Angielskie (white) lies i francuskie (pieux) mensonges. Etnolingwistyczne rozważania o niemówieniu prawdy

Bert Peeters

Streszczenie w języku polskim


Fakt, iż w większości języków europejskich istnieją słowa podobne do angielskiego lie ‘kłamać’ sugeruje, że jest to uniwersalna kategoria poznawcza. Może się zatem wydawać, że wszyscy ludzie intuicyjnie rozumieją, czym jest lying ‘kłamstwo’ i że wszelkie formy dyskursu, w których ma miejsce mijanie się z prawdą, bez względu na ich pochodzenie, można uznać za formę lying. To jednak mit – różnice istnieją nawet w Europie, a w miarę, jak się od niej oddalamy, stają się coraz wyraźniejsze. Na przykład w opartym na angielszczyźnie melanezyjskim kreolskim języku bislama nie występuje ścisły odpowiednik angielskiego lie – najbliższym słowem jest czasownik giaman, który w przeciwieństwie do lie oznacza dosyć powszechnie akceptowany, czasami wręcz konieczny sposób postępowania. Z drugiej strony, przynajmniej z anglocentrycznego punktu widzenia, chociaż lying najczęściej odbierane jest jako moralnie naganne, istnieją przypadki, gdzie nie jest to oczywiste. Niektóre kłamstwa uznaje się za nie tak złe, jak inne – określa się je jako white lies ‘białe kłamstwa’ (istnieją także inne sformułowania, jednak to jest najczęstsze i najbardziej wyraziste kulturowo). Czy pojęcie to występuje w innych językach, np. we francuskim? W języku tym istnieje wyrażenie pieux mensonge, dosł. ‘pobożne kłamstwo’. W artykule staram się wykazać, iż semantyka wyrażeń white lies i pieux mensonges częściowo się pokrywa, lecz także, że mają one inne konotacje, które opisuję za pomocą Naturalnego Metajęzyka Semantycznego.

Słowa kluczowe


lying; white lies; pieux mensonges; Naturalny Metajęzyk Semantyczny; różnice międzykulturowe

Pełny tekst:

PDF (English)

Bibliografia


Argo, Jennifer J. and Baba Shiv. 2012. Are white lies as innocuous as we think? Journal of Consumer Research 38: 1093–1102. DOI: 10.1086/661640

Béal, Christine. 1993. Les stratégies conversationnelles en français et en anglais: conventions ou reflet de divergences culturelles profondes? Langue française 98: 79–106. DOI: 10.3406/lfr.1993.5835

Béal, Christine. 2010. Les interactions quotidiennes en français et en anglais: de l’approche comparative à l’analyse des situations interculturelles. Bern: Peter Lang.

Biziou-van Pol, Laura, Jana Haenen, Arianna Novaro, Andrés Occhipinti Liberman and Valerio Capraro. 2015. Does telling white lies signal pro-social preferences? Judgment and Decision Making 10: 538–548. DOI: 10.2139/ssrn.2617668

Bryant, Erin M. 2008. Real lies, white lies, and gray lies: towards a typology of deception. Kaleidoscope: A Graduate Journal of Qualitative Communication Research 7: 23–48.

Coleman, Linda and Paul Kay. 1981. Prototype semantics: the English word lie. Language 57: 26–44. DOI: 10.1353/lan.1981.0002

Devers, G. 2001. Quand mentir devient un devoir. La lettre du cardiologue 346: 46–47.

Dor, Daniel. 2017. The role of the lie in the evolution of human language. Language Sciences 63: 44–59. DOI: 10.1016/j.langsci.2017.01.001

Erat, Sanjiv and Uri Gneezy. 2012. White lies. Management Science 58: 723–733. DOI: 10.1287/mnsc.1110.1449

Fainzang, Sylvie. 2016 [2006]. An Anthropology of Lying: Information in the Doctor-Patient Relationship. New York: Routledge. (French original: 2006. La relation médecins-malades: information et mensonge. Paris: Presses Universitaires de France.)

Geets, Claude. 1984. Vérité et mensonge dans la relation au malade. Revue théologique de Louvain 15: 331–345. DOI: 10.3406/thlou.1984.2057

Gladkova, Anna. 2011. Cultural variation in language use. In Gisle Andersen and Karin Aijmer (eds.) Pragmatics of Society. 571–592. Berlin: Mouton de Gruyter. DOI: 10.1515/9783110214420.571

Goddard, Cliff. 1998. Bad arguments against semantic primitives. Theoretical Linguistics 24: 129–156. DOI: 10.1515/thli.1998.24.2-3.129

Goddard, Cliff. 2003. Whorf meets Wierzbicka: variation and universals in language and thinking. Language Sciences 25: 393–432. DOI: 10.1016/S0388-0001(03)00002-0

Goddard, Cliff. 2018. Ten Lectures on Natural Semantic Metalanguage: Exploring Language, Thought and Culture Using Simple, Translatable Words. Leiden: Brill.

