Michał Hanel ze Lwowa – lekarz i poseł Jagiellonów

Marcin Janakowski

Streszczenie w języku polskim


Niniejszy artykuł jest próbą prezentacji postaci i awansu społecznego Michała Hanela, nobilitowanego obywatela Lwowa, doktora medycyny Uniwersytetu Bolońskiego, nadwornego lekarza króla Czech i Węgier Władysława II Jagiellończyka, a także archiprezbitera kościoła NMP w Budzie i prepozyta kościoła św. Stefana w Ostrzyhomiu.

Kariera Michała Hanela w strukturach dworskich i hierarchii kościelnej jest przykładem silnych związków miedzy królestwami Polski, Czech i Węgier pod panowaniem dynastii Jagiellonów oraz możliwych ścieżek awansu społecznego i majątkowego na przełomie XV i XVI w. Działając ponad granicami królestw brał czynny udział w polityce dynastycznej Jagiellonów. Jako poseł i dyplomata uczestniczył w kreowaniu królewskich mariaży oraz przekazywał poufne informacje miedzy dworami w Budzie i Krakowie. Pełniąc wieloletnią funkcję osobistego lekarza i spowiednika króla Władysława II Jagiellończyka stał się postacią o niemałym znaczeniu dla bieżącej polityki Królestwa Węgier oraz relacji polsko-węgierskich w pierwszych dekadach XVI w.

Celem prezentowanego artykułu jest odtworzenie na podstawie rozproszonych i niejednoznacznych źródeł drogi awansu Michała Hanela, a następnie porównanie jej z rozpoznanymi już w historiografii przykładami awansu międzystanowego i przedstawienie wypracowanych wniosków w postaci dość powszechnego ‘studium przypadku’. Równorzędnym celem moich rozważań jest także dyskusja z popularnymi tezami dotyczącymi hermetycznego podziału stanowego w Europie Jagiellonów.


Słowa kluczowe


Hanel; Lwów; Bolonia; dyplomacja; Jagiellonowie; Władysław II; Zygmunt I; Zapolya; Węgry; Buda; medycyna; Ostrzyhom

Pełny tekst:

PDF (English)

Bibliografia


Archival sources

Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie:

Metryka Koronna, Księga Wpisów, ref. no. 17, 21, 25, 26, 37.

Biblioteka Naukowa PAU i PAN w Krakowie:

ref. no. 4891.

Printed sources

Acta officii consistorialis Leopoliensis antiquissima, vol. 1–2, ed. W. Rolny, Lwów 1927–1930.

Acta Tomiciana, vol. 1–4, ed. T. Działyński, Poznań 1852–1855.

Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowskie, vol. 19, ed. X. Liske, Lwów 1906.

Album armorum nobilium Regni Poloniae XV–XVIII saec. Herby nobilitacji i indygenatów XV–XVIII, ed. B. Trelińska, Lublin 2001.

Album civium Leopoliensium. Rejestry przyjęć do prawa miejskiego we Lwowie 1388–1783, ed. A. Janeczek, Poznań–Warszawa 2005.

Decius Jodocus Ludvicus, De Sigismundi Regis temporibus liber, 1521, ed. W. Czermak, Biblioteka Pisarzów Polskich, no. 39, Kraków 1901.

Kroniki Bernarda Wapowskiego z Radochoniec (1480–1535), ed. D.J. Szujski, Kraków 1874.

Księga ławnicza miejska 1441–1448, ed. A. Czołowski, Lwów 1921.

Księga przychodów i rozchodów miasta 1414–1426, ed. A. Czołowski, Lwów 1905.

Księga przychodów i rozchodów miasta Lwowa 1404–1414, ed. A. Czołowski, Lwów 1892.

Metryka Uniwersytetu Krakowskiego z lat 1400–1508, vol. 1, eds. A. Gąsiorowski, T. Jurek, I. Siekierska, Kraków 2004.

Najstarsza księga miejska 1382–1389, ed. A. Czołowski, Lwów 1892.

Najstarsza księga promocji Wydziału Stuk Uniwersytetu Krakowskiego z lat 1402–1541, eds. A. Gąsiorowski, T. Jurek, I. Skierska, Warszawa 2011.

Veteris arcis Strigoniensis, monumentorum ibidem erutorum, aliarumque antiquitatum lythographicis tabulis ornata descriptio, ed. J. Nep. Máthes, Strigonii 1827.

Viri illustres civitatis Leopoliensis, in: Józefa Bartłomieja Zimorowicza pisma do dziejów Lwowa odnoszące się, ed. K. Heck, Lwów 1899.

Windakiewicz S., Informacyja o aktach Uniwersytetu Bolońskiego, ‘Archiwum do Dziejów Literatury i Oświaty w Polsce’ 1892, 7.

Studies

Baczkowski K., Stosunki polsko-węgierskie w latach 1507–1510, in: Cracovia, Polonia, Europa. Studia z dziejów średniowiecza ofiarowane Jerzemu Wyrozumskiemu w sześćdziesiątą piątą rocznicę urodzin i czterdziestolecie pracy naukowej, ed. W. Bukowski, Kraków 1995.

