Patronat w rzymskich stowarzyszeniach religijnych w Italii okresu pryncypatu

Przemysław Wojciechowski

Streszczenie w języku polskim


Związki między cultores deorum a ich patronami wydają się spełniać wszystkie kryteria klasycznej definicji rzymskiego patronatu przedstawionej przez A. Wallace-Hadrilla. Po pierwsze, nie ma wątpliwości, że istniała „wzajemna wymiana towarów i usług” między patronem a stowarzyszeniem. Wymiana ta miała miejsce na wielu poziomach, zaś aspekt ekonomiczny niekoniecznie był najważniejszy. Po drugie, wymiana była niesymetryczna i ciągła. W zamian za materialne i niematerialne wsparcie stowarzyszenia obdarowywały patronów zaszczytami, co umacniało ich społeczny prestiż, równocześnie kreując pozytywny wizerunek samych stowarzyszeń. Obie strony starały się nadać swym relacjom stały, sformalizowany i publiczny charakter. Ślady tych prób są widoczne nie tylko w dobrze udokumentowanym zwyczaju ujawniania tabulae patronatus w siedzibie stowarzyszenia oraz w domu patrona. Patron często zamieszczał informację na temat korporacyjnego patronatu w cursus honorum, zaś stowarzyszenia mogły uhonorować urodziny swego patrona jedną z oficjalnych uroczystości korporacyjnych. W ten sposób relacje między patronem a stowarzyszeniem nabierały cech, które wyraźnie odróżniały je od aktów energetyzmu, nie wspominając już o regularnych transakcjach ekonomicznych. Zamożny, szczodry i, co najważniejsze, wpływowy patron był nie tylko pożądanym symbolem prestiżu dla każdej korporacji, lecz także gwarancją efektywnego funkcjonowania organizacji, która mogła polegać na jego/jej wsparciu nie tylko w czasie codziennych działań, lecz także w sytuacjach kryzysowych. Stowarzyszenia religijne musiały pogodzić się z homines novi lokalnych elit. Patron cultores Herculis w Interamna Nahars, T. Flavius T.f. Isidorus, który wyraźnie dumnie podkreśla awans na ordo equester, będący szczytem jego miejskiej kariery, jest wspaniałym przykładem tego zjawiska. Co ciekawe, cultores deorum, szukając patronów dla swych stowarzyszeń, wyraźnie usiłowali znaleźć ingenui. Chociaż wśród patronów stowarzyszeń religijnych było trochę liberti, są to rzadkie przypadki. Bogaci wyzwoleńcy bywali dobroczyńcami stowarzyszeń, ale patronat ten nie był stały. Jest to zrozumiałe, zważywszy na fakt, iż jednym z głównych zadań patrona było reprezentowanie stowarzyszenia w kontaktach z lokalnymi władzami.


Słowa kluczowe


history of the Roman Empire; religious associations; patronage; latin epigraphy

Pełny tekst:

PDF (English)

Bibliografia


Ausbüttel F.M., Untersuchungen zu den Vereinen im Westen des Römischen Reiches, Kallmünz Opf. 1982.

Beard M., Delicate relationships, “The Times Literary Supplement” 1990, 4, 529, Jan. 19–25.

Clemente G., Il patronato nei collegia dell’impero romano, “Studi classici e orientali” 1972, 21.

Cracco Ruggini L., Stato e associazioni professionali nell’ età imperiale romana, in: Akten des VI Internationalen Kongresses für Griechische und Lateinische Epigraphik, München 1972, München 1973.

Diosono F., Collegia. Le associazioni professionali nel mondo romano, Roma 2007.

Eilers C.F., Roman Patrons of Greek Cities, Oxford 2002.

Hemelrijk E.A., Hidden Lives, Public Personae: Women and Civic Life in the Roman West, Oxford 2015.

Hemelrijk E.A., Patronesses and “mothers” of Roman collegia, “Classical Antiquity” 2008, 27.

Liu J., «Collegia centonariorum»: The Guilds of Textile Dealers in the Roman West, Leiden–Boston 2009.

Rohde D., Zwischen Individum und Stadtgemeinde. Die Integration von collegia in Haffenstädten, Mainz 2012.

Saller R.P., Personal Patronage under the Early Empire, Cambridge 1982.

Tran N., Les membres des associations romaines: le rang social des collegiati en Italie et en Gaules, sous le haut-empire, Rome 2006.

Nijf O.M. van, Les élites comme patrons des associations professionelles dans l’orient romain, in: M. Cébeillac-Gervasoni, L. Lamoine (eds), Les élites et leurs facettes. Les élites locales dans le monde hellénistique et romain, Rome–Clermont-Ferrand 2003.

Nijf O.M. van, The Civic World of Professional Associations in the Roman East, Amsterdam 1997.

Verboven K., The Associative Order: Status and Ethos among Roman Businessmen in Late Republic and Early Empire, “Athenaeum” 2007, 95.

Wallace-Hadrill A. (ed.), Patronage in Ancient Society, London 1989.

Wallace-Hadrill A., Roman Arches and Greek Honours, “Proceedings of the Cambridge Philological Society” 1990, 36.

Wojciechowski P., Czciciele Herkulesa w Rzymie. Studium epigraficzno-antroponomastyczne (I–IV w. n.e.), Toruń 2005.

Wojciechowski P., «Cultores deorum». Stowarzyszenia religijne w Italii w okresie wczesnego cesarstwa (I–III w. n.e.), Toruń 2015.

Wojciechowski P., The Imperial Cult in Roman Religious Associations, “Electrum” 2014, 21.




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/rh.2017.0.27
Data publikacji: 2018-02-24 20:38:27
Data złożenia artykułu: 2017-03-21 11:56:37

Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2017 Przemysław Wojciechowski

Creative Commons License
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.