

Szymaniec, P, Koncepcje wolności religijnej. Rozwój historyczny i współczesny stan debaty w Zachodniej myśli polityczno-prawnej, Wrocław 2017.

Tokarski, J., (red.), Słownik Wyrazów Obcych PWN, Warszawa 1980.

Wittfogell, K.A., Władza totalna, Toruń 2002.




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/g.2018.65.1.7
Data publikacji: 2018-03-21 12:51:28
Data złożenia artykułu: 2017-07-10 21:20:16


Statystyki

Widoczność abstraktów - 1047
Pobrania artykułów (od 2020-06-17) - PDF (English) - 99

Wskaźniki



Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2018 Lech Dubel

Creative Commons License
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.