Baczkowski K., Zjazd wiedeński 1515. Geneza, przebieg i znaczenie, Warszawa 1975.

Barycz H., Adam z Bochynia, in: Polski Słownik Biograficzny, vol. 1, Kraków 1935.

Barycz H., Czepel Mikołaj, in: Polski Słownik Biograficzny, vol. 4, Kraków 1938.

Barycz H., Historja Uniwersytetu Jagiellońskiego w epoce humanizmu, Kraków 1935.

Bieniarzówna J., Noskowski Jan, in: Polski Słownik Biograficzny, vol. 23, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1978.

Bieniarzówna J., Noskowski Łukasz, in: Polski Słownik Biograficzny, vol. 23, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1978.

Bilikiewicz T., Maciej z Miechowa na tle medycyny odrodzenia, in: Maciej z Miechowa 1457–1523. Historyk, geograf, lekarz, organizator nauki, ed. H. Barycz, Wrocław 1960.

Birkenmajer A., Biem Marcin, in: Polski Słownik Biograficzny, vol. 2, Kraków 1936.

Bogucka M., Samsonowicz H., Dzieje miasta i mieszczaństwa w Polsce przedrozbiorowej, Wrocław 1986.

Diveky A., Królewicz Zygmunt na dworze Władysława II, in: Medievalia. W 50 rocznicę pracy naukowej Jana Dąbrowskiego, Warszawa 1960.

Duczmal M., Jagiellonowie. Leksykon biograficzny, Kraków 1996.

Dzieje medycyny w Polsce, ed. W. Noszczyk, Warszawa 2015.

Engel J.C., Geschichte des Ungarischen Reichs, vol. 3, Wien 1813.

Finkel L., Elekcya Zygmunta, Kraków 1910.

Fógel J., II. Ulászló udvartartása (1490–1516), Budapest 1913.

Górski K., Mikołaj Kopernik. Środowisko społeczne i samotność, Toruń 2012.

Hajdukiewicz L., Maciej z Miechowa, in: Polski Słownik Biograficzny, vol. 19, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1974.

Historia medycyny, ed. T. Brzeziński, 3rd edition, Warszawa 2014.

Hul O., Elita władzy miasta Lwowa w XVI wieku, ‘Res Historica’ 2013, 35.

Kollányi F., Esztergomi kanonokok 1100–1900, Esztergom 1900.

Konopczyński W., Chronologia sejmów polskich 1493–1793, Kraków 1948.

Łoziński W., Patrycjat i mieszczaństwo lwowskie w XVI i XVII wieku, Lwów 1902.

Michalski C., Odrowąż Dobiesław z Żurawicy, in: Polski Słownik Biograficzny, vol. 23, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1978.

Odrzywolska-Kidawa A., Biskup Piotr Tomicki (1464–1535). Kariera polityczna i kościelna, Warszawa 2004.

Pajewski J., Stosunki polsko-węgierskie i niebezpieczeństwo tureckie w latach 1516–1526, Warszawa 1930.

Pawiński A., Młode lata Zygmunta Starego, Warszawa 1893.

Pociecha W., Fryderyk II, in: Polski Słownik Biograficzny, vol. 7, Kraków 1948–1958.

Przybyszewski B., Barbara Zapolya. Królowa Polski 1512–1515, Łańcut 2000.

Rekettés M., Małżeństwo króla Zygmunta I z Barbarą Zápolówną, in: Stosunki polityczne i kulturalne polsko-węgierskie za Władysława Jagiellończyka, ed. M. Rekettés, Wrocław 1999.

Skoczek J., Dzieje lwowskiej szkoły katedralnej, Lwów 1929.

Skoczek J., Studia nad patrycjatem lwowskim wieków średnich, ‘Pamiętnik Historyczno-Prawny’ 1929, 7, 5.

Sroka S.A., Jadwiga Zapolya. Piastówna śląska na Węgrzech w dobie panowania Jagiellonów, Kraków 2005.

Urzędnicy miasta Lwowa w XIII–XVIII , in: Spisy urzędników miejskich z obszaru dawnej Rzeczypospolitej, Śląska i Pomorza Zachodniego, vol. 7, Ziemie Ruskie, no. l, Lwów, ed. M. Kapral, Toruń 2008.

Wdowiszewski Z., Elżbieta Jagiellonka, in: Polski Słownik Biograficzny, vol. 7, Kraków 1948–1958.

Zwiercan M., Maciej z Błonia, in: Polski Słownik Biograficzny, vol. 19, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1974.




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/rh.2020.49.179-205
Data publikacji: 2020-12-21 13:05:35
Data złożenia artykułu: 2018-03-01 16:59:31


Statystyki


Widoczność abstraktów - 753
Pobrania artykułów (od 2020-06-17) - PDF (English) - 479

Wskaźniki



Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2020 Marcin Janakowski

Creative Commons License
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.