Grmek, Mirko Dražen. 1964. Le pieux mensonge du médecin et le droit du malade à la vérité. I: Aperçu historique; II: La controverse actuelle entre médecins et juristes. Le concours médical 86: 3855–3858 (June 6), 4021–4030 (June 13).

Habib, Sandy. 2011. Angels can cross cultural boundaries. RASK (International Journal of Language and Communication) 34: 49–75.

Habib, Sandy. 2017. The meanings of ‘angel’ in English, Arabic, and Hebrew. In Zhengdao Ye (ed.) The Semantics of Nouns. 89–119. Oxford: Oxford University Press. DOI: 10.1093/oso/9780198736721.003.0004

Hilferty, Joseph. 1997. Mothers, lies, and bachelors: a brief reply to Wierzbicka (1990). Word 48: 51–59. DOI: 10.1080/00437956.1997.11432462

Jutel, Annemarie. 2016. Truth and lies: disclosure and the power of diagnosis. Social Science and Medicine 165: 92–98. DOI: 10.1016/j.socscimed.2016.07.037

Kalisz, Roman. 1998. Prototypes and invariants in linguistic categorisation. Studia Anglica Posnaniensia 33: 181–193.

Levisen, Carsten. 2016. The ethnopragmatics of speech acts in postcolonial discourse: “truth” and “trickery” in a transculturated South Pacific tale. In Christoph Schubert and Laurenz Volkmann (eds.) Pragmatic Perspectives on Postcolonial Discourse: Linguistics and Literature. 41–64. Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing.

Malloch, Kathy. 2001. The white lies of leadership: caring dishonesty? Nursing Administration Quarterly 25: 61–68.

Meibauer, Jörg. 2014. Lying at the Semantics-Pragmatics Interface. Berlin: de Gruyter Mouton.

Meibauer, Jörg. 2017. “Western” Grice? Lying in a cross-cultural dimension. In István Kecskés and Stavros Assimakopoulos (eds.) Current Issues in Intercultural Pragmatics. 33–52. Amsterdam: John Benjamins. DOI: 10.1075/pbns.274.03mei

Mondry, Henrietta and John R. Taylor. 1992. On lying in Russian. Language and Communication 12: 133–143. DOI: 10.1016/0271-5309(92)90003-R

Nau, Jean-Yves. 2017. Du pieux mensonge à l’émergence de la “post-vérité”. Revue médicale suisse 13: 338–339.

Parmentier, Michel Alfred. 2006. Dictionnaire des expressions et tournures calquées sur l’anglais. Québec: Presses universitaires Laval.

Pesmen, Dale. 2000. Russia and Soul: An Exploration. Ithaca: Cornell University Press.

Phillips, Nicky. 2010. No! Who would have thought! Seems telling fibs is universal. The Sydney Morning Herald, 19 May 2010. Retrieved 1 Dec 2017 from http://www.smh.com.au/national/no-who-would-have-thought-seems-telling-fibs-is-universal-20100518-vcae.html

Sacks, Harvey. 1975. Everyone has to lie. In Mary Sánches and Ben G. Blount (eds.) Sociocultural Dimensions of Language Use. 57–80. New York: Academic Press.

Saxe, Leonard. 1991. Lying: thoughts of an applied social psychologist. American Psychologist 46: 251–258. DOI: 10.1037/0003-066x.46.4.409

Travis, Catherine E. 2006. The communicative realisation of confianza and calor humano in Colombian Spanish. In Cliff Goddard (ed.) Ethnopragmatics: Understanding Discourse in Cultural Context. 199–229. Berlin: Mouton de Gruyter. DOI: 10.1515/9783110911114.199

Wierzbicka, Anna. 1985. Lexicography and Conceptual Analysis. Ann Arbor: Karoma.

Wierzbicka, Anna. 1990. ‘Prototypes save’: on the uses and abuses of the notion of ‘prototype’ in linguistics and related fields. In Savas L. Tsohatzidis (ed.) Meanings and Prototypes: Studies in Linguistic Categorization. 347–367. London: Routledge and Kegan Paul.

Wierzbicka, Anna. 1991. Cross-cultural Pragmatics: the Semantics of Human Interaction. Berlin: Mouton de Gruyter. Reissued (2003) with a new preface. DOI: 10.1515/9783110220964

Wierzbicka, Anna. 1996. Semantics: Primes and Universals. Oxford: Oxford University Press.

Wierzbicka, Anna. 2002. Russian cultural scripts: The theory of cultural scripts and its applications. Ethos 30: 401–432. DOI: 10.1525/eth.2002.30.4.401

Wierzbicka, Anna. 2006. English: Meaning and Culture. New York: Oxford University Press. DOI: 10.1093/acprof:oso/9780195174748.001.0001

Wierzbicka, Anna. 2014. Imprisoned in English: The Hazards of English as a Default Language. Oxford: Oxford University Press.




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/et.2018.30.169
Data publikacji: 2018-08-17 07:51:35
Data złożenia artykułu: 2018-02-03 02:47:05

Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2018 Bert Peeters

Creative Commons License
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.