Likwidacja unii cerkiewnej na Białorusi według Wasyla Lencyka

Anna Kolbuk

Streszczenie w języku polskim


W rezultacie rozbiorów Rzeczypospolitej u schyłku XVIII wieku ponad połowa z czterech milionów wiernych Cerkwi unickiej na ziemiach polsko-litewsko-ruskich znalazła się pod rządami Rosji. Teoria i praktyka polityki wyznaniowej i narodowościowej Imperium Rosyjskiego nie dopuszczała istnienia w nim mniejszości wyznaniowej wschodniosłowiańskich chrześcijan niepodlegających wielkoruskiemu prawosławiu, ale związanych z Rzymem i z kulturą łacińską. Pierwsza kasata unii przeprowadzona tuż po rozbiorach Polski okazała się tylko częściowym sukcesem caratu. Kolejną likwidację za panowania cara Mikołaja I, zakończoną w 1839 roku, przeprowadzono na tzw. Ziemiach Zabranych za Bugiem według starannie przygotowanego i konsekwentnie realizowanego planu „reformy” obrządku w duchu wielkoruskim i prawosławnym, aż do całkowitego połączenia z państwowym wyznaniem. Praca Wasyla Lencyka, amerykańskiego historyka ukraińskiego pochodzenia, była pierwszą próbą przybliżenia badaczom i opinii publicznej w świecie zachodnim kontrowersyjnej polityki wyznaniowej państwa rosyjskiego w 1. połowie XIX wieku. Autor dowodził, że celami polityki wyznaniowej caratu była całkowita unifikacja wschodniosłowiańskich mieszkańców Białorusi i ziem pogranicznych z Rosją, zerwanie wszelkich więzi hierarchów i duchownych z wpływami kultury łacińskiej i polskiej oraz zniszczenie powstającej świadomości narodowej ludności ukraińskiej i białoruskiej.


Słowa kluczowe


unia cerkiewna; prawosławie; carat, Mikołaj I; Rosja; Białoruś

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Ludomir Bieńkowski, Organizacja Kościoła Wschodniego w Polsce, [w:] Kościół w Polsce, t. 2, red. Jerzy Kłoczowski, Kraków: Znak, 1969, s. 781–1049.

Natan Ejdelman, Paweł I, Warszawa: PIW, 1990.

Oskar Halecki, Od unii florenckiej do unii brzeskiej, t. 2, Lublin: Instytut Europy Środkowo-Wschodniej, 1997.

Witold Kołbuk, Kasaty unii cerkiewnej w piśmiennictwie rosyjskim XIX wieku, „Rusycystyczne Studia Literaturoznawcze” 2014, nr 25, s. 27–40.

Witold Kołbuk, Kościoły wschodnie w Rzeczypospolitej około 1772 roku, Lublin: Instytut Europy Środkowo-Wschodniej, 1998.

Witold Kołbuk, Trzy kasaty unii kościelnej: 1795, 1839, 1875 – różnice i podobieństwa, „Zeszyty Naukowe KUL” 1991, nr 1–2, s. 3–12.

Michał Kozłowski, Oskar Halecki i jego uczniowie. Wzajemne relacje po latach, [w:] Oskar Halecki i jego wizja Europy, red. Małgorzata Dąbrowska, t. 3, Warszawa–Łódź: IPN, 2014, s. 24–77.

Vasyl Lencyk, The Eastern Catholic Church and Czar Nicholas I, Romae–New York: Ukrainian Catholic University Press, 1966.

Edward Likowski, Dzieje Kościoła unickiego na Litwie i Rusi w XVIII i XIX wieku, t. 1, Warszawa: Gebethner i Wolff, 1906.

William Bruce Lincoln, Mikołaj I, Warszawa: PIW, 1988.

Leon Mosko, Lencyk led „a life of singular service”, „The Ukrainian Weekly”, December 22, 2002, www.ukrweekly.com/old/archive/2002/510212.sthml [dostęp: 04.05.2015].

Obituary. Dr Wasyl Lencyk, 90, scholar, noted for service to Ukrainian Catholic Church, www.ukrweekly.com/old/archive/2002/510211.shtml [dostęp: 04.05.2015].

Zbigniew Opacki, Likwidacja unii kościelnej na „ziemiach zabranych” w 1839 roku, [w:] Polska – Ukraina. 1000 lat sąsiedztwa, t. 2, Studia z dziejów chrześcijaństwa na pograniczu kulturowym i etnicznym, Przemyśl 1995, s. 119–130.

Richard Pipes, Rosja carów, Warszawa: Magnum, 2006.

Marian Radwan, Carat wobec Kościoła greckokatolickiego w zaborze rosyjskim 1796–1839, Roma–Lublin: Polski Instytut Kultury Chrześcijańskiej, 2001.

Dorota Wereda, Józef Siemaszko, [w:] Encyklopedia katolicka, t. 18, Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 2013, szp. 145–146.

Andrzej A. Zięba, Józef Siemaszko, [w:] Polski słownik biograficzny, t. 36, Warszawa–Kraków: Instytut Historii PAN, 1995–1996, s. 606–607.

Mieczysław Żywczyński, Emigracja polska i kuria rzymska wobec upadku unii w Rosji w r. 1839, „Ateneum” 1939, nr 2, s. 184–196.




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/sb.2015.9.23
Data publikacji: 2016-02-26 08:00:37
Data złożenia artykułu: 2015-07-01 19:26:14

Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2015 Anna Kolbuk

Creative Commons License
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.